Op missionair vlak is er binnen de kerken heel veel gaande. Veel gemeentes zijn in de afgelopen jaren gestart met bezinning op missionaire thema’s of met missionaire activiteiten. Op tal van plaatsen zijn ook pioniers gestart. Dit alles leidt bij predikanten en andere leidinggevenden in de kerk tot veel fundamentele theologische vragen.

In dit boek komen belangrijke theologische vragen uit de missionaire praktijk in zeven thema’s aan de orde. Thema’s als: visie op Jezus, ‘zieltjes winnen’, de kerk, tellen of wegen, het belang van de context en de rol van de predikant. De auteurs willen het inhoudelijk gesprek over deze thema’s onder met name predikanten, kerkelijk werkers en andere leidinggevenden in de kerk stimuleren.

Nynke Dijkstra-Algra is als predikant in algemene dienst werkzaam als specialist missionair werk voor de Dienstenorganisatie van de Protestantse Kerk.

Sake Stoppels is wetenschappelijk beleidsmedewerker binnen de Dienstenorganisatie van de Protestantse Kerk en universitair docent Praktische Theologie aan de Vrije Universiteit, Amsterdam.

‘Twee gepassioneerde auteurs geven in dit boek verhelderende en uitdagende introducties van zeven thema’s die ertoe doen. Ik hoop dat het lezen en bespreken ervan het missionaire karakter van uw gemeente verrijkt en verdiept.’
– René de Reuver, scriba Protestantse Kerk

www.uitgeverijboekencentrum.nl

BACK TO

BASICS

Zeven cruciale vragen
rond missionair kerk-zijn

Nynke Dijkstra-Algra en Sake Stoppels

Uitgeverij Boekencentrum, Utrecht

Bedankt voor de aankoop van dit ebook. We hopen dat je er enthousiast over bent. Graag wijzen wij je erop dat het niet toegestaan is om dit ebook aan iemand door te geven of digitaal te verspreiden. Dit ebook is voorzien van een watermerk waardoor het op jouw naam staat en kopieën naar jou terug verwijzen.

www.uitgeverijboekencentrum.nl

Deze uitgave kwam tot stand in samenwerking met de Protestantse Kerk

in Nederland.

www.protestantsekerk.nl

Ontwerp omslag: Bram Dijkstra-Geuze/Vernuftige Werken

Vormgeving binnenwerk: Gewoon Geertje

ISBN 978 90 239 7974 6

NUR 700

© 2017 Uitgeverij Boekencentrum, Utrecht

Alle rechten voorbehouden. Niets uit deze uitgave mag worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen of op enige andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Woord vooraf

U hebt een bijzonder boek in de handen. Dit boek helpt namelijk om terug naar de kern (‘back to basics’) te gaan. De Protestantse Kerk, op weg naar 2025, heeft ervoor gekozen om zich te concentreren. Niet het vele is goed, maar het goede is veel. Niet alles moet, maar dat wat vreugde geeft en het Evangelie doet leven.

Nu is dit een uitdagend uitgangspunt. Alleen, hoe geef je dit handen en voeten? Het is te pretentieus om te zeggen: door dit boek te lezen. Concentratie op de kern van het kerk-zijn is veel omvattender. Het vraagt om het maken van de goede keuzes. Hierbij kan dit boek helpen. Heel concreet door het hoofdstuk voor hoofdstuk in groepsverband te lezen en te bespreken.

De auteurs Sake Stoppels en Nynke Dijkstra hebben zeven (!) basale thema’s gekozen waar gemeenten en voorgangers die nadenken over hoe in deze tijd kerk te zijn niet omheen kunnen. De auteurs dagen uit tot een open theologisch gesprek over: wie is Jezus? Wat versta je onder redding? Hoe denk je over groei? Wat is de context van jouw kerk? Hoe verhoudt zich persoonlijk geloof tot de kerk als geloofsgemeenschap? Is het erg dat de kerk een zooitje is? Mag je tellen en plannen in een kerk? En, wat is in onze veranderende kerk de rol en plek van de predikant? Stuk voor stuk intrigerende, beleidsbepalende vragen.

