ALLES KAN WACHTEN

TUINIEREN OP ONTSPANNEN WIJZE

Van Romke van de Kaa verschenen eerder:

Buiten de perken (1994)
Tuinieren gaat niet over rozen (1996)
De getemde wildernis (2000)
Geluk is een grasveld (2004)

Romke van de Kaa

Alles kan wachten

Tuinieren op ontspannen wijze

2008
Uitgeverij Contact
Amsterdam / Antwerpen

© 2008 Romke van de Kaa
Omslagontwerp Via Vermeulen/Rick Vermeulen
© Omslagillustratie Gerry Images/Vinec Mc Indue
Foto auteur Ronald Hoeben
ISBN 978 90 254 3124 2
D/2008/0108/962
NUR 424

www.uitgeverijcontact.nl

Inhoud

1     BESCHOUWINGEN, TIPS EN GEMOPPER

Alles kan wachten

Slechte smaak is ook smaak

Snoeien hoeft niet volgens het boekje

Seniorenbed

Oorlog in de tuin

Bezuinigen

Treurrozen

Giftuin

Blaren

Plantennamen met een bijsmaak

Kindertuin

Frankenstein-planten

Bakerpraat

Gewapende vrede

Gal

Koele slaapkamer

Grind

Lelijke tuin

Akkeronkruid

Krabbenscheer

Nachtviolier

Dromen van de madonnalelie

Ratelaar

Bloeiende haag

Kalende coniferen

Echte tulpenboom

In het ootje

2     KRUIDIG

Tuinieren met de voegenkrabber

Onherstelbare fouten

Toeval

Grind

Pottentuin

Kattenpis

Vrijwilligers

Droefenis in de tuin

Bruine vingers

Winteriris

De pot in

Schuldig genot

Helleborusdagen

Wit

Goud

Oranje boven

Krasse oudjes

Winde

Chauffeurs en bijrijders

Nepmargrieten

Het tweede garnituur

Toortsen

Jalousie de métier

Paddenlelie

Wolfsmelk

Meer wolfsmelk

Woekeruien

Valse vergeet-mij-nieten

Ridderspoor

Schurftkruid

Opkomst en ondergang van Coreopsis ‘Moonbeam’

Groninger tulpen

Blad van zilver

Reuzenzwenkgras

Dure bosplanten

Maagdenpalm

Sporendragers

Schildersverdriet

Hardgeel

IJzerhard

Lysichiton

Gemaksplanten

Akelei

Bekend, maar onbemind

Smeerwortels

Haarlems klokkenspel

Gras

Klappapaver

Tuin vol schermen

Gele composieten

Crocosmia

Bloedooievaarsbek

Reigersbek

Digitalis – de plant die van boven bloeit en van onderen kaal is

Tuingember

Aubrieta moet hangen

Anemonencyclus

Inburgeren

Leliebloemige tulpen

Ierse bosanemoon

Omvallen is geen weven

3     HOUTIG

Vakantie-effect

Plattelandsconifeer

Dwergkwee

Ranonkelstruik

Boomwurger

Bottelroos

Lijsterbes

Boompioen in de schaduw

Clematis armandii

Halfheesters

Pride of India

Mooie rododendrons bestaan

Enkelbloemige rozen

Jasminum

Jeugd en volwassenheid

Daphne

4     EETBAAR

Wel en wee in de moestuin

Onkruid? Eet het op!

Volkstuin

Mooie groente

Look uit eigen tuin

Sierkool

Jan Salie

Inspiratie opdoen in de file

Bleekpotten

Een tuin voor alle zintuigen

Pruim

Appelbloesem

Kiwi

Appels voor de vogels

Nawoord

Register

1

BESCHOUWINGEN,
TIPS EN GEMOPPER

Alles kan wachten

Voor luie mensen is de herfst het mooiste tuinseizoen. Het werk neemt af. Onkruid groeit minder hard dan in de zomer en ook het gras doet het langzaamaan zodat u de wekelijkse maaibeurt af en toe kunt overslaan. Het warme licht van de laagstaande zon flatteert de planten en op een mooie dag kunnen we van de tuin genieten zonder steeds werk te zien dat hoognodig gedaan moet worden. Alles kan wachten. Desnoods tot volgend jaar, want hoewel de tuinbladen ons allerlei klussen voorhouden die juist ’s winters geklaard kunnen worden zullen weinigen van ons zich geroepen voelen om hartje winter met verkleumde vingers de hosta’s te scheuren, hoe nuttig dat ook moge zijn. Als de bollen in de grond zitten en het herfstblad van het gazon is geharkt is het tuinwerk af. Dan begint een tijd van plannen maken voor volgend jaar. Wat zegt u? U heeft helemaal geen plannen? Uw tuin is af? Dan kunt u nu beter ophouden met lezen, tenzij u een leunstoeltuinier bent die juist graag over tuinieren leest en droomt zonder ooit zijn handen vuil te maken. Daar is niets tegen – ook virtueel tuinieren is tuinieren. Maar voor degenen die tuinieren als een actieve bezigheid zien, breekt nu de tijd aan van evaluatie. Wat heeft het afgelopen seizoen gebracht? Wat kan er anders, en beter? Wat waren de successen, en wat de mislukkingen? Waar bent u zo langzamerhand wel op uitgekeken, en van welke plant zou u grotere groepen willen hebben? Hoe kunt u uw tuin verbeteren? Want als we dan toch tuinieren, dan kunnen we net zo goed naar het hoogste streven.

Ik heb heel wat eigenaars van beroemde, voor het publiek opengestelde tuinen ontmoet en ondervraagd, zoals Christopher Lloyd en Beth Chatto in Engeland, en Ton ter Linden en Mien Ruys op eigen bodem. Het zijn heel verschillende persoonlijkheden met heel verschillende tuinen, maar met één eigenschap gemeen: in hun manier van tuinieren zijn (of waren) ze allen meedogenloos. Niet de juiste schakering van rood? Naar de composthoop ermee! Niet de juiste groeiwijze? In de hakselaar! Ziektegevoelig? Op de brandstapel! Na veel praten en observeren weet ik het zeker: het geheim van een spectaculaire tuin schuilt in het meedogenloze karakter van de eigenaar. Een dergelijk karakter is niet iedereen gegeven. Vandaar dat u en ik nooit de top zullen bereiken en altijd, in het beste geval, vlak daaronder zullen blijven steken, of anders halverwege.

