GEZOCHT: MAN

JACQUELINE HOEFNAGELS
EN SANTJE KRAMER

GEZOCHT: MAN

Een Handleiding Voor De Single Die
Denkt Dat Alle Leuke Mannen Op Zijn

2009
Uitgeverij Contact
Amsterdam/Antwerpen

Bij de productie van dit boek is gebruikgemaakt van papier dat het keurmerk Forest Stewardship Council (FSC) draagt. Bij dit papier is het zeker dat de productie niet tot bosvernietiging heeft geleid. Ook is het papier 100 procent chloor- en zwavelvrij, gebleekt.© 2009 Jacqueline Hoefnagels en Santje Kramer Omslagontwerp Suzan Beijer

© 2009 Jacqueline Hoefnagels en Santje Kramer

Omslagontwerp Suzan Beijer

Omslagillustratie Wendy Panders

Foto auteurs Ronald Hoeben

ISBN 9789025433932

D/2009/0108/904

NUR 320

www.uitgeverijcontact.nl

1. MAN EN MACHT

Het huwelijk is een fantastische uitvinding. Maar een bandenreparatiesetje is dat ook. – BILLY CONNOLLY

EEN HANDVOL HAPPY SINGLES

Van alle singles zegt 2 procent ook werkelijk single te willen blijven, terwijl 98 procent wel hoopt op een relatie. Toch beweren veel vrouwen dat ze niet per se een man willen. En dan volgt er een hele rits bezwaren: een man kost tijd; ik wil mijn eigen leven leiden; ik heb een druk leven; ik heb een leuk leven; ik heb veel vrienden; ik heb er geen energie voor; ook voor de seks heb ik hem niet nodig, Tarzan ligt op mijn nachtkastje; ik ga er niet voor verhuizen; alle mannen zijn in principe grote kinderen en ik heb er zelf al twee in huis. Maar waarom daten dan zo veel vrouwen? Moeten we bovenstaande argumenten dan wantrouwen? Ja, dat moeten we zeker. We spreken een vrouw die beweert écht tot de 2 procent te horen. Ze zegt dat ze blij is met haar situatie. ‘Ik focus op mezelf en op mijn kind. Ik kan het kwaliteitsniveau van mijn eigen leven ontwikkelen. Ik leef nu zoals het mij uitkomt. Soms denk ik dat het wel leuk zou zijn om samen met een man naar de film te gaan, maar dat kan ik ook met een vriendin. Ik heb eigenlijk geen man nodig. Binnen een relatie moet je je erg aanpassen en ik zou mezelf onmiddellijk wegcijferen. Alles wat een relatie omvat, staat mijn ontwikkeling in de weg. Een man kost ook veel tijd, hij heeft verwachtingen van mij. Logisch, dat hoort erbij, alleen heb ik nu geen zin om aan welke verwachting dan ook te voldoen. Daarnaast zijn mannen vaak zeurende wijven. Ik heb geen bochel, ben niet dom, als ik me omdraai heb ik een man. Ik heb ook altijd een relatie gehad, maar nu ben ik gelukkiger.’

En dan komt het: ‘Ik wil dat een man mij leuk vindt. Ik ga niet op Relatieplanet zoeken. Forget it. Laat hij zijn best maar doen voor mij.’

: ‘Ik hoor écht bij die 2 procent. Ik heb verschillende relaties gehad van een aantal jaren, maar het voelde eigenlijk altijd als een “onnatuurlijke” situatie. Ik ben erg op mijn vrijheid gesteld, dus moet er wel heel wat uit een relatie komen wil ik die vrijheid ervoor opgeven!

De praktische voordelen zijn dat ik niet al te veel compromissen hoef te sluiten. Ik hoef nooit ergens naartoe als ik niet wil. Ik heb geen tweede familie waar ik ’s zondags op verjaardagsvisite moet, en ik hoef nauwelijks mensen in mijn omgeving te dulden die niet mijn keuze zijn.

Ik heb voldoende voorvallen meegemaakt waarin mensen vreemd reageerden op het feit dat ik alleen ben. Het gebeurt regelmatig op feestjes dat met name vrouwen een gesprek beginnen met: “En, heb je kinderen?” Op mijn ontkennende antwoord vervolgen ze: “En wat doet je man?” Wanneer ze dan horen dat ik ook geen man heb, draaien ze zich uit het veld geslagen om en lopen weg! En wat te denken van de vrijheid die mensen zich menen te kunnen permitteren om te suggereren dat ik “aan de man moet” of dat ze “nog wel iemand kennen”? Ik heb dan het gevoel dat ik mijn status moet verdedigen, terwijl ik me realiseer dat dit onzin is. Ik zeg altijd dat ik hen ook niet vraag verantwoording af te leggen voor het feit dat ze wel met iemand zijn.’