Het mooie is dat de auteurs het er niet om te doen is hun gedachten te ventileren. Het gaat hen om een theologisch gesprek over deze zeven missionaire thema’s. Ook al kost het niet veel moeite om de visie van de auteurs uit de teksten te destilleren. Toch heeft hun keuze en inkleuring van deze thema’s mij nergens gestoord. Integendeel. Twee gepassioneerde auteurs geven in dit boek verhelderende en uitdagende introducties van zeven thema’s die ertoe doen. De geschreven tekst is dienstbaar aan het gesprek over en de bezinning op zaken die alles te maken hebben met de missionaire roeping van de kerk. De vragen waar elk hoofdstuk mee eindigt geven een goede aanzet voor het gesprek.

Dit gesprek veronderstelt wel enige theologische bagage van de gesprekspartners. Het gaat de auteurs om een theologisch gesprek tussen predikanten (de auteurs hebben hen heel nadrukkelijk als eerste lezers in beeld), kerkelijk werkers en inhoudelijke beleidsmakers binnen de gemeenten. Voor werkgemeenschappen van predikanten en stuurgroepen rond pioniersposten kan het goed gebruikt worden voor een inhoudelijk gesprek over waar men als missionaire kerk voor staat. Dat de lezer persoonlijk hierbij niet buiten schot blijft beschouw ik als winst.

U ziet: u hebt een bijzonder boek in handen. Ik hoop dat het lezen en bespreken ervan het missionaire karakter van uw gemeente verrijkt en verdiept. De thema’s zijn het waard.

Dit boek heeft het in zich om het gesprek in uw kring over wezenlijke zaken van ons kerk-zijn te stimuleren en te verdiepen. En u te inspireren om met vreugde kerk te zijn in uw context, op weg naar 2025, met het oog op de toekomst die aan God is.

René de Reuver

Het waarom en waartoe van dit boek

Inleiding

Missionair gezien is het momenteel bepaald geen komkommertijd. Er is binnen allerlei kerken heel veel gaande. Zelf geraakt door het Evangelie van Jezus Christus zoeken velen naar communicatie met hun omgeving. Daarbij worden nieuwe, vaak nog ongebaande wegen verkend en gegaan. Er is heel veel toewijding, creativiteit en uithoudingsvermogen. We kunnen het ook wat bijbelser zeggen: we zien veel geloof, hoop en liefde in tal van projecten, experimenten en andere initiatieven. Dat is verheugend. Vrij dominant is het beeld dat het met de kerk gedaan is, maar al die missionaire initiatieven laten zien dat de christelijke traditie nog altijd een bron is van leven en doen leven.

De Protestantse Kerk in Nederland stimuleert en faciliteert heel bewust tal van missionaire projecten. Dat doet ze concreet vanuit het ‘Team Kerk naar buiten’.{1} Zo zijn er in de afgelopen jaren tal van zogenaamde pioniersplekken ontstaan. Het gaat hier om zeer uiteenlopende initiatieven, die wel gemeen hebben dat ze willen communiceren met mensen die geen weet hebben van de vernieuwende kracht van het Evangelie. Ook binnen bestaande plaatselijke gemeenten staat missionaire presentie vaak hoog op de agenda. En ook hier zien we veel creativiteit en lef om nieuwe wegen te zoeken.

