Nog een rondje?

Selma Lønning Aarø

Nog een rondje?

Vertaald door Annemarie Smit

2005

Uitgeverij Contact
Amsterdam /Antwerpen

Deze uitgave kwam mede tot stand door een subsidie van NORLA

© 2005 Selma Lønning Aarø
Oorspronkelijke titel Vill ni åka mera?
Vertaald door Annemarie Smit
Omslagontwerp Via Vermeulen/Rick Vermeulen
Foto auteur May B. Langhelle

ISBN 9789025431075
D/2005/0108⁄902
NUR 302

www.boekenwereld.com

Voor Richard

‘There will never be darkness because in both of us there is always movement, renewal, surprise.’
ANAÏS NIN, Henry and June

In het halfuur dat is verstreken nadat ik terug ben gekomen van de begrafenis, heb ik geprobeerd te doen alsof er niets aan de hand is. Ik heb gedaan alsof je even een douche neemt en zo dadelijk met een handdoek om je blonde haren naar buiten komt. Maar nu er een halfuur voorbij is zonder dat ik je de kraan heb horen opendraaien, zonder dat je een woord hebt gezegd, zonder dat de leidingen de bekende zucht hebben gegeven, weet ik dat je daarbinnen bent omdat je op een verklaring wacht.

We zouden kunnen zeggen dat ik je ‘in het duister heb gelaten’. Dat is in meerdere opzichten waar.

Je hebt de deur op slot gedaan. Ik heb geen idee wanneer je van plan bent er weer uit te komen. Ik ben bang dat dit de laatste keer is dat je bij me bent, bang dat je de dingen die je altijd het allernoodzakelijkste noemt van het plankje boven de wastafel pakt, de flat uit loopt, de trap af, in een bus stapt die naar een plaats gaat waar ik de naam niet van ken. Ik ben bang dat je net zo plotseling verdwijnt als je gekomen bent.

Maar als het echt zo is dat je niet met me wilt praten, waarom sluit je je dan op in mijn badkamer? Waarom ben je dan nog niet vertrokken?

Dat je je in mijn badkamer hebt opgesloten, betekent dat niet juist dat je me iets wilt vertellen? Ik heb al één keer in de gootsteen moeten piesen. Naar wat ik kan horen, voer je daarbinnen niks uit. Je zit er alleen maar.

Toen ik het ontdekte, was mijn eerste gedachte dat het eigenlijk wel voor de hand lag. Je wilde je in de badkamer opsluiten om je eigen spiegelbeeld in ogenschouw te nemen, je gezicht te bekijken dat verwrongen was van teleurstelling, opluchting, woede en vreugde tegelijk. Om dit gezicht te bestuderen, te zien welke grimas het best paste bij deze nieuwe en voor jou verrassende omstandigheden.

Ik kan je de reden uitleggen, Bergljot. Ik kan alles uitleggen.

Je geeft nog steeds geen antwoord. Ik geloof dat dit de eerste keer is dat ik je volledige naam gebruik. De naam groeit in mijn mond: Bergljot. Het is een naam die niet bij je past. Zolang je bij me bent zal ik je Berg noemen.

Ik kan me niet voorstellen dat je me niet hoort. Ik zal proberen je alles te vertellen, te doen wat ik volgens jou nooit doe. Ik zal over mezelf vertellen. Ik zal je vertellen waarom de dingen zo gelopen zijn. Waarom ik tegen je gelogen heb. Ik zal vertellen en jij zult je oor tegen het sleutelgat houden en je brede mond zal trillen zoals hij trilt als we bij elkaar liggen, zoals hij trilt als je de waarheid spreekt. Ik weet niet hoe lang het zal duren.

