Leopold von Sacher-Masoch

Venus in bont

Vertaald door Jan van Aken en Marieke Hengartner

Athenaeum—Polak & Van Gennep

Amsterdam 2014

Oorspronkelijke titel Venus im Pelz

Copyright vertaling © 2014 Jan van Aken en Marieke Hengartner/Athenaeum—Polak & Van Gennep, Singel 262, 1016AC Amsterdam

Omslag Nanja Toebak

Omslagillustratie © Getty Images/Casarsa

ISBN 9789025304911

NUR 302

www.uitgeverijathenaeum.nl

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2014

Maer de Heere de almachtige godt heeft hem gestraft, ende heeft hem in eens wijfs handen gegeven. (16:7)

Lutherse vertaling (1648)

##

Ik bevond me in beminnelijk gezelschap.

Tegenover mij bij de massieve renaissancekachel zat Venus; niet zomaar een dame uit de demi-monde, die onder die naam streed tegen het vijandelijke geslacht, zoals mademoiselle Cleopatra, maar de werkelijke liefdesgodin.

Zij zat in een fauteuil en had een knetterend vuur aangewakkerd, waarvan de weerschijn in rode vlammen haar bleke gelaat met de witte ogen likte en van tijd tot tijd ook haar voeten, wanneer ze die probeerde te warmen.

Haar hoofd was prachtig, ondanks de dode stenen ogen, maar dat was dan ook alles wat ik van haar zag. De verhevene had haar marmeren lijf in een grote bontmantel gewikkeld en zich bibberend als een poes opgerold.

‘Ik begrijp u niet, mevrouw,’ riep ik, ‘het is toch werkelijk niet meer koud. Sinds twee weken is het heerlijk voorjaarsweer. U bent blijkbaar zenuwachtig.’

‘Ik bedank voor jullie voorjaar,’ sprak ze met een diepe stenen stem, en meteen daarna niesde ze hemels, tweemaal snel achter elkaar. ‘Ik kan het echt niet uitstaan en er begint me iets te dagen...’

‘Wat, mevrouw?’

‘Ik begin het ongelooflijke te geloven, het onbegrijpelijke te begrijpen. Ik begrijp ineens de deugdzaamheid van de Germaanse vrouwen en de Duitse filosofie, en het verbaast me ook niet meer dat jullie in het noorden niet weten hoe je moet liefhebben, ja, er zelfs geen idee van hebben wat liefde is.’

‘Neemt u me niet kwalijk, madame,’ vloog ik op. ‘Dat heb ik echt niet verdiend.’

‘Nou, mijnheer,’ de goddelijke niesde voor de derde keer en trok vervolgens met onnavolgbare gratie haar schouders op. ‘Ik ben dan ook altijd welwillend tegen u geweest en ik kom zelfs af en toe bij u op bezoek, hoewel ik iedere keer weer snel kouvat, ondanks mijn vele bontwerk. Herinnert u zich nog hoe wij elkaar ontmoet hebben?’

‘Hoe zou ik dat kunnen vergeten?’ zei ik, ‘u had weelderige bruine lokken en bruine ogen en een rode mond, maar ik herkende u desondanks onmiddellijk aan de vorm van uw gezicht en aan uw bleke marmerteint – u droeg altijd een viooltjesblauw fluwelen jasje, afgezet met petit-gris.’

‘Ja, u was helemaal verliefd op die combinatie. En wat was u leergierig.’

‘U hebt mij geleerd wat liefde is, door uw blijmoedige eredienst ben ik tweeduizend jaar vergeten.’

‘En wat was ik u ongeëvenaard trouw!’

‘Nou ja, wat die trouw aangaat...’

‘Ondankbare!’

‘Ik wil u niets verwijten. U bent een goddelijke vrouw, maar wel een vrouw, en in de liefde even wreed als elke andere vrouw.’

‘U noemt wreed,’ antwoordde de liefdesgodin levendig, ‘wat nu juist het voornaamste element van zinnelijkheid, van de onbekommerde liefde, wat de aard van de vrouw is; namelijk zich over te geven aan wat ze liefheeft en alles lief te hebben wat haar aanstaat.’

‘Bestaat er voor een minnaar dan een grotere wreedheid dan de trouweloosheid van zijn geliefde?’

