Sociale beveiliging

Dit e-book is voorzien van een sociale beveiliging. In tegenstelling tot de Adobe DRM-beveiliging wordt je gebruikersgemak door deze beveiligingsvorm niet beperkt. Het e-book is voorzien van een onzichtbaar watermerk, waarin je persoonlijke gegevens worden opgenomen. In het geval van misbruik kunnen wij hiermee eenvoudig de bron van de illegale kopie opsporen. Misbruik wordt altijd gemeld bij Stichting Brein. Kijk voor meer informatie op www.stichtingbrein.nl.

Meer informatie over deze en andere uitgaven vindt u op www.boom.nl.

© 2024 Wim Daniëls | Boom

Vormgeving omslag en binnenwerk: Adept vormgeving, Joost van Lierop Foto auteur: Josje Deekens

Correctie: Irwan Droog

ISBN 9789024464319

ISBN e-book 9789024464326

NUR 801

ALLE RECHTEN VOORBEHOUDEN

Behoudens de in of krachtens de Auteurswet van 1912 gestelde uitzonderingen mag niets uit deze uitgave worden verveelvoudigd, opgeslagen in een geautomatiseerd gegevensbestand, of openbaar gemaakt, in enige vorm of op enige wijze, hetzij elektronisch, mechanisch, door fotokopieën, opnamen, of enig andere manier, zonder voorafgaande schriftelijke toestemming van de uitgever.

Voor het overnemen van (een) gedeelte(n) uit deze uitgave in bijvoorbeeld een (digitale) leeromgeving of een reader in het onderwijs (op grond van artikel 16, Auteurswet 1912) kan men zich wenden tot Stichting Uitgeversorganisatie voor Onderwijslicenties, Postbus 3060, 2130 KB Hoofddorp, www.stichting-uvo.nl.

No part of this book may be reproduced in any form, by print, photo-print, microfilm or any other means without written permission from the publisher.

INHOUD

Inleiding

Tip 1. Spreek en spreek opnieuw

Tip 2. Zorg voor rust in jezelf door ervan uit te gaan dat je niets te verliezen hebt

Tip 3. Ontspan je door je hartslag te vertragen via buikademhaling

Tip 4. Geeuw om je te ontspannen

Tip 5. Ken je publiek

Tip 6. Spreek de taal van je publiek

Tip 7. Ken het onderwerp waarover je gaat spreken van binnen en van buiten

Tip 8. Ken de persoon over wie je gaat spreken

Tip 9. Leid je toehoorders van het bekende naar het nieuwe

Tip 10. Lees geen uitgeschreven tekst voor

Tip 11. Zeg geen van buiten geleerd verhaal op

Tip 12. Maak een structuurplan als basis voor je voordracht

Tip 13. Oefen

Tip 14. Maak met degene die je heeft gevraagd om ergens te spreken duidelijke afspraken over het onderwerp en de duur van je voordracht

Tip 15. Houd geen ellenlange voordrachten, maar maak ze ook niet te kort

Tip 16. Maak gebruik van informatie die je nog ter plekke van je toehoorders krijgt

Tip 17. Maak gebruik van de manier waarop je geïntroduceerd wordt

Tip 18. Begin niet met een verontschuldiging of een dankjewel

Tip 19. Zorg voor een pakkende of speelse opening

Tip 20. Ga in het begin van je voordracht niet vertellen wat er in je voordracht allemaal aan bod gaat komen

Tip 21. Koppel je onderwerp – indien mogelijk – aan iets persoonlijks

Tip 22. Stop humor in je voordracht indien die gepast is en niet doodslaat

Tip 23. Gebruik anekdotes

Tip 24. Citeer gerust, maar met mate

Tip 25. Geef details en voorbeelden

Tip 26. Bewandel gerust wat zijpaden

Tip 27. Leer improviseren

Tip 28. Geef je een opsomming, probeer die dan drieledig te maken

Tip 29. Vermijd het veelvuldig gebruik van stopwoorden

Tip 30. Formuleer inclusief

Tip 31. Gebruik powerpoint voor plaatjes, niet voor (veel) tekst

Tip 32. Kies het juiste spreektempo

Tip 33. Gebruik je stem optimaal

Tip 34. Kijk tijdens je voordracht goed rond

Tip 35. Toon passie

Tip 36. Straal vriendelijkheid uit

Tip 37. Ondersteun je voordracht met gebaren

Tip 38. Kijk even in de spiegel voordat je aan een voordracht begint

Tip 39. Controleer vooraf de geluidskwaliteit in de ruimte waar je gaat spreken

Tip 40. Leer om te gaan met een microfoon

Tip 41. Zorg ervoor dat je als spreker goed zichtbaar bent

Tip 42. Zorg ervoor dat er geen dingen in je directe omgeving staan of liggen die de toehoorders kunnen afleiden van jou en je voordracht

