In een slaperig stadje in Ontario woont Madeline met haar zoontjes Adam en Jesse. Op een zonnige middag, als Madeline in haar huis bezig is en haar zoontjes samen in de tuin aan het ballen zijn, voltrekt zich een ramp. Met man en macht proberen reddingswerkers het leven van Adam te redden. Het voorval betekent een keerpunt in Madelines leven.

Jaren later wordt het dorp opgeschrikt door een serie inbraken en kort erna door een moord. Het dorp is in rep en roer, en het onderzoek onder leiding van politieagente Tara is in volle gang. Dan blijkt dat het incident in Adams tuin diepe sporen heeft getrokken, niet alleen in het leven van Madeleine en Adam, maar in de hele dorpsgemeenschap. Zijn vergeving en liefde nog mogelijk als er grote tegenslagen komen?

De tuin van Adam verkent de gevolgen van menselijk falen, de invloed van herinneringen en de kracht van familiebanden. Een indrukwekkende roman over verlies, vergeving en liefde.

Hugh Cook werd geboren in Den Haag en emigreerde op zeven jarige leeftijd met zijn Nederlandse familie naar Canada. Hij doceerde Engels en Creative Writing aan het Redeemer University College in Hamilton.

‘Beloof me dat je deze roman tweemaal zult lezen. Je wilt niet anders, dat zul je merken als je hem eenmaal uit hebt.’ – Christian Herald, Canada

Hugh Cook

De tuin van Adam

Uitgeverij Mozaïek, Zoetermeer

Bedankt voor de aankoop van dit ebook. We hopen dat je er enthousiast over bent. Graag wijzen wij je erop dat het niet toegestaan is om dit ebook aan iemand door te geven of digitaal te verspreiden. Dit ebook is voorzien van een watermerk waardoor het op jouw naam staat en kopieën naar jou terug verwijzen.

ISBN 978 90 239 9472 5 (boek)

ISBN 978 90 239 9657 6 (e-book)

NUR 302

Vertaling Marianne Locht-Kühler

Ontwerp omslag b’IJ Barbara

Omslagbeeld Mark Owen / Trevillion Images

Typografie binnenwerk Geert de Koning

Oorspronkelijk verschenen bij Mosaic Press, Ontario, Canada onder de titel Heron River

Oorspronkelijke tekst © 2011 Hugh Cook

Nederlandse vertaling © 2015 Uitgeverij Mozaïek, Zoetermeer

www.uitgeverijmozaiek.nl

Alle rechten voorbehouden

Proloog

Juni 1974

Zo zou Madeline het zich jaren later herinneren.

Ze wordt die ochtend rond zonsopgang wakker door het schorre krassen van een kraai. Eerst lijkt het van ver weg te komen, maar als ze goed wakker is, beseft ze dat de kraai in een van de hoge sparren van de buren zit, niet meer dan een paar meter van hun open slaapkamerraam vandaan. De bomen staan in een rechte lijn langs de oprit. Acht sparren naast elkaar bij het huis, dan een open ruimte van een kleine twee meter, en daarna nog vier bomen. Toen ze net in het huis waren komen wonen, had ze zich vaak afgevraagd waarom die opening daar was. Uiteindelijk was ze er maar van uitgegaan dat een van de bomen het niet overleefd had en daarna nooit vervangen was. Het is maandagochtend, vuilophaaldag, en ze weet dat de kraai van de tak naar beneden zal vliegen om gaten in hun vuilniszakken te pikken, in de hoop zo bij de broodkorstjes en kippenbotjes te kunnen komen. Ze staat op en doet het raam dicht.

Een halfuur later zit Daryl, wakker geworden van de wekker, aan de keukentafel te ontbijten. Uit de radio op de koelkast klinkt ‘Monday, Monday’ van The Mamas and the Papas – zachtjes, omdat de jongens nog slapen. Ze pakt het grote keukenmes uit de la en glipt door de achterdeur naar buiten. De lucht is helder en boven het dak van de buren verschijnt een vuurrode zon. Het belooft een prima dag te worden om de was op te hangen. Ze loopt naar de moestuin en haar blauwe katoenen sloffen worden nat van het bedauwde gras. Ze had eigenlijk haar regenlaarzen moeten aantrekken, maar die zien er zo klunzig uit. Ba-da, ba-da-da-da – ze kan het refrein van het nummer van The Mamas and the Papas maar niet uit haar hoofd zetten. Het is een treurig nummer, maar toch ligt het prettig in het gehoor. Ze loopt met grote stappen door het gras, dat verder van het huis vandaan alleen maar natter wordt, zodat de zomen van haar spijkerbroek ook drijfnat worden. Dan komt ze op de plek waar de brede, groene rabarberbladeren groeien, naast de omheinde composthoop. De muffe geur van rottend blad vermengt zich met die van het natte gras. Ergens hoort ze treurduiven zacht koeren. Die krijgt ze niet vaak te zien, maar ze heeft liever hun onzichtbare aanwezigheid dan het stiekeme, laag-bij-de-grondse geschooier van de kraaien. Duiven doen haar denken aan kleine kinderen, kraaien aan doodgravers. Ze snijdt zes van de langste rabarberstengels af – dat moet genoeg zijn. De bladeren hakt ze eraf met het keukenmes en gooit ze op de composthoop. In dezelfde dwaze eendengang loopt ze terug. Door de dauw op het gras kan ze precies zien waar ze op de heenweg haar voeten heeft neergezet.

Binnen doet ze haar drijfnatte sloffen uit en loopt op vochtige blote voeten de keuken in. Daryl zit de sportpagina’s te lezen en de jongens zijn nog steeds niet op. Maar voordat ze naar de slaapkamer kan lopen om een droge spijkerbroek aan te trekken, hoort ze uit de gang het veelbetekenende geluid van de wc in de badkamer, die wordt doorgetrokken. Even later komen Adam en Jesse de keuken binnenstormen en klemmen zich aan haar benen vast, aan ieder been een.

‘Bah, je spijkerbroek is helemaal nat,’ zegt Adam. ‘Hoe komt dat?’

‘Kom, ga maar zitten, dan maak ik jullie ontbijt klaar.’

