GREATEST
HITS

Van P.F. Thomése verschenen eerder:

Zuidland (verhalen, 1990) – AKO Literatuurprijs 1991

Heldenjaren (roman, 1994)

Haagse liefde & De vieze engel (novellen, 1996)

Het zesde bedrijf (roman, 1999)

Schaduwkind (2003)

Izak (een sprookje, 2005)

Vladiwostok! (roman, 2007)

Nergensman (2008)

J. Kessel: The Novel (2009)

P.F. THOMÉSE

GREATEST

HITS

2009
Uitgeverij Contact
Amsterdam/Antwerpen

Eerste druk 2004

Tweede druk

Derde druk

Vierde, gewijzigde druk oktober 2009

© 2004, 2009 P.F. Thomése

Omslagontwerp en vormgeving binnenwerk Suzan Beijer

Omslagillustratie Gerrit de Jager

Foto auteur ?

ISBN 9789025433406

NUR 303

www.uitgeverijcontact.nl

MIJN ONBEKENDE STEM

Tot vervelens toe ben ik vergeleken met Art Garfunkel. Om daar een einde aan te maken besloot ik te gaan zingen.

Het bleek niet moeilijk te zijn op dit gebied een carrière aan te vangen. Ik had me in het café ’ns laten ontvallen dat het eraan zat te komen. Kennelijk heeft de muziekindustrie ook op dergelijke plekken haar talentenscouts, die gezeten in stille hoekjes in piepkleine boekjes de voornemens van serieuze drinkers noteren. In ieder geval ontving ik op zekere dag een uitnodiging om te komen optreden in de Enschedeër stadsgehoorzaal Concordia. Er stonden voor het beoogde concert verder namen opgesomd die mij niets zeiden, de enige die mij bekend voorkwam was de Nederlandse componist Louis Andriessen, die tot mijn verbazing bij mij in het voorprogramma bleek te staan. Wat moest die daar? Voor alle duidelijkheid belde ik de organisatie op om te zeggen dat ik ‘alleen popmuziek’ deed, maar daar hadden ze op gerekend, zeiden ze.

Al in de trein naar mijn bestemming kreeg ik dat lichte gevoel – alsof een zware, vreemde bezoeker eindelijk opdonderde en zijn vrijgekomen plaats weer aan mij teruggaf. Ik was op weg naar het oosten, naar de Duitse grens als het ware, maar zo onheilspellend als dat nu klinkt, ervoer ik het niet. Ik was, zo geloofde ik heilig, op weg naar mijn bevrijding. Eindelijk zou de ware zanger in mij opstaan en ik was benieuwd wat voor stem hij had.

Thuis had ik natuurlijk wel een paar keer geoefend, maar dat is toch iets anders dan een uitverkochte zaal op zaterdagavond. Thuis had ik me ingehouden; ik was bang dat de buren me anders zouden horen, dat leek me een beetje gênant.

Mijn repertoire had ik opgebouwd uit geheide country & westernklassiekers waarvan de teksten al heel lang in mijn hoofd zaten. Mijn hart is altijd uitgegaan naar het droevige. De zekerheid dat het er niet beter op wordt, heeft mij van het begin af aangesproken. Er zijn ook mensen die muziek gebruiken om op te gaan huppelen, maar dat zegt mijzelf dan weer niets. Stilzitten en te horen krijgen dat je mooi fout zit als je denkt dat het goed komt, daar komt het voor mij toch in wezen op neer. Precies het omgekeerde van Louis Andriessen denk ik, voor wie de goede afloop toch een soort routine moest zijn geworden.

Toen de trein op het eindstation Enschede tegen het stootblok tot stilstand kwam, had ik echt het idee dat mijn oude leven ten einde liep en dat ik aan iets volstrekt nieuws ging beginnen, iets onbekends waarvoor als het ware nog geen gladde rails bestonden. Voorbij het stootblok, maar verder dan je kon kijken, strekte Duitsland zich in het donker uit. Even trok er een rilling door mij heen, een epidermische kortsluiting, één seconde voelde ik het bloed in mijn hoofd, de grond onder mijn voeten, voelde ik alles wegtrekken, waar ben ik in godsnaam aan begonnen, Art, maar het volgende ogenblik stond ik op het stationsplein voor de stadsplattegrond in de verlichte vitrine en zag de vette pijl. u bevindt zich hier, schreeuwde de pijl mij toe. Hier ja, achter het glas, niet daar, waar je denkt dat je staat. Ontkennen had geen zin. Ik kon me ineens niet voorstellen dat ik me ooit ergens anders had bevonden. Een stipje in een onbekend stratenplan was ik, waargenomen vanaf een punt waar ik me dus in feite niet bevond.