Tip 43. Maak er – als je je voordracht staand doet – geen wandelvoorstelling van

Tip 44. Kies – als je je voordracht zittend doet – voor een hoge kruk; let daarbij wel op je kleding en je houding

Tip 45. Zorg ervoor, als je er invloed op hebt, dat het niet te koud is in de zaal waar je moet spreken en dat je toehoorders dicht bij elkaar zitten

Tip 46. Durf ‘nee’ te zeggen tegen een verzoek om ergens te spreken als je voorziet dat de omstandigheden ongunstig zijn

Tip 47. Bedenk vooraf of je je publiek gelegenheid wilt geven om vragen te stellen

Tip 48. Breng je toehoorders niet in ongemakkelijke situaties

Tip 49. Zorg voor een mooie afsluiting

Tip 50. Evalueer je voordracht

INLEIDING

Je hebt gelegenheidssprekers en professionele sprekers. Van gelegenheidssprekers wordt slechts af en toe verwacht dat ze ergens het woord voeren of hun zegje doen. Professionele sprekers daarentegen zijn mensen die vanwege hun beroep vaak in het openbaar moeten spreken. Dit boek is bestemd voor beide typen sprekers.

Je belandt in je leven af en toe – dat zul je beslist al weleens ervaren hebben – in een situatie waarin je ten overstaan van een groep mensen iets moet zeggen. Het kan tijdens een studiebijeenkomst zijn, op het werk bij een teambespreking, bij een trouwerij, jubileum of begrafenis, tijdens een ouderavond op school, op een clubvergadering, bij de opening van een winkel, bij het in het zonnetje zetten van een vrijwilliger, enzovoort. Als zich zulke gelegenheden voordoen, is het fijn als je als gelegenheidsspreker daadwerkelijk het woord durft te nemen en er bovendien een mooie voordracht van weet te maken.

Maar veel mensen zien ertegen op om voor een groep te spreken, zelfs voor een kleine groep. Als het enigszins kan, onttrekken ze zich eraan. Ze doen er liever het zwijgen toe, omdat ze denken dat ‘het woord voeren’ niet voor hen is weggelegd. Dat is jammer. Ze doen zichzelf daarmee tekort en waarschijnlijk ook de mensen tot wie ze het woord hadden kunnen richten.

Misschien ben je geen gelegenheidsspreker maar een professionele spreker. In die hoedanigheid kun je er eveneens tegen opzien een voordracht te moeten houden, ook al dien je het beroepshalve vaak te doen. Je durft het wel, maar blijft het lastig vinden; je mist er een zeker gemak in. Dat komt misschien doordat je nog niet de juiste handvatten aangereikt hebt gekregen om de tekortkomingen in je spreekvaardigheid weg te werken. Wellicht dat je die handvatten in dit boek vindt.

Ik ga hier niet schrijven dat iedereen goed kan leren spreken in het openbaar. Voor sommige mensen is en blijft het een brug te ver, bijvoorbeeld door een niet te overwinnen faalangst. Zoiets kan beter ruiterlijk erkend worden dan domweg zeggen dat iedereen een volleerd spreker kan worden als de wil er maar is. Er zou ook niet minnetjes gedaan moeten worden over mensen die duidelijk aangeven niet het woord te willen voeren in een groep. Meestal hebben ze het vaak genoeg geprobeerd om zeker te weten dat ze het in dit opzicht simpelweg niet in zich hebben. Dat moet je respecteren.

