ALLES IS BELANGRIJK!

RON CURRIE, Jr.

ALLES IS BELANGRIJK!

Vertaald door Theo Scholten

2009
Uitgeverij Contact
Amsterdam/Antwerpen

Voor mijn familie

De vertaler ontving voor deze vertaling een werkbeurs
van de Stichting Fonds voor de Letteren.

©2009 Ron Currie, Jr.
©2009 Nederlandse vertaling Theo Scholten
Oorspronkelijke titel Everything Matters!
Oorspronkelijke uitgever Viking, Penguin Group Inc.
Omslagontwerp en vormgeving binnenwerk Suzan Beijer
Omslagillustratie Getty Images
ISBN 9789025433789
D/2009/0108/950
NUR 302

www.uitgeverijcontact.nl

What is love and what is hate
And why does it matter?

The Flaming Lips, ‘In the Morning of the Magicians’

We’re here because we’re here because we’re here because we’re here.

Loopgravenlied uit de Eerste Wereldoorlog

DEEL EEN

IN UTERO; BABYTIJD

97 Allereerst: geniet van deze tijd! Nooit meer zul je zo weinig verantwoordelijkheid dragen voor je eigen voortbestaan. Straks zul je voedsel moeten innemen en je van je eigen afval moeten ontdoen, onderscheid moeten leren maken tussen dag en nacht en je de vaardigheid van het slapen eigen moeten maken. Je zult de spieren sterker moeten maken die je nodig hebt om lang achter elkaar luid te kunnen krijten. Je zult de onwillekeurige kirgeluidjes en grimassen onder de knie moeten krijgen die de basis vormen van de schattigheid van baby’s, om je ervan te verzekeren dat degenen die voor je moeten zorgen je van voedsel en schoon linnengoed blijven voorzien. Je zult je armen en benen moeten buigen, met je hoofd moeten knikken om de nek sterker te maken, moeten kruipen, overeind moeten krabbelen en dan moeten lopen. Niet lang daarna moet je leren rennen, delen, slaan met een honkbalknuppel en tekenen met een potlood, liefhebben, huilen, lezen, schoenveters strikken, douchen en sterven. Er is veel te leren en te doen, en weinig tijd; laat het voldoende zijn te zeggen dat je je bewust moet zijn van de beproevingen die voor je liggen, opdat je waardering kunt opbrengen voor de moeiteloze, vloeibare droom van de zwangerschap terwijl die plaatsvindt, in plaats van alleen maar achteraf. Voorlopig hoef je niets anders te doen dan groeien.

Hierop geldt één belangrijke uitzondering. Het is je misschien opgevallen dat je de baarmoeder deelt met andere objecten. Het duidelijkst waarneembare en belangrijkste van deze objecten is het vlezige snoer aan je buik dat bekendstaat als de navelstreng. Die voorziet je onder meer van bloed, voedingsstoffen en vitale antilichamen. Hij heeft zich al twee keer om je nek gewikkeld, en ook al zie jij, die nog niet ademt, daar misschien niets riskants of ongunstigs in, het kan je intrede in de wereld in gevaar brengen. We zullen niet liegen – het kan je dood worden. Rustig maar. Je moet je de rest van de draagtijd zo stil mogelijk houden. Hoewel dat niets verandert aan de lussen die je nek reeds insnoeren, draagt het er aanzienlijk toe bij om verdere lusvorming of andere complicaties – vasa previa, knopen, cysten, hematoom – te voorkomen. Deze problemen zijn op zichzelf niet echt gevaarlijk, maar als er twee of meer tegelijk optreden kan dat heel akelig uitpakken, dus je moet jezelf voortdurend in acht nemen tegen de vele verleidingen om te bewegen. Er zijn er natuurlijk die hier tegenin zouden brengen dat het oneerlijk is om van een foetus te verlangen dat hij zijn impulsen beheerst. Jij zou er echter goed aan doen je verre te houden van degenen die klagen over de oneerlijkheid van het leven en in plaats daarvan alvast te gaan werken aan het opbouwen van zelfbeheersing.

Licht en geluid vormen de grootste bedreiging voor je voornemen om niet te bewegen. Ze komen tot je door de buik van je moeder, en je voelt een aandrang om ernaartoe te gaan, om het stroperige bad van vruchtwater met kleine vingertjes en teentjes in beweging te brengen in een poging de warmte van het zonlicht te absorberen of Carly Simon te horen tremoleren. De drang om te bewegen is natuurlijk en begrijpelijk. Zoals je hele leven door het geval zal zijn, hoe lang of kort dat ook duurt, is de keus uiteindelijk aan jou. Houd alleen wel in gedachten dat vrijwel iedere keus gevolgen zal hebben, en dat in dit geval die gevolgen waarschijnlijk zeer ernstig zouden zijn.

96 Je moeder heeft één ander kind, je broer, die een tornado binnen in haar was, dus jouw roerloosheid verontrust haar. We moeten hierbij opmerken dat ze vatbaar is voor onredelijke angsten en nerveuze spanningen, kleine stoornissen die verschillende onderliggende oorzaken hebben, waarvan de verbale en fysieke mishandeling door haar vader die ze als kind te verduren heeft gehad niet de minst belangrijke is. Daarom duwt ze tegen je aan en zit ze urenlang met een transistorradio tegen haar buik gedrukt om je tot bewegen te verleiden. Ondanks het feit dat haar buik blijft groeien, wordt ze op een nacht wakker in de overtuiging dat je als een grauwe huls geboren zult worden, je vingers voor altijd gekromd tot levenloze klauwtjes. Met dat beeld voor ogen huilt ze, haar handen in een beschermend en koesterend gebaar gevouwen onder de volheid van haar buik. Nu is de onwil van een jongen om zijn moeder van streek te maken een van de hardnekkigste oerinstincten die hij heeft, en je voelt dus een bijna onweerstaanbaar krachtige aandrang om te schoppen en te draaien, om onmiskenbaar te laten merken dat je leeft en je moeders snikken te veranderen in opgeluchte en lichtelijk gegeneerde lachhikjes. Geef niet toe aan dat instinct, want dan breng je je leven in gevaar. Als je nu jezelf beschermt, zul je nog vele jaren de tijd hebben om haar verdriet goed te maken. Trouwens, ga er maar rustig van uit dat dit niet de laatste keer is dat je je moeder aan het huilen zult maken.

Uiteindelijk zorgen de handen van je vader, en twee ongeplande bezoekjes aan de verloskundige voor een echo en een cardiotocografie, ervoor dat je moeders angsten worden afgezwakt tot een niveau dat ze als draaglijk ervaart, en ze wikkelt de transistor in zijn snoer en legt hem terug in de kast, en zit niet meer urenlang stil naar de televisie te staren.

95 Hoewel het biologische doel van seks al is bereikt met de conceptie, heeft je vader nog steeds een sterke seksuele aandrang (evenals je moeder, al zal ze dat uit bezorgdheid voor jou niet toegeven). Zijn toenaderingen zijn voor jou angstaanjagend. Je hoort hoe hij probeert binnen te dringen met zijn tong en andere delen van zijn lichaam, en je hebt instinctief de neiging om terug te deinzen, wat volkomen normaal is – het beeld van de vader als een almachtig roofdier met een grote fysieke kracht vervult voor de meeste jongens een essentiële functie en houdt gewoonlijk stand tot ver in de volwassenheid, al sluit het paradoxaal genoeg niet uit dat de zoon blijft haken naar zijn liefde en goedkeuring. Je probeert te volharden, maar een sterkere, acutere impuls tot zelfbehoud krijgt de overhand, en je schopt tegen de baarmoederwand om jezelf bij het gesnuif en gegrom bij de ingang van je onderkomen vandaan te duwen, en terwijl je langzaam omhoogzweeft, wordt de navelstreng strakker om je nek getrokken, en er vormt zich een knoop. Je moeder, die je voor de eerste keer in twee maanden voelt bewegen, glimlacht en nodigt je vader binnen, hem aansporend met haar hielen. Ze hebben seks, een ruw pulseren in je warme wereld, alsof er een derde hartslag is toegevoegd, en op het moment dat je je moeder hoort kreunen heb je weet van verraad, wat het betekent maar ook hoe het voelt, en ook al voelt het natuurlijk niet prettig, toch moet je je niet laten ontmoedigen; we kunnen je vertellen dat hoe lang je ook leeft, hoe volwassen of onthecht je ook zult worden, bijna ieder plotseling inzicht precies op die manier zal aanvoelen, als een laars in je maag, als zuur op je tong, en hoe eerder je dit accepteert, des te makkelijker het voor je is. Je mag eigenlijk wel blij zijn zelfs – om op jouw leeftijd een abstract maar toch intens pijnlijk gegeven als verraad te hebben begrepen en verwerkt is in één woord wonderbaarlijk. Het geeft aan dat je een meer dan gemiddelde kans hebt om de taak waarvoor je bent uitgekozen tot een goed einde te brengen.

94 Je bent nu ernstig in gevaar. Omdat zich een knoop heeft ontwikkeld, zal de navelstreng niet nog meer spanning toestaan. Je mag je niet verroeren. Nu ze je heeft voelen bewegen, zal je moeder voortaan ieder excuus aangrijpen om seks te hebben, en jij zult in volstrekte roerloosheid moeten lijden. Je leven hangt ervan af.

