DIVAN VAN GHALIB

NACHOEM M. WIJNBERG

DIVAN VAN GHALIB

2009
Uitgeverij Contact
Antwerpen/Amsterdam

Eerste druk september 2009

Tweede druk november 2009

© 2009 Nachoem M. Wijnberg

Omslagontwerp en verzorging binnenwerk Suzan Beijer

ISBN 9789025432812

D/2008/0108/956

NUR 306

www.uitgeverijcontact.nl

DIVAN VAN GHALIB

Ghalib

Ghalib woont in een huis in Delhi,

maar als hij gedichten schrijft, in het midden van Iran,

niemand leest meer Perzisch, ook niet in Iran,

en Ghalib zegt dat de Perzische woordenboeken die in Delhi te koop zijn niet kloppen.

De parels uit de kroon van de koning van Perzië, een voor een laat ik ze op papier vallen,

de kroon van de koning van Delhi, door mij veranderd in gedichten,

afgenomen waar iedereen het kon zien, in het geheim aan mij gegeven,

ik weet dat het paradijs niet bestaat, maar toch denk ik er vaak over.

De deur van het paradijs is precies als jouw deur, alleen is het niet zo druk als voor jouw deur;

wat is een kroon, dat is iets wat je op je hoofd zet, van wat is het de kroon, van waar je aan denkt.

Ghalib schrijft zo schitterende gedichten,

hij zou een pensioen moeten krijgen, maar vandaag weet hij niet aan wie te vragen.

Als de koning mij betaalt

Als de koning mij betaalt schrijf ik over zijn tuin als het avond wordt,

als een vrouw die hem met een vinger roept of een groep blinde danseressen, een geschenk van ver weg.

Hij wijst de danseressen waar ze de rest van hun leven zullen wonen,

welke deuren die van hun kamers zijn en welke die van de kasten waarin ze hun kleren kunnen ophangen.

Mijn mond vol juwelen of hoeveel ik weeg in goud,

ik zou blij zijn met het een of het ander, weet zelf niet wat meer waard is.

God roept een engel en laat hem buigen naar Adam;

is hij dan de koning voor een dag, zegt de engel, o ja, ik zie zijn bruid al naar hem toe lopen.

Mijn vrouw is dronken, die denkt dat ik schitterend ben en mijn adem zoet;

hoe ik betaald wil worden, met meer leven dan ik weeg.

Wie anders zouden ze koning moeten maken, er is niemand anders meer;

als ik koning ben hoef ik niet bang te zijn dat ze iemand mijn plaats laten innemen, want er is niemand anders meer.

Als God als een koning is van alles wat hij ziet, maar zekerder van zijn troon,

waarom is hij dan niet vrijgeviger naar een dichter als Ghalib?

Ghalib en nog een

Aan het hof doen zij nog zoals vroeger,

maar in plaats van lange optochten van paarden en olifanten komt steeds hetzelfde paard voorbij.

Het is het beste wat gedaan kan worden met wat nog over is;

als troost van in armen gehouden worden, waar de kleren naar ruiken.

Er is wijn genoeg om steeds hetzelfde glas te vullen en door te geven,

de hele nacht worden gedichten opgezegd.

Ik zeg dat ik mijn handen ga wassen, blijf een paar uur weg;

als de nacht bijna voorbij is kom ik terug en vragen zij mij om nog een gedicht.

Daarna ga ik als eerste naar buiten,

zie nog de vrouw die op straat staat tot het ochtend wordt.

Zij is wie mij in het paradijs ontvangt,

als niemand die zij aankijkt meer naar haar verlangt zegt zij gedichten van Ghalib op.

Ghalib en de engel

Ik sta op straat en wacht op een engel, ik weet niet uit welke richting hij komt,

hoe de wereld gemaakt is, wie zou mij dat vragen, behalve een engel.

Op de laatste dag van elke week wordt de mens gemaakt;

daarom heeft een engel een lichaam als van een mens, daarna komt niets meer.

Moet ik wachten op de engel die vragen komt stellen aan de dode in zijn graf?

Hij heeft een schep bij zich, want wie dood is ligt diep in de grond.

De engel rent naar mij toe als ik mijn ogen weer aan het licht laat wennen,

hij heeft niet gehoord dat het de dag is dat de doden weer vrij zijn.

Een geluksspel spelen met een engel, wie denk je dat wint?

