DE KAMER HIERNAAST

Joelieja had van horen zeggen dat mannen na verhanging een heuse erectie krijgen. Er zou een zaadlozing volgen meteen na de blijde intrede van de dood. Ze vroeg mij of ik dit gerucht kon bevestigen. Omdat mijn vader toevallig ook zelfmoord had gepleegd verwachtte ze dat ik van alle suïcidale aangelegenheden het fijne wist. Ik moest haar het antwoord echter schuldig blijven. (Ik heb mijn vaders kruis niet betast toen ik hem op zolder vond.)

Dimitri Verhulst

De kamer hiernaast

VERHALEN

2007
Uitgeverij Contact
Amsterdam/Antwerpen

Wie op zoek gaat naar ‘de verloren tijd’ vindt geen verloren tijd, hij stuit op met elkaar vergroeide wildernissen van zogenaamde herinneringen die geen herinneringen zijn: negen Trojes boven op elkaar. Terwijl hij zijn weg baant door de chaos, gaat zijn ‘heden’ voorbij en voegt het zich al bij datzelfde chaotische verleden. Er is geen verschil in ‘tijdsafstand’ tussen het daarjuist verstreken moment en het ontstaan van de mens of de allereerste glimp van bewustzijn in het leven van de schrijver.

Jeroen Brouwers

Schildersverdriet

Zeven. Ik was zeven en woonde met mijn ouders in Reetveerdegem, een dorp dat werd vergeten door de grote cartografen, en da’s maar goed ook. Reetveerdegem: een onooglijke negorij van duivensport en motregen.

Zeven. Ik was zeven daar diep in Reetveerdegem en mijn vader zei dat voor mij het leven in feite nog moest beginnen.

Wanneer dan wel? De dag dat ik hem en mijn bloedhete griet soldatenbrieven schreef? Zou mijn leven pas beginnen als ik net als hij postbode was en mijn jongste een smurf kon kopen voor zijn zevende verjaardag? Als ik dronken thuiskwam en mijn vrouw een liesbreuk neukte alvorens haar het hoofd in te slaan?

Ik wist het niet. Maar in ieder geval, als we mijn vader mochten geloven was dat leven van me nog lang niet bezig. Niet echt, tenminste. Hoogstens was het een generale repetitie en het was te hopen dat de eigenlijke opvoering nooit beginnen zou. Zolang mijn leven nog moest beginnen kreeg ik meppen van mijn waanzinnige moeder, dat wel.

Met andere woorden, onecht waren nog de kikkers die ik met mijn lijpe vrienden uit hun structuur blies met een rietje. Wij hoorden – aldus het alarmerende nieuws van de Club van Rome – tot de laatste generatie kinders die zich nog met het laten exploderen van kwaakgedierte en het pletten van meikevers kon vermaken. De gefrituurde kikkerbil werd in die dagen een met uitsterven bedreigd voorgerecht.

Maar toen ik zeven werd en mijn fonkelnieuwe smurf meteen gedemonteerd had mochten de kikkers gerust zijn. Ik bleef binnenshuis, ging geen vliegen prakken, geen regenwormen in stukjes bijten, niet met mijn zigeunervriendinnetje Natasha-Van-De-Woonwagens het record afstandspissen breken, en ik ging ook geen gestolen snoepgoed verkopen ten bate van de hongerige Soedanees. Ik bleef thuis, want, Achtung, mijn nichtje Gina kwam op bezoek. En voor haar had ik toch wel een heel biezonder boontje.

Ik spaarde naarstig voor een keineige tattoo; een dolk waar zich een slang rond slingert met daaronder de tekst: ‘Ai lof Gina’.

En het was waar. Ik hield van Gina. En Gina wou een kind van mij.

Het was rustig in huis. Moeder naaide pastelkleurige lappen op mijn speelbroek, vader sliep luidruchtig in de zetel. Gina en ik zaten tegenover elkaar aan de eettafel met de ongelijke poten. We kleurden. Zij ging volledig op in haar artistieke scheppingsdrang en beet op haar tongetje, concentratie om binnen de lijntjes te blijven was aan deze tafel immers geboden. Ik deed alsof ik eveneens opging in mijn kleurboek, maar was in iets anders geïnteresseerd.

Buiten smolt langzaam en onzeker de blinkend witte sneeuw. De wereld kreeg gestaag meer kleur, ging op in z’n kleurboek. En werd lelijker.

Je kunt stellen dat ik me toen treurig voelde. Nog voor mijn leven goed en wel begonnen was wist ik dat er om treurig te zijn geen reden nodig is. Het overkwam me vaker. De tristesse was, en is, mijn maîtresse.