Ze geeft de jongens een schaaltje cornflakes, zoals gewoonlijk, en terwijl ze zitten te eten, draait ze de koude kraan boven de gootsteen open om de rabarberstengels te wassen. Ze laat haar duim door het gladde geultje glijden. Dan snijdt ze de stengels in stukjes van een centimeter. Ze wast een paar aardbeien, verwijdert de groene kroontjes en het bobbeltje vanbinnen, snijdt ze in plakjes en doet ze met de rabarberstukjes in een grote, glazen schaal. De muziek uit de radio leidt haar af – meestal is Daryl degene die hem ’s morgens aanzet. Ze zet de radio uit, maar het nummer van The Mamas and the Papas blijft in haar hoofd hangen en vult de stilte:

Oh Monday morning, Monday morning couldn’t guarantee,

That Monday evening you would still be here with me.

Later, als ze zit te piekeren hoe laat het allemaal was gebeurd, kan ze zich om de een of andere reden niet herinneren wat ze heeft gedaan in het uur tussen half acht, toen Daryl naar zijn werk ging, en half negen, toen de jongens naar beneden kwamen om tekenfilms te kijken. Waarschijnlijk een tweede kop koffie gedronken om even tot rust te komen nadat ze voor iedereen het ontbijt had klaargemaakt. De reden waarom ze Adam en Jesse die ochtend beneden tv had laten kijken, was dat ze dan zelf rustig de tijd had om wit korstdeeg te maken voor de taarten. Eigenlijk maakt ze het deeg altijd met volkorenmeel, maar deze taarten waren voor de vrouwenlunch in de Bethelkerk. Later kan ze zich ook nog herinneren dat er in het handgeschreven korstdeegrecept van haar schoonmoeder, dat ze in haar kookboek had geplakt, een spelfout stond. Dat had ze nooit tegen Daryls moeder gezegd. ‘Sommige mensen zitten met hun neus in de boeken en andere mensen gaan gewoon werken,’ zou die dan gezegd hebben. En daarna, half binnensmonds maar net hard genoeg: ‘En ik bleef tenminste thuis bij de kinderen.’

Ze rolt het deeg uit met een deegroller en snijdt het op maat, zodat het net over de rand van de eerste springvorm valt. Ze duwt het vast op de rand en maakt er met haar duim en wijsvinger golfjes in. Dan schept ze in elke vorm de helft van het rabarber-aardbeienmengsel, met daarbovenop het kruimeldeeg van bloem en suiker en boter en precies genoeg aardbeiengelatinepoeder om de taartvulling helderrood en dik te maken, zoals haar vader het altijd lekker vindt. Het overgebleven deeg snijdt ze in repen van twee centimeter breed, die ze er in ruitvorm door elkaar geweven bovenop legt. Die besmeert ze met eiwit en ze strooit er nog wat suiker en kaneel over. Ze kijkt uit het keukenraam en ziet dat er uit het westen wolken aan zijn komen drijven.

Om half tien staan de twee taarten in de oven en even later piept de wasmachine beneden als teken dat de eerste lading klaar is. Ze doet het witgoed in een wasmand en loopt ermee naar buiten, waar Daryl achter het huis onder het keukenraam een platform voor haar heeft getimmerd, waardoor ze makkelijker bij de waslijn kan, die tot achter in de tuin doorloopt. Met haar neus boven de witte lakens ruikt ze het bleekwater dat ze heeft gebruikt. Als ze weer binnen is, komt ze beschaamd tot de ontdekking dat het al kwart voor tien is en de jongens nog steeds tv zitten te kijken. Ze roept dat ze naar boven moeten komen. Later is het om de een of andere reden belangrijk voor haar te weten hoe laat dit allemaal precies plaatsvond – wanneer ze de eerste lading was in de machine deed of de taarten in de oven zette of zei dat de jongens buiten mochten spelen. Alsof daaruit zou blijken dat ze het zelf in de hand had gehad, terwijl ze dat wat daarna was gebeurd op geen enkele manier had kunnen voorkomen. Misschien zat haar daarom dat uur waarvan ze zich niet kon herinneren wat ze had gedaan, zo dwars. Want ze hield het niet voor onmogelijk dat ze in dat uur, onbewust, een beslissende fout had gemaakt.

Terwijl de taarten in de oven staan, ruiken de jongens de zoete rabarber en aardbeien en vragen om een stuk. Ze zegt dat de taarten voor de kerk bedoeld zijn en dat er niets voor hen over is, maar dat ze om het goed te maken een verhaal zal voorlezen en daarna iets lekkers voor hen heeft, een verrassing. Ze vermoedt dat Jesse zal gaan protesteren, maar ze weet dat Adam, nu hij zes is, nieuwsgierig is naar de verrassing en dat hij niet zal gaan zeuren. En als hij het niet doet, zal Jesse het voorbeeld van zijn oudere broer wel volgen. Ze had hun het lekkers ook wel kunnen geven zonder eerst voor te lezen, maar ze weet dat ze het verhaal op deze manier mooi kan inpassen.

Ze zegt dat Adam een boek moet gaan halen. Vorige week is hij voor het laatst naar de kleuterschool geweest en in de herfst begint hij op de ‘echte school’. Hij kent het alfabet al een jaar en vindt het prachtig dat hij nu zelf de boeken kan leren lezen die zij elke dag voorleest, maar ook de statistieken achter op zijn hockeykaartjes, die Daryl hem voorleest. Hij wil precies het aantal doelpunten en voorzetten weten van zijn favoriete spelers die hij elke week op tv ziet en die als halfgoden in blauwwit de muren van zijn kamer bedekken. ’s Winters staat Daryl op zaterdag om vijf uur op om met hem naar de arena in Caithness te gaan, waar Adam linksbuiten speelt bij de F’jes.