Ik liep op goed geluk de stad in en verwijderde me dus allengs van de plek waar ik me in wezen bevond. Een vreemde werd ik, een onontdekte zanger, verdwijnend in de onbekende straten van een winkelcentrum dat me zoals alle winkelcentra in Nederland natuurlijk maar al te bekend voorkwam. En weldra bereikte ik het punt dat ik helemaal niemand meer was, een jas met een of andere vent erin, voortstappend in koude, donkere straten, waar geen pijl meer aangeeft wie of wat zich waar bevindt.

De glazen deuren van de stadsgehoorzaal Concordia zwaaiden open en ik plonsde in een bad van licht en warmte. Het verwarde me dat ik zo zichtbaar was, iedereen staarde me aan en deed op mijn naderen een stapje terug. Voor wie hielden ze me eigenlijk? In de verte zag ik Louis Andriessen in het gezelschap van de bekende schrijfster Margriet de Moor, ze stonden aan zo’n hoge ronde partytafel, waar de linkerhand van de componist zich gedachteloos een weg groef in een glazen schaal vol knabbels, terwijl de andere hand zich gewoon in de zak bevond en het hoofd ontspannen om zich heen blikte.

Ondertussen werd mijn aandacht afgeleid door twee mensen die ineens pal voor mij stonden en buitengewoon blij schenen mij hier te zien. Mij of Art Garfunkel? Maar ze bleken wel degelijk mij te willen horen zingen, Art hadden ze thuis al op de plaat. Ze stelden zich voor. Hun namen zeiden me niks. Waar moest ik ze dan van kennen? Van de telefoon, zeiden ze, zij waren degenen die mij hier hadden geprogrammeerd. Ze noemden hun namen nog een keer, maar ik had het weer niet goed verstaan. Iets met een a erin en een ij, die ene dan. De andere neigde meer naar iets o-achtigs. Ze waren heel blij, zeiden ze nog maar een keer, en ze waren héél benieuwd naar mijn optreden, dat ze, vertrouwden ze me toe, terwijl ze een schuldige blik wierpen in de richting van de partytafel in het midden van de foyer, nu al beschouwden als het hoogtepunt van de hele avond.

Ik moest heel nodig naar de wc, merkte ik, maar misschien wilde ik onbewust het wc-raampje checken voor een mogelijke vluchtroute. Mijn optreden was immers bijzonder experimenteel en ik wist niet of het Twentse publiek al zover was. Hoe kon het ook anders, ik wist niet eens of ik zelf al zover was. In een dergelijk geval kan het daarom zeker geen kwaad om te kijken of er door de organisatie geopteerd is voor een nooduitgang.

Nu de organisatie zo zeker bleek van mijn succes, was ik het zelf helemaal kwijt, ik wist niet meer hoe de liedjes begonnen en van sommige liedjes wist ik plotsklaps niet meer of ik ze nou wel of niet zou doen.

Op de wc haalde ik mijn spiekbriefjes te voorschijn, en toen ik de teksten weer voor me zag, was ik meteen gerustgesteld. Ik kende ze allemaal nog uit mijn hoofd! Ik vond het nu zelfs jammer dat het nog zo lang ging duren eer ik aan de beurt kwam, zoveel opgekropte energie voelde ik plotseling stuwen in de keelpartij. Als ik zeker had geweten dat niemand mij kon horen, was ik daar op de plee spontaan losgebarsten. Nu nam ik noodgedwongen mijn repertoire cursorisch door in mijn hoofd, dat wild de maat schudde, terwijl mijn lippen naar woorden hapten, als een spartelende vis op het droge.

