Waarom hij, waarom zij?

Van Helen Fisher verscheen eerder

Over de liefde (1993)
De eerste sekse (2000)
Waarom we verliefd zijn (2006)

Helen Fisher

Waarom hij, waarom zij?

Test je persoonlijkheid
en vind de ware liefde

Vertaald door Reintje Ghoos

2009
Uitgeverij Contact
Amsterdam/Antwerpen

© 2009 Helen Fisher

© 2009 Nederlandse vertaling Reintje Ghoos

Oorspronkelijke titel Why Him? Why Her?

Oorspronkelijke uitgever Henry Holt

Auteursfoto Richard Berenson

Omslagontwerp Rob Westendorp

Typografie binnenwerk Elgraphic+DTQP BV

ISBN 9789025433864

D/2009/0108/941

NUR 784

www.uitgeverijcontact.nl

voor Ray, Lorna, Audry en de rest van mijn familie

In deze wereld wacht een ziel alleen
Op nog een ziel alleen; ze jagen elk
Elkander na in al hun matte uren,
Totdat ze plots elkaar ontmoeten – vreemd!
Als lover dat zich mengt met gouden bloemen,
Zo vormen zij een mooi, volmaakt geheel.
Dan eindigt ’s levens lange nacht en opent
De weg zich naar een eindeloze dag.

– Sir Edwin Arnold

HOOFDSTUK 1

Luistervinken bij Moeder Natuur:

Waarom hij? Waarom zij?

Ik ben groot, ik heb menigten in mij.
WALT WHITMAN

‘Nu zullen jullie geen regen voelen, want de een zal voor de ander beschutting zijn. Nu zullen jullie geen kou voelen, want de een zal voor de ander warmte zijn. Nu is er voor jullie geen eenzaamheid meer. Maar één leven ligt er vóór jullie. Ga nu naar jullie woonplaats, waar jullie de dagen samen doorbrengen. En mogen jullie dagen op dzez aarde heel lang zijn.’

De Apache-indianen in Zuidwest-Amerika declameerden dit huwelijksgedicht ongetwijfeld al eeuwenlang voordat ik het in 2006 hoorde in La Jolla, Californië. Het was een vroege avond in juni, de lucht was nog roze en blauw, de geuren van de zee dreven het zaaltje binnen waar ik op een klapstoel zat, op de tweede verdieping van een trendy Italiaans restaurant. Een oudere heer leidde een korte huwelijksceremonie, waarin rituelen van de christelijke, joodse en Apachetradities vermengd waren. En voor me zag ik de twee stralende hoofdpersonen van de plechtigheid, Patrick en Suzanne, een van de eerste paren die trouwden nadat ze elkaar hadden ontmoet via Chemistry.com, de datingsite die ik had helpen opzetten.

Patrick was journalist in New Orleans geweest totdat hij zijn baan, zijn huis en al zijn bezittingen kwijtraakte bij de orkaan Katrina in 2005. Hij trok naar het westen, en ging in februari 2006 bij familie in Los Angeles wonen. Enkele dagen nadat hij er zijn intrek had genomen, meldde hij zich bij Chemistry.com en werd hem een eerste date voorgesteld: Suzanne, een in La Jolla wonende advocate. De eerste avond praatten ze drie uur lang aan de telefoon. Het weekend erna ontmoetten ze elkaar en werden hartstochtelijk verliefd.

Toen ze samen op vakantie waren in Parijs nam Patrick haar op een zachte avond naar de top van de Eiffeltoren en vroeg haar ten huwelijk. De verblufte jonge vrouw gaf glimlachend haar jawoord. Daar zat ik dus in La Jolla op die feestelijke bruiloft, omringd door een stuk of vijftig van hun vrienden en familieleden.

Ik vind het prettig om in de buurt te zijn van verliefde mensen. Ze hebben een aanstekelijke energie. Die kracht was voelbaar in de bruidegom, die als eerste op de huwelijksceremonie arriveerde. Hij stormde binnen en vulde de ruimte met zijn opgewekte charme. Hoewel we elkaar nooit hadden ontmoet begroette hij me hartelijk. We begonnen onmiddellijk een gesprek over de evolutie van de Engelse taal, zijn ervaringen als journalist op enkele gevaarlijke plekken in Afrika en enige van mijn vroegere werkzaamheden inzake de chemische hersenstoffen van romantische liefde.

Algauw kwamen er anderen, en gingen we zitten op de klapstoelen tegenover een kleine bar die was bestrooid met lelies. Als laatste verscheen de bruid. Ik was stomverbaasd toen ik haar zag: piepklein, perfect gevormd, een soort porseleinen poppetje, met enorme blauwe ogen en lange kastanjebruine lokken waarin vergeet-mij-nietjes waren gevlochten. Net als de mythologische Helena had Suzanne een gezicht dat duizend schepen van stapel kon laten lopen. En haar kracht paste bij die van hem. Ze was verrukt over haar prins, keek hem strak aan en gaf met een natuurlijk sprankelende glimlach haar jawoord.

Iemand speelde fluit. Het Apachegedicht werd gelezen. En toen bruid en bruidegom door het geïmproviseerde middenpad tussen onze stoelen liepen, bliezen we zeepbellen naar hen uit de kleine flesjes die op onze stoelen waren gezet. Daarna kwam het feestmaal: schotels met cavatelli marinara, antipasto rustico, mosselen, worstjes, Fra Diablo-kip: op elke tafel verscheen een massa favoriete Italiaanse gerechten te midden van de ballonnen, confetti en champagne, terwijl de disk-jockey muziek van vroeger afvuurde en we uitgelaten dansten. Patrick en Suzanne wervelden tussen ons in en straalden van blijdschap.

‘De liefde hoopt alles,’ staat in de Bijbel. Ik hoopte het beste voor Patrick en Suzanne. Maar ik had ook een reden om gerust te zijn over hun huwelijk. Ik wist enkele dingen over hun persoonlijkheden omdat beiden mijn persoonlijkheidstest hadden afgelegd, een reeks vragen die ik had samengesteld om enkele elementaire zaken vast te stellen over iemands biologische temperament. Ze hadden me beiden verteld wat hun testresultaten waren. En met die gegevens vertrouwde ik erop dat Patricks specifieke chemische profiel een aanvulling zou vormen op dat van Suzanne en voor een biologische en psychologische cocktail zou zorgen, die hen een jarenlange fascinatie voor elkaar zou geven.

Temperament en liefde

We hebben veel aangeboren neigingen. Wetenschappers gaan er tegenwoordig zelfs van uit dat zo’n 50 procent van de variaties in de menselijke persoonlijkheid verband houdt met genetische factoren. Veel van onze geestelijke structuur hebben we geërfd.

Maar wat is persoonlijkheid?

Psychologen definiëren persoonlijkheid als die niet gelijksoortige verzameling van gedachten en gevoelens die alle handelingen van een persoon kleuren.

Je persoonlijkheid is uiteraard meer dan alleen je biologische kant. Persoonlijkheid bestaat uit twee fundamenteel verschillende soorten eigenschappen: die van het karakter en die van het temperament.

Je karaktereigenschappen stammen uit je ervaringen. De spelletjes van je jeugd; de interesses en waarden van je ouders; hoe mensen in jouw leefgemeenschap liefde en haat uitdrukken; wat familie en vrienden beschouwen als beleefd, gevaarlijk of opwindend; hoe ze religie beleven; wat ze zingen; wanneer ze lachen; hoe ze geld verdienen en ontspannen – die en ontelbaar veel andere culturele krachten bouwen samen je unieke verzameling karaktereigenschappen op.

Het evenwicht in je persoonlijkheid is je temperament, alle biologische neigingen die je hebt geërfd, de eigenschappen die tevoorschijn komen in je vroege jeugd en verantwoordelijk zijn voor je consistente gevoels-, denk- en gedragspatronen. Zoals de Spaanse filosoof José Ortega y Gasset het formuleerde: ‘Ik ben ik en mijn omstandigheden.’ Temperament is het ‘ik ben ik’, de basis van wie je bent. Nieuwsgierigheid, creativiteit, nieuwshonger, medeleven, behoedzaamheid, prestatiedrang en zo meer, zijn tot op zekere hoogte eigenschappen die je erft.