Als ik paraplu’s verkocht zou het nooit meer regenen, niet één druppel.

Een schip in een storm, ik de enige passagier, wie denk je dat ze overboord gooien?

De engel vraagt of ik nog een keer wil spelen, mijn geluk komt zeker nog.

Ghalib is gisteren gestorven, ik sta op en ga weer zitten,

daarna kan hij, wat mij betreft, vanavond weer sterven, na honderd keer weet ik beter hoeveel mij dat uitmaakt.

Er is niet zoveel wat ik moet weten

Als ik het over Jamshid heb is het genoeg als ik weet dat hij koning van Perzië was,

dat hij de hele wereld kon zien in het glas waar hij wijn uit dronk.

Als ik het over Sikandar heb is het Alexander die Darius zijn koninkrijk afnam,

en met de vrouwen van Darius sprak alsof elk van hen al haar hele leven met hem getrouwd was.

Jamshid dronk niet alleen uit het glas waarin hij de hele wereld kon zien, hij had het ook uitgevonden,

zoals Sikandar de uitvinder van de spiegel was die hij zo ver weg als mogelijk ophing.

Khizar kan niet doodgaan omdat hij zijn schulden niet kan betalen;

niemand geeft hem een fooi – voor een koning is het een fooi – zodat hij zijn schulden kan betalen.

Khizar kan niet meer doodgaan, niet eens als liefde hem van binnenuit opeet,

hij beloofde Sikandar te zeggen waar het water was, maar stuurde hem de verkeerde richting uit.

Hoe het is als iemand die niet meer dood kan gaan een stuk met je meereist,

hij zegt dat hij de weg weet, maar hij praat ook zoveel onderweg.

Waarom ik bij je blijf, omdat je gesproken hebt met wie dood is en aan wie ik elke dag denk,

Ghalib heeft het over wat plotseling dichtbij komt als een vriend daarover vertelt.

Ghalib en God

God bekijkt ons een voor een om te beslissen of hij met een van ons zou willen trouwen,

dan is het de laatste dag dat dat mogelijk is.

God denkt aan iemand die op hem lijkt, net als een mens,

een vogel met een gezicht aan beide kanten van zijn hoofd, en besluit die niet te maken.

Als ik nadenk over mij en mijn verlangen, denk ik soms dat het met mij net zo ging,

dat het een ochtend waard was om te bedenken hoe mij te maken, en dat was genoeg.

Ik breng mijn hand naar mijn mond alsof ik een glas vasthoud

om te laten zien hoeveel ik vroeger dronk voordat ik naar buiten ging.

Van wie ik leer zo vrijgevig te zijn,

als het vorige glas het laatste was krijg ik er altijd nog een van jou als ik zeg dat ik wegga.

Een nacht vol sterren, Ghalib tilt die ’s ochtends op

als hij een hele nacht geslapen heeft, niet ergens heen moest.

Voordeel

Wat is het voordeel als ik weet hoe iets afloopt,

dat ik kan vragen stil te zijn wie het mij wil uitleggen?

Ik kan iets niet terugvinden en ik heb overal gekeken waar ik dacht dat het was,

zal ik eerst op andere plaatsen gaan kijken of nog een keer op de plaatsen waar ik al was?

Het is te moeilijk om mijn weg van plaats naar plaats te vinden en te kijken of ik kan zien wat ik probeer te vinden,

misschien kan iemand anders mij van plaats naar plaats brengen?

Ik heb gehoord dat er nooit iets gebeurd is wat niet ook goed voor mij was;

stilte, zacht licht over het gras, er moet toch een voordeel voor mij in zijn.

Ik heb iedereen gezegd dat ik vanavond niet hier zou zijn,

toch ben ik niet ver weggegaan omdat ik steeds weer ging kijken of er niet iemand voor mijn deur stond.

Dat is misschien niet de plaats waar de kans het grootst is om mij te vinden,

maar als iemand mij daar zoekt en ik er niet ben is hij verloren.

Ik verkoop de wijn die Ghalib drinkt als het avond geworden is,

ik laat mij betalen met wat Ghalib heeft als het avond geworden is.

Ghalib en de engel van de dood

Als ik naakt lig met mijn ogen dicht is dat omdat ik niet bang meer ben;

maar dat telt toch alleen als iemand naast je ligt, zegt de engel van de dood.