Er werd me dan gevraagd wat er scheelde, jongen.

Niets. Er scheelde mij nooit wat. Ik was best gelukkig, zo sober ongelukkig.

Misschien voelde en bevoelde ik dat duizelingwekkende verdriet toen wel omdat de sneeuwman en de sneeuwvrouw die ik met Gina die middag had gemaakt voor mijn ogen smolten. Liefdevol in elkaar. Moest een mens daar niet om janken, soms.

Neen. Janken is vulgair. Voor mietjes, voor rugjockeys.

Het hiernamaals van de sneeuwvrouw en de sneeuwman is de zee. Zo vaak dacht ik dat de sneeuw de Tipp-Ex was van Onze Lieve Heer die ontevreden over zijn creatie de aarde opnieuw zou tinten. Ik voelde mij, zij het nog onbegonnen, leven op het kladwerk van de wereld. Maar telkens opnieuw, iedere witte winter, lagen de tegels op ons achterkoertje er na het smelten van de sneeuw even los en net zo grijzig bij. God dacht van Zijn Schepping, van deze lauwe planeet, dat ze de best mogelijke onmogelijkheid was om op te leven.

(Hier vlechte men de vingers tot een gebed:

Onze Vader, die grote kemelen schijt,
sterven met verve zoals Gij en de dood
ontvangen met open armen is van tijd
toch dankbaarder dan te moeten leven
met schone benen terwijl Uw attachés
de pil verbieden
opdat wij niet paarden als in de hemel.)

Wat was dan dit alles, als dit nog niet het echte leven was? Wat was dan de soep die Gina en ik om het luidst opslurpten?

(Mijn moeder: ‘Het zal al gaan zeker, varken! Heb ik u zo gekweekt?’)

Gina viste altijd meteen de gehaktballetjes uit haar kom soep. Ik potte ze liever op tot het allerlaatste hapje en toonde haar dan trots hoeveel balletjes ik nog had wanneer de hare al haast verteerd waren. Maar zoiets raakte Gina niet.

Ze zei dan: ‘Als ik nu zou sterven heb ik toch lekker mijn balletjes al gehad, slip, slip, slip.’

Ook dat maakte me treurig, dat er voor elk van ons een dood bestaat, en dat die invloed heeft op het eten van soepballetjes. Ik, die de soepballetjes in de soep voor het laatste hapje hield, zal mijn leven beëindigd weten met de dood. Jij ook. Iedereen gelijk voor de compost.

(Metafysische vraag die ik mijn moeder stelde:

‘Mama, waar gaan we heen als we dood zijn?’

Haar antwoord:

‘Naar het kerkhof!’

Ze was verstandig voor haar leeftijd.)

Mijn vader kon woest worden van mijn sombere buien.

‘Hebben ze jou op school nog niet leren lachen?’

‘Neen, pappie.’

Het was de raad van mijn ouwe om van mijn tijd, die nota bene van goud was, te profiteren. Toen ofte nimmer viel er vreugde te beleven, want zodra men trouwt is het gedaan met de lol. Moeder bevestigde dat met klem, het was één van de weinige punten waarover zij het met mijn vader eens was. Dat, en het feit dat men beter af is zonder kinderen.

Echt ging mijn leven, mijn ware leven pas beginnen met de liefde. El amor. Bijgod, zo polyglot. Met mijn beantwoorde liefde voor Gina die weer haar kleurpotloden beet had en er dromerig op kauwde zodat haar onderlipje vol natte splinters hing. Ik was smoor op haar.

Neven en nichten mogen trouwen met elkaar. Ik had het nagevraagd. Traag zou ik Gina haar bloemetjesjurk losknopen, naast haar lieve, blote lijfje liggen, en neuzeneuzen, gans onze lange huwelijksnacht.

Dringend moest juffrouw Christine me alle letters van dat maffe alfabet leren schrijven. De korte en de lange eitjes, hoofdletters, leestekens. Want toen was het dat ik kon noteren hoe het was om niet te zijn. Later wou ik de mensheid laten lezen wie ik was nog voor ik was. Poëet zijn, journalist van het ongebeurde.

Het leven ging pas beginnen als ik de woorden kende. Dat was het. Ik was nog klein en voor de echtheid ongeboren. Ik kon mijn treurigheid nog steeds haar naam niet geven.

Een ‘kind alleen’ was ik. Een ‘kind alleen’ omdat ik geen broers of zussen had. Moeder wou geen tweede meer als ik. Ze had al meer dan genoeg met één roestige nagel aan haar kist.