93 Toch is je moeder, wanneer ze niet in seksuele kronkelingen is verwikkeld, nog steeds het veiligste en comfortabelste onderkomen dat je je kunt voorstellen. En aangezien de kans dat ze het enige onderkomen zal zijn dat je ooit zult kennen exponentieel is toegenomen, moet je maar je best doen, wanneer je niet ineenkrimpt onder de invasies van je vader, om van ieder moment hier te genieten.

92 Eén kleine, positieve ontwikkeling in al deze toenemende narigheid is dat je het einde van de draagtijd nadert, en dankzij een nauwkeurig getimede toevoeging van hormonen wil je minder bewegen naarmate je dichter bij je geboorte komt. Langzaam rol je nog een laatste keer om, totdat je helemaal ondersteboven ligt, in de juiste positie om uit de baarmoeder tevoorschijn te komen. Een extra meevaller is dat je vader je moeder steeds minder seksueel aantrekkelijk begint te vinden. Het is niet zozeer je moeders omvang die hem tegenstaat als wel haar opgezwollen navel, die steeds verder uit haar buik steekt als een afgehakte vinger die uit zichzelf weer aangroeit. Hij probeert er niet naar te kijken, maar het is onvermijdelijk, hij kan niet anders, en wanneer de golf van afkeer over hem komt voelt hij zich tegelijkertijd beschaamd en ontmand, al zou hij dat natuurlijk niet toegeven als hij dat al kon. Zo word je dus met rust gelaten om krachten op te doen, die je volop nodig zult hebben, te meer omdat, zoals we al vreesden, de verloskundige de knoop in je navelstreng niet heeft opgemerkt. Als de knoop wel ontdekt was, zou hij vrijwel zeker hebben gekozen voor een keizersnede en daarmee het gevaar voor zowel jou als je moeder hebben verminderd. Zoals het er nu voor staat, met een vaginale bevalling op het programma, wordt het waarschijnlijk een lastige, langdurige en zeer gevaarlijke geschiedenis.

91 Nog even en het is zover. Je moeder weet het ’s ochtends al; ze heeft onrustig geslapen en wanneer ze opstaat en naar de badkamer waggelt, voelt ze de lichtere weeën als seismische trillingen onder in haar rug beginnen. Jij weet het ook. Je wordt het suizen en verschuiven gewaar, en ook al kun je nog geen idee hebben van wat het betekent, je bent er toch niet zo zeker van dat je het prettig vindt. Op de eerste plaats begint je moeder na een tijdje te gillen, en je weet wel zeker dat je dat niet prettig vindt, opgesloten als je bent in het amfitheater van haar buik. Op de tweede plaats zorgt het eerder genoemde verschuiven ervoor dat de navelstreng nog strakker wordt aangetrokken, wat je eerste ervaring met fysieke pijn oplevert. Je moeders gegil gaat een octaaf omhoog, en de warme vloeistof waarin je je hele leven hebt doorgebracht spoelt weg en wordt vervangen door gladde, golvende wanden, in warmte gelijk aan de vloeistof, maar hard en dringend. Ze drukken aan alle kanten tegen je aan en duwen je omlaag, omlaag, onverbiddelijk omlaag, je domein uit, voor altijd, en nu weet je wel zeker dat je dit helemaal niet prettig vindt, want niemand houdt van verandering tenzij het van iets slechts naar iets goeds is, en bovendien hebben de knoop en de lussen in de navelstreng de bloedtoevoer afgesneden zowel vanuit je placenta als naar je hersenen, en dat is inderdaad niet best. Je hart gaat langzamer en de speldenprik van bewustzijn wordt wazig en vervaagt van rood tot roze tot grijs. Er is iets mis, jammert je moeder tegen de dokter en verpleegsters. Ze negeren haar; zij zijn per slot van rekening de experts, zij hebben dit al duizend keer gedaan, en je moeder lijdt pijn en is uitgeput en kan waarschijnlijk niet meer helder denken en moet het maar aan hen overlaten. Je vader probeert haar te kalmeren met een kus, zijn lippen en het kleine beetje echte troost dat ze zouden kunnen bieden verborgen achter de poreuze schelp van een operatiemasker. Het verlosteam blijft de smeekbeden van je moeder negeren totdat het beeld van jou, doodgeboren, stijf en blauw en verwrongen, weer aan haar verschijnt en ze hard genoeg tegen hen gilt om twee verdiepingen lager op Oncologie te worden gehoord. Op hetzelfde moment slaat het CTG-apparaat alarm en begint zijn weergave van je hartslag – gevaarlijk laag en nog steeds dalend – te flikkeren. Er is plotseling een heleboel bedrijvigheid. Injecties worden toegediend, dienbladen met glinsterende stalen instrumenten worden neergezet. Tegen de tijd dat ze jou, paars en slap, door de nieuwe opening in je moeders buik naar buiten trekken, ben je bewusteloos. Je gelaatsuitdrukking – ogen dicht maar niet toegeknepen, gezicht volkomen ontspannen, mondje open – is er een van volmaakte neutraliteit. Dit is de uitdrukking die je je hele leven zou moeten hebben, hoe lang of kort het ook duurt, zodat niemand, zelfs jij niet, ooit zal weten of je in extase of in angst verkeert.

De dokter en verpleegsters leggen je op een kleine tafel die vlakbij klaarstaat en gaan aan het werk, drukken met vingertoppen op je borst, zuigen je neus en mond leeg, en uiteindelijk slagen ze erin je weer tot leven te wekken. Je wordt overgebracht naar een beschermende plastic bak en aan het leven bevestigd met slangen, draden, hoog- en laagwaardige hechtmiddelen, en holle naalden met de doorsnee van een streng van je vaders haar. Ondanks de felle lichten en de stekende prik van de naalden verschilt dit nieuwe onderkomen niet zo erg van het oude. Je wordt ingebakerd in een dik pak zachte dekens, verbonden en vastgehouden door de slangen en draden. Een paar dagen lang is je toestand zoals dat heet ‘precair’. Je ouders krijgen een globaal overzicht, compleet met folders en meevoelende omhelzingen, van de ontelbare ontwikkelingsproblemen die zich zouden kunnen voordoen maar die geenszins, dat wordt keer op keer herhaald, bij voorbaat vaststaan. Laat hen zich voorlopig maar zorgen maken over deze dingen; zij zijn de volwassenen, jouw hoeders, en het is hun verantwoordelijkheid als volwassenen om zich te bekommeren om bedreigingen die ze niet begrijpen en waar ze evenmin iets aan kunnen doen. Jij hoeft maar één betrekkelijk eenvoudig ding te doen: overleven.

90 En het lijkt er uiteindelijk op dat je dat ook daadwerkelijk zult doen. Je lichaamstemperatuur en bloeddruk gaan omhoog, je hartslag stabiliseert zich, en je longen beginnen zich uit zichzelf met lucht te vullen. Al gauw worden tot je ontzetting de slangen en draden één voor één verwijderd, en je wordt uit de couveuse gehaald, opnieuw gedwongen de veiligheid van je cocon op te geven, hoewel je, als kleine troost, de dekens mag houden. Wees maar niet bang. Dit zijn allemaal tekenen dat het gevaar geweken is, dat je leven echt is begonnen – je bent een mens geworden, volledig gevormd, autonoom en zelfvoorzienend.

89 En met deze blijde gebeurtenis dient zich de taak aan waarover we al eerder hebben gesproken, een levenslange opdracht die jou waarschijnlijk als een last voorkomt, maar die je naar ons idee zou moeten proberen te zien als een voorrecht, een grote eer. Allereerst echter moet je deze waarheid begrijpen:

Hoewel we op jou misschien overkomen als goed geïnformeerd, alwetend zelfs, weten we in werkelijkheid maar één ding zeker, en dat is dit: over zesendertig jaar, honderdachtenzestig dagen, veertien uur en drieëntwintig seconden, op 15 juni 2010, om 15 uur 44 Eastern Standard Time, zal een komeet die zich in de buurt van Neptunus heeft losgemaakt van de Kuipergordel de Aarde treffen met de explosieve kracht van 283.824.000 Hiroshimabommen.

Voilà. Verder weten we niets. We hebben bijvoorbeeld geen idee of jij lang genoeg zult leven om getuige te zijn van dit fenomeen. Wel zijn er dingen die we kunnen vermoeden, en één van die dingen is dat als je nog in leven bent wanneer de komeet inslaat, noch jij noch iets anders op de planeet dat daarna nog zal zijn. Hetgeen alles bij elkaar de vraag oproept – jouw taak, last, voorrecht, noem het zoals je wilt – een vraag die mannen en vrouwen, groot en minder groot, van iedere kleur, overtuiging en seksuele geaardheid, hebben gesteld vanaf het moment dat ze de taal hadden om dat te doen, en daarvoor waarschijnlijk ook al:

Heeft ook maar iets wat ik doe enig belang?