‘Ach,’ antwoordde ze, ‘wij zijn trouw zolang we liefhebben, jullie echter eisen van een vrouw trouw zonder liefde en overgave zonder genot; wie is er dan wreed, de vrouw of de man? Jullie in het noorden vatten de liefde veel te serieus en te ernstig op. Jullie hebben het over plichten, terwijl er slechts sprake zou moeten zijn van plezier.’

‘Ja, madame, maar wij hebben dan ook zeer achtenswaardige en deugdzame gevoelens en duurzame relaties.’

‘En desondanks altijd maar dat eeuwig koortsachtige, eeuwig onverzadigde verlangen naar het zuivere heidendom,’ onderbrak madame me. ‘Maar die liefde, die de hoogste vreugde, het goddelijkste genoegen is, is niet geschikt voor jullie modernen, jullie kinderen van de rede. Ze brengt jullie onheil. Zodra jullie natuurlijk willen zijn, worden jullie ordinair. De natuur is voor jullie iets vijandigs; jullie hebben van ons, lachende Griekse goden, demonen gemaakt en van mij een duivelin. Jullie kunnen mij alleen maar uitbannen en vervloeken of jullie zelf in bacchantische waanzin als offer voor mijn altaar slachten, en als er al een van jullie de moed heeft om mijn rode mond te kussen, dan reist hij blootsvoets in een boetekleed naar Rome en verwacht dat een dorre wandelstok bloesems voortbrengt, terwijl onder mijn voet op elk uur rozen, viooltjes en mirte opschieten, maar hun geur doet jullie geen goed; blijf toch lekker zitten in jullie noordelijke mist en jullie christelijke wierook; laat ons heidenen onder puin en lava rusten, graaf ons niet op, voor jullie is Pompeï, voor jullie zijn onze villa’s, onze baden, onze tempels niet gebouwd. Jullie hebben geen goden nodig! Wij hebben het koud in jullie wereld!’ De mooie marmeren vrouw hoestte en trok de donkere sabelvellen nog dichter om haar schouders.

‘Dank u voor de klassieke les,’ antwoordde ik, ‘maar u kunt toch niet ontkennen dat man en vrouw zowel in uw vrolijke, zonnige wereld, als in deze nevelige wereld van ons, van nature vijanden zijn; dat de liefde hen kort tot één wezen verenigt, dat alleen nog tot één gedachte, één gevoel, één wil in staat is, om vervolgens nog meer tweedracht te zaaien, en – dit weet u beter dan ik – wie dan niet weet te onderdrukken, zal maar al te snel de voet van de ander in zijn nek voelen...’

‘En dan meestal de man de voet van de vrouw,’ riep madame Venus met hoogmoedige hoon in haar stem, ‘wat u weer beter weet dan ik.’

‘Zeker, en juist om die reden maak ik me geen illusies.’

‘Dat wil zeggen dat u mijn slaaf bent, zonder illusies, en ik zal u daarom ook zonder erbarmen vertrappen!’

‘Madame!’

‘Kent u mij nog steeds niet? Ja, ik ben wreed – als u dan al zoveel genoegen aan dat woord beleeft – en heb ik soms geen gelijk? De man begeert, de vrouw wordt begeerd, dat is het enige, maar beslissende voordeel van de vrouw. De natuur heeft de man aan haar overgeleverd door zijn hartstocht, en de vrouw die hem niet tot haar onderdaan, haar slaaf, haar speelgoed weet te maken, en hem niet, als laatste lachend, weet te verraden is ronduit dom.’

‘Uw principes, mevrouw,’ onderbrak ik haar verontwaardigd.

‘Berusten op duizend jaar oude ervaring,’ antwoordde madame spottend, terwijl haar witte vingers speels door de donkere pels woelden. ‘Hoe toegewijder een vrouw is, des te sneller een man kil en heerszuchtig wordt; hoe wreder en trouwelozer ze is, hoe erger ze hem mishandelt, hoe misdadiger ze met hem speelt en hoe minder mededogen ze toont, des te meer zal ze zijn wellust wekken en door hem worden bemind en aanbeden. Zo is het altijd geweest, van Helena en Delila tot Catharina de Tweede en Lola Montez aan toe.’

‘Ik kan het niet ontkennen,’ zei ik. ‘Er is niets wat de man meer prikkelt dan het beeld van een mooie, wellustige en wrede despote, die haar gunstelingen inwisselt zoals haar dat uitkomt, hoogmoedig en nietsontziend.’