Het is nog maar een klein jaar geleden dat we elkaar voor het eerst ontmoetten, maar ik ben nu een ander dan die ik was toen ik je met die merkwaardige slaapwandelende tred door het café zag lopen. Nu ken ik je verhaal. Jouw verhaal begint natuurlijk niet hier in de badkamer. Het begint op een dag in mei 1980:een mager meisje holt moeiteloos tegen een helling op. In haar zak heeft ze honderd of vijftig kronen. Ze heeft alles wat ze kon vinden bijeengeschraapt, biljetten die ze met een pincet uit haar spaarpot heeft kunnen peuteren, vergeten munten uit haar moeders winterjassen. Er is kermis op het sportveld bij de school. Tot op deze dag heeft ze zich altijd netjes gedragen, misschien een pakje kauwgum gestolen bij de kiosk en een paar plastic oorbellen dat op de buitenkant van een damesblad vastgeplakt zat, dat ja, maar als puntje bij paaltje komt kun je toch zeggen dat zij, Bergljot, altijd een lief meisje is geweest.

Ik zie je voor me. Een mager bruin meisje van bijna dertien. Hier begint het verhaal, de kermisaffaire die alles in gang zette.

Het verhaal had natuurlijk later kunnen beginnen. Het had kunnen beginnen op dag dat je naar de bovenbouw van het gymnasium ging, toen je Kristians donkere hoofd op de bank voor je ontdekte. Het had kunnen beginnen toen jullie elkaar voor het eerst kusten, in het bos, in een loofhut waar jullie te oud voor waren om in te spelen. Of toen jullie voor het eerst met elkaar naar bed gingen (zijn moeder was op reis en het laken was van flanel) en zijn handen trilden en hij beloofde voorzichtig te zijn, je geen pijn te doen, erewoord. Of toen hij vroeg of je met hem wilde trouwen en jij zonder met je ogen te knipperen ja antwoordde, omdat je bang was wat er zou gebeuren als je hem liet gaan.

Of het had kunnen beginnen toen je ontdekte dat je zwanger was, ergens aan de westkust van Amerika, en een stem op de radio zei dat er een tyfoon op komst was, dat het gevaar bestond dat er mensenlevens verloren zouden gaan. Maar als het verhaal daar was begonnen, zouden we nooit geweten hebben wat er eigenlijk gebeurde op de dag dat je de onverharde weg naar de kermis op liep.

Je bent niet oud genoeg om bang te zijn. Later zul je bang zijn om in een zweefmolen te stappen, maar nu niet. Je maakt zo veel mogelijk ritjes. Het geld brandt in je zak. Je wordt door de luchtdruk tegen het metaal geperst en je probeert je mondhoeken omhoog te trekken om te lachen, maar het lukt niet. Je kunt je armen en benen niet bewegen. De veiligheidsketting is overbodig. De lucht plakt je aan de hemel vast, terwijl de lichtjes van de kermis één grote beweeglijke sterrenmist worden. ‘Nog een rondje?’ roept de zweefmolenbaas en je schreeuwt zo hard je kunt: ‘Ja! Sneller, sneller.’ En als alles stopt word je niet ziek, zoals de weinige volwassen vrouwen die het aangedurfd hebben. Nee, je wilt meer. Zoals toen je klein was en je ooms je in de lucht gooiden: meer, meer, meer!

Als je geld op is, blijf je bij het hek staan kijken naar de lichtjes die duizelingwekkend in alle kleuren flikkeren en luister je naar de dreunende muziek. Je krijgt het koud en de haartjes op je armen gaan rechtop staan. Je T-shirt is te klein. Je moeder heeft het niet willen zien. Ze heeft niets nieuws gekocht. Het is alsof ze het niet aankan je te zien groeien.

Je bent een mager, bruin meisje dat tegen het hek leunt en je hebt er geen idee van dat je iets bezit wat nooit terug zal komen. Over een jaar, misschien zelfs al over een halfjaar, zal alles voorgoed verdwenen zijn. Daar, die avond op de kermis, ben je je daar nog niet van bewust. Later zul je terugdenken aan dingen die gezegd werden, blikken die je ooms je toewierpen. Je zult het zien op de foto’s die je samen met vriendinnen maakte, in toevallige fotoautomaten op toevallige zaterdagen, maar deze avond op de flikkerende kermis heb je daar nog geen weet van.