Dat deel van de menselijke geest, het biologische temperament, had ik onderzocht bij Patrick en Suzanne.

Geboren als ‘ik’

Niemand weet precies hoeveel temperamentgebonden eigenschappen we als menselijke wezens erven. Maar uit studies van eeneiige tweelingen valt af te leiden dat het een behoorlijk aantal is. Neem de ‘giecheltweeling’, zoals de twee werden genoemd door de stafmedewerkers van de Tweelingenstudie die in de jaren 1970 werd uitgevoerd aan de universiteit van Minnesota, omdat beide vrouwen bij de minste grap of rare zinswending in lachen uitbarstten.

Daphne en Barbara waren de dochters van een ongetrouwde Finse studente die in 1939 in Engeland woonde. Barbara werd geadopteerd door een Engelse tuinman die in een gemeentepark werkte, terwijl Daphne opgroeide bij een rijke metalloloog. Maar toen ze op negenendertigjarige leeftijd voor het eerst weer samenkwamen in het kader van de genoemde Minnesotaanse Tweelingenstudie, die afzonderlijk grootgebrachte eeneiige tweelingen onderzocht, hielden ze allebei van goede grappen en hadden ze allebei hun hele leven gegiecheld. Beiden gingen geregeld op hun handen zitten om zenuwachtige gebaren te voorkomen. Beiden hadden hun haar kastanjebruin geverfd. Beiden liepen over van energie. Beiden hadden een hekel aan wiskunde en sport. Beiden meden commerciële televisie. Beiden hadden blauw als lievelingskleur. Beiden waren niet geneigd hun politieke mening te geven. En beiden hadden hun echtgenoot op hun zestiende ontmoet op een bal in het gemeentehuis en waren in de herfst daarna getrouwd. Ze hadden ook bijna hetzelfde IQ, ondanks het dure onderwijs van Daphne en de veel bescheidenere scholing van Barbara.

Toeval?

De psycholoog Thomas Bouchard, leider van de Minnesotaanse Tweelingenstudie, diepte zo’n grote hoeveelheid van dergelijke verhalen op, dat hij in de jaren 1980 poneerde dat tientallen persoonlijkheidseigenschappen in zekere mate erfelijk zijn. Onder de eigenschappen met de sterkste genetische verbanden, meldde hij, bevonden zich traditionalisme, de bereidheid om zich te schikken naar het gezag, agressie, een leidersmentaliteit en de drang naar aandacht. Zoals hij in 1984 schreef: ‘Zowel de studies over tweelingen als die over adoptie leiden tot de verrassende constatering dat algemene familiale omgevingsinvloeden maar een betrekkelijk kleine rol spelen bij de bepaling van de persoonlijkheid.’

Tientallen jaren later hebben genetici die het menselijk gedrag bestuderen ervoor gezorgd dat deze lijst met eigenschappen die verbonden zijn met ons DNA aanzienlijk langer is geworden. Belangrijker voor dit boek is dat wetenschappers van vandaag weten dat groepen van genen die op elkaar inwerken het gedrag beïnvloeden, en zelfs samenwerken om gedragssyndromen te maken. Als je bijvoorbeeld vanuit je biologische aanleg een drang naar het nieuwe hebt, is er een grote kans dat je ook energiek, spontaan, waaghalzig, nieuwsgierig en creatief bent. Als je in plaats daarvan een neiging hebt traditioneel te zijn, ben je waarschijnlijk ook loyaal, behoedzaam, vol respect jegens het gezag en gek op het maken van plannen en het volgen van schema’s. We formuleren verzamelingen van verwante biologische eigenschappen1 en creëren wat in het algemeen ‘persoonlijkheidstypen’ worden genoemd.2

Na uitgebreid onderzoek over de biologische onderbouwing van de persoonlijkheidstypen ben ik gaan geloven dat ieder van ons een uniek mengsel van de vier ruime elementaire persoonlijkheidstypen toont. Bovendien leidt ons voornaamste persoonlijkheidstype ons naar specifieke liefdespartners. Onze biologische aard fluistert voortdurend in ons om invloed uit te oefenen op de vraag van wie we houden.

Deze en andere gedachten gingen door me heen terwijl ik die bellen blies voor Patrick en Suzanne op de avond van die verrukkelijke bruiloft. Volgens mij hadden ze beiden hun partner voor de ziel gevonden.

En wie ben jij? Waarom voelen we ons van nature aangetrokken tot een bepaalde partner? Mijn onderzoek naar die mysteries begon in de kerstvakantie van 2004.

Match.com

‘Waarom word je verliefd op de ene persoon en niet op de andere?’ Dat is wat de bedrijfsleiders van Match.com wilden weten toen ik hen twee dagen na Kerstmis 2004 ontmoette in New York City. Match.com is de grootste datingsite ter wereld. En ik was uitgenodigd om die dag samen met hen na te denken. Halverwege de ochtend stelden ze mij bovenstaande fundamentele vraag.

‘Dat weet niemand precies,’ antwoordde ik.

Psychologen hebben vastgesteld dat mannen en vrouwen meestal verliefd worden op personen met dezelfde etnische en sociaal economische achtergrond; op mensen met een vergelijkbare intelligentie, opleiding en fysieke aantrekkelijkheid; op personen met gelijksoortige religieuze, politieke en sociale waarden; en op mensen met eenzelfde gevoel voor humor. We worden ook verliefd als de tijd rijp is; en vaak op iemand die in de buurt woont of werkt. Je jeugdjaren spelen een enorme rol bij je romantische keuzen, hoewel er nooit betrouwbare patronen zijn vastgesteld. We worden eerder verliefd op iemand die ons de dingen geeft die we nodig hebben. En mensen worden vaak verliefd op mensen die verliefd op hen zijn.

Maar zoals ik het management van Match.com vertelde, is het vooralsnog onbekend hoe twee individuele persoonlijkheden bij elkaar passen. Het hof maken, samenleven en trouwen doe je niet noodzakelijkerwijs met iemand die vergelijkbare of juist verschillende persoonlijkheidseigenschappen heeft. Ongeveer 470 studies hebben onderzocht hoe twee persoonlijkheden met elkaar verstrengelen tot een huwelijk. En de psycholoog Marcel Zentner somde die gegevens op en zei: ‘Voorkeur voor vergelijkbare persoonlijkheidskenmerken varieert wezenlijk per eigenschap en per individu.’ Verder stelde hij: ‘Hoe twee persoonlijkheden het beste gecombineerd kunnen worden in een relatie blijft momenteel een onopgeloste vraag.’

Toch zal je partnerkeuze elk facet van je leven kleuren: je gesprekken ’s ochtends in bed en aan de ontbijttafel; je vriendschappen, familiebijeenkomsten en fuifjes in het weekend; je woonplek, de opvoeding van je kinderen en hoogstwaarschijnlijk zelfs je carrière. En ongetwijfeld zal die keuze je dagen van morgen beïnvloeden. De baby’s die je waarschijnlijk voortbrengt en wegzendt om zich te vermenigvuldigen zijn je genetische toekomst. Je vermengt je zaad niet meer dan enkele keren in je leven met dat van iemand anders om zo je DNA de oneindigheid in te schieten.

Dus het maakt wel uit wie je kiest.

Ik kon eigenlijk moeilijk geloven dat de evolutie die beslissing volledig zou overlaten aan onze menselijke grillen. Ik vermoedde dat psychologen simpelweg niet hadden gezocht naar de achterliggende biologische mechanismen die onze romantische keuzen sturen.

Toen de mensen van Match.com me vroegen of ik wilde overwegen om hen te helpen bij de oprichting van een zustersite voor hun relatiebureau, een site bestemd voor mannen en vrouwen met interesse in een langdurige relatie, zei ik dat ik erover zou nadenken tijdens de rustige momenten van die feestelijke winterperiode. Het vakantieseizoen sprankelde door, maar op nieuwjaarsdag besefte ik dat ik die gelegenheid moest aangrijpen – een kans om de nieuwste gegevens uit de neurologie toe te passen op de essentiële vraag van wie je houdt, misschien zelfs mensen te helpen ‘de ware’ te vinden.