Naar haar eigen zeggen kreeg ze van twee zaken het schijt: van bergappelsienen en van mij. Om haar eerlijkheid kan ik haar roemen, toegegeven.

Een ‘kind alleen’ van zeven. En de broers en zussen kregen de kans niet mijn leed te delen en te halveren. Moeder nam medicijnen tegen kinderen, ik was haar enige ziekte. En groot zoals ik worden ging, levend een leven dat echt begonnen was, getrouwd, geletterd en geleerd, zou ik ‘een grote mens alleen’ worden. Het alfabet dat ik in die dagen nog de baas niet was ging op zoek moeten, gelaarsd en gespoord, naar wat denkbeeldig in mijn gedachten werd neergeschreven. Namelijk dat de sneeuwman en de sneeuwvrouw op het achterkoertje in elkander smolten en dat drie penen troosteloos op de losse tegels lagen. Ook een peen houdt het niet lang uit iets anders dan zichzelf te zijn. Wanneer de sneeuwvrouw smelt is de peen geen wipneus meer. Wanneer de sneeuw smelt is de peen een peen. De penis een peen.

Gina haalde me uit mijn gemijmer en wou dat ik haar tekening keurde. Het oranje gezicht van de papieren boerin, de zon met de stralende glimlach hoog aan de koningsblauwe hemel. Een groene boer (want een Groenlander volgens Gina) molk een bruine vloeistof uit de bruine koe. Gina meende dat bruine koeien chocolademelk gaven. En ik, op mijn beurt, meende dat zij in haar broek had gescheten. Ik rook broodje poep.

Maar toch. Altijd vond ik de wereld mooier als die door Gina werd gekleurd. We gingen groeien. Gina en ik. Ons leven laten echt worden met elkaar. De koets die onze huwelijksdag naar de toekomst verplaatste werd getrokken door kleurboekpaarden en een moeder waarop de bruidegom zijn zingende zweep losliet.

Viert vader

Mijn waanzinnig dikke moeder en ik zaten op de stadsbus richting hospitaal waar mijn vader van een bloederig avontuur herstelde. Ze waakte erover dat ik het plastic zakje in mijn buurt hield. Ik was reisziek, mijn maag protesteerde telkens wanneer ik Reetveerdegem verliet. Waardoor mijn toekomst er somber uitzag.

Ooit had ik mijn vertrouwde plastic zakje niet mee op de schoolbus en kwakte ik mijn spijsvertering beleefdheidshalve maar in mijn boekentas. Had je het gloednieuwe kaftpapier moeten zien, tjonge! En stinken!

Maar nu was het vaderdag en mijn vader lag paraplu in het hospitaal.

Toch horen vaders gevierd te worden. Ziek of niet ziek. Ook mijn vader hoorde gevierd te worden. Hij vooral. Omdat hij werkte. Voor vrouw en kind. Als postbode door weer en wind. Brenger van liefdesparolen, belastingen en pensioenen. Mijn vader zwoegde de kloten van tussen zijn benen om zijn gezin de kost te geven. Om de pot iets te laten schaffen wat ik tien tegen één niet door mijn strot kreeg. Zoals prei bijvoorbeeld. Hij labeurde opdat we niet in onze blote piezewiet op straat hoefden. Om het keukengerei dat in een bui werd stukgesmeten te vervangen; het gebeurt in de beste huishoudens.

Een woord van dank was daar op z’n plaats.

Hij die werkt voor vrouw en kind wordt bemind: ’t is vader!

Meester Buyle had ’s maandags veel te vroeg op school de klassieke vaderbrief gedicteerd. En wij, klasvee, maar slaafs pennen. Als het een troost kan wezen: woorden als ‘onmiddellijk’ (twee dees, twee ellen) en ‘professor’ (één frak, twee schoenen) – de struikelblokken als het om een dictee voor kostbare punten ging – kwamen in de vaderbrief niet voor. Maar wel een pak beloften die ik niet van plan was te maken. Belofte maakt schuld, wie ze niet houdt krijgt een bult, en deze rijmelaarswijsheid schrikte mij een beetje af. En daarom had ik die idiote brief na de les door mijn perforator gejaagd. Wat mij een flinke reserve confetti voor het Reetveerdegemse carnaval opleverde.

Ook kon ik niet echt met de gedachte overweg dat al mijn klasgenoten dezelfde woorden van dank en belofte als ik aan hun vader zouden voorlezen. Mijn vader was een andere dan die van mijn klasgenoten en verdiende dus een andere brief. De woorden aan mijn pappie zouden met andere woorden mijn eigen woorden zijn.