Als de engel van de dood naar mij toe komt vraag ik om af te mogen maken waar ik mee bezig ben,

ook als hij zegt dat hij mij nu wil kussen, hij kan niet beloven hoe hij het later doet.

Ik bied aan om tegelijk ook voor hem te werken;

de engel zegt: weet je wat je gaat doen als je het een dag gedaan hebt, je gaat laten zien hoe makkelijk het is.

De vleugels van de engel van de dood zijn licht, wegen bijna niets, de wind kan ze wegblazen,

probeer er maar eens een op te tillen.

Jij met de twee vleugels in je handen,

de nacht is bijna voorbij en jij kan naast mij komen liggen totdat het ochtend geworden is.

Ghalib, waarom heb je het zo vaak over de engel van de dood, alsof je hem al zo lang kent,

je moet hem snel weer eens zien, anders denkt hij dat je niet meer over hem denkt zoals vroeger.

Uit het hoofd

Ik denk over iets na alsof ik het kwijtraak als ik tegen mijzelf zeg dat ik het nooit meer zal hebben

en ik mij herinner dat ik iemand was die nooit zomaar iets zei.

Vroeger kon ik niet meer met iemand in mijn hoofd spreken als ik niet wist waar die was,

nu kan ik ermee doorgaan, zo lang als ik wil, misschien kon ik het vroeger ook, alleen durfde ik het niet.

Alles wat je gezegd hebt wil ik opschrijven en daarna uit het hoofd leren,

om als ik wil te kunnen lezen wat ik uit het hoofd ken.

Daar komt weer iemand die zegt dat als hij voor het eerst kon schrijven,

hij zou beginnen met wat hij het makkelijkst uit zijn hoofd leert.

Overdag spreekt God met Mozes,

’s nachts laat hij hem alleen zodat hij uit het hoofd kan leren wat hij gehoord heeft.

Uit het hoofd leren, maar anders dan door het zich steeds opnieuw te herinneren, zoals ik vroeger uit het hoofd leerde,

als op de eerste dag uit de gevangenis, alles is zo groot.

Schrijf maar op wat ik moet betalen

Ik dacht dat het gratis was, maar wordt gevraagd te betalen;

waar ik voor zou willen tekenen, dat betekent: als het mij van tevoren aangeboden was had ik ja gezegd en niet om meer gevraagd.

Ik heb hulp nodig om te blijven tussen met al mijn kracht en niet op mijn voeten kunnen staan;

dat ik mijn glas nog moet leegdrinken is mijn excuus om te blijven zitten.

Ik doe alsof ik iets met een vinger op de palm van mijn andere hand schrijf,

zo vraag ik om de rekening zonder iets te hoeven zeggen.

Stoelen en tafels die omgekeerd zijn weer rechtop zetten zodat ik een tafel kan kiezen,

dat is het werk van engelen en obers.

Mijn lichaam is gemaakt van klei, daarom kan ik op mijn handpalm schrijven;

als ik mijn handen een dag omhooghoud kan ik de tekst niet meer veranderen.

Zo heb ik leren schrijven, iemand schreef een zin en ik schreef een zin daaronder, in een andere kleur;

het werd makkelijker als wij deden alsof wij over iets onderhandelden, bijvoorbeeld over hoeveel iets kostte.

Van wie kan ik kopen wat alleen maar als een droom is, Ghalib,

ik wil in bed liggen waar het stormt en steeds weer wakker worden met de herinnering aan de droom die ik gekocht heb.

Steeds meer vrijheid

Als je kunt beslissen of je iets doet of niet doet moet er iets zijn waardoor je een verschil kunt zien;

dat is niet mogelijk als je aan het begin alleen bent.

Een beslissing is hetzelfde als bewegen of op dezelfde plaats blijven,

maar gezien vanuit twee verschillende punten.

Ik heb deze heldere redeneringen niet bedacht,

ik heb ze cadeau gekregen van iemand die beleefd en rustig bleef.

De tweede zou ik willen testen, daar heb ik een slim plan voor bedacht:

een van de twee punten iets te verschuiven.

Er zijn zo veel punten, maar jij en ik kennen er maar weinig, misschien alleen die twee,

om nog een keer met jou alleen te zijn zou ik al mijn kleren geven.

Je maakt maar één uitzondering op dat je niet denkt dat iets waar is omdat jij dat wilt,

dat je meer vrij bent als je wilt vasthouden wie niets kan vasthouden, Ghalib weet hoe dat is.

Ghalib en Mir