Ik ging aan mijn bureau zitten en haalde een leeg vel papier tevoorschijn. Wat wist ik over persoonlijkheid?

De biologie van de persoonlijkheid

Dopamine. Ik begon met die chemische hersenstof, omdat ik de activiteit van die krachtige, alomtegenwoordige neurotransmitter een aantal jaren had bestudeerd.

Al brainstormend maakte ik een lijstje van de persoonlijkheidskenmerken waarvan ik wist dat ze verbonden waren met specifieke genen in het dopaminesysteem: nieuwshonger, de bereidheid om risico’s te nemen, spontaneïteit, verhoogde energie, nieuwsgierigheid, creativiteit, optimisme, enthousiasme, flexibiliteit. Ik besloot de mannen en vrouwen met de kenmerken van die biologie Verkenners te noemen. Patrick, zou ik later beseffen, had heel wat van de Verkenner in zich.

Ik haalde nog een blanco vel uit mijn bureaula. Wat wist ik nog meer over persoonlijkheid?

Nou, personen die bepaalde genen in het serotoninesysteem hebben geërfd zijn doorgaans kalm, sociaal, behoedzaam maar niet angstig, volhardend, loyaal, dol op regels en feiten, en ordelijk. Ze zijn conventioneel, bewaken de traditie. En omdat die mannen en vrouwen ook bekwaam zijn in het uitbouwen van sociale netwerken en het onderhouden van familiale, zakelijke en sociale contacten, heb ik de mensen met een dergelijke verzameling genetische kenmerken Bouwers genoemd.

Ik had ook testosteron bestudeerd. Hoewel testosteron vaak verbonden wordt met mannen, wist ik dat zowel mannen als vrouwen een bijzonder sterke activiteit kunnen vertonen in dat neurosysteem. Bovendien zijn de mensen die deze chemische stof erven meestal direct, resoluut, geconcentreerd, analytisch, logisch, nuchter, veeleisend, emotioneel beheerst en goed in strategisch denken. Ze komen ter zake. Velen zijn doortastend en competitiegericht. Ze zijn magistraal in het doorgronden van machines, wiskundeformules en andere systemen die op regels zijn gebaseerd. Velen hebben ook een goed inzicht in de structuur van muziek. Ik heb die mensen Regelaars genoemd.

De laatste in mijn voorraad biologische kennis waren enkele kenmerken die verbonden zijn met oestrogeen. Vrouwen én mannen met een hoge oestrogeenactiviteit zien meestal de grote lijnen: ze verbinden losstaande feiten en denken contextueel en holistisch, hetgeen ik webdenken noem. Ze hebben fantasie. Ze leggen superieure verbale capaciteiten aan de dag en hebben een magistraal inzicht in houdingen, gebaren, gelaatsuitdrukkingen en het lezen van stembuigingen, de zogenaamde praktische sociale vaardigheden. Ze zijn ook intuïtief, hartelijk, aanhalig, mentaal flexibel, inschikkelijk, idealistisch, altruïstisch en uiten hun gevoelens. Ik heb de mensen van dat brede biologische type Onderhandelaars genoemd.

Natuurlijk spelen er ook andere chemische systemen een rol in de persoonlijkheid. We hebben wel honderd verschillende soorten neurotransmitters (kleinere moleculen) en een stuk of vijftig soorten peptiden in onze hersenen. Maar de meeste houden het hart kloppend of integreren andere basisfuncties. Het wordt steeds duidelijker dat deze vier chemische stoffen – dopamine, serotonine, testosteron en oestrogeen – een hoofdrol spelen in het ontstaan van de aspecten van de persoonlijkheid.

Toch moeten er nog twee andere worden genoemd. Noradrenaline, een chemische stof die nauw verwant is aan dopamine, draagt onmiskenbaar bij tot bepaalde eigenschappen van de Verkenner, vooral tot hun energie en impulsiviteit. En oxytocine, een chemische stof die wordt samengesteld, opgeslagen en (grotendeels) geactiveerd door oestrogeen, speelt een rol bij de empathie, de aanhaligheid, het vertrouwen en de intuïtie van de Onderhandelaar. Eigenlijk zijn de Verkenner, Bouwer, Regelaar en Onderhandelaar ontstaan uit families van chemische stoffen. De specifieke activiteit van elke chemische stof is niet even significant als de verhoudingen en interacties tussen al die stoffen en verschillende andere neurosystemen.3, 4

Niettemin hangen alleen dopamine, serotonine, testosteron en oestrogeen rechtstreeks samen met een breed scala van persoonlijkheidskenmerken. Dus vormen de variaties binnen die vier chemische stoffen ongetwijfeld de basis van de vier fundamentele denk- en gedragswijzen.

Maar bepaalt je persoonlijkheidstype van wie je houdt?

Ik besloot om dat uit te zoeken.

De Typenstudie

Ik accepteerde de functie van wetenschappelijk adviseur voor wat de nieuwe datingsite Chemistry.com zou worden. En in januari 2005 begon ik aan de centrale uitspraken voor de vragenlijst die de leden zouden invullen als ze zich aanmeldden, en die diende om hun persoonlijkheidstype vast te stellen. Ik baseerde al mijn vragen op de genetica en de neurochemie.

Ik opperde bijvoorbeeld de uitspraak: ‘Ik handel impulsief.’ Mijn redenering was dat Verkenners het er hoogstwaarschijnlijk ‘zeer mee eens’ zouden zijn, omdat bepaalde genen in het dopaminesysteem verband houden met impulsiviteit.

‘Mijn familie en vrienden vinden dat ik traditionele waarden heb.’ Omdat de drang om sociale normen na te leven een kenmerk is van het serotoninesysteem, dacht ik dat Bouwers die uitspraak bijzonder positief zouden beoordelen.

Om vast te stellen in welke mate een lid een Regelaar is, lanceerde ik de uitspraak: ‘Ik ben meer op analyse en logica ingesteld dan de meeste andere mensen.’ Sterk door testosteron beïnvloede mannen en vrouwen zouden die uitspraak mijns inziens typerend vinden voor hen.

En omdat Onderhandelaars ten gevolge van de oestrogeenactiviteit meestal erg veel fantasie hebben, nam ik deze uitspraak op in de test: ‘Ik kan me levendig voorstellen dat mij niet alleen geweldige, maar ook afschuwelijke dingen overkomen.’

Nadien werkte ik de vragenlijst verder uit met de psychologen Jonathan Rich en Heidi Island, die ik had daartoe had uitgenodigd. De lijst werd in februari 2006 nationaal gelanceerd als onderdeel van Chemistry.com. De opzet van de test: meten in welke mate dopamine, serotonine, testosteron en oestrogeen in het biologische profiel aanwezig zijn – oftewel de mate waarin iemand een Verkenner, Bouwer, Regelaar en Onderhandelaar is.5,6

Op het ogenblik dat ik deze alinea schrijf hebben zo’n 5 miljoen Amerikanen de vragenlijst ingevuld, en een slordige 1,5 miljoen mensen in 34 andere landen, want deze persoonlijkheidstest vormt de basis van de uitgebreidere vragenlijst en van het koppelsysteem dat Chemistry.com hanteert. En bij de bestudering van 39913 soortgelijke Amerikaanse vragenlijsten op basis van een anonieme steekproef zag ik haarscherp hoe verschillend elk van de vier persoonlijkheidstypen denkt en handelt. (Zie aanhangsel A.)

Maar ik wilde meer weten: heeft elk persoonlijkheidstype voor zaterdagavond andere plannen? Wat zijn de respectievelijke religieuze en politieke voorkeuren? Volgen ze andere roepingen? Waar leeft elk type het liefst? Welke soorten vrienden ziet elk type regelmatig – een sociale massa, intellectuelen, avonturiers of activisten? Hoe vaak wordt elk type verliefd? Wat zijn ieders opvattingen over kussen in het openbaar? Is seks in het huwelijk belangrijk voor hen? Hoeveel persoonlijke onafhankelijkheid en gebondenheid heeft elk type nodig binnen een relatie? Ik wilde zelfs weten of hun sokkenla er chaotisch of ordentelijk uitzag.