Toch kunnen ook wij, de luien en de weekhartigen onder de tuiniers, naar een mooie tuin streven. Niet iedereen kan tenslotte in de eredivisie spelen. En ook zonder voortdurend in een streven naar perfectie, vaste planten, struiken en zelfs bomen te verplaatsen, te rooien en te vervangen, zijn er honderden kleine trucs die we van de groten kunnen afkijken. Neem bijvoorbeeld het camoufleren en opvangen van zwakke punten van planten volgens het principe van de lamme en de blinde. Een voorbeeld: het zwakke punt van veel rozen is dat ze van boven, waar ze bloeien, mooi zijn en van onderen bladerloos en lelijk. Mooi hoofd en lelijke benen. Vooral de zogenaamde ‘oude’ rozen hebben daar last van. Ook is de kleur van deze populaire rozen nogal vaal. Hun sterke punten zijn de romantische ‘ouderwetse’ bloemvorm en de sterke geur. Ook Geranium pratense, de beemdooievaarsbek, is niet zonder fouten; weliswaar zijn de bloemen helder paarsblauw, maar zonder steun valt deze plant geheid om. Plant ze samen met rozen en alle problemen zijn opgelost: de ooievaarsbek wordt door de roos overeind gehouden en bedekt op zijn beurt de lelijke kale stelten van de roos. Wat is tuinieren toch eenvoudig.

Ik ben ervan overtuigd dat tuinieren vóór alles plezierig moet zijn. Als je het onderhoud van de tuin ziet als een zure plicht, zoals stofzuigen of afwassen, dan gaat de lol er snel af. Daarbij helpt het natuurlijk niet als de schoolmeesters, die tuinprogramma’s maken en tuinboeken schrijven, ons voortdurend wijzen op het juiste tijdstip waarop we allerlei klusjes in de tuin horen aan te pakken. In werkelijkheid luistert het niet zo nauw als de tuingoeroes u proberen wijs te maken.

Vergeten om in de herfst de tulpenbollen in de grond te stoppen? In januari kan het ook nog wel. De buxushaag nog niet geknipt vóór de langste dag? Doe het wat later. Druiven moeten in december worden gesnoeid, zo staat het in de boeken. Als je ze later snoeit is de sapstroom op gang en gaat de druivelaar ‘bloeden’. Dat klopt, maar doodbloeden zal hij niet. Er bestaan bomen genoeg die expres verwond worden om hun sap af te tappen. De sapstroom van berken werd vroeger met opzet naar emmertjes geleid om tot berkenwater verwerkt te worden. Het aftappen van esdoorns is in Canada een complete industrie, met maple syrup als eindproduct. Druiven bloeden als je ze te laat in het seizoen snoeit, so what? Probeer het eens en u zult zien dat een druif bijzonder moeilijk dood is te krijgen.

Planten doe je in de lente of in de herfst – weer zo’n dictum waaraan we ons zouden moeten houden. Hoezo? Dreigt er hel en verdoemenis als we liever in juni en december planten? Natuurlijk niet. Voor alles is er een optimaal moment, dat wel. Macrobioten zaaien bij voorkeur bij nieuwe maan. Zaad zou dan sneller kiemen. Maar zelfs als dat zo was, dan nog is er altijd een volgende nieuwe maan. En een zaadje kan daarop heus wel wachten. Het is waar: de moestuin vraagt om discipline; basilicum moet je niet in de winter planten en tuinbonen zaai je vroeg in het seizoen. Maar in de siertuin luistert het niet zo nauw. Te vroeg en te laat zijn relatieve begrippen. Tuinieren moet je niet doen volgens de kalender, maar als je er zin in hebt.

En ja, als u in juni bedenkt dat u graag een meikers zou willen planten, dan moet u hoogstwaarschijnlijk tot november wachten totdat uw boom verkrijgbaar is. Maar hindert dat? Niets is zeker in dit leven, behalve dan dat er weer een november komt. En nog een, en nog een. En dat is de verdienste van de tuin: die leert je dat alles relatief is – een troostrijke gedachte.

Slechte smaak is ook smaak

Wie bepaalt er of een tuin mooi is of lelijk? Wij, eigenzinnige tuiniers, laten ons toch zeker niet de wet voorschrijven door een stel charlatans die onze smaak willen harnassen?

Tuinieren is aan allerlei conventies gebonden. Gebonden is misschien een te sterk woord, want het staat natuurlijk iedereen vrij om zich van vastgeroeste opvattingen te bevrijden, alleen het gebeurt zo zelden.

Hoge planten moeten in de border op de achterste rij staan en lage vooraan. Dat haal je de koekoek, want als je de hoge planten vooraan zet, dan blokkeer je het zicht op de lagere planten daarachter. Maar niet alle planten blokkeren het zicht. Je hebt transparante planten met een ijle groeiwijze die je best vooraan in de border zou kunnen planten omdat je er dwars doorheen kijkt. Sommige siergrassen hebben die groeiwijze, bijvoorbeeld Deschampsia ‘Goldschleier’, waarmee je soft-focuseffecten kunt bereiken, want door de bloeihalmen van dit siergras zie je de achterliggende planten als door een gouden mist. Molinia altissima ‘Transparant’ – de naam zegt het al – is een ander voorbeeld. Ook Thalictrum delavayi, een hoge, slanke vaste plant, met een fijn vertakte bloeiwijze van tientallen piepkleine lila belletjes, is zo doorzichtig dat je er met gemak doorheen kijkt. Verbena patagonica is nog zo’n doorkijkplant. Door af en toe een hoge, doorzichtige plant voor een lagere te zetten schep je een ongekende diepte in je beplantingen en zorg je voor verrassing en spanning in je tuin door soms van het geijkte patroon af te wijken.

Plant altijd oneven aantallen – nog zo’n idiote conventie waarvan ik de oorsprong nooit heb kunnen achterhalen. Oneven is mooi en even is lelijk, hoe komt een mens erbij? Of het nu om papavers gaat of om floxen – altijd moet je die planten in groepen van drie, vijf, zeven, negen, elf, enzovoort, al naar gelang de grootte van je tuin. Twee, vier, zes, acht en tien zijn taboe. Waarom? Joost mag het weten. Maar sinds jaar en dag is iedere tuinier ervan overtuigd dat vijf mooier is dan vier.