In de prullenwinkel kocht ik me dinsdags een mooie prentbriefkaart en schreef die vol met wat ik en niet meester Buyle mijn vader te zeggen had. Trouwens, die stijl ook van meester Buyle! Een zoen van uw kapoen… Zulke dingen. Ik moest daar niet veel van weten en zou de smaak van mijn vader onderschatten als ik aannam dat hij wel iets aan dat karamellenrijm had.

Dood aan de uleveller verzen!

Tijdens de knutsellessen op school maakten we een asbak uit klei waar ‘leve vader’ werd ingegrift. Dat zag ik dan weer wel zitten. Het sloot trouwens perfect aan bij het geschenkje dat ik mijn vader had gekocht: een slof sigaretten, groene michellekes zonder filter. Pappie kreeg ieder jaar een slof sigaretten voor zijn vaderdag. En ieder jaar rukte hij zogenaamd even nieuwsgierig het inpakpapier stuk en zei dan iets als: ‘Ochgod, sigaretten! Wie had dat kunnen peinzen!’ Als hij zijn geschenkje dan had gekregen gaf hij me de traditionele natte zoen waarbij zijn snor even fel kietelde als met nieuwjaar. En een pak bankbiljetten om het varken op m’n nachtkastje mee vet te mesten zetten zijn stinkende zoen kracht bij.

Een enkele keer heb ik hem iets anders gekocht dan sigaretten, namelijk een zakrekenmachine. En de enige keer dat ik hem dat zag gebruiken was om er een grap mee uit te halen. Hij tikte het getal 50753078 in, meer noch minder, maar iedereen lag wel strijk. Voor de clue van zijn mop moest je de digitale cijfers ondersteboven lezen.

Maar bij die brief en de sigaretten bleef het niet, ik heb meer gedaan voor vaderdag. In onze stal stond een zetel verveeld te wachten tot het grofvuil hem naar z’n laatste rustplaats bracht. Strontversleten. Ik had die zetel een tweede jeugd bezorgd en versierd met lintjes en repen dweil, geschilderd in de feestelijkste kleuren, en gedesinfecteerd. Want mijn vader, mijn vader was een andere dan die van mijn klasgenoten en verdiende het om in deze opgekalefaterde en hoffelijke zetel te worden getroond, om er te luisteren naar mijn eigenste woorden. Het copyright van deze vaderbrief hoorde zoonlief toe.

Roet werd echter in het eten geestrooid toen pappie vrijdags lijkbleek thuiskwam van z’n werk. Een norse os. Alsof hij niets dan droeve brieven had getorst. Of te veel gedronken had. Net tapete ik een remix van het smurfenlied over en trok hij zonder pardon de stekker uit het stopcontact. Hij had geen hoofd, zei hij, om mijn liedjes aan te smurfen. Een goedendag kon er niet af. En ook het klassieke kakje dat hij altijd meteen na zijn thuiskomst pleegde liet hij achterwege. Had hij al gescheten? Kon hij niet? Of had hij zijn krant dan al gelezen? Nee zeg, levenspatronen werden doorbroken en vader stoof onmiddellijk (twee dees, twee ellen) naar boven. De ruggenwervel van het bed werd gekraakt. Papa dodo.

Bier, bier, smurfenbier.

Iets later kwam moeder terug van de winkel en vol walging bekeek ik hoe in haar gevlochten boodschappentas de stengels prei heen en weer zwiepten. Niet weer! De derde keer prei reeds die week! Wanneer ging deze misselijkmakende groente eindelijk eens wat duurder worden? Wanneer werden de dingen die ik wel lustte afgeprijsd? Zoals sandwiches met muizenstrontjes.

Ook moeder gunde mij geen goedendag, maar dat waren we gewoon.

‘Waar is je ouwe? Is hij al thuis?’

‘Hij is boven, moe!’

Ze dacht dat het weer prijs was en begon mijn pappie alvast uit te schelden voor al het vuil van de straat. Ieder woord dat in ons huis viel, in alle beschimmelde huizen die we ooit bewoonden, brak z’n poten. Het was een liedje dat ik allang van buiten kende… Als hij voor zatte loebas wilde spelen was dat zijn zaak, maar dan niet meer met haar. Zij was het beu. Spuugzat. Het was middag, nondekletter, en meneer lag weer al met zijn benen in de lucht. Was dat nu een manier van doen? Wat had hij gepakt? Had hij gespoten? Pillen geslikt en er stevig op gezopen?

Waarop mijn pappie dan altijd repliceerde dat ze haar bakkes moest houden. Of een variant daarop.