De van naam o-achtige was bij de wc-deur geduldig op mij blijven wachten. Ik liep haar bijna overhoop, zo vol zat ik van degene die straks in het schitterende toneellicht uit mij te voorschijn zou treden. O bent u het, zei ik verstrooid, al wist ik in de verste verte niet wie of wat zij was. Het ergerde mij dat de o-achtige het belangrijk scheen te vinden dat ik dat juist wél zou weten, ik voelde mijn almachtige energie van zo-even wegvloeien, waarna er iets kleverigs resteerde, iets wat ik kwijt moest zien te raken voordat ik het podium op ging. Het was mij bekend dat popsterren het in zulke gevallen vaak snel even van zich af neukten, maar daar was ik op dat moment veel te zenuwachtig voor.

Wel had ik een eigen kleedkamer toegewezen gekregen, waar ik bij wijze van spreken naar hartelust tekeer kon gaan.

De artiestenvertrekken bevonden zich onder het podium van de grote zaal. Een smal trappetje leidde erheen. Door een half geopende deur dacht ik een glimp van Louis Andriessen te kunnen opvangen. Ik bleek zelf verderop in de gang te zitten. Er werd gevraagd of ik nog iets speciaals nodig had. Bepaalde technische voorzieningen, extra muzikale begeleiding, ik hoefde het maar te noemen. Maar ik wist niks te verzinnen. Bepaalde attributen dan, decorstukken? Ook niet, bij mijn weten. En of ik alles bij me had. Ik keek naar mijn plastic tasje en vond het ineens ook wel moeilijk voorstelbaar dat ik genoeg bij me had om de hele stadsgehoorzaal aan mijn voeten te krijgen.

Pal boven mijn hoofd moest het programma inmiddels begonnen zijn. Als ik het goed had meegekregen, was er nu iemand met een Duitse naam aan de beurt, Adolf Schröter of Schröttchen of iets van dien aard. Ik pakte het papier erbij. Inderdaad. Unser Adolf dirigeerde uit eigen werk. Het klonk of er getrommeld werd met één stokje. Ik had de Duitse muziek de laatste jaren niet zo gevolgd, maar zo te horen zat er weinig ontwikkeling in.

Uit een belendende kleedkamer hoorde ik iemand met de maat meestampen en meeneuriën. Het kwam op mij zeer professioneel en deskundig over, vooral daar ikzelf geen maat of enige andere structuur had kunnen ontwaren. Als ik me er al iets bij kon voorstellen, was dat hoogstens het beeld van een lijvige, ijsberende bovenbuurman die de slaap niet kon vatten. Hij had zware, met staaldraadnagels beslagen wandelschoenen aan en trottelde mismoedig op en neer in zijn krappe bovenwoninkje.

Ondertussen werd het gestamp en geneurie hiernaast alsmaar enthousiaster, alsof de maat of het ritme (of wat het ook moest voorstellen) hier beneden door de kennelijk deskundige werd overgenomen en in een verbeterde versie terug naar boven werd gestuurd. Was het Louis die, wachtend op zijn beurt, zich uit verveling in de muziek van Schröter was gaan inleven en toen meteen allerlei verbeteringen voor zich zag? Geen bam-bam-bam, maar bám-bam-bam, zo leek hij zijn monotone vakbroeder duidelijk te willen maken. Of desnoods bam-bám-bam. Maar bam-bam-bam, nee nee, beste Schröter, die tijd ligt gelukkig achter ons en dat willen we graag zo houden.

Ik was thans wellicht getuige van een verwoede muziektheoretische discussie, maar ik sloot ook niet uit, toen ik nauwkeuriger luisterde, dat iemand die daar zat het geluid maakte van iemand die zich daar zat af te trekken. Er deden vele verhalen over kleedkamers de ronde en die hadden uiteindelijk allemaal te maken met seks waar de honden geen brood van lusten. Maar een artiest die zich voor zijn optreden in zijn eentje zat af te trekken, daar hoorde je gek genoeg nooit iemand over. Misschien dat het door aard en wezen van de klassieke muziek kwam, waar de mens zoals bekend op zichzelf wordt teruggeworpen, vlottend raakt in de woelige wateren van het eigen binnenste en ten slotte houvast zoekt aan een rietstengel om zich langzaam op het droge te kunnen trekken; terwijl in de rock-’n-roll toch veeleer het reiken naar, soms zelfs daadwerkelijk grijpen van de Ander wordt belichaamd.

Schröter zelf had van mogelijk gemasturbeer in de catacomben onder hem totaal geen Ahnung, hij was inmiddels grenzen gepasseerd waarvan de gemiddelde muziekliefhebber niet eens wist dat ze bestonden; hij had vanzelfsprekend de kleinburgerlijke luisteraartjes uit Enschede al wijd achter zich gelaten, zijn muziek bewoog zich thans in het vrije veld van de totale desinteresse.