Plant altijd groepen van bloemen in één kleur – nog zo’n waanidee waaraan we met ongekende hardnekkigheid vasthouden. Kennelijk hebben we een ingebouwd gevoel voor orde dat geen afwijkingen toelaat. Als er een rode flox bloeit tussen de witte, dan wordt die met wortel en tak uitgerukt. De leverancier krijgt een boze brief en wordt gemaand om volgende keer vooral ‘soortecht’ te leveren. Een witte klaproos tussen de rode? Weg ermee. Een roze tulp tussen de gele? Het glazuur springt ons van de tanden. Roze vloekt in onze conceptie met geel. En dat is merkwaardig, want een roze zonneroosje met gele meeldraden kan weer wel door de beugel.

Als het toppunt van goede smaak geldt de tuin-op-kleur, waarbij een zekere rangorde valt waar te nemen want een blauwe tuin is smaakvoller dan een gele of een paarse. Het toppunt van goede smaak is de witte tuin. In een bekende tuin in Zeeland stond in de witte tuin een witte duiventil, als huis voor uitsluitend witte duiven. Kennelijk waren die duiven niet helemaal raszuiver, want op een goede dag kroop er een grijze duif uit het ei. Die is door de eigenares onmiddellijk de nek omgedraaid.

Zelfs Monet streefde in zijn beroemde tuin te Giverny naar monochromie – eenkleurigheid –, maar daarbij moeten we wel bedenken dat hij kippig was en daardoor geen individuele bloemen zag, maar wazige vlekken van kleur. Impressionisme is uit bijziendheid geboren.

Het wordt hoog tijd om ons van de tuinconventies te bevrijden. Plant de verschillend gekleurde bergamotvariëteiten eens door elkaar en zie hoe de verschillende kleuren elkaar aanvullen en versterken. Veel boeiender dan groepen van één kleur. Breng humor en vrolijkheid terug in de tuin en gooi de kleuren door elkaar. Zaai een kakelbont mengsel van uitheemse eenjarigen in het voorjaar en dans in de zomer door de tuin op vrolijke salsamuziek. Weg met al dat geneuzel over pastelkleurtjes. Een kennis van mij had geen tijd om zijn tulpenbollen zorgvuldig te planten, groef een groot gat en keerde daarboven alle zakken om. Het resultaat was kleurige plantaardige feestmuziek. Met goede smaak oogst je instemming. En je valt erbij in slaap. Slechte smaak schudt je wakker. En wat anderen ook van uw tuin mogen zeggen, vergeet dit nooit: slechte smaak is ook smaak.

Al even geborneerd als ons denken over even aantallen en kleurencombinaties zijn onze opvattingen over wat onkruid is en wat niet. Zou ik in mijn gazonnetje een witte of een roze paardenbloem ontdekken, dan kon ik daarmee waarschijnlijk een fortuin verdienen. Met gele paardenbloemen is dat niet mogelijk; die worden met wortel en blad uitgestoken. Zevenblad is een van de meest gehate onkruiden in de tuin, maar vrouwenmantel wordt als een aardige sierplant beschouwd, en als een goede vuller voor in boeketten. En dat terwijl je erover kunt redetwisten wie van de twee nu het grootste onkruid is. Volgens mij de vrouwenmantel, die zich altijd weet te zaaien middenin een pol andere planten waar je hem nu juist niet nodig hebt. Zevenblad – overigens ook een goede vuller voor in boeketten – zaait zich wat minder uitbundig. In ieder geval is het vreemd dat je voor vrouwenmantel in een tuincentrum moet betalen, terwijl je een hovenier betaalt om het zevenblad uit je tuin te verwijderen.

De meest rigide manier van tuinieren – en in mijn ogen de meest belachelijke – is het tuinieren op kleur – ton sur ton, voor wie van artistiek en interessant doen houdt. Hierbij worden planten met bloemen in schakeringen van één kleur bij elkaar geplant: donkerblauwe hyacinten met lichtblauwe sneeuwroem; lichtgele verfkamille met donkergele kerria en de bleekgele clematis ‘Moonlight’ op de achtergrond, of anemonen, montbretia’s en dahlia’s in allerlei nuances van rood. ‘Gij zult geen contrasterende kleuren mengen’ luidt het gebod dat hieraan ten grondslag ligt. Het wordt tijd dat we ons hiervan bevrijden. Tuinieren zou geen dwangbuis moeten zijn. Waarom zouden wij geen oranje vuurpijlen naast paarse floxen mogen planten? Of roze geraniums naast gele rudbeckia’s? Wat zegt u? Roze met geel lelijk? De duvel is lelijk. Wij voelen ons allemaal graag individualisten, maar als we dat zijn, waarom zien onze tuinen er dan allemaal hetzelfde uit? Wie heeft bedacht dat in iedere grachtentuin een buxusparterre hoort? En in elk voortuintje in een Vinex-wijk een dakplataan? Waarom bouwen we allemaal stellages van oude groentekistjes in de tuin en vullen die met kalebassen? Is dat mooi, of is het mode?

In het dorp waarin ik boodschappen doe staat naast bijna iedere voordeur een vuurdoorn – alsof je die bij vijftig euro aan boodschappen cadeau krijgt. Naast één voordeur is een goudenregen geplant. Met daardoorheen een paarse clematis. Daar woont een individualist.

Snoeien hoeft niet volgens het boekje

Van het snoeien van heesters wordt vaak een probleem gemaakt. En dat terwijl de richtlijnen toch eenvoudig zijn: bladverliezende heesters die vóór de langste dag (21 juni) bloeien snoei je direct na de bloei. Heesters die later bloeien snoei je in het voorjaar. Groenblijvers snoei je wanneer je zin en tijd hebt, maar bij voorkeur wel tussen april en november.

Verreweg de meeste heesters bloeien voor de langste dag; forsythia, seringen en jasmijn zijn allemaal voor eind juni uitgebloeid. Laatbloeiers, zoals hortensia’s en vlinderstruiken, zijn uitzonderingen. Tot zover de boekenwijsheid, maar nu de praktijk. Heeft u weleens geprobeerd om een jasmijn direct na de bloei te snoeien? Het streven is om de scheuten waaraan de struik zojuist heeft gebloeid weg te snoeien en om de jonge scheuten te laten zitten, want daaraan zullen de bloemknoppen voor het volgende jaar worden gevormd. Maar zodra je die jonge scheuten ook maar even beroert breken ze af. Je hoeft er maar tegen te blazen of ze liggen op de grond en na een snoeibeurt is de struik niet alleen zijn oude, maar ook een flink deel van zijn jonge hout kwijt. Daarom zou ik toch liever van de regels afwijken. Ik zou jasmijn in de winter snoeien, voordat het blad uitloopt.