Het is onze hoop dat je, met de kennis van de epische ramp die te gebeuren staat en het voordeel van onze niet-aflatende hulp, er beter in zult slagen die vraag te beantwoorden dan degenen die je zijn voorgegaan. En we wensen je veel succes.

DEBBIE

Al vanaf dat we Baby John mee naar huis hebben genomen uit het ziekenhuis heb ik steeds die droom. Elke nacht dezelfde droom, alleen is het niet zomaar een droom want het is echt gebeurd toen ik nog een kind was dus het is eigenlijk meer een herinnering die me achtervolgt in mijn slaap. Trekkend aan de lakens word ik wakker en dan heb ik het gevoel alsof er water in mijn longen zit, en ik moet hoesten en kokhalzen en probeer het water eruit te krijgen zodat ik weer kan ademhalen. Mijn handen grijpen naar mijn keel maar ondertussen begin ik te merken dat er geen water is, het is gewoon lucht, en dan weet ik het allemaal even niet meer, en dan blijf ik nog naar lucht happen terwijl ik eigenlijk best kan ademhalen. Ik lig daar naar het vierkant van oranje licht van de straatlantaarns op het kleedje op de grond te kijken en knijp het dekbed tot een prop en na een paar minuten wordt mijn ademhaling weer rustig. Er liggen stukjes vuil aan het voeteneind en ik denk opeens dat ik de lakens moet verschonen en het lijkt een nogal rare gedachte om te hebben als ik nog steeds zo bang ben maar dat is de manier waarop de werkelijkheid terugkomt. Op dat moment ben ik klaarwakker en dus sta ik op. Ik hoef me niet druk te maken of ik wel zachtjes genoeg uit bed stap want er is niemand die er last van kan hebben, John is aan het werk in de bakkerij en komt pas na achten weer thuis. Dus ik sta op en ga naar Baby John, ook al ligt hij vast te slapen in zijn wieg en gaat hij helemaal niet tekeer, want voor mijn gevoel heeft die droom iets met hem te maken. In de droom ben ik wel degene die verdrinkt maar op de een of andere manier is het net alsof eigenlijk mijn baby gevaar loopt en daarom keert hij telkens terug, elke nacht weer, alsof hij me iets duidelijk probeert te maken.

John zegt dat ik gewoon nog steeds bang ben omdat de baby bijna dood was geweest toen hij geboren moest worden. Dat ik me op een gegeven moment geen zorgen meer zal maken, als er maar eerst genoeg tijd verstreken is zodat ik zeker weet dat hij in orde is. Dat is ook wat dokter Rengell zegt.

Baby John slaapt niet zo goed als zijn vader. Meestal als ik hem oppak huilt hij en zwaait hij met zijn armpjes en dan gaan zijn vingertjes open en dicht tot ze mijn nachtpon vinden en die vastpakken. Soms zuigt hij erop, op die nachtpon. Als hij dat doet valt hij meestal meteen weer in slaap. Als hij boos is omdat hij wakker is gemaakt en de stof niet wil hebben om op te zuigen, gaat hij tekeer en dan loop ik langzaam met hem door de slaapkamer en wieg hem een beetje met mijn arm onder zijn billen. Dan streel ik zijn hoofdje met het zachte babyhaar als gesponnen suiker. En mijn handen trillen dan nog steeds.

Soms maakt de baby Rodney wakker met zijn gehuil. Die komt dan in zijn ogen wrijvend de slaapkamer binnen gelopen.

Ga maar terug naar bed, zeg ik tegen hem.

Ik heb honger, zegt hij.

Het is nog geen tijd om te ontbijten, zeg ik. Ga maar terug naar bed.

Ik kan niet slapen als die baby huilt.

Rodney, ik zeg het niet nog een keer, zeg ik.

Meestal heeft hij op dat moment wel in de gaten dat ik het meen en gaat hij terug naar bed, al is het wel altijd schoorvoetend en met een vuile blik naar mij.

Ik weet niet wat de droom me probeert duidelijk te maken over Baby John. Hij komt er niet in voor. Hoe zou dat ook kunnen? In de droom ben ik nog maar een klein meisje, net als toen het in het echt gebeurde. Ik denk niet aan de baby als ik nog slaap. Dat doe ik pas als ik stikkend wakker word. Mijn eerste gedachte – zelfs nog voor ik probeer adem te halen – gaat dan naar hem uit. Hij is in gevaar, denk ik. Er is iets mis. Dat is echt zo’n zekerheid diep van binnen. Net als het gevoel dat ik soms heb als ik bij het fornuis boven een pan sta, of gewoon naar All in the Family zit te kijken, en dat dan zomaar opeens mijn hart één keer heel hard slaat en van het ene moment op het andere als een razende tekeergaat en dan krijg ik haast geen adem meer terwijl ik daar alleen maar sta. Het slaat nergens op. Maar je weet zo zeker dat er iets verschrikkelijks is gebeurd of elk moment kan gebeuren. Je weet zo zeker dat er iets is om bang voor te zijn.

Ik hou die momenten goed in de gaten. Omdat ik denk dat het een manier van God is om ons dingen te vertellen die we anders niet kunnen weten. Dus als ik bij het wakker worden bang ben dat er iets met Baby John is, heeft dat een reden. Ik moet voorzichtig zijn. En ik moet het goed in de gaten houden.

De droom gaat zo: toen ik een meisje van een jaar of zes was nam mijn vader ons allemaal mee naar de rivier. Het was zonnig, zomer, je zou denken dat het weekend was omdat mijn vader niet hoefde te werken, maar eigenlijk is het zo dat mijn vader meestal geen werk had dus het had ook een dinsdag kunnen zijn. Mijn vader niet meegerekend waren we met zijn negenen, alle negen kinderen. Mijn moeder bleef deze keer thuis en daar moet ze een goede reden voor hebben gehad want normaal gesproken durfde ze geen van de kinderen aan mijn vader toe te vertrouwen behalve Rodney, mijn broer Rodney naar wie mijn zoon Rodney is vernoemd. Op zijn dertiende was mijn broer Rodney al net als pa en bracht hij de meeste schooldagen als schoenpoetser in de cafés in de stad door en kon zich in zijn eentje redden. Maar mijn moeder durfde mij en de andere jongere kinderen niet aan mijn vader toe te vertrouwen, Patti niet, die toen waarschijnlijk pas vier was of zo, en Drew ook niet, die was nog maar een baby. Maar daar liepen we dan allemaal op een rijtje over het pad naar de rivier met pa voorop. Achter hem liep Rodney, die de baby droeg, en achter Rodney liepen Matt en Louie, die een grote koelbox droegen. In de koelbox zat een pot mosterd en een brood maar hij zat vooral vol met Narrangansett-bier.

Aan het eind van het pad was een stuk gras langs het water waar we genoeg ruimte hadden om met ons tienen allemaal een plekje te vinden. Er was daar ook een steiger, waar mensen aanmeerden met kano’s en waterfietsen. De steiger was oud en hing scheef. Sommige planken waren gebarsten en eentje was er weg, waardoor er in het midden een gat zat alsof er een tand ontbrak. De rivier was breed en zwart en stroomde hard naar de papierfabriek van Scott en dan door naar de waterval.

Dit is het deel van de droom waar ik bang begin te worden – als ik dat vieze water voorbij zie stromen. Zo zwart als het is, ook al staat de zon groot en stralend aan de hemel. De bootsmannetjes die meedrijven op de stroom. Ik word bang. Ik kijk toe hoe mijn vader het ene blikje na het andere opentrekt en ik wil opstaan en wegrennen. Maar dat lukt niet, want ook al ben ik ik, ik ben ook alleen maar naar mezelf aan het kijken. En dat is nog een manier waarop de droom en de herinnering hetzelfde zijn – ik kan ze geen van beide veranderen. Ik heb er geen controle over.

Dus moet ik toekijken hoe ik daar in het gras zit, zo ver van het water als ik maar kan zonder tussen de bomen terecht te komen. Ik zit met mijn rug naar de rivier, want ik wil er niet naar kijken. De zon is warm in mijn haar en ik speel met mijn kleine Popje Zonder Naam, hoewel spelen eigenlijk niet het goede woord is, want wat ik in feite doe is me zo’n beetje ontfermen over Popje Zonder Naam en mezelf tegelijkertijd zo klein en zo stil mogelijk houden terwijl mijn vader bier drinkt en rood wordt rond de schouderbanden van zijn onderhemd en naar de jongens schreeuwt dat ze niet met stenen moeten gooien en dat ze met hun tengels van die dode eekhoorn af moeten blijven. Popje Zonder Naam heeft een bleek, smerig gezichtje en een grote grijze traan die uit één oog valt en ze draagt een jurkje van jute met een oranje lap vlak bij de zoom. Het enige wat mooi is aan Popje Zonder Naam is haar haar, dat zo blond is dat het bijna wit is, en ik probeer verschillende haarstijlen uit – eerst doe ik het in staartjes, dan in een vlecht, en dan maak ik een middenscheiding.