: ‘Ik ben dertig en ben de ware nog niet tegengekomen. Dat vind ik op zich geen probleem, ik stort me lekker op mijn carrière en ontmoet wel eens iets leuks. Wat ik wel erg vind, is dat zo langzamerhand al mijn vriendinnen aan de man zijn en aan de kinderen beginnen, zodat ik de hele tijd dat prille geluk over me heen krijg. Ik ben de afgelopen twee jaar vier keer getuige geweest op een huwelijk met alles erop en eraan. Kost me ontzettend veel tijd om dat allemaal te regelen. Zit ik weer op een voorbesprekingsdiner met de wederzijdse ouders. Ze vragen mij natuurlijk ook omdat ik als vrouw alleen, in hun ogen, altijd kan. Misschien denken ze zelfs dat ze me een plezier doen door me van de straat te houden.’

De hedendaagse vrouw heeft geen man nodig en vindt een relatie een aanslag op haar persoonlijk leven. Dat is ook zo, maar zij doet ook een aanslag op zijn persoonlijk leven en ze vindt dat ze daar recht op heeft. En al heeft ze geen man nodig – iets wat ze goed duidelijk maakt – ze wíl er wel een. Maar daarin is ze niet duidelijk. De vrouw vertelt de man wat ze allemaal doet, en daarin zit nauwelijks ruimte voor een relatie. De mannen hebben het er maar moeilijk mee. Enerzijds moeten ze man zijn, anderzijds eigenlijk niet.

VOOR HET PERSPECTIEF: EEN STUKJE GESCHIEDENIS

Het huwelijk had duizenden jaren lang niets te maken met versmelting van zielen en brandende lijven, maar was een zuiver economische deal. Man en vrouw werkten samen de hele dag op het land of deden andere lichamelijke arbeid. Vrije tijd was er niet of nauwelijks. De kinderen werkten mee zodra ze konden. Gezinnen waren afhankelijk van de rest van de gemeenschap, dus de gemeenschap bepaalde welk huwelijk (lees: werkovereenkomst) het meest geschikt was. Trouwen betekende: je werkplek innemen. Mannen en vrouwen verschilden eigenlijk alleen maar lichamelijk van elkaar – de vrouw baarde en zoogde en had minder spierkracht – en als je het goed kon vinden met je man had je mazzel of was je gewoon verstandig.

Nog maar heel kortgeleden, een eeuw of twee, kwam de liefde als basis voor een huwelijk op de proppen, samen met de ontdekking van de ‘vrouwelijke’ en ‘mannelijke’ natuur. Basisverschillen: de vrouw is liever en daarom geschikter voor verzorgende beroepen; doordat zij gevoelig is en gemakkelijk uit het lood is te slaan, is ze niet in staat een functie in het harde maatschappelijke leven te vervullen, en logisch denken kan ze al helemaal niet – het woord ‘hysterie’ is direct afgeleid van het Griekse woord voor baarmoeder. Door de ontwikkeling van de markteconomie (loon in plaats van landopbrengst of wederdienst) kon het gezin een zelfstandiger gemeenschapje vormen binnen grotere verbanden. Dat er liefde aan te pas moest komen, betekende niet dat de vrouw eens goed om zich heen kon kijken, of de verloofde mocht uitproberen.

Pas halverwege de negentiende eeuw begonnen de hogere klassen te leven in wat wij nu ‘traditionele gezinnen’ noemen: omdat er steeds meer werk kwam dat niet in of rond het huis werd verricht, transformeerde de man tot kostwinner, de vrouw bleef thuis en zorgde voor de kinderen. De lagere klassen konden zich dat nog niet permitteren. Maar langzaamaan gingen steeds meer mannen buitenshuis werken en het kostwinnermodel won terrein, met bijpassende idealen. Vrouwen moesten vermijden dat zij mannen verleidden. In geval van een zwangerschap bij ongehuwden was de vrouw een sloerie of op zijn minst heel dom geweest, de man ‘was nu eenmaal zo’. De vrouw moest gelukkig zijn in haar kleine kringetje, en als ze onrustig werd moest ze maar flink gaan borduren.

Om ervoor te zorgen dat de vrouw thuisbleef om de kinderen op te voeden, werden er handige overheidsmaatregelen bedacht. Tot 1956 was de gehuwde vrouw handelingsonbekwaam. Tot dat jaar was de man de baas over haar, over de kinderen, het inkomen, over alles. Een alleenstaande vrouw was niet handelingsonbekwaam, want die moest natuurlijk wel haar eigen geld kunnen verdienen.

Het hoogtepunt van het fenomeen ‘het gezin als hoeksteen van de samenleving’ kwam na de oorlog, in de jaren vijftig en zestig van de vorige eeuw. De morele druk was hoog. De kerk had nog veel te zeggen en het huwelijk was de norm. Of je wilde trouwen deed er niet toe. Zo kwam de vrouw terecht in een ‘catch-22’: enerzijds werd ze geacht te trouwen uit liefde, anderzijds werd ze op haar zesentwintigste als ouwe vrijster afgeschreven. Wie de mannen niet voor het uitkiezen had, was geneigd de minst erge te nemen. Onaardig, oneerlijk, oninteressant, onooglijk, alles beter dan niks. In 1960, het absolute hoogtepunt, was ruim 90 procent van alle huwbare vrouwen in Nederland getrouwd. Werkte ze voor het huwelijk, dan werd dat gezien als een stage voor ‘later’. Ze deed iets met kinderen of in de verpleging. Ongetrouwde vrouwen werden als zielig beschouwd, er mankeerde vast iets aan, misschien waren ze zelfs wel lesbisch. Vrouwen die niet stonden te trappelen om zo snel mogelijk baby’s te krijgen, kregen de pastoor op bezoek die dreigend vroeg wat er mis was. Tot ver in de jaren zestig zaten vrouwen met een rothuwelijk vast omdat ze nergens anders heen konden, slecht waren opgeleid, niet gewend aan het nemen van zelfstandige beslissingen, niet in staat zelf de kinderen te onderhouden. De enkele vrouw die ervoor koos alleenstaand te blijven, moest van goeden huize komen. Ze moest een stevige persoonlijkheid hebben én een behoorlijke baan.