Om te beginnen is het snoeien van een kale struik een stuk gemakkelijker dan het snoeien van een struik die volop in het blad zit. Bij kale takken zie je tenminste wat je doet. Bovendien kun je de heester dan snoeien op een tijdstip dat je er tijd voor hebt; in de winter hoef je geen gras te maaien en het onkruid groeit wel, maar toch minder snel dan in de zomer. Snoei dus in de winter en verwijder alle takken waarop de jasmijn het jaar tevoren heeft gebloeid. Die zijn gemakkelijk te herkennen aan de kleine zijtakjes die zich hebben gevormd, en aan de resten van de oude bloemsteeltjes die er meestal nog aan zitten. Volg die oude takken met de snoeischaar tot aan het punt waar een nieuwe tak ontspringt en maak daar uw snede. De nieuwe tak is te herkennen aan het feit dat hij niet vertakt is, aan zijn soepelheid en aan zijn warmbruine kleur. Is het überhaupt nodig om een jasmijn te snoeien? Nee, natuurlijk niet; ook zonder snoeibeurt blijft de struik wel in leven. Maar een goed gesnoeide jasmijn zal rijker bloeien en een sierlijker vorm hebben dan een oud scharminkel dat verstopt zit met nutteloos, afgedragen hout.

Jasmijn wordt niet meer zo vaak aangeplant als vroeger; camellia’s en viburnums hebben meer status vandaag de dag. Toch heb je niet echt geleefd als je niet hebt genoten van de zwoele geuren van kamperfoelie, seringen en jasmijn. Die raken aan de essentie van ons bestaan en halen lang vervlogen herinneringen aan jeugdliefdes, en aan verstoppertje spelen of madeliefjes plukken boven. Laat u daarom nooit een jasmijn aansmeren die licht – of, erger nog – helemaal niet geurt. Want die bestaan. En kies de variëteit met de geur die u het beste bevalt, want ook hierin bestaan verschillen. Sommigen houden van de romige, bijna tastbare geur van de boerenjasmijn, Philadelphus coronarius, terwijl anderen de verfijnde fruitige geur van Philadelphus microphyllus zullen verkiezen. Andere uitblinkers in het geurenspectrum zijn ‘Beauclerk’, ‘Belle Etoile’ en ‘Virginal’. Niet alleen de geur, maar ook de bloemkleur varieert, van crèmewit bij de boerenjasmijn tot helderwit bij de halfgevulde bloemen van ‘Virginal’, en weer andere cultivars hebben witte bloemen met in het midden een geprononceerde donkerpaarse vlek.

Blad is niet het sterkste punt van de jasmijn; met zijn doffe oppervlak is het uitgesproken saai. Philadelphus coronarius ‘Aureus’, de goudbladige vorm van de boerenjasmijn omzeilt deze handicap met zijn levendig geelgroene bladeren. Plant deze heester niet in de volle zon want dan verbrandt het blad.

Wie vakkundig wil snoeien moet over zijn snoeiangst heenstappen. Toen ik ooit een beroemde open tuin in Limburg bezocht, zag ik daar een prachtig gevormde clematis vol grote lappen van witte bloemen – ‘Madame Le Coultre’. Het leek wel of de was buiten hing. Nu zie je ‘Madame Le Coultre’ meestal anders: twee strekkende meter kale stengels met daarbovenop een vogelnest van bloemen. Het kon dus kennelijk anders. Toen ik de eigenares van de tuin vroeg hoe zij haar ‘Madame Le Coultre’ zo mooi in vorm had gekregen antwoordde ze eningszins beschaamd: ‘De tuinman is er een paar keer per ongeluk met de grasmaaier overheen gereden.’ De moraal van deze anekdote is niet dat u al uw clematissen met een grasmaaier moet snoeien, maar wel dat snoeien met een heggenschaar vaak gemakkelijker en sneller werkt dan snoeien volgens het boekje.

Seniorenbed

Lang geleden schreef ik in mijn eerste boek Buiten de perken een hoofdstuk waarin ik de lezer aanried om een klimroos in een oude vruchtboom te laten groeien. ‘Geachte mijnheer Van de Kaa,’ schreef een lezer terug, ‘de klimroos kan ik kopen bij het tuincentrum om de hoek, maar hoe kom ik aan een oude vruchtboom?’ Tja, niet ieder goedbedoeld advies is even praktisch. Niet lang nadat ik bovenstaand ondoordacht advies had gegeven, waaide nota bene een van mijn eigen oude vruchtbomen met klimroos en al om. Want oude vruchtbomen met een klimroos vangen meer wind dan oude vruchtbomen zonder.

Voor mij ligt Growing Bulbs, The Complete Practical Guide, een boek van Brian Matthew, een van ’s werelds grootste experts op het gebied van bloembollen. Ooit heb ik hem zien hollen in een estafetterace waarin een vol glas bier zonder morsen van de ene botanische tuin naar de veertig kilometer verderop gelegen andere tuin moest worden getransporteerd; Matthew is een man met vele talenten. Ik heb zijn bloembollenboek tevoorschijn gehaald omdat ik het plan had opgevat om de hoepelroknarcis, Narcissus bolbocodium, in mijn tuin te planten.

De hoepelroknarcis is een piepklein, 10 centimeter hoog narcisje waarvan de bloem bijna alleen uit een trompet bestaat; de bloemblaadjes zijn smal en onbeduidend. Die wijdopen trompet is de hoepelrok die de plant zijn naam geeft, maar eigenlijk lijkt hij meer op een omgekeerde lampenkap dan op een hoepelrok. ‘Plant de hoepelroknarcis in zure, liefst zandige grond,’ adviseert Brian Matthew in zijn boek, ‘bij voorkeur op een zuidhelling.’ En daar heb je het weer: de expert die vergeet dat er ook tuinliefhebbers zijn met minder mogelijkheden dan hijzelf. Zandige, zure grond, daar kan ik voor zorgen, maar hoe kom ik aan een zuidhelling?