De belendende ritmiek hier beneden ging nu een eigen weg, het lukte mij niet meer om de aard van het geluid te achterhalen, en weldra hoorde ik het niet meer, klonk nog slechts het zoemen van de ijskast op de gang.

Ook in mij, in het donker van mijn binnenste, kwam de stilte tot leven. De stilte is het materiaal waaruit de toonkunstenaar zijn werken schept, daar begint het elke keer mee en daar komt het elke keer weer bij uit. Het is een soort grondtoon die er altijd is. Diep onder alle klanken, in de afgrond onder de tonen, zingt de stilte.

Ik bevond mij aldus en zodoende op het dieptepunt, op de bodem van de afgrond als het ware, maar in feite in de kelders onder het concertpodium, alwaar ik, geheel op mijzelf teruggeworpen, op zoek diende te gaan naar een geluid dat ik niet kende, mijn verborgen en thans nog onbekende stem. Niemand kon mij nu meer helpen, ik zou in mijn eentje moeten afdalen in de krochten en spelonken van mijn keel om daar in het duister op de tast mijn zangstem te bevrijden uit de roestige kluisters van de schaamte.

Voor de zekerheid trok ik alvast mijn artiestenkleding aan, een allegaartje van zingende-cowboyattributen die ik als souvenirs had meegenomen van mijn reizen met J. Kessels door Texas en Tennessee. Het trotst was ik op het kunstig met figuurtjes bestikte lawaaihemd, maar de toeter van een hoed mocht er ook wezen. Dit leek me, nu ik het aantrok, heel iets anders te gaan worden dan wat men vooralsnog op deze avond voorgeschoteld had gekregen.

Ondertussen daverde boven een oorverdovend applaus van handen en voeten door de zaal, het publiek ging zo tekeer dat er hier beneden schilfers stucwerk van het kelderplafond op mijn kop neerdwarrelden.

‘Loe-wie! Loe-wie!’ hoorde ik de zaal in krachtige spondeeën scanderen, gevolgd door een huppelende anapest. ‘Andries-SEN. Loe-wie! Loe-wie! Andries-SEN!’

Had ik iets gemist dan? Volgens het programma zou dit applaus bestemd moeten zijn voor Adolf Schröter, maar die was kennelijk alweer stilletjes zurück in die Heimat gefahren.

Fuck, als ze voor Louis Andriessen applaudisseerden, dan was ik nu aan de beurt. Daar ga je, Art, prevelde ik, dit was het dan tussen ons. Ik drukte de parelmoeren drukkertjes van de manchetten van mijn lawaaihemd dicht, propte de slippen achter mijn koppelriem, griste mijn toeterhoed mee en schoot als een haas het smalle, steile trappetje naar de bühne op.

Net op tijd kreeg ik Louis Andriessen in de gaten, hij zat met geloken ogen aan de vleugelpiano en gaf zich helemaal aan de Muziek. Mijn positie was deze. Ik bevond mij in de coulissen, onzichtbaar voor het publiek. Maar niet voor Louis, die, als hij straks zijn ogen weer opendeed, mij ineens zou zien staan in mijn cowboypak. Een clown, een dorpsgek, een studentengrap, bedacht om de meester uit zijn opperste concentratie te halen.

Ik wilde stilletjes terugsluipen in de anonimiteit, maar deed dat toch niet – alsof de duizenden sterretjes van het schitterende toneellicht een magnetisch veld vormden dat mij hier vasthield. Louis schudde een, twee octaven naar links, naar rechts met zijn hoofd, maar leek mij steeds net niet te zien. Niet te willen zien, waarschijnlijk. Terwijl ik hier toch overduidelijk stond, in mijn volle ornaat van zingende cowboy.

Het ging mij nu zelfs een beetje storen dat hij mij op zo’n nadrukkelijke wijze over het hoofd bleef zien. Het licht viel prachtig op de parelmoeren drukkertjes, die ervan fonkelden als diamant. Nu ik hier stond en niet meer terug kon, kon ik beter in mijzelf gaan geloven. En snel een beetje ook, daar was het applaus alweer. Het bekende ‘Loe-wie! Loe-wie! Andries-SEN!’ kwam vanuit de zaal als een vloedgolf aanrollen, golfde over Louis en mij heen, ebde even terug en kwam opnieuw.