‘En bovendien bont draagt,’ riep de godin.

‘Hoe komt u daarop?’

‘Ik ken toch uw voorliefde...’

‘Maar weet u,’ onderbrak ik haar, ‘dat u sinds we elkaar voor het laatst hebben gezien erg koket geworden bent?’

‘In hoeverre, als ik vragen mag?’

‘In zoverre, dat er geen heerlijker omhulling voor uw witte lijf bestaat dan deze donkere pelzen en het u...’

De godin lachte.

‘U droomt,’ riep ze. ‘Word wakker!’ En ze pakte me met haar marmeren hand bij de arm. ‘Wordt u toch wakker!’ dreunde haar stem nogmaals uit het diepste van haar borst. Ik sloeg moeizaam mijn ogen op.

Ik keek naar de hand die me door elkaar schudde, maar deze was opeens bruin als brons, en de stem was de zware drankstem van mijn Kozak, die in zijn volle lengte van bijna zes voet voor me stond.

‘Staat u toch op,’ vervolgde de kerel, ‘het is werkelijk een schande.’

‘Waarom een schande?’

‘Een schande om aangekleed in slaap te vallen en dat nog wel tijdens het lezen van een boek.’ Hij snoot de kaarsen en pakte het boek op dat uit mijn hand was geglipt, ‘een boek van’ – hij opende het – ‘van Hegel. Terwijl het de hoogste tijd is dat we naar Mijnheer Severin gaan, die ons op de thee verwacht.’

‘Een merkwaardige droom,’ sprak Severin toen ik mijn verhaal had beëindigd. Hij plantte zijn ellebogen op zijn knieën, steunde zijn gezicht op zijn fijne, teerbeaderde handen en verzonk in gepeins.

Ik wist dat hij zich nu lange tijd niet zou bewegen, zelfs nauwelijks adem zou halen, en zo gebeurde het ook. Voor mij was er aan zijn gedrag ondertussen niets opvallends meer, ik was namelijk al bijna drie jaar goed met hem bevriend en was gewend geraakt aan al zijn eigenaardigheden. Want zonderling was hij, dat viel niet te ontkennen, al was hij nog lang niet de gevaarlijke gek waarvoor niet alleen de directe omgeving, maar zelfs het hele district van Kolomea hem hield. Ik vond hem niet alleen interessant, maar zelfs – en daarom ging ook ik bij velen door voor enigszins getikt – in hoge mate sympathiek.

Hij was voor een Galicisch edelman en landeigenaar en ook voor zijn leeftijd – hij was net over de dertig – opvallend nuchter, ernstig, ja, zelfs pedant. Hij leefde volgens een minutieus uitgevoerd, half filosofisch, half praktisch systeem, als het ware naar de klok, en dat niet alleen, tegelijkertijd ook naar de thermometer, barometer, aerometer, hygrometer, Hippocrates, Hufeland, Plato, Kant, Knigge en Lord Chesterfield; daarbij had hij af en toe hevige woedeaanvallen, waarbij hij met zijn hoofd door de muur leek te willen, zodat iedereen hem maar liever uit de weg ging.

En terwijl hij zweeg, zong het vuur in de haard, zong de grote eerbiedwaardige samowar, en de voorvaderlijke stoel waarin ik schommelend mijn sigaar rookte, en het huiskrekeltje tussen de stenen van het oude muurwerk zong en ik liet mijn blik over de zonderlinge toestellen, dierskeletten, opgezette vogels, wereldbollen, gipsafgietsels dwalen, die in zijn kamer verzameld waren, tot hij toevallig bleef hangen op een schilderij dat ik al dikwijls genoeg had gezien, maar dat juist vandaag, in de rode weerschijn van het haardvuur, een onbeschrijfelijke indruk op me maakte.

Het was een groot olieverfdoek, geschilderd in de krachtige, verzadigde kleuren van de Vlaamse School, en het onderwerp ervan was nogal merkwaardig.