Narcissus bulbocodium is een wild narcisje dat voorkomt in Algiers, Marokko, Spanje, Portugal en Zuidwest-Frankrijk. Het groeit daar meestal in bergweiden, waar het bloeit van januari tot juli, afhankelijk van de hoogte waarop het voorkomt – hoe hoger, hoe later. Die bergweiden zijn in het voorjaar als de sneeuw smelt kletsnat en in de zomer tamelijk droog. En het zijn deze omstandigheden die we in de tuin moeten zien te scheppen. Het aanleggen van zuidhellingen zal in de meeste tuinen op praktische bezwaren stuiten, maar het is misschien wel mogelijk om tegen een zonnige muur van uw huis een verhoogd bed aan te leggen dat in het voorjaar nat is en dat ’s zomers uitdroogt. Een raised bed heet zoiets in het Engels, waarmee dus geen extra hoog seniorenbed wordt bedoeld, maar een plantenbed dat verhoogd is aangelegd. Zo’n verhoogd bed werd vroeger met behulp van bielzen gemaakt – goedkoop en doelmatig, maar je moest de planten vaak bewonderen in een doordringende carbolineumstank. Oude stoepranden zijn een goed alternatief. In zo’n verhoogd bed kun je allerlei bolgewassen planten waarvoor het in de gewone, onverhoogde tuin net iets te koel is, waardoor ze slecht of helemaal niet bloeien. Veel Fritillaria’s, zoals de keizerskroon, Fritillaria imperialis, zijn beruchte niet-bloeiers. Vul het seniorenbed met goede grond waardoor een flinke dosis fijn grind is gemengd om een perfecte afwatering te verzekeren, en plant de keizerskronen naast de hoepelroknarcissen. Naast de gewone hoepelroknarcis zou u ook andere soorten kunnen proberen, zoals de bleekgele Narcissus romieuxii – ook van het type lampenkap en bloeiend van januari tot maart. Daarnaast zou de ’s winters bloeiende Zuid-Spaanse Narcissus cantabricus – bijna wit – op een warme plaats te proberen zijn.

Seniorenbed is het mooist in het voorjaar. Daarna is het een rommeltje van verdorrend bloembollenloof. Om daar niet tegenaan te hoeven kijken zou u slaapmutsjes kunnen zaaien, of andere eenjarige planten die uit woestijnachtige streken afkomstig zijn. Die bloeien dan tot het einde van de zomer, waarna cyclamen en herfstbloeiende krokussen het stokje weer kunnen overnemen.

En niet alleen bloembollen kunt u in verhoogde bedden kwijt. Ook warmte- en droogteminnende vaste planten, zoals de Algerijnse lis, Iris unguicularis, houden van een verhoogde standplaats. Deze Algerijnse lis bloeit af en aan tijdens de winter, in perioden waarin het niet vriest. De bloemen zijn blauwpaars met een oranjegeel honingmerk.

Velen komen ’s winters niet of nauwelijks in de tuin. Dan is het geen slecht idee om de bloemen van Iris unguicularis in de knop te plukken en in een vaasje in de huiskamer te zetten. Het is aardig om te zien hoe de als een paraplu opgerolde knoppen zich binnen een kwartier ontvouwen.

Oorlog in de tuin

Laatst was ik op bezoek in een tuin van een Amsterdams grachtenhuis waarin de overheersende kleur staalblauw was – het doffe staalblauw van slakkenkorrels. Voor sommige tuineigenaren staat tuinieren kennelijk nog altijd gelijk aan chemische oorlogsvoering. Als ik op zo’n manier zou moeten tuinieren dan zou de lol er gauw af zijn, denk ik, maar ja, ik ben dan ook geen type waarmee je een oorlog kunt winnen. Bovendien woon ik in een streek van Nederland waar de natuurlijke vijanden van de slak nog niet zijn uitgestorven. Ik kan me indenken dat de slak in stadstuinen een probleem kan vormen. Toch moet ik waarschuwen voor het gebruik van de slakkenkorrel, want die heeft er nu juist toe bijgedragen dat veel van de natuurlijke vijanden van de slak zijn verdwenen. Daarnaast is de blauwe slakkenkorrel ook een gevaar voor kleine kinderen en huisdieren. Er zijn toch waarachtig wel andere manieren om de slak te bestrijden.

Om te beginnen koperdraad. Dat vormt voor slakken een niet te nemen barrière. Leg hoepels om uw hosta’s en u bent van veel ellende af. Koper oxideert snel in de tuin, maar ook geoxideerd koper blijft effectief. Ook kuipplanten kunnen op deze manier tegen slakken worden beschermd door een koperdraad om de pot te draaien. Barrières kunnen ook van ander materiaal worden opgetrokken. Vijf centimeter hoge, cirkelvormige dijkjes van kalk, houtas, gesteentemeel, gestampte eierschalen, zaagsel of roet werken min of meer slakkenwerend. Sommigen boetseren hun slakkenweringen van koffiedik; anderen zweren bij een atol van kattenbakkorrels rondom de bedreigde plant.

Wie met een schoon geweten de strijd met de slak wil aanbinden gebruikt tegenwoordig vaak een biologisch bestrijdingsmiddel, gebaseerd op parasitaire aaltjes. Die microscopisch kleine aaltjes kunt u gewoon per post bestellen. Ze arriveren in uw brievenbus als een soort poederbrief. U lengt het poeder aan en giet het met een gieter over de tuin. Met een gieter. De naaktslakken zullen snel daarna overlijden, maar huisjesslakken kunnen de dans ontspringen want die leven niet op de grond. Ze eten trouwens ook meestal niet van uw planten.

Maar hoe u de strijd ook voert – biologische oorlog is ook oorlog, en de slak is niet de enige die uw planten belaagt. Rupsen raspen aan tere blaadjes en oorwurmen komen ’s nachts uit hun schuilhoeken. Zelfs de onnozele pissebed lust nog weleens een groen blaadje. Wie alle tuinplagen wil bestrijden heeft daaraan een dagtaak en je kunt je afvragen of tuinieren nog wel leuk is als je iedere dag met strooibus, gieter of spuit moet rondgaan om ongedierte te elimineren.

Bovendien kunt u net zo goed als ik bedenken wat er gebeurt als u schakels uit de voedselketen verwijdert: door slakken te bestrijden benadeelt u de vogels die kalk uit slakkenhuizen nodig hebben voor het opbouwen van stevige eierschalen, en door met insecticiden te werken stoot u insectenetende vogels als de fitis, de koolmees en de nachtegaal het brood uit de mond. Het gaat zonder uw bemoeienis toch al slecht met onze wilde dieren en ik zie er de noodzaak niet van in om ze bij het uitsterven nog een extra duwtje te geven.