Hij komt terug met het boek over de schapenboer. Ze gaat op de bank zitten met Jesse dicht tegen zich aan onder haar linkerarm en Adam onder haar rechter, en leest het verhaal voor dat begint met een waterverfillustratie van een houten hek dat wijd openstaat. De schapenboer is een gedrongen, potsierlijk mannetje met een kaal hoofd, een onverzorgde mennonietenbaard, rozige wangen en een blauw gestreepte mantel. Op een dag laat hij zijn schapen in de wei grazen en als hij ze telt, ziet hij dat er maar 99 zijn. Dat betekent dat er één kwijt is. De 99 schapen, dom als ze zijn, weten niet waar het beest naartoe is. De boer laat dus de 99 achter en gaat op zoek naar dat ene dat waarschijnlijk door het openstaande hek is geglipt terwijl hij even niet oplette. De boer zoekt overal – zit het schaap in het kippenhok? Ze heeft het verhaal al vaak voorgelezen en Jesse antwoordt zelfverzekerd met ‘neeee’. Achter de hooiberg dan? Adam en Jesse allebei dit keer: ‘Neeee.’ Zit hij onder de heg? ‘Neeee.’ Het schaap is kwijt. De boer staat op een rotsblok boven op een heuvel (ze raakt bijna de draad van het verhaal kwijt als haar opeens opvalt hoe mooi de kleur van het gras uitvloeit over het papier) maar hij kan het ontbrekende schaap niet vinden. De hele dag klautert hij over de rotsen en baant hij zich een weg door bramen en doornstruiken, maar het verloren schaap vindt hij niet. Eindelijk, na de hele dag zoeken, ziet hij het dier. Het is in de rivier gevallen en staat tot aan de nek in het water. Daardoor is de vacht helemaal doorweekt en zo zwaar geworden dat het schaap niet meer uit het water kan klimmen. Als de boer zijn schaap in de rivier ziet, duikt hij meteen met een grote plons in het water om het te redden. Hij komt terug door het openstaande hek met het schaap op zijn schouders. De 99 andere schapen zijn zo blij als ze zien dat het verloren schaap weer terecht is, dat ze allemaal hun voorpoten in de lucht steken alsof ze de wave doen bij een honkbalwedstrijd. De boer zegt tegen alle schapen: ‘Kom, laten we een feestje bouwen.’ Op het plaatje hebben de boer en de schapen allemaal vrolijke feestmutsen op en er zijn ballonnen en slingers, en ze eten koekjes en drinken priklimonade.

‘Wie heeft het hek opengelaten?’ vraagt Adam, terwijl hij terugbladert naar het begin en het plaatje aanwijst. ‘Iemand heeft het hek opengelaten.’

‘Ik denk niet dat de boer zoiets zou doen,’ zegt Madeline. ‘Vast een van zijn knechten.’

‘Dat staat niet in het verhaal,’ zegt Adam, vanuit een onvoorwaardelijk geloof dat het verhaal letterlijk klopt – als het er niet in staat, is het niet gebeurd.

Maar later zit ze te piekeren over een andere vraag: wie zorgde er voor de schapen toen de boer het verloren schaap ging zoeken? Kon het de boer niets schelen of nam hij een enorm risico door hen alleen te laten? Ze kan zich in geen van beide alternatieven vinden. Of liet de boer de schapen over aan de zorgen van een knecht – dezelfde die het hek opengelaten had?

‘U had ons iets lekkers beloofd, mam,’ zegt Jesse.

‘Een verrassing,’ zegt Adam. ‘Wat is het?’

De wekker van de oven piept drie keer als teken dat de taarten klaar zijn. Het is half elf.

Voor een maandagochtend is het best druk in Tony’s herenkapperszaak in het centrum van Caithness, zo druk dat Tony en Yvonne allebei aan het werk zijn. Yvonne werkt vier ochtenden per week en op vrijdag. Shelley werkt vier middagen en op zaterdag. Yvonne en Shelley gebruiken de bruine leren stoel, die vlak bij de grote erker staat waardoor ’s winters de middagzon naar binnen schijnt. ’s Zomers staat de zon hoger, dan doet Tony de groen-rood-wit gestreepte luifel omlaag. Tony’s stoel staat bij de muur, achter in de zaak. Yvonne heeft foto’s van haar man en drie kinderen in de rechterbovenhoek van de spiegel achter zich geplakt; haar man staat voor de auto waarmee hij ’s zaterdags op de racebaan wedstrijden rijdt. Shelley is een alleenstaande moeder en heeft geen foto’s opgehangen.

Tony’s kapperszaak geurt naar aftershave en reukwater voor mannen. Het is vanmorgen koel binnen. Tony heeft de airconditioner boven de ingang aangezet omdat het buiten zo warm is. Drie mannen zitten op een eikenhouten kerkbank op hun beurt te wachten. Die bank heeft Tony opgehaald toen er jaren geleden in de Heilig Hartkerk drie banken in de weg stonden omdat er een lift werd aangelegd. De man die het dichtst bij Tony zit, een oudere man die er niet uitziet alsof hij geknipt moet worden, leest de Lakeport Leader. Hij komt een paar ochtenden per week even langs, als hij in het Corner Café een kop koffie heeft gedronken en onderweg is naar huis. De jongere man helemaal links op de bank heeft zijn zoontje meegenomen, dat op het linoleum voor Yvonnes stoel met een paar houten autootjes zit te spelen.

Tony kapt al een jaar of twaalf de mannen in Caithness. Hij is hier geboren en getogen, in tegenstelling tot de mensen die de laatste tijd naar het stadje zijn verhuisd om te ontkomen aan de hogere huizenprijzen in Lakeport, twintig kilometer verderop naar het noorden. Tony is actief in de kerk, hij doet liefdadigheidswerk en zit bij de vrijwillige brandweer. Hij heeft vandaag een gemakkelijke beige trainingsbroek aan, witte sportschoenen en een koningsblauw overhemd met korte mouwen, dat over zijn broek hangt. Hij is achter in de dertig en heeft de gespierde armen en borstkas van een bodybuilder. Dat is hij ook, want hij traint drie keer per week met gewichten in een fitnessruimte die hij in de kelder van zijn huis heeft gemaakt. Als je bij de vrijwillige brandweer wilt moet je in vorm blijven, vindt hij. Hij is vrij kort van stuk, kleiner dan Yvonne, die de stoel bij de meeste klanten een centimeter of vijf omhoog moet krikken. Tony’s familie komt uit Italië en deze zomer worden de wereldkampioenschappen voetbal gespeeld. Daarom heeft Tony een klein televisietoestel op een tafeltje tegen de zijwand gezet – ‘als service, zodat mijn klanten naar de wedstrijden kunnen kijken,’ zegt hij. Maar mensen die vaker in de kapperszaak komen, weten dat Tony nu wat langer over een knipbeurt doet dan normaal. Maar dat is nog altijd beter dan dat er een hapje uit je oor wordt geknipt wanneer Italië moet spelen. Een aantal mannen zou er bijna voor naar Yvonne gaan – bijna. Op dit moment knipt Yvonne het haar van een gezette indiaan, terwijl de gitzwarte haren om de stoel heen op de grond vallen.

Het is half elf op de klok boven de televisie. Vanmorgen speelt Italië – daarom draagt Tony het blauwe overhemd – en het is 1-0 voor de tegenstander in de tweede helft. Het volume van het toestel staat laag, maar tijdens de wedstrijd wordt er in de zaak niet zo veel gepraat als gewoonlijk. Tony houdt steeds zijn handen stil om te kijken, terwijl de wedstrijd voortduurt. De oudere man kijkt niet op van zijn krant.