Een mooie vrouw, een zonnige lach op het fijne gelaat, met weelderig, in een antieke knot opgestoken haar, dat er door een dun laagje poeder uitzag alsof het met een fijne rijp was bedekt, lag naakt in donker bont, steunend op haar linkerarm, op een ottomane. Haar rechterhand speelde met een zweep, terwijl ze met haar blote voet onverschillig op een man steunde, die als een slaaf, als een hond voor haar op de grond lag. Die man, met zijn scherpe, maar welgevormde gezicht, waarop broeierige zwaarmoedigheid en toegewijde hartstocht te zien waren; die met de dweperige, brandende ogen van een martelaar naar haar opkeek, die man, haar voetenbankje, was Severin, maar zonder baard en zo te zien ongeveer tien jaar jonger.

‘Venus in bont,’ riep ik, op het schilderij wijzend, ‘zo heb ik haar in mijn droom gezien.’

‘Ik ook,’ zei Severin. ‘Alleen droomde ik met open ogen.’

‘Hoe bedoel je?’

‘Ach! Dat is een raar verhaal.’

‘Jouw schilderij is blijkbaar de aanleiding voor mijn droom geweest,’ vervolgde ik. ‘Vertel me nou toch eens wat ermee aan de hand is, welke bijzondere rol het heeft gespeeld in jouw leven. Ik stel me zo voor dat het een beslissende is, maar het vervolg wil ik van jou horen.’

‘Bekijk de tegenhanger eens,’ antwoordde mijn bijzondere vriend, zonder op mijn vraag in te gaan.

De tegenhanger bleek een treffende kopie van de bekende Venus met spiegel van Titiaan in de Staatsgalerie van Dresden.

‘Goed, en wat wil je daarmee zeggen?’

Severin stond op en wees op het bontwerk waarin Titiaans liefdesgodin was gehuld.

‘Ook hier Venus in bont, sprak hij fijntjes glimlachend. ‘Ik geloof niet dat de oude Venetiaan hiermee een speciale bedoeling heeft gehad. Hij heeft gewoon het portret van een of andere voorname Messalina geschilderd maar heeft nog wel het fatsoen gehad om haar de spiegel, waarin ze met koud welbehagen haar koninklijke charme bekijkt, door Amor te laten voorhouden, die er langzamerhand genoeg van lijkt te krijgen. Het is geschilderde vleierij. Later heeft een ‘rococo-kenner’ de dame Venus gedoopt en de pels van de despote, waarin Titiaans mooie model zich wellicht eerder uit vrees voor een koutje dan uit kuisheid zal hebben gehuld, is het symbool geworden van de tirannie en wreedheid, die deel uitmaken van het wezen van de vrouw en haar schoonheid.

Maar genoeg hierover. Zoals het schilderij daar nu hangt, lijkt het nog het meest een pikante satire op onze liefde: Venus, die zich in het abstracte noorden, in de ijzige christelijke wereld, in een grote, zware pels moet hullen om geen kou te vatten...’

Severin glimlachte en stak nog een sigaret op.

Op dat moment ging de deur open en een mooie mollige blondine met intelligente, vriendelijke ogen, in een zwartzijden japon, kwam binnen en bracht ons koud vlees en eieren voor bij de thee. Severin nam een ei en tikte het open met een mes. ‘Heb ik je niet gezegd dat ik ze zachtgekookt wil hebben?’ riep hij met een heftigheid die de jonge vrouw deed beven.

‘Maar lieve Sewtschu,’ sprak ze angstig.

‘Wat nou Sewtschu,’ schreeuwde hij, ‘gehoorzamen zul je, gehoorzamen, begrijp je?’ en hij trok de zweep die naast zijn wapens hing van zijn spijker.

De mooie vrouw vluchtte, snel en bang als een ree, het vertrek uit.

‘Wacht maar, ik krijg je nog wel,’ riep hij haar na.

‘Maar Severin,’ zei ik, terwijl ik mijn hand op zijn arm legde, ‘hoe kun je dat knappe vrouwtje nu toch zo behandelen!’

‘Bekijk dat wijfje eens goed,’ antwoordde hij, terwijl hij humoristisch met de ogen knipperde. ‘Als ik haar had geprezen, had ze me de strop om de hals gelegd, maar nu ik haar met de zweep opvoed, aanbidt ze me.’

‘Houd toch op!’

‘Houd zelf op. Zo moet je de vrouwen dresseren.’

‘Leef voor mijn part als een pasja in je harem, maar kom bij mij niet aanzetten met theorieën over...’