De man van de zweefmolen heeft je sinds het begin van de middag zien komen en gaan. Hij heeft gezien hoe je in je broekzak stond te graven. Hij heeft je naar de kraam met de enorme beren zien lopen, je geld zien pakken, om vervolgens zonder een lootje te kopen naar de zweefmolen terug te komen. En nu je niets meer in je zakken vindt, legt hij zijn grove hand met de getatoeëerde letters op de vingers, een vrouwennaam die je vergeten bent, op je schouder en zegt hij dat je gratis in de zweefmolen mag.

Na drie ritjes besluit je weg te gaan, alsof je instinctief vermoedt dat dit anders is. Dat hij dit niet doet om aardig te zijn. Je wankelt weg. Het metaal dreunt onder je voeten. Je leunt tegen het hek en bindt je blonde haren bijeen met een elastiekje dat je om je pols droeg. Als je je omdraait, zie je dat de zweefmolen niet meer draait. Dat het hek met een hangslot is vastgemaakt en dat de kermisman naast je staat, de sleutels hangen aan zijn riem. Hij pakt je arm vast en je loopt met hem mee. Dat mag je niet, dat weet je, maar op een of andere manier is het niet meer aan jou. Je weet alleen dat het nu niet om een ritje in de zweefmolen gaat.

Later is alles onwerkelijk. De grove handen met de vreemde vrouwennaam die je nek hard vasthielden. Waarom ben je die vrouwennaam vergeten? Omdat de kermisman hem misschien zelf ook vergeten zou zijn als hij daar niet geschreven stond? In stukjes gehakt, op elke vinger een letter. Je herinnert je alles behalve die naam. De bewegingen die je duizelig maakten. Zijn geur waar je bijna van moest overgeven. Dat je niet begreep dat je je benen moest spreiden zodat hij erbij kon, dat het niet zo was als je je had voorgesteld, dat je dacht dat je alleen maar met je benen bij elkaar boven op elkaar lag.

Het allerergste is dat je meer wilt, meer van die geur, meer van de pijn. Dat zit je dwars. Dat je meer wilt hebben en dat je alles wilt weten.
    Pas op weg naar huis bedenk je dat iemand je gezien kan hebben. Je de wagen in heeft zien gaan, of dat ze je nu zien, terwijl je naar huis loopt als een pasgeboren kalfje, met spuug in je blonde haar, te dun gekleed en rillend van de kou.

Je blijft in bed met een longontsteking aan de linkerkant.

‘Zo zijn kinderen,’ zegt de dokter. ‘In het voorjaar worden ze overmoedig. Ze trekken te weinig kleren aan en vergeten dat de vorst nog in de grond zit.’

Je vraagt je moeder het bed te verschonen.

‘Het is niets ernstigs,’ zegt de dokter tegen je moeder, die bij het bed staat en bezorgd naar je kijkt. Ze wil niet nog iemand verliezen. Haar man is al verdwenen. Longontsteking, dat is niet gevaarlijk voor iemand die zo jong is, nog maar twaalf jaar. Als je zestig of zeventig jaar bent zou zo’n longontsteking het laatste kunnen zijn wat je lichaam voelt, maar nu niet. Nu ben je te jong en het enige wat je hoeft te doen is je ogen sluiten, de antibiotica slikken en veel drinken als je wakker bent.

Toen je naar bed ging met de jongen met wie je later zou trouwen, voelde je je bedrogen. Bedrogen omdat alles anders was, bedrogen omdat de pijn weg was, omdat je geen pijn meer overhad voor hem. Op de kermis had je het ontdekt. Waar je eigenlijk toe in staat was. Het was gemakkelijk te ontdekken tussen al die mensen die nergens thuishoorden, die hun hele leven op pad waren. Die hun kinderen niet konden opvoeden en niet op één plaats konden wonen. Die niet konden worden wat je moeder fatsoenlijke mensen noemde.