‘De azzuri gaan scoren,’ zegt Tony. ‘Let maar op.’

Maar zijn klant, een jongen van een jaar of achttien met een opgeschoren kapsel, staart recht voor zich uit. Tony brengt met zijn duim wat warm schuim aan achter zijn oren, haalt het scheermes heen en weer langs de leren riem die aan de zijkant van de stoel hangt en scheert de nek van de jongen met een zacht krassend geluid. Dan giet hij wat aftershave in de palm van zijn hand, wrijft zijn handen samen en brengt het met zachte bewegingen aan achter de oren en in de nek. Juist door dit soort aanrakingen komen de klanten altijd weer bij Tony terug. Hij draait de stoel 180 graden om, zodat de jongen zichzelf in de spiegel kan zien. Als hij knikt, haalt Tony met een zwierig gebaar als een echte matador de pastelblauwe kappersmantel van zijn schouders. Hij schudt de mantel uit en de haartjes dwarrelen op de vloer. Als de jongen betaalt, staat een dertiger op met haar dat tot ver over zijn oren groeit.

Tony legt het geld in een la onder de toonbank. ‘Hé Mike, hoe gaat het?’ vraagt hij, terwijl hij Mikes lange haar begint te kammen. ‘Alleen een beetje bijpunten?’ vraagt hij, met een knipoog naar de mannen op de bank. De oudere man is de enige die niet glimlacht.

‘Doe maar tot boven mijn oren,’ zegt Mike. ‘Het is zomer.’ Hij leunt achterover en Tony legt een reep witte tissue in zijn nek, drapeert de blauwe mantel eroverheen en sluit die van achteren met een metalen klem. Hij gaat naar de wastafel achter zich, laat koud water over zijn handen lopen en masseert Mikes hoofdhuid, totdat diens haar nat is en de druppels water over zijn gezicht op de blauwe mantel rollen. Tony pakt zijn schaar en begint het lange, blonde haar te knippen. De schaar gaat voortdurend open en dicht, zelfs als er geen haar tussen zit, alsof hij te veel energie heeft en de beweging van zijn vingers in de ogen van de schaar niet kan tegenhouden.

Yvonne is klaar met de indiaan. De man betaalt en de vader tilt zijn zoontje op van de vloer. Yvonne loopt naar de erker en pakt de roodleren stoelverhoger.

‘Ik las in de krant over dat akkefietje vorige week op de bouwplaats,’ zegt Mike.

‘Wat bedoel je?’ vraagt Tony, terwijl hij stopt met knippen omdat Italië aan de bal is. Zijn schaar blijft in beweging.

‘Die betonwagen die in het kanaal was gekukeld,’ zegt Mike.

‘O, dat. Tja, we hadden niet zo veel tijd, niet genoeg om die wagen eruit te tillen. We moesten de trommel opensnijden met een lasbrander en hem schoonspoelen met vijftienduizend liter water. Er zat veel beton in en als dat hard wordt, zeg dan maar arrivederci met je handje.’

Het jongetje op Yvonnes stoel ziet de vis die Tony aan de muur heeft hangen en wijst ernaar. Zijn vader kijkt omhoog. ‘Dat is een grote, hè?’ zegt hij. ‘Heb jij die gevangen, Tony?’

‘Mijn broer, onder de brug bij de tweede pier.’

De oudere man kijkt op van zijn krant. ‘Zulke grote halen ze tegenwoordig niet meer uit de rivier,’ zegt hij.

‘Hoeveel woog hij?’ vraagt de vader.

‘Wat denk je?’ vraagt Tony.

‘Toch zeker een kilo of tien.’

‘Als jij dat vindt, dan is het zo,’ zegt Tony glimlachend.

Mike kijkt op van onder Tony’s schaar. ‘Zeven, acht kilo maximaal,’ zegt hij.

Tony wil net de andere kant gaan knippen als Mike plotseling in de stoel naar rechts overhelt en uit het raam kijkt. ‘Hé!’ zegt hij, zo luid dat iedereen opkijkt, en springt uit zijn stoel. ‘Ben zo terug,’ zegt hij en Tony blijft staan met de schaar in de lucht. Mike vliegt de zaak uit met de blauwe mantel nog om. De mannen op de bank staan op en lopen naar het raam. Ze zien Mike de straat over hollen. Er staat een politieagent bij zijn zwarte pick-up een bekeuring uit te schrijven. Mike praat even met de agent, stapt in zijn auto en rijdt weg.

Drie minuten later komt hij weer binnen en gaat in de stoel zitten. ‘Die smeris wilde me een bekeuring geven,’ zegt hij ongelovig.

Tony gaat met een half oog op de voetbalwedstrijd door met knippen. ‘De politie let de laatste tijd nogal op in parkeerverbodzones,’ zegt hij. ‘Een paar winkeliers schijnen te hebben geklaagd.’

‘Waarschijnlijk de supermarkt,’ zegt de oudere man. ‘Daar moeten de vrachtwagens staan om te lossen.’

‘Wees blij dat het vorige week niet gebeurde, toen de brug gerepareerd werd,’ zegt Tony. ‘Toen was er nog maar één rijbaan open en stond er een file tot aan het spoor. Dan had het wel een halfuur geduurd voordat je terug was en had ik je niet meer binnen kunnen laten.’ Hij knipoogt. ‘Dan had ik de mantel bij je in rekening moeten brengen.’

‘Dan had je de hele week rond moeten lopen met aan de ene kant lang haar en aan de andere kant kort,’ zegt de vader van het jongetje. Iedereen moet lachen.

‘Net zoals sommige vrouwen,’ zegt Yvonne.

Eerder, toen Mike de straat overstak, had Tony bij het naar buiten kijken gezien dat het weer ging omslaan. De zon was achter een wolk verdwenen. Nu loopt hij naar de erker, gaat op de rand staan en doet de airconditioning uit. ‘Het is volgens mij niet zo warm als gisteren,’ zegt hij.

‘Er staan nog wel steeds plassen op de velden,’ zegt Yvonne, ‘vooral langs de rivier. De boeren zeggen dat het nog een paar weken droog moet blijven.’

‘De boeren zijn altijd ontevreden,’ zegt Mike vanaf zijn stoel.

‘Hé, even dimmen,’ zegt Yvonne, terwijl ze quasi-ontstemd haar wenkbrauwen fronst. ‘Je hebt het wel over mijn vader.’

‘Nu opletten,’ zegt Tony met zijn ogen op het televisiescherm.