Ik zie drie manieren om te tuinieren zonder strijd te leveren tegen de fauna. Om te beginnen kunt u planten in de tuin zetten die slakken niet blieven. Met planten uit de geslachten Acanthus, Achillea, Artemisia, Aster, Bergenia, Centaurea, Cynara, Dicentra, Digitalis, Eryngium, Euphorbia, Gaillardia, Geranium, Helleborus, Hemerocallis, Lysimachia, Myosotis, Papaver, Persicaria, Pulmonaria en Rudbeckia kunt u toch een aardig bordertje beplanten. En dan heb ik nog maar een paar slakkenbestendige planten genoemd. Vervolgens kunt u ook planten kiezen met diep geveerd of ingesneden blad, zoals astilbes en varens. Als een slak daarvan eet, dan wordt het blad daar alleen maar nog dieper ingesneden, en dus mooier van. En ten slotte kunt u proberen om uw ideeën over wat mooi en lelijk is te veranderen. Want zeg nu eens eerlijk: is het ongeschonden blad van een hosta nu werkelijk mooier dan het ragfijne kantwerk van bladnerven dat overblijft wanneer een slak er zich te goed aan heeft gedaan?

Bezuinigen

Het is misschien nuttig om eens stil te staan bij de vele manieren waarop er bezuinigd kan worden op de tuin. Bijvoorbeeld door tuinplanten zelf te zaaien in plaats van ze te kopen. Uit een zakje zaad van hooguit twee euro kunt u vaak meer dan honderd planten opkweken. Voor hetzelfde geld koopt u bij een tuincentrum één vaste plant. Dan heb ik het niet alleen over afrikaantjes, radijs en sterrenkers die u kunt zaaien – ook de meeste vaste planten, klimplanten, bolgewassen, en zelfs bomen en struiken kunnen worden gezaaid.

Wat u wel nodig heeft is een rudimentaire kennis van hoe en wanneer er gezaaid moet worden. Om de vaste plant (een langlevende plant die iedere herfst afsterft, maar daarna in het voorjaar weer boven de grond komt) als voorbeeld te nemen: die moet vaak in de herfst of in de winter worden gezaaid en niet binnen op de vensterbank, maar buiten in weer en wind. Vaste planten komen meestal uit gebieden waar het ’s winters vriest – vandaar dat ze na de eerste nachtvorst ondergronds gaan. Het zaad van die planten is in de nazomer of in de herfst rijp maar als het dan meteen zou ontkiemen, dan zouden de tere kiemplantjes in de winter onmiddellijk bevriezen. Ontkiemen in het voorjaar biedt veel meer kans op overleving. Daarom is er in het zaad van veel vaste planten een vertragingsmechanisme ingebouwd dat er voor zorgt dat het zaad pas in de lente, onder een gunstig gesternte ontkiemt. Koudekiemers, of vorstkiemers, worden dergelijke planten genoemd. Hun zaden bevatten een enzym dat kieming verhindert, en pas in de loop van de winter wordt dat enzym door de wisselende inwerking van vorst en dooi afgebroken. Tot die vorstkiemers behoren bijna alle planten die afkomstig zijn uit streken waar het ’s winters vriest: clematis, flox, aster, margriet, hemelsleutel, toverhazelaar, meidoorn, peperboompje, kerstroos – de lijst is eindeloos.

Zaai het zaad in potten in goede tuinaarde die u eerst heeft gesteriliseerd door er kokend water over te gieten, dit ter voorkoming van mos en ongewenste onkruiden. Wacht wel met zaaien tot het zaakje is afgekoeld. Bedek het zaad met een dun laagje grond; als vuistregel geldt dat het laagje bedekkende grond even dik moet zijn als het gezaaide zaad. Meestal zal dat niet meer zijn dan een of twee millimeter, tenzij u hazelnoten of kastanjes zaait. Zet de potten met zaad buiten en wacht af. In het voorjaar zullen de kiemplanten verschijnen. Als die groot genoeg zijn – meestal als ze vier blaadjes hebben – kunt u ze apart oppotten om ze verder op te kweken. Na een paar maanden kunnen de jonge planten de volle grond in. Sommige vaste planten doen er wel een jaar of vijf over voordat ze gaan bloeien, maar er zijn verrassend veel planten die nog in hetzelfde seizoen waarin ze gezaaid zijn tot bloei komen. Zo’n snelle jongen is bijvoorbeeld de zonnehoed, Echinacea purpurea in het Latijn. Als u deze plant uit zaad opkweekt slaat u twee vliegen in één klap: u bezuinigt op uitgaven aan planten, maar ook op bestedingen aan geneesmiddelen, want de Echinacea is het paradepaardje van de alternatieve geneesmiddelenindustrie. Gewone geneesmiddelen zijn duur maar helpen soms, terwijl dubieuze alternatieve middelen op basis van Echinacea nog vele malen duurder zijn én ineffectief.

De zonnehoed is een stevige plant van ongeveer 1 meter hoog. Hij bloeit in de zomer met enigszins afhangende, lila bloemblaadjes die een enorme gloeiend-oranje kegel omgeven. Van nature groeit de zonnehoed in de Noord-Amerikaanse prairies, op voedzame grond. In onze borders houdt de plant van dezelfde goede grond en van volle zon. Voor zandgrond zou ik iets anders kiezen.

Er zijn verschillende rassen die u kunt zaaien: ‘Rubinstern’ en ‘Magnus’ zijn bekende namen en voor wie niet van paarse of lila tinten houdt zijn ‘Alba’ en ‘White Lustre’ een goede keus.

Begin met een gemakkelijke plant, zoals de zonnehoed, en waag u daarna aan moeilijker gewassen. U zult zien dat zaaien niet lastig is en voordat u het weet raakt u verslaafd aan zaaien. Dan hoeft u nooit meer naar een tuincentrum en kweekt u cyclamen, tulpen, peperboompjes en zelfs klimrozen uit zaad.

Treurrozen

Hoe krenterig kun je zijn? Ik bedoel: wie geeft iemand nu één roos? En dan bedoel ik niet een roos die in een romantische opwelling zwierig van een struik in de tuin is geplukt, maar een roos die gekocht is en die verpakt is in krakend cellofaan. Wie te lang in het café is blijven hangen zou toch ten minste kunnen proberen om het thuis weer goed te maken met een flinke bos.

En let maar eens op: de ontvanger van één roos kijkt nooit blij verrast of innig gelukkig. Ik kom ze weleens tegen, die rozenontvangers, in de stad of op het station, en meestal kijken die kersverse eigenaars van één roos dan wat schichtig om zich heen – alsof zij zich veeleer generen voor die roos dan dat zij er blij mee zijn. Nee, het heeft niks met romantiek te maken; het is gewoon een typisch Nederlands, krenterig gebruik; het cadeau geven van één enkele bloem. Bah! Je geeft iemand toch ook geen doos met één chocolaatje?