Waarom zou een meisje van twaalf alleen naar de kermis gaan? Waarom zou je dat doen, Berg? Iedereen weet dat tienermeisjes niet in hun eentje ergens naartoe gaan. Ze gaan niet in hun eentje naar het winkelcentrum of naar de bioscoop.Ze zijn bang. Bang om iets te missen, om buitengesloten te worden, bang dat er over hen geroddeld wordt, dat ze vergeten worden. Nee, tienermeisjes gaan in hun eentje nergens heen. Zeker niet naar de kermis.

Maar jij ging alleen naar de kermis en nog voordat je de bocht om was en de wagens zag die verspreid over het sportveld stonden, nog voordat je de verrukte kreten en de luide muziek hoorde, voelde je je hart bonzen. Later herinnerde je je het gevoel van verwachting en daardoor dacht je dat het allemaal van tevoren gepland was, dat je alles wat er gebeurd was gewild had, dat je de kermis, als je dat gewild had, net zo gaaf en ongerept had kunnen verlaten als toen je aankwam, maar zo was het niet gegaan.

Zodra je beter bent, ren je naar het sportveld, alsof je verwacht dat de kermis daar nog is. Je staat naar de sintelbaan te kijken, waar twee jongens aan het voetballen zijn. Je begint te huilen. Je huilt omdat je van nu af minder zult huilen. Je huilt omdat dat lege veld je eraan herinnert dat alles voorbij is.

Een van de jongens (hij heet Kristian, maar dat weet je nog niet) staart je aan. Het lijkt alsof hij wil vragen waarom je huilt, maar hij zegt niets en als zijn vriendje roept dat hij moet opletten, moet kijken waar de bal heen gaat, draait hij zich om en dan zien jullie elkaar drie jaar later pas weer.

Je kijkt naar het sportveld, naar de twee jongens, de kleine, dunne donkere in zijn Arsenal-shirt, die nog niet de hoogte in is geschoten, die nog niet volwassen is, zoals jij, die al bijna niet meerdie al bijna niet meerdie al bijna niet meer zal groeien. Het is niet te zeggen of het beeld van die dunne jongen met zijn donkere haar zich op dat moment op je netvlies vastzet. Een toevallige glimp van iets gewoons en veiligs.

De kermis wordt je eigen donker. Iets waarvan je denkt dat iedereen het wil zien, doorgronden en ontdekken. Maar het verdwijnt ergens onder je ribben en als je de volgende dag weer op school komt, bij je vriendinnen die aan het elastieken zijn op het lichtgrijze, droge asfalt, denkt iedereen dat het door de longontsteking komt, dat het nog wel even zal duren voordat je jezelf weer bent.

Zo was het toch ongeveer?

Je geeft geen antwoord. Je bent boos. Ik blijf hier zitten. Ik wil het proberen uit te leggen en ik weet dat je me hoort.

Buiten is het zomer. We komen van een begrafenis. Karl Wammer is dood. Toen hij jong was hield mijn moeder van hem. Ze lagen in zijn atelier te vrijen terwijl mijn vader en ik thuis zaten te kaarten. Zolang ik me kan herinneren heb ik Karl Wammer gehaat en nu ligt hij dus op de begraafplaats onder de bloemenkransen terwijl zijn lichaam langzaam wegrot. De thermometer wijst bijna dertig graden aan. Het kan snel gaan.

Ik hoor je, hoor dat je het wc-deksel omhoog doet, dat je op de bril gaat zitten en voorzichtig plast, maar ik hoor je toch.Ik hoor de verkrampte straal tegen het witte porselein, je adem die een beetje sneller gaat. We horen bij elkaar, Berg. Ik wil niet dat je daaraan twijfelt.

DEEL I

Donker

Drie weken nadat ik gehoord had dat ik blind zou worden verhuisde ik, en als Sara, de donkerharige vrouw die ik jarenlang als mijn vrouw heb beschouwd, huilde, dan deed ze dat pas nadat ik het huis verlaten had.