Ik stelde dus deze en andere vragen en onderzocht de antwoorden van diezelfde steekproef van 39913 anonieme leden van Chemistry.com. De gemiddelde leeftijd binnen de groep was zevenendertig jaar; 56,4 procent was vrouwelijk en 89,6 procent was heteroseksueel. Verkenners waren goed voor 26 procent van de steekproef, 28,6 procent waren Bouwers, 16,3 procent Regelaars en 29,1 procent Onderhandelaars.

Elk brede persoonlijkheidstype verbroedert uiteraard met een ander publiek, wil op een andere plek leven en koestert andere religieuze waarden. De vier typen maken zelfs verschillende tekeningetjes. De plaats in de geboorterij in een gezin heeft geen invloed op je persoonlijkheidstype, wat er onder andere op duidde dat ik bezig was met het meten van vier verschillende temperamenttypen, en van denk- en gedragswijzen die teruggaan op onze biologie en die lang voordat we de baarmoeder verlaten in de hersenen zijn geïmplementeerd.

Alle statistische gegevens uit deze steekproef van 39913 anonieme mannen en vrouwen, die ik mijn Typenstudie noem, samen met informatie uit de genetica, neurowetenschap, antropologie, psychologie en andere wetenschappelijke disciplines, vormen de basis van mijn bevindingen over Verkenners, Bouwers, Regelaars en Onderhandelaars.

De Studie van de partnerkeuze

Daarna wilde ik uitzoeken of iemands biologische temperament ervoor zorgt dat die persoon voor een liefdespartner aangetrokken wordt tot een bepaald persoonlijkheidstype. Ik had aanwijzingen dat bij elk type een bepaald ander type bijzonder goed paste. Toch maakte ik een tweede studie, de Studie van de partnerkeuze, waarbij ik gebruikmaakte van statistische gegevens uit een andere steekproef: 28128 anonieme heteroseksuele leden van Chemistry.com.

Toen ik naging wie deze mannen en vrouwen wilden ontmoeten zag ik het plan van de natuur: Verkenners voelen zich aangetrokken tot andere Verkenners, mensen die qua temperament veel dezelfde eigenschappen hebben. Ook Bouwers voelen zich aangetrokken tot mensen als zijzelf, andere Bouwers. Maar Regelaars neigen naar Onderhandelaars, en Onderhandelaars naar Regelaars. Die twee persoonlijkheidstypen voelen zich aangetrokken tot individuen met een complementair temperament.7 (Zie aanhangsel B.) Bovendien komen die patronen net zo goed bij mannen als bij vrouwen voor.

Geen wonder dat zoveel wetenschappers en leken denken dat ‘tegengestelden elkaar aantrekken’ terwijl zoveel anderen geloven in ‘soort zoekt soort’. Beide patronen komen voor, het hangt er maar vanaf wat je voornaamste persoonlijkheidstype is. Ik had het gevoel of ik een kijkje had genomen in de keuken van Moeder Natuur en daar over haar recepten voor de liefde was gestruikeld.

Maar hoe doorzoekt iemand op een datingsite een serie foto’s en profielen en hoe selecteert of herkent hij of zij zelfs de personen van een bepaald biologisch type?

Het blijkt dat ons gezicht en onze woorden veel zeggen over wie we zijn.

Wat zegt een gezicht?

Neem de iris van het oog. De holtes (of kuiltjes) van de iris en de groefjes (of lijnen die rond de buitenrand van de iris lopen) zijn verbonden met specifieke kenmerken van het temperament. Mensen met meer groefjes zijn impulsiever en eerder bereid toe te geven aan hun verlangens, eigenschappen van de Verkenner. Personen met meer putjes daarentegen hebben meer vertrouwen, zijn hartelijker en tederder, eigenschappen van de Onderhandelaar.

Misschien verklaart dit voor een deel waarom we zo diep in de ogen van een potentiële geliefde kijken, zelfs op een foto. Onbewust vangen we subtiele boodschappen op over het temperament – hoe hij of zij waarschijnlijk zal denken en handelen in de toekomst.

We geven nog meer over ons temperament te kennen door de bouw van ons gezicht. Geprononceerde vierkante kaken, hoge uitstekende jukbeenderen, zware wenkbrauwen en een breed, hoog voorhoofd wijzen allemaal op een behoorlijke testosteronactiviteit, de voornaamste chemische stof van de Regelaar. Zelfs vrouwen met een hoog testosterongehalte hebben heel wat van deze kenmerken. Kijk maar naar de hoge jukbeenderen, de brede kin en het hoge voorhoofd van veel vrouwelijke beroemdheden.

Ook het oestrogeengehalte is bij beide seksen aan het gezicht af te lezen. Een frisse, gladde huid, volle lippen, een kleine neus, een rond, zacht gezicht, fijne wenkbrauwen en andere babyachtige trekken wijzen allemaal op een hoge oestrogeenactiviteit.

Ik heb geen studies gevonden over de gelaatstrekken die verbonden zijn met dopamine, de chemische stof die overheerst bij de Verkenner, of met serotonine, de voornaamste chemische stof van de Bouwer. Op één uitzondering na: personen met een specifieke dopamineactiviteit hebben meestal expressievere gezichten. Toch vermoed ik dat de Verkenners en de Bouwers beiden verschillende gelaatskenmerken hebben – en ooit zullen de wetenschappers ze ontdekken.

‘Beloven, veel beloven is de ziel van een advertentie,’ zei Samuel Johnson, de achttiende-eeuwse literaire leeuw. We beloven veel met onze gezichten, ook bepaalde fundamentele kenmerken van het temperament die we in een liefdesrelatie meenemen.

Verlokkende woorden

Verkenners, Bouwers, Regelaars en Onderhandelaars maken hun specifieke temperament ook duidelijk met hun woorden.

Die uitspraak heeft een geschiedenis, die bekendstaat als de lexicale hypothese. Rond 1930 stelden psychologen dat mensen, als ze een beschrijving geven van zichzelf, woorden en zinnen kiezen waarmee ze de eigenschappen benadrukken die zij beschouwen als de belangrijkste van hun zijn. Mettertijd worden die woorden in hun spreekgewoonten gecodeerd.

Deze keer maakte ik dus gebruik van een andere statistische steekproef, afkomstig van 178532 anonieme mannen en vrouwen op Chemistry.com, waarmee ik mijn Studie van de woordtypen op touw zette. Ik stelde een lijst samen van 170 woorden en onderzocht hoe vaak elk persoonlijkheidstype die woorden gebruikte bij de beschrijving van zichzelf en van zijn verwachtingen omtrent een partner.

Avontuur is het woord dat het vaakst voorkwam bij de Verkenners. De andere negen waren achtereenvolgens: risico, spontaneïteit/spontaan, energie, nieuw, plezier, reizen, hartelijk, hartstocht en actief.

Familie is het meest gebruikte woord bij de Bouwers. Daarna zijn Bouwers gek op de woorden eerlijkheid, meelevend, moraal/moreel, respect, loyaal, vertrouwen, waarden, liefhebbend en betrouwbaar.

Intelligent en intelligentie staan samen boven aan de woordenlijst van de Regelaars. Maar Regelaars staan ook positief tegenover intellectueel, debat, sukkel, klungel/klungelig, ambitie/ambitieus, gedreven, politiek, uitdaging/uitdagend en werkelijk.

Je kunt wel raden wat de favoriete woorden van de Onderhandelaars zijn. Hartstocht en hartstochtelijk. Deze mannen en vrouwen gebruiken ook graag werkelijk, hart, vriendelijk/vriendelijkheid, gevoelig, lezen/lezer, lief, kennis/leren, willekeurig/toevallig en empathisch/empathie.