Echter, voor het gros van de mensen – gelegenheidssprekers en professionele sprekers – geldt dat spreken in het openbaar in belangrijke mate te leren is. Het is in ieder geval geen aangeboren gave. Fanatiek brabbelende baby’s die in hun wieg of box de aandacht van iedereen weten te trekken, zijn niet al bezig een invulling te geven aan een spreektalent. De vaardigheid om te spreken in het openbaar is iets wat je moet ontwikkelen en wat voor veel mensen ook daadwerkelijk te ontwikkelen is. Dit boek kan daarbij behulpzaam zijn.

TIP 1 SPREEK EN SPREEK OPNIEUW

De Griek Demosthenes, die leefde in de vierde eeuw voor het begin van onze jaartelling, kampte als jongvolwassene met diverse spraakproblemen die het voor hem lastig maakten om een goede voordracht te houden. Zo was hij kortademig en sprak hij de ‘r’ onduidelijk uit. Hij wist zijn handicaps te overwinnen door eindeloos te oefenen en werd uiteindelijk zelfs een van de meest begenadigde redenaars van de klassieke oudheid.

Ik herinner me nog mijn stuntelige spreekbeurten op de middelbare school, die vooral stuntelig waren omdat ik zo zenuwachtig was. Bovendien kregen we op geen enkele manier uitgelegd hoe je het best een spreekbeurt kon houden. Je was steeds gewoon de volgende die aan de beurt was.

Na mijn middelbare school werd mijn spreken in het openbaar iets beter toen ik ging studeren en ook weer spreekbeurten moest houden, toen meestal ‘voordrachten’ genoemd. Maar heel fijn en soepel gingen ze nog altijd niet. Ik had niet voldoende grip op de onderwerpen waarover ik sprak en zenuwen speelden me nog altijd parten.

Ik had in die tijd tegen mezelf kunnen zeggen: spreekbeurten of voordrachten houden is niks voor mij, ik probeer me er zo veel mogelijk aan te onttrekken. Ik besloot evenwel het tegenovergestelde te doen: ik ging ze juist niet uit de weg, ik zocht ze zelfs op, omdat ik er beter in wilde worden. Ik voorzag dat goed kunnen spreken in het openbaar me nog vaak van pas zou komen. En dat is zo gebleken.

Als je gaat spreken in het openbaar, zal beslist niet alles bij je eerste spreekbeurten gemakkelijk en vlekkeloos verlopen. Misschien ben je bevangen door de zenuwen en kom je moeilijk uit je woorden. Maar daardoor moet je je niet laten ontmoedigen. Probeer het steeds weer opnieuw en je zult steeds minder fouten maken. Je gaat wennen aan het spreken in het openbaar. Het kan zelfs zover komen dat je uiteindelijk weinig tot geen schroom meer voelt om een voordracht te houden of ergens je zegje te doen. Je moet dan wel over je aanvankelijke twijfel en aarzelingen heen komen door steeds opnieuw de handschoen op te pakken en een uitnodiging voor een nieuwe voordracht aan te nemen of door zelf het initiatief te nemen om iets voor een groep te berde te brengen.

Natuurlijk is alleen doen, doen en nog eens doen niet het hele eieren eten. Van elke gehouden voordracht moet je ook iets leren, anders maak je geen vorderingen. Wat ging er goed, wat ging er minder goed? Met de antwoorden op die vragen houd je dan rekening bij elke volgende voordracht.

Echt niemand zou zichzelf bij voorbaat het zwijgen moeten opleggen vanwege plankenkoorts, podiumvrees, microfoonangst of hoe het ook mag heten. Uiteraard kan een niet te overwinnen faalangst, zoals ik in de inleiding aangaf, een goede reden zijn om uiteindelijk toch de handdoek in de ring te gooien. Voor wie daarmee niet kampt, is het telkens opnieuw aangaan van de uitdaging om in het openbaar te spreken echt een belangrijk advies.

Ja, mooi en wel, kan de tegenwerping zijn, maar waar moet je op letten bij dat doen, doen en nog eens doen? Om die vraag te beantwoorden volgen in dit boek nog 49 andere tips.