Iedereen kijkt, terwijl Italië een hoekschop krijgt. Tony loopt naar het toestel en zet het harder. Een commentator met een Brits accent zegt dat er nog minder dan vijf minuten speeltijd over is.

Een speler van Italië met een blauw shirt en witte korte broek legt de bal bij de hoekvlag. Iedereen, zelfs Yvonne, stopt om te kijken. Spelers in blauwwitte uniformen staan te dringen voor het doel. De speler die de hoekschop gaat nemen, doet drie stappen achteruit en –

Plotseling draaien alle mannen hun hoofd om en kijken naar het plafond, omdat de sirene in de toren van de brandweerkazerne om de hoek begint te loeien. Het begint met een donkere brom, die geleidelijk stijgt in toonhoogte en volume totdat het doordringende gehuil de hele ruimte vult.

‘Managgia!’ roept Tony. Hij blijft nog een paar tellen naar het televisiescherm staan kijken, gooit dan zijn schaar en kam op de toonbank en rent door de achterdeur van de kapperszaak naar buiten.

Op de klok boven de televisie is het drie minuten voor elf.

Als ze het verhaal over de schapenboer heeft voorgelezen, maakt Madeline voor de jongens het beloofde lekkers klaar. Ze eten het op terwijl zij de ontbijtboel afwast en daarna mogen de jongens op een stoel bij de gootsteen met het water spelen, totdat hun T-shirt en broek van voren drijfnat zijn en er een plas water op het aanrecht staat. De timer beneden geeft aan dat de tweede lading was klaar is. Ze moet voor twaalf uur bij de Bethelkerk zijn om de taarten af te geven. Het is nog vroeg, dus de jongens kunnen nog even buiten hockeyen terwijl zij de was ophangt. Het is een fijn gevoel te weten dat de taarten straks nog warm zijn als ze ze afgeeft.

‘Willen jullie even buitenspelen?’ vraag Madeline. ‘Wat willen jullie doen?’

‘Hockeyen,’ zegt Adam. Dat had ze al gedacht.

‘Wie wil er eerst op doel?’ vraagt ze, op een toon alsof dat een voorrecht is. Ze weet dat Adam graag wil scoren tegen zijn jongere broer, die langzamer is dan hij.

‘Ik!’ roept Jesse. Ze helpt hem de been- en armbeschermers aan te doen, terwijl Adam de hockeysticks pakt, en de handschoenen en de kale tennisbal waar ze mee spelen. Ze pakt het doel, dat aan haken aan de muur van de garage hangt, zet het op de oprit en doet de garagedeur dicht.

De afvalzakken staan nog steeds aan de weg. De vuilniswagen is later dan normaal. Dan ziet ze half achter de donkergroene zakken vaag iets wits bewegen – het komt tevoorschijn. Een meeuw. Dus die kraai van vanmorgen is niet de enige die zich te goed doet aan hun vuilnis. Ze kijkt boos naar de vogel en overweegt even hem weg te gaan jagen, maar als ze beter kijkt, ziet ze dat het helemaal geen meeuw is. Hij is anders van vorm en heeft geen grijze vlek op zijn kop. Ook is de punt van de snavel bij deze vogel niet krom, zoals bij een meeuw, maar recht. Er kruipt een rilling over haar rug als ze zich realiseert dat het toch een kraai is. Ongelooflijk, maar waar. Een albino dus. Ze slikt, alsof er iets in haar keel zit.

Omdat het zo’n opmerkelijk beest is, jaagt ze hem niet weg. Het is alsof ze hem niet uit het oog mag verliezen. ‘Nergens naartoe gaan,’ zegt ze tegen de jongens. ‘Bij het huis blijven. Ik ga de was ophangen.’ Naast de garage blijft ze nog even naar de vogel staan kijken. Dan loopt ze vlug om het huis heen naar de achterkant.

De waslijn hangt halfvol witte was. Ze zet de wasmand op het smalle platform en begint met het donkere goed. Daryls donkergrijze werkoverhemden en -broeken en haar spijkerbroeken en de pyjama’s van de jongens, een rode en een blauwe, met dezelfde dinosaurus erop. Ze wist niet dat vogels ook albino konden zijn. Kalfjes en herten en zelfs vossen, maar kraaien? ‘Je zult nooit geloven wat ik vanmorgen heb gezien.’ Dat zal ze later aan Daryl vertellen. Ze hoort het tikken van de hockeysticks op het asfalt van de oprit en het schelle geschreeuw van de jongens.

Terwijl ze haar handen omhoogsteekt naar de waslijn, merkt ze dat het weer is veranderd sinds ze die morgen naar buiten ging om rabarber te snijden. Er hangen donkere wolken in de lucht en het is koeler en minder vochtig dan gisteren. De witte was hangt niet stil aan de lijn, zoals daarnet nog, maar flappert in de wind. De blaadjes van de roodbladige esdoorn op de grens van de tuin van de buren ritselen en laten hun roodgroene onderkanten zien. Volgens het weerbericht zou het niet gaan regenen, denkt ze, maar toch zet ze er de vaart in. Alsof het iets uitmaakt hoe snel de was hangt als het gaat regenen. Voor de zekerheid zal ze straks een paar ramen dichtdoen. Ze vraagt zich af of de albino kraai met zijn witte vleugels al ergens anders heen is gefladderd.

Ze voelt nog iets anders behalve de verandering in het weer, maar eerst weet ze niet goed wat het is. Als ze even heeft staan luisteren, beseft ze dat het stil is. De vogels fluiten nog en het verkeer raast over de autoweg een paar straten verderop, maar de jongens zijn plotseling stil – geen geschreeuw meer en geen getik van hockeysticks. Even wacht ze nog op een geruststellend geluid, maar ze hoort niets.

Ze stapt van het platform en loopt naar de hoek van het huis.

‘Adam? Jesse?’ roept ze. Ze ziet geen van beiden.

Als ze over de regenpijp heen stapt die uitsteekt van de hoek van de garage, hoort ze Jesse. Zijn stem komt ergens van links, maar ze ziet hem niet en kan niet verstaan wat hij zegt, behalve Adams naam. Dan ziet ze zijn rode T-shirt onder de takken van een van de sparren langs de oprit. Jesse heeft zijn beenbeschermers nog aan en zit op zijn knieën in de donkere schaduw onder de takken, in de open ruimte tussen de bomen.

‘Jesse, wat doe je?’ roept ze. ‘Waar is Adam?’