Popje Zonder Naam is mijn enige cadeautje van de kerst het jaar daarvoor. Omdat het het enige is wat ik heb dat van mij is mag niemand eraan komen. Patti wil spelen, wil het jurkje van Popje Zonder Naam uitdoen en weer aantrekken en ze grijpt naar de juten schouder. Patti heeft zelf geen speelgoed. Rond de Pasen heeft ze haar Zip de Aap in de vlammen van een gaspit gehouden om te kijken wat er zou gebeuren, en dat was het dan. Ik zit in kleermakerszit en zeg nee tegen Patti, en ik draai me schuivend op mijn billen van haar weg om de pop af te schermen met mijn rug. Ze geeft het op en begint in het zand tussen haar benen te graven.

Er verstrijkt tijd, ik weet niet hoeveel. Rodney en Matt en Louie en Freddie zoeken in het ondiepe water tussen de rotsen naar rivierkreeftjes. Ze vinden er een paar. Eentje vindt Freddie eerst en knijpt hem in zijn vinger. Hij rent naar mijn vader, die samen met de baby in de schaduw onder een boom ligt, en mijn vader kijkt naar de snee en zegt tegen Freddie dat hij zijn kiezen op elkaar moet zetten. Freddie zet zijn kiezen op elkaar en gaat weer en mijn vader geeft hem een tik op zijn achterhoofd, maar dit is een van die keren dat het alleen maar een dolletje is.

Ik heb besloten dat Popje Zonder Naam stout is geweest, dus straf ik haar. Niet straffen, maar hoe noem je dat? Een standje geven. Ik geef Popje Zonder Naam een standje en die grote traan blijft maar uit haar oog rollen.

Dan zegt pa tegen Rodney, die zijn rechterhand is, dat hij het brood en de mosterd moet pakken en boterhammen moet maken. Iedereen behalve ik verzamelt zich om de koelbox. Ze gebruiken hun vingers om de mosterd uit te smeren, drukken vervolgens de twee stukken witbrood op elkaar en beginnen te eten. Hun handen en monden zitten onder het geel. Ik heb honger maar ik doe niet mee. Mijn vader, die nog steeds met zijn rug tegen een boom ligt met een blikje Narrangansett tussen zijn benen, ziet dat ik in mijn eentje in het gras zit.

Debbie, zegt hij. Eten.

Ik draai me om en kijk hem aan. Ik heb geen honger, lieg ik.

Wat heb ik gezegd. Het is geen vraag.

Ik kom overeind en ga bij de andere kinderen staan. Mijn knieën doen pijn van het zo lang in kleermakerszit zitten. Mijn nek, daar waar mijn haar er niet voor zit, voelt strak door de zon. Ik weet dat het later gaat branden. Mijn broertjes en zusjes verdringen elkaar om de koelbox. Ze duwen elkaar weg en lachen maar zodra mijn vader zijn keel schraapt houden ze zich rustig en eten alleen nog maar.

Ik neem één snee brood en doe er met mijn wijsvinger een beetje mosterd op en vouw hem dubbel. Ik neem kleine hapjes en het lijkt alsof ik het nooit weg krijg maar elke keer als ik opkijk zie ik dat mijn vader naar me kijkt en dus eet ik het allemaal op. Er zijn een paar uren verstreken en hij heeft genoeg gedronken om inmiddels die blik te hebben. Als ik het laatste stukje korst in mijn mond heb gestopt kijkt hij eindelijk weg, over de rivier, waarna ik gauw weer terugsluip naar mijn plekje in het gras.

Als iedereen klaar is met eten gaat mijn vader met de baby rechtop zitten en zegt tegen ons ga het water in. De baby huilt, zijn gezicht is helemaal verkreukeld onder zijn muts en mijn vader laat hem paardje rijden op zijn knie maar dat helpt niet want hij doet het veel te ruw en het hoofdje van de baby wiebelt alle kanten op. Schiet eens op, jullie, zegt mijn vader, het water in en afkoelen. En op dat moment barst de angst die in me aan het groeien was opeens in volle hevigheid los. De andere kinderen doen wat hun gezegd is en gaan het water in en beginnen elkaar nat te spatten en omver te duwen. Maar ik duik ineen en begin met mijn vingers het haar van Popje Zonder Naam te kammen. Ik vertraag mijn ademhaling tot bijna niets en hou mijn hoofd omlaag.

Dat doe ik altijd. Ik hou me stil en roerloos en probeer zo’n beetje te vervagen. Soms lukt dat als de anderen in de buurt zijn. Want de jongens, en vooral Freddie, zijn nogal luidruchtig en er is altijd wel iets met ze aan de hand dus die trekken vaak mijn vaders aandacht en maken het makkelijk voor me om te verdwijnen.

Maar dit keer kan ik me op geen enkele manier verstoppen. Ik ben de enige die niet in het water is, behalve de baby natuurlijk.

Debbie, zegt mijn vader. Het water in, jij.

Ik kijk niet op of om.

Jongedame, zegt hij. Dat is zijn waarschuwingsstem en die maakt me bang, maar niet zo bang als dat zwarte water. Ik blijf gewoon het haar van Popje Zonder Naam kammen. Daar zit ik dan met mijn kop in het zand. Ik weet dat het niet werkt, maar ik kan niets anders doen.

Uiteindelijk wordt hij boos en zet de baby in het gras en staat op. De baby huilt en steekt zijn mollige handjes in de lucht terwijl mijn vader naar me toe komt en vlak voor me blijft staan. Ik zit trillend over de pop heen gebogen en doe net alsof ik zijn schaduw niet zie.

Debbie, zegt hij. Ik heb je wat gezegd.

Ik hou niet van het water. Ik kan niet zwemmen.

Godsamme iedereen kan zwemmen, zegt hij. Je hoeft alleen maar met je armen en benen te spartelen. Vooruit, het water in en afkoelen.

Afgezien van het trillen verroer ik me niet.

En dan is hij uitgepraat, en hij tilt me aan één arm op en neemt me op die manier mee. Zijn hand knijpt hard in mijn bovenarm. Ik begin te gillen. De andere kinderen houden op met spelen en kijken toe hoe mijn vader me de steiger op sleurt. Mijn voeten slepen over de grond en maken een geluid als een trommel terwijl ze bonkend van plank naar plank gaan. Mijn vader stapt over het gat heen waar die ene plank ontbreekt. Als hij bij het eind van de steiger komt draait hij zich om en gooit me in het diepe water, ver voorbij waar de andere kinderen zijn, in de richting van waar de stroom je kan grijpen.

Ik ga kopje onder, de kou en het donker in. De wereld verdwijnt. En ik word wakker en denk: Baby John.

Ik denk eraan om adem te halen, daar alleen in mijn bed, met het licht van de straatlantaarn dat naar binnen valt en stukjes vuil tussen de lakens. Met bonzend hart ga ik naar Baby John en haal hem uit zijn wieg en hou hem te stijf tegen me aan. En bid dat God me duidelijk zal maken hoe ik hem moet beschermen, en waartegen.

In het echt, voorbij waar de droom eindigt, ben ik bijna verdronken. Ik ging kopje onder en bleef onder tot mijn vader doorkreeg wat hij gedaan had en me achterna kwam. Toen hij me uit het water trok was ik al half van de wereld maar ik herinner me wel dat een paar van de andere kinderen huilden. En ik herinner me ook dat ik op mijn rug in de modder lag en dat mijn vader op mijn borst drukte en zei Adem nou, godverdomme, ook al was ik volgens mij al aan het ademen. Zijn stem klonk nog steeds boos maar toen ik omhoog keek naar zijn gezicht kon ik achter het glazige van zijn bierroes angst in zijn ogen zien. Of hij banger was dat ik dood zou gaan of dat hij ervoor verantwoordelijk zou zijn als dat gebeurde, weet ik niet. Maar het kwam er hoe dan ook op neer dat hij zich zorgen maakte, en daar was ik allang blij om.

Jaren gingen voorbij en hij veranderde van kwaadaardig in gewoon gek, maar ik dacht aan de dag dat hij bang was geweest om mij, en ik hield nog steeds van hem. Soms als ik de trap op ging om te gaan slapen draaide hij zijn jachtmes om in het licht van de tv en glimlachte naar me en zei Misschien vanavond, en ik hield nog steeds van hem. Op mijn zestiende ben ik getrouwd alleen maar om te ontsnappen, en ik hield nog steeds van hem. Toen hij twee jaar geleden in zijn eentje in zijn caravan stierf, ben ik op de grond gevallen en heb ik drie dagen gehuild, want ik hield nog steeds van hem.

Op diezelfde manier hou ik nu van mijn baby.

VADER

88 Dit is wat je moet weten over Vader:

Vader is een geest, een schim, voornamelijk afwezig, en dan plotseling verschijnend, steeds maar even, als een reusachtige gestalte onder het dekbed in de schemering, een gebogen, zwijgend hoofd boven krant en dampende koffiekop. Vader is een snor; één keer scheert hij hem af en je herkent hem niet meer en drie weken lang begin je te gillen en te kronkelen zodra hij verschijnt, totdat hij weer aangroeit. Vader is bijna stom. Vader was van nature al niet bepaald spraakzaam, en op een gegeven moment is hij weggegaan en heeft hij mensen gedood en werd hij zelf bijna gedood, en toen hij een jaar later terugkwam besloot hij dat zijn mond nog maar drie functies had, en daar hoorde spreken niet bij. Een tijdlang meende hij dat de belangrijkste functie van zijn mond drank innemen was, en dat deed hij dus, terwijl hij ondertussen twee banen had en je moeder door haar eerste zwangerschap heen hielp, en hoewel hij niet met glaswerk gooide en er niet op los sloeg, geen geld dat bestemd was voor eten of de elektriciteitsrekening aan drank uitgaf en nooit in een verkreukelde auto of in de gevangenis wakker werd, besloot hij toch, na twee jaar zwaar drinken, na te zijn opgezwollen tot ruim honderddertig kilo, dat zijn mond nu nog maar twee functies had – het drinken van koffie en het roken van sigaretten.