Hoewel ik haar als mijn echtgenote had beschouwd, waren we niet getrouwd. Lang geleden zei ze een keer tegen me dat we moesten trouwen. Het was op een zondag. We zaten samen in bed met elk een deel van de zaterdagkrant op schoot en kussens in onze rug. Haar haren stonden alle kanten op en ze was naakt onder het dekbed.

Ik dacht na over wat ze had gezegd. Niet lang. Het ging om seconden, hooguit een minuut. Op dat moment hield ik nog van haar. Ik keek terug op mijn leven met haar. Haar gezicht tijdens een kerstfeest in de Verenigde Staten, ver weg van alles wat ze kende, voor het eerst aan mij overgeleverd.Haar gezicht toen ik haar opzocht in haar kamertje achter het koninklijk paleis om te vragen of we zouden gaan samenwonen. Haar gezicht toen ze de bevestigende streep op de zwangerschapstest ontdekte (ze is erg onhandig en had ernaast geplast). Grote dingen die gebeuren als je samenwoont. En niet alleen grote dingen. Ik zag ook kleine, alledaagse dingen. Ik zag haar met een sigaret in haar hand aan een cafétafeltje waar ze op mij zat te wachten. Ik zag haar glanzende geslacht vochtig glimmen, haar gezicht dat langzaam vertrok van genot en ik zag haar samen met ons kind en dat was merkwaardig, want op dat moment was ons kind nog niet eens geboren. Ik zag dat allemaal en ik dacht dat we natuurlijk zouden moeten trouwen. Ik keek Sara aan en zei: ‘Als jij dat wilt, gaan we natuurlijk trouwen.’

‘Als ik dat wil?’ zei ze.‘Wil? Wat ik wil, is dat jij me uit eigen vrije wil vraagt of ik met je wil trouwen.’

‘Dat vraag ik je toch net?’

‘Nee. Als jij dat wilt, zei je.’

Sara kreeg ineens iets onflatteus over zich. Een trek die ik niet eerder had opgemerkt.

‘Als het op die manier moet, dan hoeft het voor mij niet,’ zei ze, waarna ze uit bed stapte, een witte trui over haar grote borsten aantrok en de kamer uit liep.

Ik keek haar ronde kont na toen ze in de badkamer verdween.

We hebben het nooit meer over een huwelijk gehad en bijna zes maanden later werd onze zoon geboren. We wisten al voor zijn geboorte dat hij dood was. Met een soort verbeten zelfbeheersing voerde Sara het allemaal uit. Perste het dode kind naar buiten. Ze toonde een kracht waarvan ik niet wist dat ze die had. Ik voelde me zwak, overbodig en de woorden waarmee ik haar probeerde te troosten, leken onverschillig en onbeholpen. Al zei een van de psychologen dat ik niet moest vergeten dat dit ook míjn verdriet was.

De eerste twee nachten sliepen we bij het dode kindje. We moesten er goed naar kijken, zeiden de psychologen. Het kindje was blauw, mager en perfect. De lijnen in zijn gezichtje waren volgroeid. Ik sloot mijn ogen en zag het jongetje voor me op de commode in de kinderkamer, zag hem in de kleertjes die we voor hem hadden klaarliggen, maar hij was dood en na twee dagen werd hij in een kistje gelegd en werd er een dienst gehouden in de kapel van het ziekenhuis. We noemden hem Torgeir, naar Sara’s vader.

Ik weet dat je nu daarbinnen boos zit te zijn omdat ik je nooit eerder over het dode kindje of over Sara heb verteld. Je zit op het wc-deksel en denkt eraan dat jij mij wel alles hebt verteld. Denk je misschien dat je me niet kent?

We kunnen hier en nu iets afspreken. Jij belooft dat je luistert naar wat ik te zeggen heb. Of je nu in de badkamer blijft zitten of naar buiten komt, je belooft naar me te luisteren tot ik klaar ben. Je zult niet alles leuk vinden wat ik je ga vertellen, maar er zijn verzachtende omstandigheden. Het enige wat ik je vraag is dat je naar me luistert. Ik houd van de Engelse uitdrukking hear me out.Luister me uit, Berg.