‘Daar beneden,’ roept hij, terwijl hij naar de grond wijst. Maar als ze dichterbij komt, ziet ze dat hij niet naar de grond wijst, maar in een gat. Waar altijd kale grond is geweest, ziet Madeline nu een rond, donker gat. Paniek borrelt omhoog in haar binnenste.

‘De bal rolde onder de boom,’ zegt Jesse. ‘Adam ging hem halen en toen viel hij erin.’

Ze geeft een gil, trekt Jesse met een ruk bij het gat vandaan en knielt er zelf bij neer. Ze kijkt naar beneden en slaat haar hand voor haar mond. Het is een rond, zwart gat, niet zo heel groot. Het lijkt wel een oude put en hij gaat recht naar beneden de grond in – wie weet hoe ver. Wat ze dan hoort, zal ze nooit vergeten: de echo van een klein stemmetje van ver weg. Niet over het horizontale oppervlak van de aarde, waarvan ze altijd had aangenomen dat afstand alleen daar bestond, maar van diep beneden in het gat. Ze weet dat het zijn stem is. Hij klinkt maar heel even, schril uit het niets, als de roep van een treurduif.

Dan hoort ze niets meer.

Ze grijpt Jesse beet, rent naar de telefoon en belt het alarmnummer.

In afwachting van de brandweer praat ze met de telefoniste, die vraagt hoe ze heet en waarvandaan ze belt en hoe haar zoon heet en hoe oud hij is en wat hij aan het doen was en nog andere informatie, steeds maar weer dezelfde vragen om te voorkomen dat ze hysterisch wordt en om te zorgen dat ze aan de lijn blijft. De minuten slepen zich voort, totdat ze de eerste auto de oprit op hoort rijden. Het duurt nog een paar minuten voordat de brandweer arriveert. Ze weet niet meer precies wanneer Daryl thuis is gekomen. Wat ze zich nog wel kan herinneren, is dezelfde uitzinnige angst bij hem, terwijl hij de brandweerlieden aanspoort en voorovergebogen om het gat heen loopt, zijn handen op zijn knieën vanwege de takken die laag boven de put hangen.

Dit gebeurt allemaal in een paar minuten. Als ze het later in gedachten herbeleeft, duurt het veel langer. Het feit dat Adam diep in die put zit, steekt als een dolk in haar hart. Zes mannen van de vrijwillige brandweer en een paar politieagenten staan nu bij de sparren, terwijl ook de buren op afstand toekijken. De man die naar de brandweerauto is gerend, komt terug met aan elke schouder een tros touw, die hij op de grond laat vallen.

‘Wie gaat er naar beneden?’ vraagt de commandant, terwijl hij de touwen aan elkaar knoopt.

‘Wat maakt dat nou uit? Als er maar iemand gaat! Vlug!’ wil ze schreeuwen, maar voordat ze de woorden over haar lippen kan krijgen, zegt de brandweerman met het blauwe overhemd, die als eerste aankwam, dat hij erin gaat. De commandant knikt, maakt de klimgordel om zijn middel en schouders vast en dan laten zes mannen hem aan het touw rechtop in het gat zakken. Langzaam laten ze het touw vieren, als in een omgekeerde touwtrekwedstrijd, totdat de man met het blauwe overhemd in de aarde verdwijnt.

‘Goed, ik zal je vertellen wat er toen gebeurde.

Ik rijd er meteen heen vanuit de kapperszaak in plaats van met de brandweerwagen mee te rijden. Toen ze me vertelden dat het om een kind ging, wilde ik er zo snel mogelijk naartoe. Dus ik ben de eerste die aankomt bij de stenen bungalow aan de Indian Road. Het is inmiddels zeven of acht minuten geleden dat de melding binnenkwam en ik ben nog niet uitgestapt of er komt een vrouw naar buiten rennen. Ze brengt me naar een opening tussen de rij bomen langs de oprit en onder de takken van een van de bomen zie ik een gat. Het is een nauwe put, niet meer dan zestig centimeter doorsnee – lastig voor wie erin moet. Het houten deksel heeft waarschijnlijk jarenlang liggen rotten onder een laagje grond en het kind is erop gaan staan en had geen schijn van kans. Nu begrijp je dat het door die put komt dat daar een open ruimte tussen de bomen is. Twintig jaar geleden heeft iemand daar een rij sparren geplant. Daarna zijn er andere mensen komen wonen en niemand wist meer van die put. Totdat het kind erin viel.’

‘En wat gebeurde er toen?’

‘De moeder van het kind loopt te gillen. Ze schreeuwt tegen ons dat we haar zoon eruit moeten halen en ik denk: we mogen wel opschieten – straks hebben we het niet alleen meer over hersenbeschadiging, maar is het kind dood. De vrouw is buiten zinnen en ik schijn met mijn zaklamp in de put, maar ik zie niks en ik kan niet veel doen totdat de brandweerwagen komt. Ik denk maar steeds: dit gaat echt heel moeilijk worden. Dan arriveert de brandweerwagen. En de vader van het jongetje ook, op een gegeven moment. Hij knielt aan de rand van de put en smeekt ons op te schieten. Daarna is hij zo wanhopig dat hij met een tuinslang aankomt en wil dat wij hem daaraan naar beneden laten.

Dat moet je Stan nageven: hij weet dat dat een slecht idee is, maar hij gaat niet met de man in discussie, maar vraagt: “Hoe lang is die slang?”

“Tien meter,” zegt de vader.

“Ze gebruikten deze putten vroeger om water in op te slaan, voordat er brandkranen waren,” vertelt Stan hem, “en de meeste zijn wel vijftien meter diep. Bovendien weet niemand of zo’n slang uw gewicht wel houdt. Walt, pak eens snel de gordel en het touw. Alles. Vlug!”

Ik ren met Walt mee naar de brandweerwagen en trek mijn pak aan.’

‘Je brandweerpak?’

‘Ja, je weet wel: broek, jas, laarzen, helm. Ik wist dat ik de broek nodig zou hebben als extra beschermlaag, want de gordel gaat langs je kruis en dat is niet zo lekker aan je edele delen, zal ik maar zeggen.’

‘Het lijkt erop dat je besluit al vaststond.’

‘Ik wist donders goed wat er moest gebeuren en ja, mijn besluit stond vast. Stan – dat is de commandant – is al in de vijftig. Martin en Walt zijn allebei bijna 1,90 en wegen meer dan negentig kilo. Die komen klem te zitten in die put. Kevin en Jason zijn jonge gasten, die kun je niet vragen naar beneden te gaan. Dus toen Stan vroeg wie zich als vrijwilliger wilde aanbieden, wist ik dat ik het moest zijn. “Ik ga erin,” zeg ik. “Ik ga naar beneden.”