Woorden, woorden, woorden. Zoals Mark Twain zei: ‘Het verschil tussen het juiste woord en het bijna juiste woord is het verschil tussen bliksemvuur en een vuurvliegje.’ Woorden zijn verbale elektriciteit. Als de leden van Chemistry.com het profiel van potentiële partners lezen, moeten ze bepaalde woorden zien die hen onmiddellijk naar specifieke persoonlijkheidstypen leiden.8

Je primaire en secundaire type

We zijn het uithangbord van onze genetische aard. En hoewel ieder van ons een uniek mengsel is van alle vier de persoonlijkheidstypen, geven we van enkele van deze typen vaker (en natuurlijker) blijk dan andere. Ikzelf bijvoorbeeld ben hoofdzakelijk Verkenner en in de tweede plaats Onderhandelaar. Ik heb maar een paar eigenschappen van de Regelaar en nog minder van de Bouwer; bovendien handel ik soms ‘karakterloos’.

Maar ik ben van mening geraakt dat zowel je primaire als secundaire type de spil van je temperament is.

Patrick, de kersverse echtgenoot van Suzanne, liet duidelijk merken wat zijn primaire en secundaire type is: hij is in de eerste plaats Onderhandelaar en in de tweede plaats Verkenner. Enkele minuten nadat Patrick enthousiast dat Italiaanse restaurant binnen was gestapt op de avond van zijn huwelijk etaleerde hij veel eigenschappen van die beide typen.

Om te beginnen was hij onmiddellijk charmant; hij was fijngevoelig voor de mensen om hem heen en wist geweldig goed hoe hij met iedereen om moest gaan. Hij straalde warmte en oprechtheid uit. Bovendien was Patrick ‘sociaal geëngageerd’. In zijn vrije tijd gaf hij Engelse les aan immigranten uit Afrika en Azië en stuurde hulpgoederen naar oorlogsvluchtelingen in buitenlandse kampen. Sterker nog, omwille van zijn verbale vermogens, zijn soepele omgangsvormen, zijn empathie en flexibiliteit kon hij gedijen in landen waar weinigen durven te werken en waar velen die er werken, falen. Patrick was een Onderhandelaar in hart en nieren.

Maar zijn secundaire type, de Verkenner, was ook overduidelijk zichtbaar. Patrick had een aanstekelijke spontaneïteit. Toen ik tijdens de huwelijksceremonie vroeg of ik een slokje wijn mocht, antwoordde hij goedhartig: ‘Alle wijn?’ Tijdens een van de rocknummers greep hij de microfoon en gaf in zijn deftige witte trouwpak een Elvis Presley-imitatie ten beste: de typische fratsen van iemand die sociaal risico’s neemt. En de hele avond zigzagde hij tussen de ballonnen door naar alle tafels en trok zelfvoldane ‘singles’ tevoorschijn om te dansen op de rock-’n-roll. Patrick was een mooi mengsel van de verbaal begaafde, fantasievolle, meevoelende Onderhandelaar en de energieke, nieuwshongerige Verkenner. Suzanne had hem waarschijnlijk meteen ingeschat toen ze op Chemistry.com zijn foto zag en zijn profiel las.

Ik bracht niet veel tijd door met Suzanne op de avond van haar huwelijk; begrijpelijk, ze had het erg druk. Maar ze had me verteld dat ze in de eerste plaats een Regelaar was en in de tweede plaats een Bouwer. Dus kon ik vanuit mijn ervaring haar temperament wel enigszins thuisbrengen.

Als Regelaar was Suzanne hoogstwaarschijnlijk gerichter dan haar kersverse echtgenoot; ongetwijfeld ging ze op een resolute maar inventieve manier recht op haar doel af. Naast dat betoverende gezichtje en haar zandloperfiguur was Suzanne bijna zeker openhartiger, analytischer, veeleisender en ook onafhankelijker. En als Bouwer was ze ongetwijfeld plichtsgetrouwer en behoedzamer dan haar nieuwe partner.

De ‘juiste’ combinatie

Hoogst opmerkelijk aan die prachtige bruiloft is dat Patrick en Suzanne perfect passen in een van de patronen van de natuur. Zoals je weet zijn hun primaire typen, de Onderhandelaar en de Regelaar, tot elkaar aangetrokken. Bovendien kunnen hun secundaire typen, de Verkenner en de Bouwer, elkaar in evenwicht houden en zorgen voor de kracht die de ander nodig heeft. Dus terwijl ik toekeek hoe Patrick en Suzanne hun beloften uitwisselden en daarna rondzwierden over de dansvloer, vroeg ik me plotseling af hoe het ze in de toekomst zou vergaan.

Zouden ze over vijftig jaar nog verliefd zijn?

Ik dacht van wel – om biologische redenen.

Onderhandelaars en Regelaars hebben een heel ander basistemperament. Maar deze typen waarderen elkaars denktrant. Beide typen stellen zich graag mogelijkheden voor en houden ervan om theorieën te ontvouwen. Patrick en Suzanne zullen dus waarschijnlijk jarenlang met plezier praten over hun opvattingen en persoonlijke filosofieën. Toch zullen ze alle twee elkaar aanvullen in hun gesprekken. Terwijl Patrick de grote lijnen zal zien, zal Suzanne ongetwijfeld meer weten over een kleiner stuk van de sociale, politieke of ethische puzzel. Ze zullen bijna zeker op elkaar indruk maken met hun kennis en ideeën.

Deze twee typen hechten veel belang aan hun onafhankelijkheid, hoewel Suzanne er waarschijnlijk veel beter mee zal omgaan aangezien Regelaars normaliter openhartig en nuchter zijn. Maar Patrick zal Suzannes vrijmoedige, resolute natuur waarderen – want Onderhandelaars zijn piekeraars. Ze leven dikwijls in een innerlijke wereld vol gewetensonderzoek, keuzen en ethische verwikkelingen die hen ervan weerhoudt tot een beslissing te komen.

Ze zullen elkaar ook wederzijds bewonderen. Suzanne bewondert, vermoedelijk, Patricks fantasie, inzicht en vermogen om mensen te begrijpen en doeltreffend met hen om te gaan. Ze zal zich ook nestelen in zijn medeleven, enthousiasme en oprechtheid. En haar scepticisme zal het gemakkelijke vertrouwen van Patrick compenseren.

Maar het leven zal niet alleen rooskleurig zijn voor dit dynamische paar. Regelaars respecteren zelfbeheersing. Dus zal Suzanne Patricks impulsieve optreden bij tijd en wijle een beetje overdreven vinden. Ook zal ze wel eens geërgerd raken door zijn intuïtieve kant. Regelaars zijn logisch en kunnen van hun stuk gebracht worden door de ongebreidelde fantasie van Onderhandelaars. Intussen zal Patrick af en toe denken dat hij gek wordt van Suzannes pragmatisme. Ook hun secundaire typen, de Verkenner en de Bouwer, zullen zich doen gelden in hun relatie: af en toe zal Patrick zich wel geremd voelen door Suzannes behoedzaamheid, terwijl Suzanne tabak kan krijgen van de onpraktische kant van Patrick.

Desondanks heeft de natuur Patrick en Suzanne veel complementaire primaire en secundaire eigenschappen geschonken. Met die grote stimulans van hun biologische aard, samen met een beetje werk en wat geluk, hebben ze een prima kans om voor altijd ‘in de pas’ te lopen, precies zoals ze dat deden toen ze rondzwierden over de dansvloer op die opgewekte bruiloftsavond: twee heel verschillende personen die volmaakt met elkaar in harmonie waren.

Onze ‘wederhelft’

In Symposium beschrijft Plato een feestelijk diner in het Atheense huis van Agathon in het jaar 416 voor Christus. Vele wijzen uit het klassieke Griekenland waren aanwezig. En toen ze op hun chaises longues lagen stelde een van de gasten voor om als tijdverdrijf de god van de liefde te beschrijven. Iedereen was het ermee eens en om de beurt hielden ze een lofrede op de Liefde.

Op die bijeenkomst verzon Aristophanes zijn bekende verhaal over de mannen en vrouwen aan het begin der tijden. Elk paar, mijmerde hij, vormde oorspronkelijk één enkel wezen. Twee hoofden, twee rompen, twee stellen genitaliën, vier benen: elke manvrouw was één beest. Maar die reuzen kwamen in opstand. En omdat ze een bedreiging vormden voor de troon van Zeus, nam deze heerser over het universum represailles, splitste elke reus in tweeën en creëerde zo man en vrouw. Sindsdien, verklaarde Aristophanes, is ieder van ons op zoek naar zijn of haar ontbrekende wederhelft.