Mij ging het ‘Loe-wie! Loe-wie!’-gedoe gauw vervelen, maar Louis zelf liet het zo lang mogelijk doorgaan, rekte het nog even op toen het eigenlijk al weg was. Ik had geen zin om op dit gezeik te blijven wachten en liep alvast het podium op. Daar had Louis Andriessen niet van terug! Nu zag hij me dus wel, haha, en hij wist niet hoe snel hij zich uit de voeten moest maken.

Mijn eigen binnenpretje gaf me het zelfvertrouwen dat ik nodig had om het diepste en meest verborgene van mezelf zomaar weg te geven aan een zaal vol Enschedeërs. Gelukkig keek ik zelf, verblind door het licht, in een diep zwart gat waar het hele publiek op raadselachtige wijze in verdwenen was. Ik ervoer een onverwachte intimiteit, alsof ik hier helemaal in mijn eentje was, niemand die mij zag, en ik dus alles kon doen waar ik zomaar zin in had. Maar als ik in mijn eentje was, deed ik meestal niks, dus dat schoot niet zo op. Vooruit dan maar, geen inleidend geouwehoer, gewoon meteen met de deur in huis vallen.

In mijn hoofd was de steelguitar al begonnen en toen ik – nog steeds in mijn hoofd – bij de woorden kwam, zette ik in. Een Hank Williams-nummer dat ik zoals dat in het Engels heet by heart kende en dat ik dus recht uit mijn hart vertolkte. Er voltrok zich echter iets raars, ik kon er niet bij. De noten (die ik toch zo goed kende) hingen als verfrommelde vleermuizen in mijn keelgewelf en fladderden een voor een verschrikt op als ik te dicht bij ze in de buurt dreigde te komen.

Het leek me wel zo professioneel om het publiek hiervan niets te laten merken en gewoon door te gaan alsof er niks aan de hand was.

Ondertussen wrong zich in mijn binnenste iemand uit mij los, een volstrekt vreemde die brutaal de touwtjes in handen nam. Terwijl ik er voor de mensen een beetje een aardige show van probeerde te maken, deed deze vreemde zijn uiterste best om zo vals mogelijk te zingen, en wel zo hard als ik kon. Sindsdien begrijp ik waarom zangers vaak zo’n verbaasd hoofd trekken als ze zingen, de mond in een verbijsterde grimas vertrokken tot O, de ogen die net doen alsof ze van niks weten. En die stem die nergens iets mee te maken heeft en zich van het toevallige zanglichaam niks lijkt aan te trekken.

‘Wat de stem verbergt is haar wezen,’ stelt Jacob Groot in zijn lyrische studie Gelukkige Lippen.

Ofschoon ik er zelf voor mijn gevoel niets mee te maken had, juichte het publiek mij hartstochtelijk toe, moedigde het mij aan nog valser, nog harder... Het publiek raakte buiten zinnen, er werd gejuicht, geschreeuwd, ik mocht niet ophouden. Daarom bleef ik mijn mond opendoen, in de vorm van een O, om de onbekende zanger in mij eruit te laten.

Nog steeds wordt mij gevraagd hoe ik ertoe gekomen ben de artiest uit te hangen. Het heeft mijzelf ook verwonderd; kijkend naar de oudere, kalere man in de met stralen omkranste kleedkamerspiegel, vraag ik me soms af of ik het echt zelf ben die in dit leven verzeild is geraakt. Als ze me niet steeds met Art Garfunkel hadden vergeleken, denk ik dan. Want daardoor kwam het. Om aan die eeuwige vergelijking te ontkomen, zat er voor mij niets anders op. Om te bewijzen dat ik een ander was, moest ik wel, moest ik wel gaan zingen.

BLUE MOON EXPRESS

We gingen eigenlijk voor de namen, de namen van het Oude Zuiden die zingen als oude tunes: swingend als Chattanooga, Opelousa, Bogalusa of Pascagoula, statig als Beaumont, Baton Rouge of Lafayette, exotisch als Cocodrie en ronduit bekend als Nashville alias Music City usa, Memphis, the home of the blues, en the big easy New Orleans – en tussen al die namen stroomt lazy de Mississippi, die zo oud en moe is dat hij ook Ole Man River wordt genoemd.