Je zou kunnen zeggen dat ‘missionair’ momenteel in de lucht hangt. Denk bijvoorbeeld aan Stefan Paas’ bestseller Vreemdelingen en priesters. Die aandacht voor dit boek is verheugend, want reflectie op ons handelen is nodig. Daarom hebben we ook dit boek geschreven. Begin 2016 verscheen het beleidsrapport Kerk 2025 van de Protestantse Kerk in Nederland.{2} Als een refrein daarin komen we de uitdrukking ‘back to basics’ tegen. Juist in een tijd van fundamentele uitdagingen moeten we terugkeren naar basale vragen. We kunnen het ons niet meer permitteren om dit soort vragen heen te lopen. Daarom stellen we in dit boek zeven cruciale thema’s aan de orde waarover we het in de kerk zullen moeten hebben. Die thema’s zijn boven komen drijven gedurende de verschillende missionaire rondes die in de afgelopen jaren binnen de Protestantse Kerk zijn gehouden. Ze lopen dus weg uit de praktijk van kerk-zijn anno nu. Praten over deze thema’s kan overigens een spannende onderneming zijn, zeker als we theologisch en kerkelijk gezien heel verschillende plekken innemen. Het kan dan veiliger zijn het onderlinge gesprek niet te voeren. Maar daar wordt uiteindelijk niemand beter van. Omwille van de kwaliteit en de integriteit van ons missionaire handelen zullen we ook theologisch-inhoudelijk aan de bak moeten.

We hebben dit boek geschreven met de intentie het theologische gesprek tussen met name predikanten, kerkelijk werkers en andere leidinggevenden in de kerk te stimuleren. Met het oog daarop hebben we zelf geen scherpe inhoudelijke keuzes gemaakt. Het gaat niet om onze persoonlijke posities. We hebben juist geprobeerd om de verschillende stemmen die binnen onze kerken hoorbaar zijn op een open wijze te vertolken. Uiteraard kan de goede lezer tussen de regels door wel het een en ander oppikken van onze eigen voorkeuren, maar we hopen toch dat we een vruchtbare bedding hebben kunnen scheppen voor open en verdiepende gesprekken en ontmoetingen.

We hebben elk onze eigen hoofdstukken geschreven, maar wel met elkaar meegedacht en ook meegeschreven. De hoofdstukken 1, 2 en 4 zijn van de hand van Sake Stoppels, de hoofdstukken 3 en 5 t/m 7 zijn geschreven door Nynke Dijkstra. We zijn verschillende mensen en dat is terug te lezen in de teksten. Uiteraard hebben we zaken op elkaar afgestemd, maar we hebben niet krampachtig alles door eenzelfde mal willen duwen. Op een aantal plekken hebben we gebruikgemaakt van eerdere publicaties van onze hand. Elk hoofdstuk eindigt met gespreksvragen. Ook daarmee hopen we de uitwisseling te stimuleren. We denken daarbij in het bijzonder aan ontmoetingsplekken voor predikanten en kerkelijk werkers. Binnen de Protestantse Kerk zijn de werkgemeenschappen bedoeld als zo’n plek, maar uiteraard zijn er ook andere verbanden waarin voorgangers en ook anderen elkaar treffen. De hoofdstukken kunnen los van elkaar gelezen en besproken worden.

We danken onze mee- en tegenlezers voor hun goede input. We noemen in het bijzonder Hans van Ark, Sjaak van ’t Kruis en Martijn Vellekoop, collega’s op het Dienstencentrum van de Protestantse Kerk. Ook gaat onze dank uit naar de groep van interim-predikanten onder leiding van Gerrit van Meijeren, leden van de werkgemeenschap van de classis Breukelen, VU-studenten en prof. dr. Benno van den Toren (PThU) die delen van het boek kritisch lazen. Zij waren proeflezers die de volle breedte van de kerk vertegenwoordigen. Daarmee waren ze een eerste lakmoesproef voor de formule van dit boek. We danken onze scriba, dr. René de Reuver, voor zijn woord vooraf. We hopen dat dit boek behulpzaam is bij de even noodzakelijke als gezonde beweging ‘back to basics’.

Nynke Dijkstra-Algra en Sake Stoppels

{1}  Voorheen afdeling Missionair Werk & Kerkgroei.

{2}  Kerk 2025. Waar een Woord is, is een weg, uitgave Protestantse Kerk in Nederland, Utrecht 2016.