‘Waarom niet?’ riep hij geanimeerd. ‘Nergens is Goethes “Je moet hamer of aambeeld zijn” meer van toepassing dan op de verhouding tussen man en vrouw, dat heeft mevrouw Venus je ook terloops in je droom onthuld. De macht van de vrouw ligt in de hartstocht van de man besloten, en zij weet maar al te goed hoe ze deze macht moet gebruiken, als de man niet uitkijkt. Hij moet kiezen of hij de tiran of de slaaf van de vrouw wil zijn. Nauwelijks geeft hij zich over, of hij heeft zijn schouders al onder het juk en krijgt met de zweep.’

‘Merkwaardige grondregels!’

‘Dat zijn geen grondregels, dat zijn ervaringen,’ antwoordde hij, knikkend. ‘Ik heb werkelijk met de zweep gehad maar ik ben genezen. Wil je lezen hoe?’

Hij kwam overeind en haalde uit zijn massieve bureau een klein handschrift, dat hij voor me op tafel legde.

‘Je hebt al eens vaker naar dat schilderij gevraagd. Ik ben je al lang een verklaring schuldig. Hier, lees maar!’

Severin ging, zijn rug naar mij toegekeerd, bij de haard zitten en leek met open ogen te dromen. Opnieuw was het stil geworden en zong het vuur in de schoorsteen, en de samowar en het krekeltje in het oude muurwerk, en ik sloeg het handschrift open en las:

‘Bekentenissen van een bovenzinnelijk mens’ en in de kantlijn van het manuscript stond, bij wijze van motto, een variant op de bekende verzen uit Faust.

‘Jij bovenzinnelijke, zinnelijke vrijer,

een vrouw voert je bij de neus.’

Mefistofeles

Ik sloeg het titelblad om en las: ‘Het volgende heb ik samengesteld uit mijn dagboek, omdat men zijn verleden nooit onbevangen kan weergeven. Op deze manier behoudt alles zijn eigen frisse kleuren, de kleuren van het heden.’

Gogol, de Russische Molière zegt – waar eigenlijk? Nou ja, gewoon, ergens – ‘de echte komische muze is degene bij wie onder het lachende masker de tranen vloeien.’

Een prachtige uitspraak!

Ik voel me nogal vreemd, terwijl ik dit opschrijf. Het lijkt wel of de lucht is gevuld met een opwindende bloemengeur, die me bedwelmt en die me hoofdpijn bezorgt, de rook van de haard rimpelt en verdicht zich voor mijn geestesoog tot gedaantes, kleine, grijsbebaarde kobolden, die spottend met hun vinger naar mij wijzen; cupidootjes met bolle wangen rijden paardje op de leuningen van mijn stoel en op mijn knieën, en ik moet onwillekeurig glimlachen, of zelfs hardop lachen terwijl ik mijn avonturen opschrijf, en toch schrijf ik niet met gewone inkt, maar met het rode bloed dat uit mijn hart druppelt, want alle littekens die ik daar heb zitten hebben zich geopend en het trekt en doet pijn, en af en toe valt er een traan op het papier.

Traag sluipen de dagen voorbij in de kleine badplaats in de Karpaten. Je ziet er niemand en je wordt door niemand gezien. Het is er zo saai dat je idyllen zou gaan schrijven. Ik heb hier zoveel innerlijke rust dat ik genoeg schilderijen zou kunnen maken om een hele galerie mee te vullen, om toneelstukken te schrijven voor een heel theaterseizoen, om een dozijn virtuozen van concerten, trio’s en duo’s te voorzien, maar – wat zeg ik nu? – uiteindelijk doe ik toch niet veel meer dan linnen op een spieraam spannen, papier gladstrijken, muziekbladen liniëren, want ik ben – och! Vooral geen valse schaamte, vriend Severin, lieg anderen voor, maar het lukt je niet meer echt jezelf voor te liegen – dus ik ben niet meer dan een dilettant; een dilettant in het schilderen, in de poëzie, in de muziek en in nog enkele andere van die zogenaamde broodloze kunstvormen, die hun meesters tegenwoordig het inkomen van een minister, nee, van een kleine potentaat opleveren; en vóór alles ben ik een dilettant in het leven.

Tot op heden leefde ik zoals ik geschilderd en gedicht heb, dat wil zeggen, ik ben nooit veel verder gekomen dan de grondverf, het plan, de eerste akte, de eerste strofe. Er zijn nu eenmaal mensen, die met van alles beginnen en toch nooit iets tot een einde brengen, en zo’n mens ben ik.