Ik herinner me de dag waarop ik Sara verliet nog heel goed. Het leek een heel gewone dag. Ik deed gewone dingen, die ik normaal niet aan een bepaalde datum zou hebben kunnen verbinden, als ik niet geweten had dat ik grote veranderingen in mijn leven ging brengen.

Ik werd om acht uur wakker doordat Sara in bed zat te huilen. Ze zat ineengedoken met haar hoofd tegen haar knieën te huilen. Ik legde afwezig een hand op haar donkere haren, nog slaapdronken, nog zonder te beseffen welke dag het eigenlijk was, en sliep weer in. Haar gehuil had altijd een kalmerende invloed op me. Ze huilde vaak, niet elke dag, maar vaak genoeg om haar gesnik iets alledaags te geven. Haar gehuil bevestigde dat onze verhouding niet gedwongen of gespannen was. Ze was er zelfs aan gewend geraakt dat ik in slaap viel, dat ik haar wanhoop bijna rustgevend vond. Een tijdje huilde ze daar ook om en ik had lang mijn best gedaan om samen met haar wakker te blijven, om de eigenlijke oorzaak van haar huilbuien te achterhalen.

Ze was tussen twee broers in geboren, die haar allebei verafgoodden. De oudste om de verhalen die ze hem altijd voor het slapen gaan vertelde en de jongste om de moederlijke liefde die ze hem blijkbaar altijd had gegeven. Haar ouders, beiden leraar, waren aardige mensen. Ze woonden in het westen van het land en als ze bij ons op bezoek kwamen, namen ze altijd aardappelen en groenten mee die ze in hun vrije tijd verbouwden. Tenzij ze iets voor me had achtergehouden, had Sara voor de dag dat de verloskundige op de kraamafdeling naar de echoscopie van ons kind keek en een hulpeloze blik in haar ogen kreeg, nooit iets echt tragisch meegemaakt.

Ze kon zich vaag herinneren dat zij en haar vriendinnetjes toen ze tien of elf waren in een donkere hooischuur aan het geslachtsdeel van een dorpsgek hadden gevoeld, maar ook dat ze er later om hadden gelachen.

Voor zover ik weet had ze nooit iets echt dramatisch meegemaakt.

Tot de geboorte van onze zoon.

Ze verwachtte veel van het leven. Ze gaf zelf toe dat die verwachtingen misschien het probleem waren. Ik had boos kunnen worden, want die verwachtingen van het leven waren ook verwachtingen van mij, van het leven met mij. Natuurlijk vroeg ik me af wat ik fout had gedaan. Had ik te weinig of te veel passie getoond? Waarschijnlijk het eerste, maar uiteindelijk ging het niet om mij of iemand anders. Het ging om haar en haar verlangen naar het extatische, de onverklaarbare ogenblikken naast het gewone leven. Het ging om haar verlangen – of haar wens – naar drama.

Ze had een boek geschreven. Zo hebben we elkaar ontmoet. Ik organiseerde ieder najaar voorleesavonden in mijn boekwinkel. Er kwamen altijd wel mensen, de meesten voor de wijn, maar sommigen ook voor de teksten. Mensen die de hele voordracht oplettend volgden.

Toen ik Sara uitnodigde, had ik haar nog nooit ontmoet, had ik alleen de verblindende foto op de binnenflap van haar boek gezien, genomen door haar laatste liefde, een houthakker uit Notodden.
    Ze was een debutant en nog heel jong, tweeëntwintig of drieëntwintig, en hoewel ze absoluut niet zo mooi was als de foto beloofde, had ze iets wilds over zich. Iets grilligs.