Natuurlijk maakt niemand bezwaar. Wie wil er nou graag zo’n put in? De klimgordel ligt al voor me klaar op de grond en binnen een halve minuut hebben ze me vastgegespt. Zoals ik al zei, gaat hij langs je kruis en om je middel en onder je oksels langs. Omdat het gat zo nauw was, liet ik mijn jas uit.

Ik zit op de rand van de put en bedenk opeens dat ik niet weet hoe de jongen heet, dus ik vraag het aan zijn moeder. Ze houdt even op met gillen en zegt: Adam. Nu ik er later over nadenk, was dat wat me het meest aangreep: het gegil van de moeder. Dat was het meest schokkende wat ik in mijn leven ooit heb gehoord. Dat vergeet ik nooit meer. Weet je, ik heb sinds Adam vaker te maken gehad met omgekomen kinderen, maar het gegil van deze vrouw...’

‘Dat was het moeilijkst.’

‘Ja. Maar goed, ik pak mijn zaklamp en ga op mijn buik over de rand van de put hangen, benen naar beneden, waarna mijn zes collega’s me langzaam laten zakken. Er komt grond en gruis naar beneden omdat het touw langs de rand van de put schuurt en het komt in mijn ogen. Dan zegt Stan: “Wacht even,” en hij houdt mijn helm omlaag en zet hem op mijn hoofd. “Zwaai maar met je zaklamp als je weer naar boven wilt,” zegt hij.’

‘Vertel eens wat je voelde toen je naar beneden ging.’

‘Angst. Vooral angst.’

‘Om jezelf of om het kind?’

‘Allebei eigenlijk, maar vooral om de moeder die de hele tijd staat te gillen en de vader die geknield zit, bijna alsof hij tot me bidt. Ik denk dat ik onmogelijk zonder het kind weer omhoog kan komen. Dan kan ik hun nooit meer onder ogen komen. Ik ga omlaag en de put is behoorlijk nauw, met maar een paar centimeter aan weerszijden van mijn schouders en ik denk: alleen Houdini kan zich daar beneden nog verroeren. Hoe moet ik het kind in vredesnaam pakken als ik niet voorover kan bukken? Intussen regent het grond op mijn helm en ik hoor een hol geluid als het een seconde of twee later in het water terechtkomt. Geen idee hoeveel water er in de put staat. Het kan wel vijf meter diep zijn, maar als ik geluk heb, drijft het kind nog aan de oppervlakte. Het schiet zelfs nog door mijn hoofd dat er voor hetzelfde geld daar beneden waterslangen zitten. Intussen wordt het donkerder en donkerder en ik hang daar maar, totdat alles zwart wordt. Al die tijd blijft mijn hart maar pompen. Ik schijn met mijn zaklamp langs mijn borst – zo – in de hoop dat ik het kind zie, maar ik zie niks. Eindelijk raken mijn laarzen het water. Het is aardedonker en terwijl ik verder in het water zak, voel ik met mijn voeten in de hoop dat ik de jongen kan vinden.’

‘En?’

‘Niets. Inmiddels loopt het water in mijn laarzen en broek en dan ben ik drijfnat.’

‘Was het water koud?’

‘Eerlijk gezegd voelde ik de temperatuur van het water niet echt. Schijnbaar was het water erg koud, omdat de put zo diep was, maar geloof het of niet, de adrenaline gierde zo hard door mijn lijf dat ik niet eens meer weet of ik de kou gevoeld heb. Maar goed, het water komt inmiddels tot mijn nek en ik heb het kind nog steeds niet gevoeld, dus ik weet dat ik kopje-onder moet. Of ze moeten me een dreghaak aangeven.’

‘Een dreghaak?’

‘Ja, je weet wel, een stok met zo’n haak aan het eind zodat ik die omlaag kan steken en hem erachter kan haken. Maar daar is geen tijd voor. Ik geef een brul dat ze me verder moeten laten zakken en ik voel het touw slap worden terwijl ik blijf drijven.

Ik haal diep adem en zet me af tegen de wand van de put, zodat ik helemaal kopje-onder ga. Ongeveer een meter verder voel ik de jongen met mijn voet en ik klem mijn laarzen om zijn lichaam en weet mijn knieën zo ver omhoog te trekken dat ik zijn arm kan pakken. Dan duw ik mezelf weer omhoog. Ik trek hem naar boven, maar hij beweegt niet.’

‘Was hij bewusteloos?’

‘Ja. Ik roep naar de mannen dat ze me omhoog kunnen halen en even later staat het touw strak en word ik omhooggetrokken. Ik heb mijn armen om het kind heen geslagen en druk hem tegen mijn borst. Ik denk: ik moet zorgen dat hij zuurstof binnenkrijgt, dus ik probeer hem te beademen, maar het gaat niet helemaal zoals het moet doordat de schacht zo nauw is. Maar ik zet mijn mond op die van hem en blaas er lucht in. Later, als ik weer boven ben, ontdek ik dat mijn ellebogen helemaal ontveld zijn door de betonnen wanden van de put. We gaan natuurlijk maar langzaam omhoog, want ik draag de jongen en bovendien zitten mijn laarzen en broek vol water, dus ik weet dat de mannen zich helemaal in het zweet werken om ons omhoog te krijgen. Schiet op, denk ik, schiet nou op. Dan komen we boven en ik sjor het kind omhoog tot boven mijn hoofd en de mannen pakken hem beet.

Dan gebeurt er iets dat eigenlijk best grappig was, achteraf gezien, maar op dat moment kon ik de lol er niet van inzien. Toen ze me tot over de rand van de put getrokken hadden en de jongen hadden meegenomen, liet iedereen me daar alleen. Ik hang kleddernat over de rand van de put, iedereen is met het kind meegelopen en ik zit zo vol water dat ik mezelf niet omhoog kan trekken. Ik kijk om me heen en een politieagent ziet me en steekt zijn hand uit, omdat ik bijna weer achterover de put in duikel, en hij helpt me omhoog uit het gat. De mannen leggen het kind op het gras en beginnen hem te reanimeren.’

‘Mond-op-mondbeademing?’

‘Precies.’

‘En toen?’

‘Eindelijk, na een minuut of vijfentwintig, dertig, hebben we een hartslag. Hij braakte water en – sorry, maar zo ging het echt – zijn moeder had hem ’s morgens volgens mij marshmallows door de cornflakes gegeven.’

‘Wordt er altijd zo lang gereanimeerd?’