Ik ken eigenlijk maar één ding dat nog treuriger is dan die ene roos in haar kraakpapiertje: dat is een bos rozen die hun kopjes al laten hangen terwijl het bezoek waarvan je ze cadeau gekregen hebt nog niet eens vertrokken is. Want dat overkomt mij altijd: ik heb de rozen koud in de vaas staan of ze beginnen al te treuren. Schuin afsnijden, wordt je altijd aangeraden als je rozen koopt, en vooral lauw water in de vaas doen. Ook moet je beslist niet vergeten om het bijgeleverde zakje plantenvoedsel in de vaas leeg te schudden. Ik heb alle aanwijzingen altijd trouw opgevolgd, maar ik kan niet zeggen dat het veel verschil heeft gemaakt; soms bleven de rozen overeind en soms lieten ze – met dezelfde behandeling – de koppen hangen.

Gelukkig ben ik in het bezit van Snijbloemen uit alle windstreken. Een geïllustreerde gids met de beschrijvingen van ruim 500 soorten en rassen en tips voor gebruik en houdbaarheid. Het boek is geschreven door Coen Gelein en Nees Joore, in nauwe samenwerking met specialisten van de Verenigde Bloemenveilingen Aalsmeer. Vertrouwenwekkender kan het haast niet. Mannen met namen als Coen en Nees kunnen onmogelijk charlatans zijn.

Na mijn zoveelste rozenfiasco heb ik geprobeerd om de oorzaak van de snelle aftakeling van mijn ruiker met behulp van dit boek te achterhalen. Dat schuine afsnijden had ik niet hoeven doen, zo leer ik. Het gaat erom een gave snede te maken, zonder rafels, en met behulp van een vlijmscherp mes. De theorie dat door een schuine snee meer water wordt opgenomen dan door een rechte klopt niet; als u dat niet gelooft dan moet u bij wijze van experiment uw kraan maar eens schuin afzagen. U zult zien dat er dan ook niet meer water uitstroomt dan nu.

Ook het gebruik van lauw water blijkt meer op folklore dan op wetenschap gefundeerd te zijn. Hoe kouder het water, hoe minder bacteriegroei. En hoe minder bacteriegroei, hoe minder bederf. IJswater ware dus beter geweest. Maar hoogstwaarschijnlijk zijn mijn rozen gesneefd als gevolg van vaatverstopping, zo leer ik van plantendokters Coen & Nees: ‘Snijbloemen nemen water op via de houtvaten in de stengel. De veel voorkomende verstopping van deze vaten is de oorzaak van slap blad, knikkende stengels en slappe bloemen. Vaatverstopping kan twee oorzaken hebben: luchtembolie en verstopping door bacteriën’. Als mijn rozen in schoon water en in een schone vaas al na een paar uur verwelken, dan is luchtembolie de waarschijnlijke oorzaak: het watertransport in de stengel wordt door luchtbellen verhinderd. Dat voorkom je door de stengels onder water iets aan te snijden. Niet gemakkelijk, maar als je een emmer vol water gebruikt nu ook weer niet onmogelijk. Kijk wel eerst even of uw horloge waterproof is. Als de rozen na deze operatie nog steeds gaan hangen, dan zijn ze van slechte kwaliteit. En daaraan kun je weinig doen. Als u het treft en een bos rozen krijgt die u zo bevallen dat u ze wel in de eigen tuin zou willen hebben, dan kunt u proberen om die rozen te stekken. De bloem moet u dan wel opofferen.

Rozen zijn tamelijk gemakkelijk te stekken en het begin van de zomer is daarvoor de beste tijd, wat niet wil zeggen dat u het niet op een ander tijdstip kunt proberen. Maak een mengsel van gelijke hoeveelheden scherp zand en tuinturf, of koop een zakje kant-en-klare stekgrond bij een tuincentrum. Neem de onthoofde rozenstengels en knip ze af vlak onder de stengelverdikking, op de plaats waar een blad ontsproot voordat uw rozen in een boeket belandden. Doe hetzelfde vlak boven een blad. U heeft nu een stengelstuk met aan de onderkant een verdikking en aan de bovenkant een blad. Duw de stek voor de helft in een bloempot die met stekgrond is gevuld. Van één rozenstengel kunt u met een beetje geluk meerdere stekken maken en dezelfde methode kunt u toepassen op rozenscheuten uit de tuin; alleen de zachte topjes daarvan zijn niet geschikt. Die gooit u weg.

Steek de verkregen stekken ongeveer 10 centimeter diep in een bloempot met stekgrond. Als de bloempot vol is maakt u de potmet-stekken kletsnat; het beste gaat dit door de pot in een bakje met water te zetten, zodanig dat het water tot vlak onder de rand komt. Zo sluit de stekgrond zich goed rond de stekken. Laat de pot uitdruipen en trek er een doorzichtige plastic zak overheen. Zet de pot-met-zak op een lichte en warme plaats, maar niet in de brandende zon. Laat het zaakje niet uitdrogen, maar onder plastic zal dit ook niet snel gebeuren. Na een week of twee zullen – als alles goed gaat – uw stekken geworteld zijn.

Het voordeel van deze methode van vermeerderen is dat uw rozen op hun eigen wortels staan. Rozen die u bij een kweker of een tuincentrum koopt zijn meestal niet gestekt, maar geënt op een onderstam, meestal van egelantier. En iedereen die rozen in de tuin heeft kent het verschijnsel van ‘wilde scheuten’ – uitlopers van de onderstam die steevast twee keer zo hard groeien als de gewenste roos die erop geënt is. Als je die wilde scheuten niet consciëntieus verwijdert, dan zal de roos die je gekocht hebt in korte tijd overwoekerd worden door de onderstam. Nu kan dat een voordeel zijn, want de egelantier, Rosa rubiginosa, is soms stukken mooier dan de roos die erop geënt is. Bovendien is het een van de weinige rozen waarvan niet alleen de bloemen lekker ruiken, maar waarvan ook het blad een karakteristieke geur van appelmoes verspreidt, vooral na een regenbui. Egelantieren bloeien kort, in de tweede helft van mei en in de eerste weken van juni, maar in de herfst zullen de struiken nogmaals opvallen doordat ze overladen zijn met langwerpige rode bottels. Daarnaast is de egelantier natuurlijk een romantische roos die al sinds oeroude tijden door dichters wordt bezongen; het was onder een egelantier dat Beatrijs met haar minnaar afsprak. Nog poëtischer kun je de egelantier maken door er een losse haag van te planten, doorvlochten met kamperfoelie. Zo’n haag neemt flink wat ruimte in beslag, maar voor zo’n romantische haag is dat misschien geen bezwaar. Wie nog meer kleur in zijn haag wil zou de zaak ook nog kunnen opsieren met een sterk groeiende paarse clematis, bijvoorbeeld ‘Etoile Violette’. Zo’n romantische haag is niet helemaal zonder onderhoud. Weliswaar hoeft u de rozen niet zorgvuldig te snoeien – dat gaat prima met de heggenschaar – maar toch is het voor het verkrijgen van een dichte haag nodig om de jonge scheuten in het voorjaar horizontaal aan te binden. Daartoe is het handig om, voordat u de rozenhaag plant, een frame van palen en ijzerdraad neer te zetten waaraan u de rozen kunt vastbinden. En natuurlijk is er geen enkele reden waarom u de egelantier zou moeten kiezen. Vindt u die te wild, dan zou u ook een haag kunnen maken van sterk geurende struikrozen als ‘Penelope’ of ‘Buff Beauty’. En houdt u niet van doornen, dan leent ook de doornloze roos ‘Zéphirine Drouhin’ zich uitstekend voor hetzelfde doel.