We zaten samen met de andere uitgenodigde schrijvers in het achterkamertje wijn te drinken. Ze was nerveus, vertelde me dat dit nog maar de tweede keer in haar leven was dat ze voorlas en dat ze geen idee had waarom ze ja had gezegd. Ik had het gevoel dat er een zekere vertrouwelijkheid tussen ons ontstond. Ik gaf haar een geruststellend klopje op haar schouder en zei dat iedereen zich in het begin zo voelde, dat ik in een Amerikaans tijdschrift had gelezen dat voor een groep spreken een van de dingen was waar mensen het meest tegen opzagen. Dat ze daar banger voor waren dan voor een echtscheiding, verminking of de dood. In die volgorde. Ze trok slechts haar schouders op en goot grote hoeveelheden wijn naar binnen. Toen het voorlezen begon was ze dronken en begon ze moppen te vertellen waar het publiek om lachte.

Na het voorlezen nodigde ik de schrijvers uit voor een etentje. We gingen naar de Kunstenaarssociëteit. Het was een excuus om nog wat langer bij haar te kunnen zijn. Ze was er nog nooit geweest en keek enthousiast op als er weer een bekende van de televisie in de deuropening opdook. Haar enthousiasme sloeg op mij over. Ik werd vrolijker dan ik gewoonlijk ben en toen we uiteindelijk samen op mijn bank lagen, was het al ochtend en moest ik opstaan om naar mijn werk te gaan.

‘Kun je niet gewoon vrij nemen vandaag? Die winkel is toch van jou?’ vroeg ze.

Toen schaterde ze het uit en zei ze dat die zin uit Pretty Woman kwam, dat Julia Roberts precies hetzelfde tegen Richard Gere zei. Na even nadenken vertelde ze dat Richard Gere de eigenaar van een grote firma was.

Het was de eerste keer dat ik vrij nam. Ik vroeg haar wat Richard Gere en Julia Roberts toen hadden gedaan en ze antwoordde dat ze op blote voeten door het park hadden gelopen.

Aangezien het november was, niet bepaald het jaargetijde voor blootvoetse wandelingen in het park, bleven we de hele dag onder het dekbed liggen, terwijl zij over haar seksuele ervaringen vertelde. Hoewel ze bijna tien jaar jonger was dan ik, had ze veel meer ervaring. Ik vond het leuk om daar zo te liggen luisteren naar haar honger naar seks met andere mannen. Dit was lang voordat ik van haar begon te houden, maar het was een begin.

Ik had dus besloten weg te gaan. We stonden op en kookten eieren.

‘Moet je niet naar je werk?’ vroeg ze.

‘Ik heb vrij genomen. Ik ben tenslotte eigen baas,’ zei ik.

Ze lachte. Ze had nog rode ogen van het huilen.

Ik had spijt van het grapje dat naar onze gelukkigste tijd samen verwees. Het leek misplaatst in het licht van wat ik haar ging vertellen.

‘Ik heb de winkel verkocht,’ zei ik snel.

‘Wát heb je gedaan?’

Haar ogen werden spleetjes.

Ik herhaalde wat ik had gezegd, dat de boekwinkel verkocht was.

‘Zonder dat met mij te overleggen?’

Ik staarde naar de tafel en zei zo zacht ik kon: ‘Jij hebt er niets meer mee te maken.’

Een ogenblik had ik het gevoel dat de moed me in de schoenen zonk. Het leven samen met haar was dan misschien een sleur geworden, maar was toch meer dan dat. Het was tijd, ongeluk en geluk. Het was vertrouwelijkheid, in elk geval een lichamelijke vertrouwelijkheid. Iets alledaags waarvoor je jaren nodig zou hebben om weer samen met iemand anders op te bouwen.

Ik keek uit het raam naar de besneeuwde tuin. Ik zag de voetstappen van het buurjongetje in de bevroren sneeuw. De sporen die heen en terug naar een sneeuwpop zonder hoofd liepen. Ik bedacht dat het de sporen van ons zoontje hadden kunnen zijn.

Ik keek naar Sara, naar haar grote roodomrande, groene ogen, haar openstaande mond en iets zei me dat ik zou moeten blijven. Dat het nog steeds mogelijk was om alles te veranderen, maar toen zei ik het. ‘Ik zal je niet meer zien,’ zei ik en ik dacht eraan hoe waar dat was, wat er ook zou gebeuren.