En hoewel jij met één jaar nog niet veel van je vader weet, moet je beseffen dat hij het soort man is dat niet op een beslissing terugkomt als hij die eenmaal genomen heeft. Aan de ene kant is dat goed, aangezien hij niet gauw zal terugvallen in het drinken. Hij is evenwichtig, kalm, een man met onbeduidende maar ijzeren gewoonten, die in de oorlog de waarde van slaap heeft leren kennen en zich daar nu door niets – lawaai, crisis, tijdgebrek – van af laat houden. En ook al is het nooit slecht om een betrouwbare en nuchtere man als vader te hebben, hij kan door zijn onwankelbare bedaardheid wel eens onverschillig, zelfs koud lijken. En zoals zijn beslissing om niet meer te drinken vrijwel zeker permanent is, zo is zijn beslissing om nauwelijks te spreken dat ook. Weet dit, verwerk het en accepteer het, zodat je later geen energie hoeft te verspillen aan vergeefse pogingen om woorden als ‘houden van’ en ‘trots’ uit hem te krijgen.

87 Anders dan je moeder rookt je vader in huis.

86 Als hij ’s middags thuiskomt van de bakkerij vindt je vader het leuk om je uit de wieg te halen en vast te houden, maar nonchalant; hij legt je op zijn schouder als een zak stenen, houdt je op je plaats met één grote onderarm onder je achterwerk en verricht zijn handjevol huishoudelijke bezigheden – suiker door de koffie roeren, zijn wangen scheren en zijn snor bijknippen – alsof jij er niet eens bent, alsof hij altijd maar één arm heeft gehad. Soms vergeet hij dat hij je draagt en trekt hij zich terug op de slaapkamer om een uur of twee te slapen met jou nog aan hem vastgehecht als een zuigvis aan een haai. Je hebt geleerd dat als je een beetje huilt (maar zachtjes, zachtjes, hij reageert niet goed op harde geluiden, vooral vlak naast zijn oor, en hoewel hij nooit aantoonbaar kwaad is geworden, is er, net onder de oppervlakte van zijn kalmte, de suggestie van een woede zo duister en gewelddadig dat hij er zelf bang van wordt, een woede die hij zorgvuldig onder controle houdt, zo haalt hij bij ergernis altijd eerst diep adem en knijpt zijn handen samen), hij weer weet dat je er bent en zorgt dat hij je niet verplettert als hij zijn grote lijf in bed laat zakken.

Omdat je het meestal niet kunt verdragen om hem rechtstreeks aan te kijken, weet je meer over hoe je vader ruikt dan over iets anders. Hij is een heerlijke combinatie van bakkersgist en Aqua Velva, citroenglazuur en tabaksrook, oploskoffiekorrels en magazijnstof. Sommige van die geuren veranderen qua intensiteit al naar gelang het tijdstip; ’s morgens voeren de aftershave en het stof de boventoon, ’s middags de gist en het glazuur. De koffie en de rook zijn constanten, alomtegenwoordig.

85 Leer net te doen alsof je slaapt. Of leer anders wakker te worden zonder te huilen. Op die manier kun je in je wieg naar de nachtelijke geluiden in de slaapkamer van je ouders liggen luisteren en ontdekken dat je vader toch niet helemaal stom is, alleen maar stom bij iedereen behalve je moeder. Wacht tot hij terugkomt, vlak voor zonsopgang, van het laden en lossen van dozen in het magazijn. Hou je ogen dicht, anders zal de aanblik van zijn kolossale silhouet je aan het huilen maken, en dan staat je moeder op om naar je toe te gaan en blijft hij zwijgen. Wees stil, en luister. Hoor je dat, onder het wegstervende geraas van de enkele auto die buiten op straat voorbijrijdt, onder het geritsel van katoenen lakens en het gekreun van matrasveren, een geluid te diep en te kalm om je moeder te kunnen zijn? Luister goed; het gaat maar een minuut of twee door, hij is veel te moe om langer dan dat te praten voordat hij wegzakt in een diepe, zij het korte slaap. Dit nu is het geluid van je vaders stem, het geluid van absolute veiligheid en beheersing.

84 Nu je erachter bent gekomen dat je vader toch praat, en nu je zelf zijn stem hebt gehoord, is er één ding dat je meer wilt dan al het andere dat je in je korte leven hebt gewenst – weten wát hij zegt. Iedere ochtend, nadat hij binnen is gekomen en voordat hij gaat slapen, wanneer hij denkt dat niemand anders luistert, hoor je hem praten tegen je moeder, maar je kunt nooit de woorden onderscheiden. Soms geeft ze antwoord, een falsetbegeleiding bij zijn bariton, en soms draait ze zich woordeloos om om hem te begroeten, te worden opgenomen in de geruststellende omhelzing van zijn armen en borst. Hoe dan ook heeft hij altijd woorden voor haar, woorden waarvan de betekenis boven je in de lucht zweeft als een mobile dat net buiten bereik hangt.

En waar jij jezelf ochtend na ochtend uit je slaap houdt, wachtend tot hij thuiskomt, je inspannend om maar één enkel duidelijk woord op te vangen, moeten we erop wijzen dat de meeste deskundigen op het gebied van de kindergeneeskunde aanbevelen dat kinderen van jouw leeftijd minstens veertien uur slaap per dag krijgen. We begrijpen dat dat misschien een onredelijke eis lijkt, vooral omdat volwassenen zoals jouw vader bijna helemaal geen slaap nodig schijnen te hebben. Maar je moet niet vergeten dat, op de eerste plaats, je vader niet representatief is voor de volwassen bevolking als geheel, en op de tweede plaats, jouw zenuwstelsel nog volop bezig is met de zware industrie van de ontwikkeling, dag en nacht op hoge temperatuur en snelheid aan het verbranden is, stimuli opzuigt en synapsen vormt, en alle rust nodig heeft die het kan krijgen.

Toch hou je het hardnekkig vol, en je weigert het babyhapje van zoete aardappel en rijst dat je moeder je ’s avonds voor het slapengaan aanbiedt, opdat je wakker bent van de honger wanneer je vader thuiskomt. Je wordt daarin gesteund door de bijna constante pijn van het tanden krijgen, die het je toch al onmogelijk maakt om langer dan een uur of zo achter elkaar te slapen, maar die ook, zo blijkt, een bijna constante drang in je oproept om te schreeuwen, om kwijl en nonsensbabyvitriool alle kanten op te spugen. Die drang wordt steeds moeilijker te onderdrukken (voor een deel door je vermoeidheid, waaraan, mogen we wel zeggen, niemand anders schuld heeft dan jijzelf), en een paar keer, niet langer in staat je stil te houden, geef je eraan toe en zet je het op een krijsen, waarop je moeder naar je toe komt met de bijtring en je vader in plaats van te praten alleen nog maar slaapt. Je chagrijnigheid en je weigering om te eten hebben het voorspelbare resultaat dat ze zich zorgen maakt, en verscheidene nachten achter elkaar zwijgt je vader wanneer hij thuiskomt van zijn werk omdat zij die paar kostbare minuten gesprekstijd monopoliseert, met dingen als: ‘Ik begrijp het niet, overdag eet hij gewoon goed, maar om de een of andere reden wil hij niets meer zodra de zon onder is, dan duwt hij het eten weg en zet hij een keel op, vanavond heeft hij het kommetje omgegooid en zat ik onder de erwtenpuree, ik denk dat ik misschien met hem naar dokter Rengell moet’, et cetera. Langer dan een week zegt je vader niets, luistert hij alleen maar naar je moeders zorgen, en nu zijn nachtelijke gewoonte om een paar kostbare zij het onbegrijpelijke woorden uit te spreken is verstoord, begin je te denken dat je je weleens vergist kan hebben, dat je strategie weleens op een afschuwelijke misrekening zou kunnen berusten, en dat de gewoonte, nu die eenmaal doorbroken is, niet zal worden hervat, dat hij nooit meer zal spreken en dat jij zult opgroeien, oud zult worden en zult sterven zonder ooit ook maar iets van of over hem te hebben begrepen. Natuurlijk beschik je nog niet over het taalkundige vermogen om dit verlies op zo’n manier onder woorden te brengen; het enige wat je hebt is de emotie, de indruk van verlies, die er hoe dan ook de enige authentieke interpretatie van is. Zoals het een kind betaamt richt je je woede om dit verlies op je moeder met haar onredelijke ongerustheid, totdat je vader op een nacht, terwijl hij naar haar ligt te luisteren, zucht en met iets van ergernis in zijn stem, waardoor de woorden net duidelijk genoeg zijn om te kunnen worden ontcijferd, zegt: ‘Breng hem dan maar naar Rengell.’