Maar wat klets ik.

Ter zake.

Ik lig voor mijn raam en vind het gehucht, waar ik langzamerhand vertwijfeld raak, eigenlijk oneindig poëtisch: wat een uitzicht op de blauwe, door gouden zonlicht omweven hoge ketens van het gebergte, waardoorheen zich stortbeken als zilveren linten slingeren, en hoe helder en blauw is de hemel waarin de besneeuwde toppen oprijzen, hoe groen en fris zijn de beboste hellingen, de weiden waarop kleine kudden grazen, tot aan het gele golven van het koren beneden, waarin de maaiers staan en zich bukken en weer opduiken.

Het huis waar ik logeer, staat afgezonderd in een soort park, of bos, of wildernis, hoe men het ook noemen wil.

Er verblijft niemand anders dan ik, een weduwe uit Lwow, de hospita Madame Tartakowska, een oud vrouwtje dat met de dag ouder en kleiner wordt, een oude hond die aan één poot hinkt en een jonge kat, die voortdurend met een bolletje garen speelt. En dat bolletje behoort geloof ik toe aan de mooie weduwe.

Zij moet echt knap zijn, de weduwe, en nog heel jong, hoogstens vierentwintig, en heel rijk. Zij logeert op de eerste verdieping en ik logeer op de begane grond. De groene jaloezieën zijn altijd dicht en ze heeft een balkon, dat helemaal door groene klimplanten overwoekerd is; en ik heb daaronder mijn geliefde prieel van kamperfoelie, waarin ik lees, schrijf, schilder en zing, als een vogel tussen de takken. Ik heb zicht op het balkon. Soms kijk ik ook en dan schemert er af en toe een wit gewaad door het dichte, groene netwerk.

Eigenlijk interesseert die mooie vrouw daarboven me niet erg, want ik ben verliefd op een andere, en wel bijzonder ongelukkig; nog veel ongelukkiger dan ridder Toggenburg en de chevalier in Manon Lescaut, want mijn geliefde is van steen.

In de tuin, de kleine wildernis, ligt een liefelijk weilandje, waarop vredig een paar tamme reeën grazen. In deze wei staat een stenen beeld van Venus. Het origineel bevindt zich geloof ik in Florence. Deze Venus is de mooiste vrouw die ik ooit heb gezien.

Dat wil overigens niet veel zeggen, omdat ik weinig mooie vrouwen, ja, überhaupt weinig vrouwen heb gezien, en ik ben ook in de liefde slechts een dilettant, die nooit verder is gekomen dan de grondverf, dan de eerste akte.

Waarom zou ik ook in superlatieven spreken? Alsof iets wat mooi is, overtroffen kan worden.

Het is eenmaal zo, deze Venus is mooi en ik heb haar lief, zo hartstochtelijk, zo ziekelijk innig, zo krankzinnig, zoals men alleen een vrouw kan liefhebben, die onze liefde altijd maar met een onverschillige, rustige stenen glimlach beantwoordt. Ja, ik aanbid haar gewoonweg.

Vaak lig ik, als de zon broeit in het struikgewas, onder het bladerdak van een jonge beuk en lees. Vaak ga ik ook ’s nachts naar mijn koude, wrede geliefde toe, lig voor haar op mijn knieën, mijn gezicht tegen het koude steen waarop haar voeten rusten, aangedrukt, en dan bid ik tot haar. Het is onbeschrijfelijk, als dan de maan opkomt – hij is net aan het wassen – tussen de bomen drijft en de weide in een zilveren glans dompelt, en de godin daar dan verheerlijkt staat en zich in zijn zachte licht lijkt te baden.

Een keer, toen ik van mijn gebed terugkwam door een van de lanen die naar het huis leiden, zag ik plotseling, slechts door de groene galerij van mij gescheiden, een vrouwelijke gestalte, wit als steen, glanzend in het maanlicht. Het leek wel alsof de mooie marmeren vrouw medelijden met me had gekregen, tot leven was gekomen en mij was gevolgd, maar ik werd gegrepen door een naamloze angst en mijn hart sprong bijna uit mijn borstkas, en in plaats van te...

Nou ja, ik ben eenmaal een dilettant. Ik bleef, zoals altijd, bij het tweede vers steken, nee, ik bleef niet steken. Ik rende, zo snel als ik maar kon.