TIP 2 ZORG VOOR RUST IN JEZELF DOOR ERVAN UIT TE GAAN DAT JE NIETS TE VERLIEZEN HEBT

Arthur Balfour (1848-1930) was in zijn werkzame leven een bekend Engels politicus. Van 1902 tot 1905 was hij zelfs minister-president. De later befaamde Engelse premier Winston Churchill wilde in zijn jonge jaren weleens van Balfour weten of die zijn redevoeringen goed voorbereidde. Hij vroeg het hem. ‘Welnee,’ was het antwoord van Balfour, ‘ik zeg gewoon wat in me opkomt en na de eerste grammaticaal foutloze zin ga ik weer zitten.’

Veel mensen willen of durven niet te spreken in het openbaar omdat ze bang zijn hun zenuwen niet in bedwang te kunnen houden. Op het moment dat het bijna zover is dat ze hun zegje moeten doen, gaat hun hartslag flink omhoog waardoor hun ademhaling zich versnelt, wat de kans op het maken van goed geformuleerde zinnen verkleint. Sommigen krijgen het gevoel dat hun keel dicht gaat zitten. Bij anderen komen er trillingen in het gezicht. Dat soort dingen. Maar wat nou als je dat niks kan schelen, als je je er niet druk om maakt?

Ja, als je zo begint haak ik meteen af, zullen sommige lezers nu denken. Maar hoho, het is pas tip 2. Ik meen deze tip echter, net als elke andere tip natuurlijk, wel heel serieus. Begin aan een voordracht met de gedachte dat je niets te verliezen hebt en niet af kunt gaan. Dat moet je insteek zijn. Zo erg is het ook niet als je tijdens je voordracht eens een steekje of zelfs een flinke steek laat vallen. Natuurlijk wil je dat liever niet, maar het kan gebeuren. Bij iedereen gaan dingen weleens minder goed. Niks aan de hand. Volgende keer beter.

Je moet achteraf uiteraard wel nagaan waar het misging of minder goed ging en waarom dat zo was. Je moet immers van je fouten leren.

Als je voorafgaand aan een voordracht denkt dat het je niet gaat lukken omdat je te zenuwachtig bent, moet je die gedachte van je afschudden en inruilen voor een positieve gedachte: het gaat me wel lukken, ook al ben ik misschien wat zenuwachtig. Prent dat jezelf in, bij herhaling. Dit klinkt ongetwijfeld als een goedkoop advies van een pseudopsycholoog. Ik schrijf het hier toch op omdat ik ervan overtuigd ben dat het werkt. Ik zou er allerlei anderstalige termen voor kunnen gebruiken die gangbaar zijn in de echte psychologie, maar dat doe ik niet, want het komt simpel gezegd neer op het omzetten van de gedachteknop die je hebt. Die moet je een slag draaien: van ‘het gaat me niet lukken’ naar ‘het gaat me wel lukken’. En als je nu denkt: dat gaat me niet lukken, dat moet je dus denken: dat gaat me wel lukken.

De moeilijkste situatie om ergens een voordracht te houden, is voor velen een afscheidsdienst bij het overlijden van een dierbare. Toch is het ook mooi als je in zo’n situatie daadwerkelijk een voordracht kunt houden en die voordracht tot een goed einde weet te brengen. Alle mensen die bij zo’n afscheidsdienst zijn, zullen het je ongetwijfeld direct vergeven als je tijdens je verhaal in huilen uitbarst of slechts met lange tussenpauzes vooruitkomt. Maar het is in feite zonde als het zo gaat. Je hebt een verhaal te vertellen dat de moeite waard is en dat je het liefst heel duidelijk wilt overbrengen.

Dat belang moet je vooraf inzien. Daarop moet je focussen, op dat verhaal, op de inhoud ervan. De overledene verdient jouw woorden en de toehoorders willen die woorden van jou graag goed horen. Een sterke focus op de inhoud kan daarbij behulpzaam zijn. Denk vooruit in je verhaal. Je zegt nu dit en wat ga je hierna zeggen? Werk je voordracht in blokjes af. En prent je dus in: het gaat om wat ik wil vertellen.

Lukt het uiteindelijk toch niet of slechts heel moeizaam, dan is dat natuurlijk niet erg. Want ook hier geldt dat je niets te verliezen hebt. Of misschien sterker nog: wat je misschien niet wilde verliezen, heb je al verloren.

TIP 3 ONTSPAN JE DOOR JE HARTSLAG TE VERTRAGEN VIA BUIKADEMHALING