Wil je weten wat jouw primaire en secundaire persoonlijkheidskenmerken zijn? Doe dan mijn test in het volgende hoofdstuk zodat ik je om te beginnen enige inzichten van de natuur kan bieden over wie je bent, waarom je tot een bepaalde persoon wel wordt aangetrokken en niet tot een andere en hoe je jouw wederhelft kunt vinden en begrijpen.

HOOFDSTUK 2

Persoonlijkheidstypentest van dr. Helen Fisher

Deze test omvat een aantal uitspraken. Lees elke uitspraak en omcirkel het antwoord dat het beste bij je past:

ZO (Zeer mee Oneens), O (mee Oneens), E (mee Eens) of ZE (Zeer mee Eens).

SCHAAL 1

1. Ik vind onvoorspelbare situaties spannend.

ZO   O    E    ZE

2. Ik handel impulsief.

ZO   O    E    ZE

3. Ik vind het vervelend als ik dezelfde gewone dingen moet doen.

ZO   O    E    ZE

4. Ik heb een zeer breed scala van interesses.

ZO   O    E    ZE

5. Ik ben optimistischer dan de meeste andere mensen.

ZO   O    E    ZE

6. Ik ben creatiever dan de meeste andere mensen.

ZO   O    E    ZE

7. Ik zoek altijd naar nieuwe ervaringen.

ZO   O    E    ZE

8. Ik doe altijd nieuwe dingen.

ZO   O    E    ZE

9. Ik ben enthousiaster dan de meeste andere mensen.

ZO   O    E    ZE

10. Ik ben bereid risico’s te nemen voor de dingen die ik wil doen.

ZO   O    E    ZE

11. Ik word rusteloos als ik een bepaalde tijd thuis moet blijven.

ZO   O    E    ZE

12. Mijn vrienden zouden zeggen dat ik erg nieuwsgierig ben.

ZO   O    E    ZE

13. Ik heb meer energie dan de meeste andere mensen.

ZO   O    E    ZE

14. Als ik vrij ben bepaal ik graag zelf wat me leuk lijkt om te doen.

ZO   O    E    ZE

TOTAAL ________________

SCHAAL 2

1. Ik vind dat consequente gewoonten voor orde en rust in het leven zorgen.

ZO   O    E    ZE

2. Ik overdenk elke mening herhaaldelijk en grondig voordat ik mijn plan trek.

ZO   O    E    ZE

3. Mensen dienen zich te gedragen volgens vaststaande normen over wat passend is.

ZO   O    E    ZE

4. Ik plan graag ver vooruit.

ZO   O    E    ZE

5. Over het algemeen vind ik het belangrijk om regels te volgen.

ZO   O    E    ZE

6. Zorgvuldig omgaan met mijn bezittingen heeft een hoge prioriteit voor mij.

ZO   O    E    ZE

7. Mijn familie en vrienden vinden dat ik traditionele waarden heb.

ZO   O    E    ZE

8. Ik kom meestal zeer nauwkeurig mijn plichten na.

ZO   O    E    ZE

9. Ik ben meestal voorzichtig zonder bang te worden.

ZO   O    E    ZE

10. Mensen horen zich te gedragen op moreel gezien correcte manieren.

ZO   O    E    ZE

11. Het is belangrijk het gezag te respecteren.

ZO   O    E    ZE

12. Ik heb liever trouwe vrienden dan interessante vrienden.

ZO   O    E    ZE

13. Lang vaststaande gebruiken dienen gerespecteerd en in stand gehouden te worden.

ZO   O    E    ZE

14. Als ik iets wil afmaken ga ik graag kaarsrecht op mijn doel af.

ZO   O    E    ZE

TOTAAL ________________

SCHAAL 3

1. Ik heb geen moeite ingewikkelde machines te begrijpen.

ZO   O    E    ZE

2. Ik houd van competitiegerichte gesprekken.

ZO   O    E    ZE

3. Regels en patronen die ten grondslag liggen aan systemen, intrigeren mij.

ZO   O    E    ZE

4. Ik ben meer op analyse en logica ingesteld dan de meeste andere mensen.

ZO   O    E    ZE

5. Ik houd me regelmatig grondig bezig met intellectuele onderwerpen.

ZO   O    E    ZE

6. Ik kan problemen oplossen zonder mijn emotie mee te laten spelen.

ZO   O    E    ZE

7. Ik zoek graag uit hoe alles werkt.

ZO   O    E    ZE

8. Ik ben nuchter.

ZO   O    E    ZE

9. Debatteren is een goede manier om mijn verstand af te zetten tegen dat van anderen.

ZO   O    E    ZE

10. Ik heb er geen moeite mee een keuze te maken, zelfs als er verschillende alternatieven zijn die in eerste instantie even goed lijken.

ZO   O    E    ZE

11. Als ik een nieuw apparaat koop, bijvoorbeeld een fototoestel, computer of auto, wil ik alles weten van de technische eigenschappen ervan.

ZO   O    E    ZE

12. Ik mijd graag nuances en zeg exact wat ik bedoel.

ZO   O    E    ZE

13. Ik vind het belangrijk om direct te zijn.

ZO   O    E    ZE

14. Als ik een beslissing neem, blijf ik liever bij de feiten dan dat ik heen en weer word geslingerd door de gevoelens van anderen.

ZO   O    E    ZE

TOTAAL ________________

SCHAAL 4

1. Ik wil graag de diepste behoeften en gevoelens van mijn vrienden weten.

ZO   O    E    ZE

2. Ik hecht veel waarde aan diepe emotionele intimiteit in mijn relaties.

ZO   O    E    ZE

3. In het algemeen volg ik mijn hart bij het nemen van belangrijke beslissingen, zonder rekening te houden met wat logisch is.

ZO   O    E    ZE

4. Ik betrap mezelf er vaak op dat ik dagdroom.

ZO   O    E    ZE

5. Ik kan makkelijk van mening veranderen.

ZO   O    E    ZE

6. Na het kijken naar een emotionele film voel ik me vaak uren later nog steeds geëmotioneerd.

ZO   O    E    ZE

7. Ik kan me levendig voorstellen dat mij niet alleen geweldige, maar ook afschuwelijke dingen overkomen.

ZO   O    E    ZE

8. Ik ben erg gevoelig voor de gevoelens en behoeften van anderen.

ZO   O    E    ZE

9. Ik merk dat ik in de loop van de dag vaak in gedachten verzonken ben.

ZO   O    E    ZE

10. Ik doorvoel emoties dieper dan de meeste andere mensen.

ZO   O    E    ZE

11. Ik heb een levendige fantasie.

ZO   O    E    ZE

12. Als ik wakker word uit een levensechte droom kost het me een paar seconden om terug te keren naar de werkelijkheid.

ZO   O    E    ZE

13. Als ik lees vind ik het prettig als de schrijver een zijpad in slaat om iets moois of betekenisvols te zeggen.

ZO   O    E    ZE

14. Ik ben erg empathisch ingesteld.

ZO   O    E    ZE

TOTAAL ________________

Score

Om de score te bepalen moet je jezelf 0 punten geven voor elk ZO-antwoord, 1 punt voor elk O-antwoord, 2 punten voor elk E-antwoord en 3 punten voor elk ZE-antwoord. Tel dan het aantal punten in elk van de vier schalen;maar tel níét alle punten van alle schalen bij elkaar.

Schaal 1 meet in hoeverre je een Verkenner bent. Schaal 2 in hoeverre je een Bouwer bent. Schaal 3 in hoeverre je een Regelaar bent. Schaal 4 in hoeverre je een Onderhandelaar bent. De schalen met de twee hoogste scores zijn je primaire en secundaire persoonlijkheidstype. Als je bijvoorbeeld 32 punten hebt op schaal 1; 20 punten op schaal 2; 27 punten op schaal 3 en 19 punten op schaal 4, ben je een VERKENNER/Regelaar.