Wat een toeval! Een Joodse fotohandelaar speelt me de beeltenis van mijn ideaal in handen. Het is een klein plaatje, Venus met spiegel van Titiaan: wat een vrouw! Ik wil een gedicht maken. Nee! Ik neem het plaatje en schrijf erop: ‘Venus in bont’

Je bibbert, terwijl je zelf vlammen opwekt. Hul je nu in je despotenmantel; wie anders komt die toe dan juist jou, wrede godin van schoonheid en liefde! –

En na een tijdje voegde ik er enkele verzen van Goethe aan toe, die ik onlangs in zijn paralipomena bij Faust had gevonden.

Aan Amor

‘Bedriegelijk het vleugelpaar

De pijlen, dat zijn klauwen,

De krans verbergt de hoorntjes,

Hij is zonder twijfel,

Als elke god van Griekenland,

Ook een verkapte duivel.’

Daarop plaatste ik het plaatje voor mij op de tafel, door het met mijn boek te steunen en ik bekeek het.

De koude koketterie, waarmee de heerlijke vrouw haar charmes met donkere sabelvellen omhult, de strengheid, de hardheid die in het marmeren gezicht ligt, brengen me in vervoering en vervullen me tegelijkertijd met afgrijzen.

Ik pak nog eens de pen. Daar staat het nu:

‘Liefhebben, geliefd worden, wat een geluk! En toch... hoe verbleekt desondanks de glans daarvan tegenover die gelukzalige kwelling, een vrouw te aanbidden, die ons tot haar speeltje maakt; de slaaf te zijn van een mooie heerseres, die ons onbarmhartig schopt. Ook Simson, de held, de reus, gaf zich nog een keer over aan Delila, die hem verraden had, en ze verried hem opnieuw en de Filistijnen bonden hem voor haar voeten vast en staken hem de ogen uit, die hij tot het laatste ogenblik, dronken van woede en liefde, op de mooie verraadster gericht bleef houden.’

Ik ontbeet in mijn prieel van kamperfoelie, las in het boek Judit en benijdde de grimmige heiden Holofernes om zijn koninklijke vrouw, die hem de kop afhakte, en vanwege zijn bloedmooie einde.

‘Maer de Heere de almachtige godt heeft hem gestraft, ende heeft hem in eens wijfs handen gegeven.’

De zin trof me. Wat zijn die joden ongemanierd, dacht ik en hun God, hij zou ook fatsoenlijkere benamingen kunnen kiezen, als hij over het schone geslacht spreekt.

‘God heeft hem gestraft, ende heeft hem in eens wijfs handen gegeven,’ herhaalde ik bij mezelf. Goed. En wat moet ik dan wel niet uithalen, dat hij mij straft?

Mijn hemel! Daar komt onze gastvrouw, ze is in de loop van de nacht alweer een beetje kleiner geworden. En daar boven, tussen de groene ranken en slingerplanten, verschijnt weer het witte gewaad. Is het Venus, of de weduwe?

Ditmaal is het de weduwe, want Madame Tartakowska maakt een reverence en vraagt me uit haar naam beleefd of ik iets te lezen heb voor haar. Ik haast me naar mijn kamer en gris wat boeken bij elkaar.

Te laat herinner ik me dat ik dat plaatje van Venus in een ervan heb gestopt; nu heeft de witte vrouw van daarboven het, mijn ontboezeming inbegrepen. Wat zal ze daar wel van zeggen?

Ik hoor haar lachen.

Lacht ze mij uit?

Volle maan! Hij kijkt al over de toppen van de lage dennen die het park omzomen, en een zilveren nevel vult de terrassen, de boomgroepen, het hele landschap zover als het oog reikt, en vervloeit zachtjes in de verte, als een rimpelend meer.

Ik kan het niet weerstaan, het zweept me op en roept naar me op een zo wonderlijke manier, ik kleed me weer aan en loop de tuin in.

Iets trekt me naar de weide toe, naar haar, mijn godin, mijn geliefde.

De nacht is koel. Ik ril. De lucht is zwaar van bloemengeur en boslucht en bedwelmt me. Wat een feest! Wat een muziek rondom me. Het weemoedige gezang van een nachtegaal klinkt door het bos. De sterren trillen zacht in bleekblauwe schijn. De weide lijkt glad als een spiegel, als de ijsvloer op een vijver.