Toen ik gecontroleerd had of de koffer die ik had ingepakt nog in mijn werkkamer stond, stapte ik zonder me te scheren onder de douche. Het verbaasde me dat ik na zo’n weloverwogen besluit toch op het laatste moment begon te twijfelen. Terwijl ik onder het warme water stond, stelde ik me voor hoe de voorwerpen die nu in de koffer zaten zouden staan in de flat aan de Ullevålsvei. Het water spoelde alle twijfels van me af en toen ik de keuken weer binnenkwam, had ik de cheque in mijn hand.

De eierkoker piepte. Sara zat aan de keukentafel, zonder op het doordringende geluid te reageren. Ze had nog steeds die grote niet-begrijpende blik, maar ze huilde niet. Ik trok de stekker uit het stopcontact. De stilte die volgde was ondraaglijk, maakte alles erger en zonder haar aan te kijken gaf ik haar de cheque. Sara staarde naar het ongehoord grote bedrag, maar vertrok geen spier. Waarschijnlijk had ze zoiets nog nooit meegemaakt. Zij zorgde gewoonlijk voor de onvoorspelbare gebeurtenissen in ons leven.

‘Je zult me niet meer zien? Wat bedoel je daarmee?’

‘Precies wat ik zeg. Ik zal je niet meer zien. Ik word blind.’

Natuurlijk was dat een schok voor haar. Ik had haar niet verteld over mijn hoofdpijn en de lichtflitsen. Ik had het voor me gehouden en het enige zichtbare teken dat ik ergens last van had, was een diepe rimpel tussen mijn ogen.

Ze huilde niet. Niet voor mij, niet voor zichzelf. Ik nam aan dat dit, afgezien van het verliezen van ons kind, het ergste was wat ze tot nu toe had meegemaakt. Bedrogen worden. Op zo’n manier in het duister te worden gelaten.

Toen kwam ze naar me toe, met gespreide armen. Eerst dacht ik dat ze me wilde slaan, maar ze sloeg haar armen om mijn nek en hield me vast. We vrijden de laatste tijd nog maar sporadisch. Ze leek ongeïnteresseerd en viel elke avond met haar rug naar me toe in slaap. Ik miste het wel, maar na verloop van tijd liet het mij ook steeds onverschilliger. Als ik masturbeerde deed ik niet veel moeite om dat te verbergen. Ik bleef gewoon naast haar liggen. Soms draaide ze zich om als ze mijn snelle handen hoorde. Gewoonlijk trok ze haar wenkbrauwen op, schamper, om zich vervolgens weer om te draaien.

Nu sloeg ze haar armen om mijn nek en drukte haar lichaam tegen me aan. Daarna liet ze me los en liet ze haar handen in bijna wanhopige bewegingen over mijn kruis glijden. Het was een wonderlijk ogenblik en in zekere zin was het ook een teleurstelling. Dat ze zich zo liet gaan. Ik liet me meeslepen, trok haar ochtendjas uit, vond haar opening en liet mijn wijsvinger naar binnen glijden. Ze kreunde en ik betrapte me erop dat ik me afvroeg of het gemaakt of echt was, genot of wanhoop.

We vrijden op de keukenvloer. Zeiden geen van beiden iets. Na afloop trok ik mijn broek op en pakte ik mijn koffer.

Buiten bleef ik staan, met mijn oor tegen de keukenmuur. Ik hoorde niets. Alles bleef stil.

Met een merkwaardige stilte in mijn lichaam kwam ik bij de flat aan de Ullevålsvei aan. Ik zette mijn spullen neer zoals ik het me had voorgesteld toen ik onder de douche stond. Ik had niet esthetisch maar praktisch gedacht. De flat was mooi, pas gerenoveerd, met witte muren. De makelaar die me het appartement had verkocht, had benadrukt hoe licht het was.

‘Kijkt u eens hoe licht het hier is,’ zei hij.

‘Licht is voor mij niet zo belangrijk,’ probeerde ik.

‘Zeker wel, licht is alfa en omega.’