HOOFDSTUK 3

De kaarten die je zijn toebedeeld:

Het kansspel van de natuur

Ken jezelf.
GRIEKS AFORISME

Dus, wie ben je?

‘Niemand weet wat er in hem zit totdat hij probeert om het tevoorschijn te halen,’ schreef Ernest Hemingway. Wat heb je over jezelf tevoorschijn gehaald na deze persoonlijkheidstest? Ben je een BOUWER/Onderhandelaar? Een REGELAAR/Verkenner? Of een andere combinatie? Uiteraard is geen van de combinaties beter of slechter dan andere. Eigenlijk zijn we allemaal een mengeling van alle vier de typen; we scoren op een van deze schaalverdelingen gewoon hoger dan op de andere. Maar ik ben gaan geloven dat de twee persoonlijkheidstypen die bovenaan staan in het algemeen onze persoonlijkheid beheersen.

Dat wil niet zeggen dat je biologie je lot is; we bengelen niet als marionetten aan een DNA-draad. Alvorens ik meer vertel over deze persoonlijkheidstest en over wie je bent, moet ik eigenlijk met nadruk stellen dat je temperament samen met al jouw levenservaringen je maken wie je bent.1

Daar ben ik zeker van – want ik heb een eeneiige tweelingzus, Lorna. We hebben dezelfde biologie geërfd en zijn allebei VERKENNER/Onderhandelaar. Toch hebben onze individuele ervaringen verschillende mensen van ons gemaakt. Eerlijk gezegd bestudeer ik al vele jaren mijn specifieke mengeling van biologie en cultuur.

Om te beginnen kunnen we beiden risico’s verdragen. Lorna is ballonpilote. Ze vaart op de luchtgolven boven de bergen van Colorado en Zwitserland waarbij haar mand, die tot aan haar middel komt, alleen door een overgrote bunsenbrander wordt bestuurd. Als antropologe bespreek ik in het openbaar netelige onderwerpen als seks, overspel, scheiding en genderverschillen. We ervaren dus beiden ongetwijfeld dezelfde dopamineactiviteit, de chemische stof die verbonden wordt met het nemen van risico’s en die de overhand heeft bij de Verkenner.

Lorna schildert ook met olieverf. En hoewel dat beroep geen zichtbare overeenkomsten heeft met mijn schrijverschap, bouwt Lorna een doek op uit duizenden minieme penseelstreken, terwijl ik met duizenden kleine woorden een boek schrijf. We zijn beiden doelgericht en verdienen beiden ons dagelijks brood met een creatieve bezigheid, wat eveneens op deze dopamineactiviteit duidt. We hebben ook beiden een baan die goede sociale vaardigheden vereist, dus hebben we ongetwijfeld hetzelfde oestrogeengehalte, de voornaamste chemische stof van de Onderhandelaar.

Bovendien werkt geen van ons beiden in de bedrijfswereld of bij een strijdmacht, waar het om structuur, regels of militaire gedragslijnen draait. In plaats daarvan werken we beiden voor onszelf; we werken beiden alleen; we hebben beiden flexibele schema’s, streven doelen na die we onszelf hebben opgelegd en hebben onconventionele bezigheden. Hoogstwaarschijnlijk getuigen we dus van een lage serotonineactiviteit, de voornaamste chemische stof van de Bouwer. En we houden beiden in dezelfde mate van seks, waaruit we af kunnen leiden dat we beiden hetzelfde elementaire testosterongehalte hebben geërfd, het belangrijkste hormoon van de Regelaar.

Toch verschilt mijn dagelijks leven als antropologe en schrijfster sterk van dat van Lorna als ballonpilote en schilderes. We dragen een andere stijl kleding, doen aan andere sporten, lezen andere soorten boeken, leven zelfs in andere landen. Lorna en ik zijn geen replica’s van elkaar.

Daarmee wil ik zeggen dat niet alle Verkenners, Bouwers, Regelaars en Onderhandelaars eender zijn. Sommige Verkenners beklimmen bergen; andere zijn geschiedenisfanaten, antiekverzamelaars, toneelliefhebbers of gulzige lezers. Sommige Bouwers leiden ondernemingen; andere worden soldaat of accountant; weer andere zijn priester, rabbi of imam. Sommige Regelaars werken dag en nacht in een lab om het middel tegen kanker te vinden; andere vinden computerchips uit, werken in een autocarrosseriewinkel of knutselen in hun garage. En sommige Onderhandelaars leiden aan de conferentietafel landen naar de vrede; andere werken op een kleuterschool; weer andere zetten zich in voor sociale doelen.

De test die je zojuist hebt gedaan meet je aangeboren natuur, de kaarten die je zijn toebedeeld. Op deze genetische basis vorm je door je keuzen en ervaringen je persoonlijkheid in ruimere zin.

‘Jezelf’ zijn

Toch zijn mensen geneigd te denken en te handelen op volstrekt andere manieren – die van de Verkenner, de Bouwer, de Regelaar en de Onderhandelaar. En de meesten van ons vertonen in hoofdzaak twee van deze persoonlijkheidsvormen.

Uiteraard zijn er uitzonderingen.

Mijn vriend Keith bijvoorbeeld vertoont regelmatig eigenschappen van drie van de vier persoonlijkheidstypen. Hij is uiterst innemend en tevens poëtisch in woorden en verbale beelden, allemaal kenmerken van de Onderhandelaar. Maar hij verdient zijn brood als neurowetenschapper van wereldklasse, die ingewikkelde technische laboratoriumexperimenten uitvoert zoals de Regelaar dat doet. En zijn wetenschappelijke theorieën, toespraken en gedichten getuigen allemaal van de nieuwsgierigheid, creativiteit, schwung en durf van de Verkenner.

Bij anderen zijn alle vier de persoonlijkheidstypen als het ware even sterk vertegenwoordigd. Neem Jennifer, redacteur bij een grote Amerikaanse uitgeverij in New York. Na het invullen van mijn persoonlijkheidstest belde Jennifer me op met het bericht dat haar scores op alle vier de schaalverdelingen bijna identiek waren. ‘Ik moet wel een vreselijk vervelend mens zijn,’ riep ze uit. ‘Nauwelijks,’ antwoordde ik. ‘Je bent gewoon heel evenwichtig.’ Maar ook al liggen haar scores heel dicht bij elkaar, toch vermoed ik dat Jennifers primaire en secondaire typen nog steeds het beste aangeven wie ze is.

De meesten van ons kunnen ook doen alsof we iemand zijn die we niet zijn. Zoals Miguel uitriep in Don Quijote van Cervantes: ‘Ik weet wie ik ben, en ik weet ook dat ik niet alleen de personen kan zijn die ik heb genoemd, maar alle twaalf Pairs van Frankrijk en ook de Negen Besten.’

We zijn allemaal in staat om ‘karakterloos’ te handelen. Maar dat is vermoeiend. Verkenners, die naar nieuwe dingen verlangen, hebben algauw moeite om een saai werkregime of strikt sociaal schema eindeloos vol te houden. De behoedzame Bouwers zullen zich niet lekker voelen als ze langer dan een paar weken of maanden ‘op de rand’ moeten leven. De resolute, praktische Regelaars worden steeds ongeduldiger als ze voor een beslissing op anderen moeten wachten. En de meevoelende, zorgzame Onderhandelaars genieten niet makkelijk van een baan waarin ze keihard moeten zijn, zoals het folteren van mensen om informatie te krijgen of kiezen wie tijdens een evacuatie in leven zal blijven en wie zal sterven.

Je temperament is niet volledig rekbaar.

Dat werd me duidelijk op een avond kort nadat ik een voordracht had gehouden in Washington, DC. Er kwam een vrouw uit het publiek naar me toe en ze legde uit dat ze al drie jaar omging met een man maar zich bij hem nooit echt ‘zichzelf’ had gevoeld. Om hem te plezieren beweerde ze van militaire geschiedenis en van televisiesport te houden. In zijn buurt legde ze ook een absurde, naïeve ijver aan de dag, die ze niet van zichzelf herkende. Ze redde het, zei ze, maar haar prestaties putten haar wel uit. ‘Als hij de stad uit gaat voor zaken,’ deelde ze me in vertrouwen mee, ‘glip ik terug in mijn ongekunstelde ik.’