Giftuin

Je komt ze weleens tegen: de bezorgde opa’s en oma’s die bij het aanschaffen van iedere plant met trillende stem vragen: ‘Hij is toch niet giftig?’. Voor hun geestesoog zien ze hun kleinkinderen kermend van pijn aan een gruwelijk einde komen. Nu zal ik niet ontkennen dat sommige tuinplanten giftig zijn, maar het risico van vergiftiging door een tuinplant is vele malen kleiner dan de kans op een ongeluk wanneer een kind naar school fietst. En zoals aan kinderen geleerd wordt hoe ze moeten overleven in het verkeer, zo zou je ze eigenlijk ook moeten leren hoe met planten om te gaan, en welke ze kunnen eten en welke ze maar beter kunnen vermijden. Opmerkelijk is het dat dieren die kennis al bezitten. Instinctief weet een koe dat zij gras kan eten en dat zij een boterbloem beter kan laten staan. Dat ligt niet alleen aan de grote botanische kennis van de koe, maar ook aan het feit dat een plant niet voor niets giftig is. Planten produceren gifstoffen om te vermijden dat ze worden opgegeten. En meestal geven die gifstoffen dan ook tijdens of vóór het opgegeten worden al een waarschuwing af, want wie wil overleven kan met waarschuwen beter niet wachten tot hij in een maag verdwenen is.

De boterbloem waarschuwt de koe door middel van geurstoffen. Als dit systeem van afschrikking altijd zou werken, dan zou er nooit een dier door vergiftiging overlijden, maar toch komt het regelmatig voor dat schapen of paarden overlijden door het eten van giftige planten. Berucht is de sterfte van paarden en schapen door het eten van taxus. Die sterfte is niet gemakkelijk te verklaren; het zou kunnen dat paarden en schapen door eeuwenlange domesticatie het vermogen om giftige planten aan hun geur te herkennen zijn kwijtgeraakt; het is ook mogelijk dat het bij die herkenning om een aangeleerde eigenschap gaat, want giftige planten waarschuwen niet alleen door geur, maar ook door hun bittere of scherpe smaak. En een dier dat graast in een weiland als een biljartlaken dat uitsluitend uit Engels raaigras bestaat, krijgt geen gelegenheid om planten met een andere smaak te leren kennen. Ook komt taxusvergiftiging naar verhouding vaak voor bij paarden die in de buurt van een taxusboom staan vastgebonden. Het kan zijn dat ze uit verveling, of uit pure balorigheid, of door voedselgebrek van de taxusboom eten. Dat zou dan ook verklaren waarom taxusvergiftiging bij koniks – halfwilde paarden die in natuurgebieden als grazers worden ingezet – niet voorkomt.

Ook kinderen houden meestal van nature niet van scherpe of bittere stoffen. Het eten van sambal en het drinken van bier is aangeleerd. En daardoor is bij hen het gevaar voor vergiftiging door planten ook relatief klein. De bes van het peperboompje, Daphne mezereum, is dodelijk giftig, maar wie hem in zijn mond stopt, spuugt hem even snel weer uit. Het struikje heet niet voor niets peperboompje. Ook de bessen van Actaea alba – christoffelkruid – smaken scherp en je slikt ze niet zomaar door.

Naast afweer door reuk- en smaakstoffen beschikt de plant nog over andere afweermiddelen. Veel giftige zaden, zoals de zaadpeulen van de goudenregen, bevatten stoffen die braakneigingen veroorzaken. Dood door goudenregenvergiftiging komt daarom nooit voor. Ook bevatten veel gifplanten laxerende stoffen, waardoor geconsumeerd gif versneld door het maagdarmkanaal wordt afgevoerd. Er zijn wel niet-dodelijke vergiftigingen bekend, bijvoorbeeld door het eten van narcissenblad, of zaden van de doornappel, maar meestal gaat het om lichte vergiftigingen en de angst voor zwaar letsel door het snoepen van tuinplanten is sterk overdreven. Het gevaar schuilt niet in de tuin, maar veeleer in huis. Berucht is het ongeval met dodelijke afloop van een kind dat water dronk uit een vaasje waarin een bosje lelietjes-der-dalen had gestaan.

Sint-jacobskruiskruid, Senecio jacobaea in het Latijn, is een forse vaste plant die in juli en augustus in onze wegbermen bloeit met grote tuilen van kleine goudgele bloemen. Het is een vrolijk gezicht, dat bloeiende sint-jacobskruiskruid en ik ben dan ook blij dat we er de laatste jaren weer meer van zien. Maar niet iedereen is blij. Een paar maanden geleden las ik een oproep in The Garden – het meest gezaghebbende Engelse tuinentijdschrift – om het sint-jacobskruiskruid met bestrijdingsmiddelen te lijf te gaan. Als de plant in hooi terechtkomt, kan hij bij paarden en ander vee vergiftigingen veroorzaken. Als Senecio jacobaea in de weilanden groeit, laat het vee de plant links liggen, maar in gedroogde toestand wordt sint-jacobskruiskruid door dieren gegeten, met vervelende gevolgen.

Nu ja, dacht ik, Engeland zit nu eenmaal vol met paardengekken; ze zijn in staat om de helft van hun wilde flora op te offeren als dat die stomme paarden ten goede komt. Waarom lees ik trouwens geen oproep in The Garden om in al die beroemde Engelse tuinen de taxushagen te rooien? Want ook de taxus ligt het vee zwaar op de maag en heeft al aardig wat slachtoffers geëist.