Je moeder fleurt heel even op en zegt: ‘Ja, ik denk dat ik dat maar moet doen’, maar begint zich meteen daarna zorgen te maken over hoe ze dit onvoorziene en eigenlijk, zo geeft ze toe, misschien toch een beetje onnodige bezoek aan de dokter moeten betalen; ondertussen draait je vader zich op zijn zij om te gaan slapen en lig jij triomfantelijk en blij in je wieg, opeens voor korte tijd verlost van de pijn in je mond, omdat je niet alleen je vaders woorden hebt gehoord, maar ook, op jouw manier, hebt begrepen dat ze over jou gingen.

83 De triomf is maar van korte duur, want meteen de volgende middag al kom je iets afschuwelijks over je vader te weten. Hij komt thuis van de bakkerij en tilt je op zijn schouder, en dan zie je voor het eerst dat hij, anders dan alle andere mensen die je kent, niet vijf vingers aan iedere hand heeft, tien in totaal. Aan zijn rechterhand zijn de pink en ringvinger verdwenen, afgesneden vlak boven de eerste knokkel en allang weer dichtgegroeid met dikke, verwrongen, wasachtige huid. Vol afschuw voel je de stompjes tegen je blote been drukken in de wetenschap dat ze verkeerd zijn, en je huilt en draait, en duwt met je kleine armpjes tegen zijn borst. Halverwege het scheren, wanneer duidelijk wordt dat je van plan bent te blijven huilen en worstelen, brengt je vader je terug naar de huiskamer en zet je met een grimas op de grond, waarna hij teruggaat naar de badkamer. Je moeder, die de commotie heeft gehoord, komt binnenstuiven om vast te stellen wat er aan de hand is, en hoewel je het haar probeert te vertellen kom je niet verder dan dat je haar T-shirt natmaakt met spuug en tranen, en het maakt trouwens ook niet uit, want je beseft, zo jong als je bent, dat ze niets kan doen aan je vaders monsterlijke misvorming, behalve de stompjes insmeren met crème om te voorkomen dat ze barsten en hem helpen met karweitjes waarvoor twee complete handen nodig zijn.

Je moeder denkt dat je vader zijn vingers is kwijtgeraakt door een scherf van een fragmentatiegranaat. Dat was het officiële verhaal van de kapitein van het Marine Corps die het dossier heeft behandeld. Maar dit is wat er echt is gebeurd: je vader was met verlof in Bac My An, een militaire revalidatie- en recreatiebasis in Midden-Vietnam die bij soldaten bekendstond als China Beach, toen hij zijn vingers kwijtraakte. Op een broeierige novemberavond, op de tweede verdieping van een bordeel, in de kamer van een zeventienjarig Vietnamees meisje, met zijn trouwring om, terwijl haar pasgeboren zoon op een matje op de vloer lag te slapen, maakte je vader zich voor de eerste en meteen ook laatste keer schuldig aan echtbreuk en ging daarna, dronken van de Pabst Blue Ribbon en tequila, prompt van zijn stokje. Het Vietnamese meisje had geen communistische sympathieën, had zelfs helemaal geen politieke overtuigingen, maar ze had wel een heroïneverslaving en een dode moeder en een zoon wiens vooruitzichten nog slechter waren dan die van haarzelf, als gevolg van de heersende gevoelens onder de Vietnamezen jegens kinderen van gemengd bloed. En hoewel ze geld misliep zolang je vader sliep, liet ze hem toch blijven, nestelde zich zelfs tegen hem aan ondanks de hitte, liggend op haar zij met haar benen opgetrokken en haar hoofd in de holte tussen zijn biceps en schouder. Omdat dit meisje, dat Tran Ly heette, geen andere troost had dan haar fantasie, stond ze zichzelf toe zich voor te stellen dat jouw vader de vader van haar zoon was, en dat ze morgen, of uiterlijk de dag daarna, zouden trouwen, en dat het niet lang meer zou duren voordat zij en haar baby op weg zouden zijn naar Amerika. Ze stelde zich schone, waterdichte gebouwen voor die niet zomaar opeens ontploften. Ze stelde zich voor dat haar zoon groot en sterk werd, met mooie tanden en perfect Engels. Ze stelde zich voor dat ze van ouderdom zou sterven. En net toen ze zich thuis begon te voelen in deze fantasie, die haar dwars door de dunne matras heen liet wegsijpelen in een doezelige dagdroom, haalde je vader uit in zijn slaap, raakte haar in het gezicht en brak haar neus. Tran Ly sprong van het bed, gillend van de pijn en verwarring, en toen ze haar handen van haar gezicht weghaalde en het bloed zag moest ze denken aan de echte vader van de baby. Haar kreten werden boos. ‘Cockadau! Cockadau!’ zei ze, wat betekent: Ik vermoord je! Ze bukte zich en greep tussen het bed en de muur naar het hakmes dat ze daar bewaarde, een hakmes dat haar moeder jaren geleden had gebruikt om kippen te slachten en in stukken te hakken. Je vader was inmiddels een beetje bij kennis gekomen door Tran Ly’s geschreeuw. Hij deed net op tijd zijn ogen open om het lemmet boven zich te zien, kwaadaardig rood glinsterend in het schijnsel van het raam. Hij rolde weg, maar trok zijn rechterhand niet snel genoeg mee, en toen die met het hakmes in aanraking kwam, buitelden zijn vingers door de lucht en vielen neer.

In het ziekenhuis smeekte je vader bij de kapitein die belast was met de papieren afwikkeling van het incident om discretie, en kreeg die ook. Tran Ly had minder geluk. De Amerikaanse militaire politie wist niet wat ze met haar aan moest en droeg haar over aan het Zuid-Vietnamese leger, dat haar als Vietcong behandelde en haar met een M16-geweer vervaardigd in Hartford, Connecticut, één keer door het hoofd en één keer door de borst schoot. En Tran Ly’s baby… nou ja, het is waarschijnlijk beter dat je niet weet hoe het met hem is afgelopen.

RODNEY

Het is nou al een flinke tijd geleden dat de baby mee naar huis is gekomen en nog steeds heeft ma niks in de gaten als ik een hele tijd weg ben en dus ga ik met Pete op de fiets naar de bomen bij het honkbalveld en daar bouwen we een fort onder de grond. Hoe ik dat weet dat je een fort onder de grond kunt bouwen, dat komt door die boeken van pa over Vietnam. De Vietnamezen bouwden al hun forten onder de grond en daar woonden ze ook echt. Ze hadden zelfs ziekenhuizen onder de grond. Je moet in de buurt van bomen graven omdat de wortels de grond bij elkaar houden zodat het niet instort. Dat heb ik ook in dat boek gelezen.

We zijn er al een hele tijd mee bezig, wel twee weken of zo, en we hebben alleen nog maar een gat dat helemaal niet zo diep is en het is al een hele hoop werk geweest voor niks anders dan zo’n klein gat. Pete zegt waarom houden we er niet mee op, dan gaan we naar jouw huis om tafelijshockey te spelen. Pete wil altijd tafelijshockey spelen omdat hij zelf geen spel heeft. Maar ik wil niet naar huis want ik hou niet van die baby en ma houdt me niet meer in de gaten dus ik kan de hele dag wegblijven. Als de school uit is kan ik bijna alles doen wat ik wil en dat zou niet zo zijn als we de baby niet hadden. Dus eigenlijk vind ik het wel best. Ik zou zelf ook geen tafelijshockeyspel hebben maar ik heb hem van mijn oom gekregen, die heet ook Rodney en hij heeft geld om dingen te kopen terwijl pa en ma dat niet hebben. Ik vind oom Rodney wel leuk maar hij is anders dan mijn ouders. Hij eet altijd rare dingen zoals geitenmelk en die pindakaas die ze met de pindamolen in de natuurvoedingswinkel maken. Die pindakaas smaakt raar. Oom Rodney zegt dat dat komt omdat ze er geen geraffineerde suiker en zout en andere dingen die slecht voor je zijn in stoppen, alleen maar pinda’s. Ik vind het niet lekker. Maar ik vind het wel leuk om bij oom Rodney te zijn. Er komen altijd mensen bij hem om een feestje te bouwen. Soms blijven ze en dan drinken ze bier en draaien muziek en als ze te veel drinken kunnen ze niet meer recht lopen en ze lachen heel veel en vertellen moppen die ik aan niemand anders mag vertellen. Soms als mensen komen blijven ze alleen maar even om iets van oom Rodney te krijgen en dan gaan ze weer. Soms als ik blijf slapen komen oom Rodney of zijn vriendin Rachel ’s ochtends in hun nakie uit bed. Hij zegt dat het niet erg is om het menselijk lichaam naakt te zien en dat het niet iets is om je voor te schamen. Hij is niet raar of zo, hij vindt het gewoon leuk om de keuken in te lopen en een glas wortelsap in te schenken of zelf iets te maken in de blender en dat op te drinken en te zeggen hallo knul alles goed terwijl hij daar in zijn nakie staat.