De psycholoog Erich Fromm schreef: ‘Integriteit bestaat gewoon uit de bereidheid om je identiteit geen geweld aan te doen.’ Ik vermoed dat deze vrouw zich uiteindelijk zo ongemakkelijk gaat voelen dat ze zich bij haar minnaar als ‘zichzelf’ zal gaan gedragen. Wanneer ze haar integriteit terugwint, zal haar relatie óf rijpen óf spaak lopen. Maar wat er ook met haar relatie gebeurt, ongetwijfeld zal ze meer van zichzelf houden.

Houden van ‘jezelf’

Dat zeg ik omdat ik voortdurend constateer dat zo ongeveer iedereen die deze persoonlijkheidstest doet, tevreden lijkt over zijn of haar basistemperament. Verkenners zijn graag nieuwsgierig en spontaan; Bouwers zijn graag behoedzaam, loyaal en traditioneel; Regelaars zijn graag resoluut, logisch en precies; Onderhandelaars houden van hun empathie, altruïsme en fantasie. Zoals Eleanor Roosevelt zei: ‘Ik denk dat we er op de een of andere manier achter komen wie we werkelijk zijn en dan leven met deze beslissing.’ We doen meer dan ermee leven; we houden ervan.

De eerste keer dat ik besefte dat mensen vaak houden van hun specifieke temperament was tijdens een ongemakkelijk moment op mijn kantoor. Een jonge vrouw had contact met me opgenomen, ze zocht werk voor de zomer. Kort tevoren had ze haar doctoraal psychologie gehaald bij een plaatselijke universiteit, en ze wilde werken bij een relatiebureau. Op een lentemiddag kwam ze binnenlopen, een piepkleine, keurige, alerte jonge vrouw, helemaal verkrampt in een kostuum. Ze nam plaats op mijn bank en we begonnen het gesprek. Binnen een paar minuten vroeg ik haar of ze mijn persoonlijkheidstest had gedaan. Dat had ze.

‘Wat is uw primaire type?’ vroeg ik.

‘Regelaar,’ antwoordde ze.

‘O,’ reageerde ik. Ik voelde me ineens misselijk. Ik had zojuist beschreven dat Regelaars vaak direct, soms lomp, zelfs ruw zijn. Dus begon ik haar gerust te stellen en zei dat ze ongetwijfeld sociaal erg onderlegd was en aardig voor mensen.

Er viel een pauze. Toen snauwde ze: ‘Ik ben niet aardig voor mensen. Mijn zus doet altijd erg aardig tegen iedereen, zelfs tegen mensen die ze niet mag. Ik vind dat zwak. Ik zeg graag wat ik bedoel.’

Ik was verbijsterd door mijn vergissing. In mijn poging om haar enkele eigenschappen toe te schrijven die ik in het bijzonder bewonder, deze van Onderhandelaars als ikzelf, had ik dat felle jonge Regelaarstype beledigd.

De stabiliteit van het ‘ik’

Zal deze lichtgeraakte jonge vrouw over dertig jaar nog steeds ‘zeggen wat ze bedoelt’? Ik vermoed van wel.

Decennialang hebben psychologen onderzocht hoeveel iemands persoonlijkheid in de loop van de tijd verandert. Ze meten zulke veranderingen door een methode die ‘test-hertest’ wordt genoemd. Ze geven bij verschillende gelegenheden aan dezelfde persoon dezelfde test, met weken, maanden of jaren tussenruimte; dan vergelijken ze de scores. De resultaten? De meeste kenmerken van het temperament blijven je hele leven stabiel.

Bij kinderen en tieners doen zich meer verschillen in de test-hertestscores voor, ongetwijfeld omdat ze zichzelf anders gaan waarnemen naarmate hun talenten duidelijker naar voren komen. En de scores van bejaarden worden mettertijd ook veranderlijker, misschien omdat oudere burgers hebben geleerd om hun persoonlijkheid aan de omstandigheden aan te passen. Actieve mannen en vrouwen die hun natuurlijke aard vrij kunnen tonen – vooral mensen van middelbare leeftijd – leveren de meest nauwkeurige en consistente persoonlijkheidstests.

Toch kunnen bepaalde kenmerken een leven lang veranderen. Pubers over de hele wereld zijn meestal bezorgder, staan doorgaans ontvankelijker voor nieuwe experimenten en zijn niet alleen extravert, maar ook minder plichtsgetrouw en inschikkelijk. Na hun twintigste beginnen ze te veranderen. En op middelbare leeftijd worden mannen en vrouwen in zulke uiteenlopende landen als Engeland, Duitsland, Tsjechië en Turkije plichtsgetrouwer en inschikkelijker, minder extravert, minder ontvankelijk voor nieuwe ervaringen en minder bezorgd.

Maar zelfs op middelbare leeftijd kunnen mensen die een gebeurtenis doormaken die hun leven verandert, een verkeerde voorstelling van zichzelf geven in een persoonlijkheidstest. Trouwen, scheiden, een belangrijke baan verliezen of krijgen, pensionering, de dood van een belangrijke vriend of verwant, verslaving, een ernstige ziekte, alle geneugten en trauma’s van het leven kunnen verandering aanbrengen in wie je denkt te zijn. Heel opmerkelijk is dat gebeurtenissen die het leven veranderen, zelfs specifieke genen in of uit kunnen schakelen, waardoor er blijvende veranderingen in je persoonlijkheid plaatsvinden.

Niet altijd ten slechte. Soms zijn deze gebeurtenissen zo dramatisch dat ze onontwikkelde eigenschappen, waarvan we het bestaan nooit hebben vermoed, tot ontwikkeling brengen. Een dergelijke transformatie moet George zijn overkomen, een vroegere huisbaas van mij.

De transformatie van George

George was een huiseigenaar van de ergste soort, vrekkig en onaangenaam. Hij was zo zuinig dat hij in mijn appartement op de vierde verdieping, zonder lift, weigerde verwarming en warm water aan te leggen. Even irritant was dat George, toen hij de trap van het gebouw verfde, niet verderging dan zijn eigen overloop op de tweede verdieping. Op de twee bovenste verdiepingen van het herenhuis mocht de verf verder afbladderen. Bovendien betichtte hij alle huurders van allerlei ongegronde wandaden.

Hij was op zijn ergst toen hij op een ochtend op mijn deur bonkte en me de huid vol schold omdat ik uitgekauwde artisjokbladeren in het smalle portaal en langs de steile oude trappen naar beneden zou hebben gegooid. Ik had inderdaad de avond tevoren een artisjok gegeten, maar ik had mijn afval zeker niet door het gebouw gestrooid. Terwijl George daar stond te koken van woede, keek ik rond: ja, daar lagen mijn artisjokbladeren, samen met citroenschijfjes en andere herkenbare etenswaren, allemaal her en der op de trap. Maar toen ik opperde dat zijn luie zoon moest hebben gemorst toen hij mijn vuilniszak naar beneden sleepte over de spijkers die uit de rottende treden omhoog staken, stond hij te stotteren van woede.

Kort na dat dwaze voorval maakte George een gebeurtenis mee die zijn leven veranderde: hij hoorde dat hij kanker had. Heel bijzonder is dat hij uit deze ervaring tevoorschijn kwam als een heel inschikkelijk mens. En hoewel hij nooit verwarming of warm water in mijn appartement heeft aangelegd en nooit de trap verder heeft geverfd dan zijn eigen voordeur, bleef hij hoffelijk, zelfs vriendelijk, totdat ik zoveel jaar later het pand verliet.

Welk persoonlijkheidstype was George?

Ik zal het nooit weten. Maar behalve als je een gebeurtenis meemaakt die je geestelijk aangrijpt, zal jouw unieke combinatie van Verkenner, Bouwer, Regelaar en Onderhandelaar zich waarschijnlijk je hele leven of een groot deel ervan handhaven.

De test ‘spelen’

Maar kun je deze persoonlijkheidstest ‘spelen’, je antwoorden veranderen zodat je iemand wordt die je liever wilt zijn?