We vermoedden geloof ik wel dat de werkelijkheid naargeestiger zou zijn, grauw als krantenstukken over armoede, achterstand en algehele achterlijkheid, toch zochten wij wat zou beantwoorden aan de zang van die namen: witte zuilen van mansions als in Gone with the wind, witte houten kerkjes waar op zondag de gelovigen de hemel dankten dat zij mogen wonen in God’s own country, stoffige wegen en broeierige plaatsjes zoals in de romans van William Faulkner, op zonnige dagen als Huckleberry Finn met een stok aan de waterkant zitten, en in de verte zingende negers op de velden.

Een verkeerde instelling, dat zeker, maar reizen heeft alles te maken met misverstand, en per slot van rekening heeft ook Columbus Amerika per ongeluk ontdekt.

De Amerikanen spreken zelf van het Oude of Diepe Zuiden – ze bedoelen daarmee dat het ver verwijderd ligt, in afstand, maar vooral in tijd, van de dynamische, van voorwaarts vervulde wereld die in de reclame zo brutaal wordt voorgesteld als the choice of the new generation.

Terwijl de rest van Amerika steeds opnieuw last frontiers bereikt, verlangen ze in het Zuiden terug naar de antieke grens van 1863, toen de Confederate States of America op het slagveld bij Gettysburg de vooruitgang nog dachten te kunnen tegenhouden. En alsof in de slagen bij Gettysburg en Vicksburg de Burgeroorlog niet verloren is en de Mason-Dixon-grens nog bestaat, wapperen in old Dixie meer stars and bars dan nationale stars and stripes. De vlag van de Confederates, hij wappert vooral in het achterland, langs de backroads van het Zuiden, op de lege pleinen van vergeten stadjes, waar het stof neerdaalt op de magnolia’s en waar oude mannetjes zitten te dammen in de koffiehuizen en negers op de zanderige paadjes van het getto quarters & dimes inzetten op de snelste kakkerlak van de buurt.

Hier gingen wij heen, naar een land waarvan alleen de vlag nog bestond. Inderdaad werden wij gelokt door iets wat allang voorbij was, maar waarvan wij hoopten althans de resten – een vervallen huis, een vergeten straat, een grafzerk – terug te vinden. En grafzerken vonden we genoeg in dat oude land, dat in plaats van een toekomst zijn verleden koestert, omdat daarin ergens de hoop is achtergebleven en de belofte van een beter leven – en het is dit ‘vroeger’ dat voortleeft in het Oude Zuiden, en waarvan overal verhaald wordt met een vuur alsof het iets is wat nog te wachten staat.

Zo zongen de plaatsnamen ons toe en op de autoradio zongen de cowboys van Nashville, de negers van Memphis en de trompetten van New Orleans van that old time feeling en loodsten ze ons opgewekt van het ene graf naar het andere.

Mijn reisgenoot J. Kessels, die zo van country & western houdt dat hij zijn helden liefkozend bij hun voornaam noemt, wilde het liefst naar het graf van Hank, Hank Williams dus, de peetvader van deze muzieksoort en bijgenaamd de Hillbilly Shakespeare. Daarom staken we de Chatahoochee over en reden we Alabama in, op weg naar Montgomery, ooit de trotste hoofdstad der zuidelijke staten, maar thans een oude en vergeten provincieplaats in het verre achterland.

De wegen, zelfs de Interstate Highways, zitten hier vol gaten en ook ligt er van alles op de weg. Bijgevolg reden we ver onder de toegestane snelheid, we sukkelden door de heuvels van dit ooit welvarende, maar door verwaarlozing zowat weer onherbergzaam geworden land.

In de hoogtijdagen van de cotton gin waren hier alleen de negers arm; nu is iedereen hier arm – en de rest is vertrokken. Ooit begon Martin Luther King in dit achterland zijn mars om de brothers te bevrijden, maar als je ze ziet zitten voor hun houten krotten, of tegen de muren ziet hangen aan de schaduwzijden van straten, vraag je je af waarvan die lui eigenlijk zijn bevrijd.

De weg hier, elke weg hier, is de lost highway waar Hank Williams over zingt.