Oom Rodney is mijn peetoom en hij moet dus dingen voor me kopen.

Vroeger mocht ik van ma niet zo vaak bij oom Rodney komen. Dan zei ze dat ik uit de buurt moest blijven van het soort mensen waar oom Rodney mee omgaat. Maar nu met de baby kan ik er gewoon naartoe wanneer ik maar wil.

Bij oom Rodney komen de mensen altijd om een feestje te bouwen. Zo noemen ze dat. Een feestje bouwen betekent drinken. Het betekent ook platen draaien van Lou Reed en Chicago, waarvan ik dacht dat het een stad was maar het blijkt ook een band te zijn. Dat heeft oom Rodney me verteld. Het is een band en een stad en als ik ouder ben neemt hij me mee naar Chicago om Chicago te zien spelen, zegt hij. Heel vaak als ze een feestje aan het bouwen zijn laat oom Rodney mij de platenspeler bedienen. Op een gegeven moment is een plaat afgelopen en dan zegt iemand zet die plaat van de Carpenters maar op. En dan barsten ze allemaal in lachen uit en zeggen hé dat was maar een geintje jongen zet Peter Tosh maar op, en omdat ze lachen moet ik ook lachen en dan ga ik op zoek naar de plaat van Peter Tosh in de melkkratten bij de stereotoren en dan vind ik hem en laat ik hem uit de hoes glijden terwijl ik alleen maar de randen aanraak zodat er geen vingerafdrukken op komen en leg hem op de draaitafel. Ik doe het al een tijdje dus ik kan de naald heel voorzichtig bij het eerste nummer neer laten komen zonder zo’n krassend geluid te maken. Oom Rodney’s vrienden laten hem midden op de plaat neerkomen en maken er krassen in dus nu bedien ik de platenspeler, omdat ik geen last heb van de zure vruchten van een losbandig leven, zoals oom Rodney het noemt. Daar bedoelt hij mee dat ik geen feestjes bouw. Af en toe vraag ik aan hem of ik een biertje mag en dan zegt hij ben je gek jezus je moeder zou me vermoorden en dan heb ik het nog niet eens over dat beest van een vader van je. Hij zegt als je iets wil drinken staat er appelsap in de koelkast, ga maar op je Atari spelen en vergeet niet je vitamine C-pilletjes te nemen. Eet er alleen niet te veel van anders wordt je pis zo geel als fluor.

De mensen bij oom Rodney drinken en roken wiet en ik dacht een tijdje dat dat een feestje bouwen was maar niet zo lang geleden heb ik nog iets anders ontdekt. Soms gaan twee of drie mensen samen even weg en dan komen ze één voor één weer terug. Eerst wist ik niet wat ze deden en ik dacht er verder ook helemaal niet over na maar op een gegeven moment was ik buiten in het gras achter het huis op zoek naar sigarettenpeuken om op te roken en het was warm en het raam van de badkamer stond open en ik kon mensen horen praten dus toen ging ik onder het raam staan om te luisteren. Het was oom Rodney met Karen en Frank, de vriend van Karen waar oom Rodney softbal mee speelt. Ze waren aan het praten en lachen en maakten een geluid alsof ze hun neus snoten. Ik ging op mijn tenen staan en keek naar binnen en zag dat ze niet hun neus snoten. Ze snoven omstebeurt iets op door een ding dat eruitzag als een rietje behalve dan dat het van glas was.

Frank trok rimpels in zijn neus en kreeg tranen in zijn ogen. Dat is lekker, zei hij.

Natuurlijk is het lekker, zei oom Rodney. Hoeveel wil je?

Hoeveel heb je? zei Frank. Ze moesten alle drie lachen.

Wauw dat spul is heftig, zei Frank. Het slaat helemaal op mijn borst. Ik ben weg hier, ik heb een borrel nodig.

We hebben het er nog wel over, zei oom Rodney. Geef maar een seintje.

Frank ging weg en deed de badkamerdeur dicht. Oom Rodney en Karen waren nog steeds samen in de badkamer. Oom Rodney draaide zich om naar het raam dus ik dook naar beneden waardoor ik ze niet meer kon zien. Ze waren opgehouden met praten maar ik kon ze wel horen bewegen, ze maakten snuivende geluiden en lachten nog wat. Daarna was het even stil en toen zei Karen hé wat krijgen we nou alsof ze boos was maar ze moest wel giechelen.

Je weet dat ik nog steeds van je hou, zei oom Rodney.

Begin nou niet weer, Rod, zei Karen.

Waarom niet? Het is zo, zei oom Rodney.

Nee, zei Karen. Jij houdt van jezelf, en je houdt van je coke, en je houdt van je moeder en dan houdt het zo’n beetje op. Trouwens, je hebt een verloofde. En ik heb Frank. Frank, die man die hier net was? Je weet wel.

Ik zou het zo uitmaken met Rachel, zei oom Rodney. Nu meteen. Als jij me terug zou nemen.

Hou op, Rod, godverdomme, zei Karen. Dit is niet grappig meer.

Zo is het ook niet bedoeld.

Karen lachte hem uit. Godsamme je bent toch niet echt aan het huilen? Dan ben je nog bezopener dan ik dacht. Geloof je zelf al die lulkoek die je uitkraamt?

Je hoeft me niet zo af te katten, zei oom Rodney.

Jazeker wel, zei Karen.

Jezus, zei oom Rodney. Laat ook maar.

Uh-huh. Je laat het maar ja. Vertel eens even. Verkoop je Rachel dezelfde praatjes die je bij mij ook ophing, of heb je inmiddels nieuw materiaal?

Oom Rodney zei niets terug. Ik hoorde hem de badkamerdeur opendoen en weer de keuken in lopen.

Klootzak, zei Karen. Ik keek weer naar binnen en zag haar over haar neus wrijven en haar haar in orde maken voor de spiegel. Toen ging ze de badkamer uit.

Ik wist dat ik iets gehoord had wat ik niet had mogen horen. Ik wist dat oom Rodney een hoop gedonder met Rachel zou krijgen als ze zou horen wat hij tegen Karen had gezegd. Ik vind Rachel aardig maar ik was niet van plan haar iets te vertellen.

Zo kwam ik erachter dat je met cocaïne ook een feestje kunt bouwen, maar dan een soort feestje dat je in andere kamers viert met maar een paar mensen of anders in je eentje. Het duurde niet zo lang voor ik erachter kwam waar oom Rodney zijn cocaïne bewaart. Hij heeft er zoveel van dat hij het niet merkt als ik er af en toe een klein beetje van neem.

De eerste keer dat ik het probeerde vond ik het niet fijn. Mijn neus brandde en ik kreeg een rare smaak achter in mijn keel waardoor ik heel veel moest slikken zoals vlak voordat je moet overgeven. Bovendien was het achter in mijn keel verdoofd en dat vond ik ook niet zo fijn. Maar een paar seconden later gebeurde er iets en werd ik high. Zo noemen ze dat. Oom Rodney’s vrienden, als ze een feestje bouwen. Ik heb zin om high te worden, zeggen ze dan. Wie heeft er zin om high te worden?

Dus vandaag zijn Pete en ik het ondergrondse fort aan het graven en ik ga aan Pete vragen of hij samen met mij high wil worden. Ik ben zenuwachtig want ik doe het al wel een tijdje en ik word niet meer zenuwachtig als ik het zelf doe maar ik maak me toch zorgen want ik ben de pineut als iemand erachter komt. Oom Rodney zou woedend zijn. Ma zou het waarschijnlijk niet kunnen schelen met de baby maar pa zou ontzettend kwaad zijn. Maar Pete is mijn beste vriend en ook als hij het niet wil proberen denk ik niet dat hij iets zou zeggen.

Dus ik haal de cocaïne en het rietje uit mijn zak en leg ze op een grote steen naast de berg aarde die we uit het gat hebben gegraven. De cocaïne zit in een stukje zilverpapier van een leeg pakje sigaretten. Dat heb ik oom Rodney een keer zien doen – je legt het zilverpapier plat neer, dan leg je de cocaïne in het midden, je vouwt het zilverpapier om en dan draai je de open kant dicht zodat het er niet uit valt. Het lukt alleen maar met een klein beetje cocaïne, maar zoals ik al zei ik neem alleen maar een klein beetje af en toe.

Pete ziet niet dat ik de cocaïne uit mijn zak haal en het zilverpapier openvouw. Hij kijkt naar de rivier beneden waar net een bosmarmot over de slikoever rent waar al die dode bomen in de modder zijn gevallen. Hij merkt pas iets als ik de cocaïne in lijntjes begin te leggen.

Wat ben je aan het doen? zegt Pete.

Klontjes fijnhakken, zeg ik.

Pete klimt uit het gat en gaat naast me staan. Wat is dat? Probeer maar eens.

Wat is het?

Cocaïne. Wil je het proberen?

Pete kijkt heel zenuwachtig om zich heen alsof hij denkt dat er misschien iemand staat te kijken. Waar heb je dat vandaan?

Ik pak het rietje en laat het aan hem zien. Zie je hoe ik het heb afgesneden? zeg ik. Je snijdt het uiteinde zo af zodat het in één keer het rietje in gaat.