‘Weet je, bij een kind ga je ermee door totdat – nou ja, totdat er echt geen hoop meer is. Daarna werd hij in de ambulance geladen en met politie-escorte naar het ziekenhuis gebracht.’

‘Je bent er sindsdien zeker veel mee bezig?’

‘Ik was er kapot van.’

‘Fysiek bedoel je, of psychisch?’

‘Allebei. Eerst zit je vol adrenaline en besef je dat je gevaar loopt op meer dan tien meter diepte in die put – weet je wel hoe diep dat is? En opeens is de jongen weg en ik loop terug naar mijn auto en ik ben natuurlijk drijfnat, dus ik rijd niet terug naar de kapperszaak, maar naar huis en ik voel me helemaal verdoofd en verder voel ik eigenlijk niet zo veel. En als ik thuiskom sta ik kletsnat en smerig van al die grond en zo voor de deur en daar staan mijn vrouw en mijn zoon, die toevallig net zo oud is als Adam, voor mijn neus en op dat moment – toen pas drong het echt tot me door, zeg. En mijn vrouw kijkt naar me en ze zegt: “Zo ga je echt niet naar binnen” – ze weet natuurlijk niet wat er gebeurd is en ik zeg geen woord, maar loop haar gewoon voorbij en ze zegt nog: “Kijk nou, wat een troep op de vloer”, maar dan ziet ze mijn gezicht en ze begrijpt dat er iets gebeurd is en ik vertel het. Maar daarna – ik wist dat Adam dood was, ik heb genoeg van de dood gezien en ik weet meestal vrij goed of iemand het overleeft of niet en hem had ik opgegeven, en dat was erg genoeg. Ik was nogal van slag. Adam was het eerste kind, weet je – het eerste kind dat doodging bij mij.’

‘Ik begrijp het.’

‘Een paar dagen later hoorden we dat hij toch nog leefde. Dat hij het overleefd had, en dat hij niet nog meer hersenschade had opgelopen kwam door het koude water wist ik, doordat je stofwisseling op een laag pitje komt te staan. Eigenlijk hoor ik je dit niet te vertellen, maar als iemand me voor dit gebeurde vroeg hoelang de hersenen van een mens zonder zuurstof kunnen, dan zei ik altijd: “Nou, als het langer wordt dan vijf minuten kun je de vioollessen wel vergeten”, maar als het gebeurt met een kind als Adam zeg je dat niet zo snel meer. Maar goed, hij heeft lang in coma gelegen en kreeg epileptische aanvallen, hij vocht voor zijn leven, en zijn vader en moeder hielden me op de hoogte en ik begon me erg schuldig te voelen. Ik dacht: waarom ben ik dan ook zo snel die put in gegaan, want nu heeft dat arme kind het zo moeilijk en hij zal –’

‘Zo snel? Bedoel je dat je liever –’

‘Ja, dat het beter geweest zou zijn als ik niet naar beneden was gegaan en dat Adam beter dood geweest kon zijn dan door mijn toedoen te moeten leven met een hersenbeschadiging. Dat gevoel heb ik en ik dacht: tjonge, ik heb geen beste daad verricht. Ik heb hier de laatste tijd hele nachten met mijn vrouw over zitten praten en daar heeft ze me erg mee gesteund, maar ik ben al een halfjaar van het pad af en daarom dacht ik: ik heb hulp nodig. Ik ben katholiek, dus je zou toch denken dat mijn geloof zou helpen om ermee om te gaan, maar ik zit er nog steeds mee en toen heb ik uiteindelijk besloten jou te bellen. Er is niet één brandweerman die er geen moeite mee heeft als het om een kind gaat. Zoals ik al zei, sindsdien heb ik wel meer met dode mensen te maken gehad en al sla je me dood, ik zou het gezicht van de volwassene die gisteren omgekomen is niet kunnen beschrijven, maar ik kan me elk kind nog heel goed voor de geest halen –’

‘Het geeft niet, laat het maar komen. Laat het allemaal maar gaan.’

Later herinnert Madeline zich ook dit nog: donderdagmorgen vroeg, drie dagen nadat Adam in de put is gevallen, na drie nachten rondhangen in wachtkamers en ijsberen door de gangen van het ziekenhuis, wordt ze wakker van het gebrul van een zware machine buiten. Ze ziet een gele graafmachine die met een bak vol grind over de oprit naar het huis toe rijdt. De bestuurder draagt een gele veiligheidshelm. Hij laat de machine negentig graden in de richting van de rij sparren draaien, gooit het grind in de put en rijdt terug over de oprit voor de volgende lading. Als al het grind in de put gestort is, wordt de laatste meter opgevuld met grond.

Vier dagen later belt de brandweerman die Adam uit de put gehaald heeft om te vragen hoe het gaat. Ze zegt dat de artsen niet veel kwijt willen over zijn overlevingskans. Maar hij is jong en het water was koud en dat is gunstig. Nu spoelen ze zijn lichaam met warme vloeistof en hij heeft een injectie gekregen om een coma in stand te houden, zodat zijn hersenen kunnen herstellen van het trauma.

De brandweerman vertelt haar dat ze hier in Caithness elf van die oude putten hebben opgespoord. De gemeente is bezig ze dicht te laten storten.

‘Ik begrijp het,’ zegt ze.

Jaren later, als hun huwelijk is gestrand door de spanning rondom Adams ongeluk en Daryl haar heeft verlaten, besluit Madeline nog eens langs het oude huis aan de Indian Road te rijden. Ze weet niet precies waarom, het moet gewoon. Ze rijdt oostwaarts langs de rivier de stad uit en als ze de Indian Road in rijdt, ziet ze dat het nu meer een deel van de stad lijkt dan een plattelandsweg, met huizen waar eerst nog bouwgrond was. Ze parkeert voor hun oude huis en stapt uit. De mensen die er nu wonen hebben het asfalt van de oprit weggehaald en er bakstenen voor in de plaats gelegd.

Aan het einde van de oprit, ziet ze, staat een rode brandkraan.

Nu ze er eenmaal is, weet ze ook waarom ze hier moest zijn. Ze wil niet kijken, maar ze weet dat het moet – de opening tussen de sparren, die moest ze zien. De bomen zijn nu al hoger dan het huis en de takken vormen een donkergroene muur, ondoordringbaar voor de zon. De open ruimte onder de bomen is er nog steeds, breed als een hek dat iemand heeft opengelaten. Onder de dichte groene muur ligt de leegte tussen de bomen in een troosteloos diepe schaduw, een duisternis die ze zal moeten verdragen – alleen.