Een duet.

En zoals altijd wanneer ze razend was begon ook dit keer mijn moeder te werken. Ieder heeft zo zijn eigen manier om zich af te reageren, maar aan de methode van mijn moeder beleefde iedereen plezier. Pappie kon zich daarmee vermaken. Hij hoefde maar te zeggen dat ze een hoer was en, roef, zijn schoenen waren gepoetst.

Die dag speelde moeder haar woede kwijt door het zand in de vogelkooi te verversen. Groene kakkedij. Onze kanarie heette Piet. Piet Verhulst. Ook onze vorige kanarie heette Piet. Die mocht vrij in huis rond vliegen maar had een ongelukkige landing gemaakt. Een beetje suf nog van tegen het keukenraam te knotsen viel hij in de pruttelende frietketel. Een vrijdagavond, ik vergeet het nooit, bij de klok van zeven. Ons dierbare huisdier lag daar, gefrituurd tussen de kaaskroketjes.

Kartasj!!!

Ineens hoorden we pappie op de slaapkamer een serenade kotsen. Moeder en ik hadden mijn vader al heel vaak weten kotsen. Hij had er aanleg voor. Maar dit was anders. Dit gekots was van een andere orde. Volgens de begeleidende geluiden deed het pijn. O wat deed dat zeer!

Spijers zijn dijers, pugers zijn bluvers.

‘Als ge kunt zuipen kunt ge uw bazaar zelf opkuisen ook. Hoort ge mij? Ik heb het tegen u Sinte Pieter! Want ik ben niet van plan om in uw zure braaklucht te blijven slapen, ventje. Ons Heerke mag weten waarom ik een zwijn lijk gij nog op mij laat kruipen.’

Vanuit de slaapkamer kwam geen reactie. Uit dit drankorgel werd geen Bach meer gehaald. De kanarie floot een deuntje. Buiten was de zomer op zijn zomers en wipte de bal van de buurjongen weer over de golfplaten. Het luidruchtige botsen van het leder op onze koer. Die knul kon niet koppen. Maar ik wou zijn bal niet retourneren. Het mes erin ja, dat kon die bal van de buurjongen krijgen.

Hoe kon ik mij over een bal ontfermen als mijn vader naar beneden kwam? En hoe hij naar beneden kwam! Hou je vast! Van kop tot teen onder het bloed. Bloed op zijn blauwgrijs hemd (er prijkte een goudkleurige posthoorn op dat hemd, toe-toe-teroetoetoet). Bloed op zijn schoenen. Bloed, geklonterd en bruinig, op zijn verrimpelde broek. En dat wast er zo moeilijk uit. De wasserij? Hihi, wie zal dat betalen? Wie heeft zoveel ping-ping-ping?

Hij zocht moeizaam steun aan de trapleuning. Nu was het moeder die een lijkkleurtje op haar wangen kreeg. Ze kon namelijk geen bloed zien. Maandelijks trof pappie haar bewusteloos aan op het in het donker veel te verre toilet.

‘Mammie, wie is dat: Tante Rosa?’

‘Steekt eens een pennenzak in uw gat en ge zult het direct weten!’

‘Een pennenzak? Met of zonder passer erin?’

Maar ik wist wel wie, of liever, wat Tante Rosa was, ik was nu ook niet meer van gisteren. Moeder schreide zich een oog uit als ze over tijd was.

Zij die wast en brast en emmers bloed plast: ’t is moeder!

Maar het was niet het ogenblik om met mijn kennis uit te pakken. Mijn pappie stond daar immers. Wankel. Klaar om dood te gaan.

Mijn vader: hij die crost met vijftig kilo post en kotst.

Mijn vader: hij die abusievelijk in het huwelijk trad met zij die wast en plast en ’t liefst nog werd vergast.

Mijn vader was een andere dan die van mijn klasgenoten. Want mijn vader kon bloed kotsen. Nou, welke vader deed hem dat na? Daarom, ook daarom, zouden de woorden aan mijn vader mijn eigen woorden zijn.

Moeder de vrouw vergat de kanarie en besloot het beest nog een week in zijn stinkhok te laten zitten. Tot de volgende vrijdag, schoonmaakdag. Zij had er net zo goed als ik onwennig en radeloos het kijken naar hoe pappie daar te trillen en te zweten stond.

Een natte mededeling uit zijn besmeurde mond: ‘Veerle, ik heb de kleerkast en het behang vol bloed gekotst.’

Dacht ik dus: pa heeft het bloemetjesbehang ondergekotst. Puik werk! Verandering van interieur, rode roosjes, roderoosjes.