Ik zie dat Pete onder de indruk is van alles.

Wil je het proberen of niet? vraag ik aan hem.

Ik denk het niet.

Ik denk dat hij verwacht dat ik hem ga uitlachen en dingen ga zeggen als kom op doe niet zo schijterig, maar dat doe ik niet. Ik zeg gewoon oké prima en doe het rietje in mijn neus en buig naar voren tot het rietje bijna tegen het zilverpapier komt en dan adem ik in door mijn neus terwijl ik met het rietje naar voren ga en het lijntje verdwijnt. Ik ga staan en hoest een beetje en knijp mijn ogen half dicht en ik kan zien dat Pete nog meer onder de indruk is dan daarvoor. Hij kijkt me aan alsof hij niet kan geloven wat hij gezien heeft.

Dat is niet echt, zegt hij.

Dat is het wel, zeg ik.

Daar is die vieze smaak achter in mijn keel weer. Ik ben er nu aan gewend maar ik moet er nog steeds een beetje van kokhalzen. Ik slik een paar keer.

Hé Rod ik moet ervandoor, zegt Pete. Onze fietsen liggen in het gras en hij begint ernaartoe te lopen.

Dan word ik high. Zo gaat dat, heel snel.

Waar ga je naartoe? vraag ik aan Pete.

Naar huis, zegt Pete.

We hebben nog een hoop werk te doen, zeg ik.

Pete kijkt toe hoe ik het zilverpapier opvouw en weer in mijn zak stop. Hij heeft zijn fiets gepakt en staat ernaast met zijn handen aan het stuur. Ik kom later wel terug om te helpen, zegt hij.

Pete, kom op, zeg ik, en nu knijp ik hem een beetje want ik heb hem nog nooit zo gezien en ik dacht dat hij het geen probleem zou vinden maar dat is niet zo en nu ben ik bang dat hij iets gaat zeggen. Laten we terug naar mijn huis gaan dan. Dan gaan we tafelijshockey spelen.

Pete stapt op zijn fiets. Ik moet gaan Rod. Tot kijk hè.

Hij rijdt het zandpad af en laat de bomen achter zich en fietst dan omhoog naar de weg. Ik zie hem gaan. En omdat ik bang ben laat ik alles daar gewoon liggen, de scheppen en de emmers en de pikhouweel, en ik stap op mijn fiets en rij hard achter hem aan maar hij is al weg. Ik rij langs zijn huis en zie zijn fiets tegen de trap bij de voordeur staan maar ik durf niet bij hem aan te kloppen want de auto van zijn moeder staat op de oprit.

Ik ga naar huis en daar lees ik een tijdje een boek over Carl Yastrzemski dat ik op de schoolmarkt heb gekregen. Dan word ik nog een keer high. Later bel ik Pete maar zijn moeder neemt op en vraagt met wie ze spreekt en ik geef antwoord en dan zegt ze dat ze niet weet waarom maar dat Pete niet met me wil praten hebben we soms ruzie gehad? Ik zeg van niet en zij zegt nou ik weet niet wat er met hem aan de hand is maar misschien moet je maar even een tijdje niet bellen oké schat? Ik zeg oké en ik hang op en er is niks te doen. Ma is in de badkamer met de baby en pa is aan het werk in het magazijn. Dus ik ga naar buiten en stap op mijn fiets en ga naar oom Rodney.

BROER

82 Dit is wat je moet weten over Broer:

Net als jij is je broer een kind, maar ouder, onafhankelijker, zowel qua omstandigheden als qua temperament. Zijn soevereiniteit en jouw gebrek daaraan zijn omgekeerd evenredig; hoe meer je moeder jou aanbidt, hoe minder tijd ze heeft om hem aandacht en zorg te geven en toezicht op hem te houden. Je vader, opgeslokt door zijn werk, speelt in dezen nauwelijks een rol, behalve als boeman – ‘Rodney, als je zo doorgaat zeg ik het tegen je vader’ – een dreigement dat door je moeder zonder veel succes wordt toegepast. Rodney heeft zich daardoor ontwikkeld tot een dwarse, eigenzinnige jongen, wiens dwarse, eigenzinnige manier van doen haast wel tot een leven moet leiden dat nog meer getekend zal zijn door verdriet en spijt dan normaal.

Dat is niet de enige reden waarom je je moet verzetten tegen de natuurlijke drang om je broer te imiteren en naar de kroon te steken, een drang waarvan je al blijk hebt gegeven in je toenemende neiging ongehoorzaam te zijn aan je moeder louter om ongehoorzaam te zijn en je voorkeur voor gewelddadige confrontaties tussen knuffeldieren, om het nog niet eens te hebben over dat ongelukkige incident met de zelfgemaakte vechtstokjes van je broer, die hij als gevolg van dat incident kwijtraakte, hetgeen zijn rancune jegens jou alleen maar heeft aangewakkerd.

81 Van alle intermenselijke betrekkingen die je zult aangaan, zal de relatie met je broer in veel opzichten de meest complexe en meest verbijsterende zijn. Een oudere broer is zowel gezagdrager als gelijke, vriend en bittere vijand, en hij zal deze tegenstrijdige rollen je leven lang in wisselende gradaties blijven spelen. Op dit moment is de rivaliteit het grootst, vanwege het leeftijdsverschil en de wrok die je broer koestert omdat jij alle aandacht van je moeder opeist. Als je door hem wordt gemaltraiteerd, probeer dan te bedenken dat dit, meer dan een pure behoefte om jou pijn te doen of kwaad te berokkenen, een poging van hem is om iets van die aandacht terug te winnen, al is het maar door uitgefoeterd en gestraft te worden.

Natuurlijk maakt je broer het moeilijk om dit in gedachten te houden. Je hebt de tuinvariant van zijn gemolesteer. Het duwen en porren. Het stelen en achterhouden van speelgoed, en de grijns van voldoening als jij vervolgens begint te huilen. Het te dicht bij en pal voor de tv zitten, om jou het zicht op Sesamstraat te ontnemen. Die ene keer dat hij je ondersteboven boven de gorgelende draaikolk van een net doorgetrokken toilet houdt en je steeds opnieuw in de kakofonie van de porseleinen pot laat zakken, net zo lang tot je moeder eraan komt rennen en jullie tweeën daar ziet, hij met jouw enkels in zijn vuisten, jij met woedende adertjes kloppend bij je slapen en met je ogen dichtgeknepen en je haar druipend van het wc-water. Rodney zou je deze marteling ongetwijfeld met veel plezier opnieuw hebben laten ondergaan, ware het niet dat een paar uur later de dreiging van je vader de werkelijkheid van je vader werd, zijn enorme lijf en zijn woede en zijn zwiepende hand, een ervaring die je broer voorlopig niet nog eens hoeft mee te maken.

Maar deze kleine kwellingen zijn alleen maar een voorproefje, want je broer is slim, en geslepen, en geduldig, en kwaadwillig, iemand die in staat is om te wachten op een zwakte, deze herkent wanneer die zich voordoet, en op het juiste moment weet uit te buiten. En hij ontdekt en doorgrondt jouw zwakte min of meer bij toeval dankzij het wonder van de kabeltelevisie.

80 De kabelaansluiting wordt aangelegd op verzoek van je moeder. Je vader betwijfelt of ze het zich wel kunnen veroorloven, met die berg onverwachte doktersrekeningen van jouw geboorte die hij nog steeds probeert te bedwingen, nog afgezien van alle andere facturen die in gebroken wit met stapels tegelijk binnen blijven komen, alles wat wordt afgeschreven in Ohio en New Jersey terwijl hij tompoezen staat te snijden in de bakkerij, de rente die maar hoger wordt terwijl hij dozen in alle soorten en maten vrachtwagens in en uit gooit, de nota’s die gedrukt en verstuurd worden terwijl hij tussen twee diensten in, zodra hij even kans ziet, in slaap valt met een koffiekop in de vingers van zijn goede hand geklemd. Maar je moeder zit tot barstens toe vol met de opgebouwde frustratie van het tobben over jou – onnodig, vindt je vader – en het omgaan met de rebellie van je broer, en dat kabelgedoe is zo populair en wijdverbreid geworden dat de lokale CBS-vestiging, honderd kilometer verderop in Bangor, het signaal zodanig heeft teruggeschroefd dat ze Guiding Light, haar enige troost ’s middags, niet goed meer kan ontvangen. Dus geeft je vader zich gewonnen, en niet lang daarna komt er een man met een witte plastic bouwhelm en een kletterende gereedschapsgordel naar jullie appartement, en je moeder geeft hem een kop zwarte koffie en wijst hem de weg naar de huiskamer, waar hij, boven op de televisie, het Kastje plaatst. Het Kastje is door een dikke zwarte kabel met de televisie verbonden en heeft een rij knopjes bovenop die mooi klikken wanneer je erop drukt. Deze knopjes regelen ook het beeld dat op het scherm te zien is, en aangezien de tv op een lage salontafel staat, kun je, terwijl je onzeker op je tenen staat en je met één hand aan de achterkant van de tv vasthoudt om in evenwicht te blijven, zelf bij de knopjes komen. Ze laten klikken. Het beeld regelen. Die macht heb je.