Het zijn vergeten plaatsjes, daar aan die highway. Je zou er zo willen stoppen, omdat ze zo mooi onbeweeglijk in de zon liggen. Maar als je er staat, in zo’n lege straat of op zo’n plein met overal de zonwering voor de ramen en bordjes closed op de deur, vraag je je af wat je er in godsnaam doet. Meestal is er dan een hond die ergens onder de arcaden had liggen suffen en die nieuwsgierig overeind komt, maar te moe is om het hele plein over te steken. Als je weer in de auto stapt en zomaar wat door de straten rijdt, zie je hier en daar iemand op zijn veranda zitten – de porch, waarop altijd een oude ijskast, dozen met lege flessen en een schommelstoel.

Op oude bluesplaten zie je die porches vaak, ten teken van een hopeloos bestaan. In de rock-’n-roll was het eerder de auto, om te proberen daarvan weg te komen.

Wij hadden ook een auto en zo zagen we al die plaatsjes in onze achteruitkijkspiegel verdwijnen. ‘Mooi,’ vonden wij die plaatsjes – zonder ergens nog te stoppen.

En voor de avond bereikten we Montgomery. Er was geen skyline die, zoals bij het naderen van andere Amerikaanse steden, voorbij een flauwe bocht in de Interstate ineens in al zijn indrukwekkendheid voor je verschijnt; we hadden al een hele tijd de groene borden met Montgomery zoveel mijl gevolgd en toen we het bord Montgomery Downtown zagen, namen we de afslag – en tot onze verbazing kwamen we terecht in een stad zoals ze vroeger waren en zoals je ze nog ziet op schilderijen van Edward Hopper: brede, lege straten met aan weerszijden lage, geschilderde huizen, al was de verf er afgebladderd en was aan ondernemingen als Rent-A-Wreck, Repo, Car Parts en Bail Bond te zien dat deze stad niet haar grote tijd beleefde. Opgetogen over zoveel verloren gewaand stedenschoon boekten we voor enkele dagen in een goedkoop motel dat op een heuvel lag en vanwaar je een mooi uitzicht had over downtown, dat hier beneden met zijn lage huizen inderdaad down lag.

J. Kessels wou, nadat we de bagage hadden geïnstalleerd, meteen naar de begraafplaats, maar die bleek al gesloten te zijn, zodat we, weer terug op de motelkamer, ons afvroegen wat we hier verder nog konden doen. Door de straten rijden – en zo reden we in de schemer door de straten van Montgomery, waar geen neon opglom om de valsheid van verwachtingen bij te lichten, en weldra was het donker.

Later ontdekten we de Southern Boulevard, waar zich, in een kermis van neon, enkele overigens zeer spaarzaam bezochte bars bevonden. Maar die avond lagen we in onze motelkamer, met de schoenen aan op bed, bier slurpend naar de tv te kijken.

Overdag reden we weer door die straten, meestal op weg naar de begraafplaats, want waar moesten we anders naar toe. We gingen inderdaad wel naar andere plekken, ook grafmonumenten trouwens, zoals het huis van Jefferson Davis, de eerste en enige president van de Confederates, waar je dan een vies plukje haar en een paar waardeloze en nooit in omloop gebrachte southern dollars in vitrines zag liggen, of naar het oude station van de Southern Pacific, waar generaal Lee de soldaten in de fronttreinen naar Vicksburg had uitgezwaaid, maar dat hadden we toch snel gezien – en zo zaten we elke dag onder een boom bij het graf van Hank Williams.

Het was een lelijk graf, bedoeld als ‘monument’, met veel te veel marmer en goudgeschilderde inscripties van songtitels als ‘I Saw The Light’ en ‘Lonesome Me’. The loniest man lag hier wel zeer misplaatst, vonden we – een rambling man hoort niet in een praalgraf, die ligt het best onder een grijze steen. Dan doet het affiche van zijn laatste optreden hem meer recht: ‘If the floods don’t rise and God’s on our side, Hank Williams ’ll play here tonight’ – maar op weg daarnaartoe stierf de Hillbilly Shakespeare op de achterbank van zijn auto aan een hartaanval, 29 jaar oud.

Op de walkman draaiden we een bandje met zijn Greatest Hits. Verderop was een groepje zwarten een graf aan het delven. Ook was er altijd wel een of andere begrafenis aan de gang: vrouwen met voiles, mannen met zwarte pakken, gemurmel van een dominee en een krans met een vaarwellint eraan.