De macht van het traditionele huwelijk heeft dan ook niet lang geduurd. De pil kwam in 1964 op de markt en in hetzelfde jaar trad de Nederlandse Bijstandswet in werking. Pil en bijstand boden vrouwen keuzemogelijkheden. Daarna zijn vrouwen in een hoog tempo verzelfstandigd. Ondanks het verdwijnen van meisjesscholen was het verschil in opleiding tussen jongens en meisjes in de jaren zeventig nog groot, op alle niveaus. Jongens met een matig stel hersens en geen enkel academisch talent werden met hangen en wurgen door het vwo gesleurd en vervolgens naar de universiteit geschopt, terwijl hun veel slimmere zusje een niet al te moeilijke of lange maar praktische opleiding moest gaan volgen. Iets met toerisme of zo, dan kon ze een beetje reizen voordat ze ging trouwen. Jongens deden bij voorkeur bèta, meisjes konden beter talen leren, dat was later handig in hun functie als De Vrouw Van. Maar de tweede feministische golf spoelde, toen de scherpe kantjes er een beetje af waren, snel over het land. In 1975 kwam de Wet gelijk loon vrouwen en mannen, in 1980 de Wet gelijke behandeling van mannen en vrouwen. Inmiddels hebben vrouwen mannen op het gebied van scholing al ingehaald. Ze presteren gemiddeld beter op elk schooltype. Er studeren ook meer vrouwen dan mannen. Er zijn nog steeds ‘vrouwenberoepen’ en ‘mannenberoepen’, en de traditionele mannenberoepen betalen doorgaans beter, maar er is geen beroep meer dat ontoegankelijk is voor vrouwen. Het is allang geen mannenmaatschappij meer, maar een m/v-maatschappij. En dat is allemaal in een rap tempo tot stand gekomen. Aan het krijgen van een kind hoeft nauwelijks meer een man te pas te komen. Wie geen man wil en/of geen kind, wordt door geen enkel weldenkend mens meer vreemd aangekeken. Vrouwen, kortom, hoeven niet te trouwen, ze gaan een relatie aan omdat ze dat willen.

Probleem is, dat je niet alles kunt krijgen wat je wilt. Vraag honderd mensen of ze geloven dat mensen geschapen zijn voor één monogame liefdesrelatie voor het leven, en niemand zegt ja. Toch wordt er meer geld dan ooit uitgegeven aan huwelijksvieringen en is de hang naar romantiek groot. Maar één op de drie huwelijken eindigt in een scheiding, meestal aangezwengeld door de vrouw; het aantal verbroken vaste relaties ligt hoger. Nu de Nederlandse vrouw doorgaans alles heeft – vergeleken met de rest van de wereld – namelijk een veilig bestaan, een inkomen, scholing, vrijheid van handelen en keuze van levensstijl en toegang tot goede gezondheidszorg, kan ze heel hoge eisen stellen aan haar relatie. En dat doet ze dan ook. Wat vrouwen willen, is een heel goede relatie en anders geen.

: ‘Mijn langste relatie duurde van mijn zeventiende tot mijn dertigste. Sindsdien heb ik eigenlijk altijd een slag om de arm gehouden. Ik vind het al snel te benauwend en ik denk ook al gauw: laat ik het uitmaken voor hij het doet en ik weer degene ben die in scherven ligt. Het vervelende is dat je de neiging hebt de positieve punten van je ex te onthouden en daaraan de mannen die je ontmoet te spiegelen. De negatieve punten vergeet je. Slaat natuurlijk nergens op. En tja, met de jaren wordt het haar korter en het lijf breder. Maar in advertenties vragen mannen altijd om slanke, opgewekte, lange meisjes, zeg het Hunkemöller/H&M-type.

Gek genoeg merk ik onder mijn vriendinnen, en, laat ik eerlijk zijn, ook bij mijzelf, dat vrouwen uiteindelijk toch veel harder zijn in beoordeling of afkeuring op uiterlijk dan mannen. Er schijnen zat leuke single mannen te zijn, maar waar? Ik zie ze niet. Als ik met een leuke man in gesprek raak tijdens de triatlon, komt er na een tijdje een leuke vrouw met een kinderwagen aan wandelen die bij hem blijkt te horen. Ik date wel, maar ben zelfs een keer halverwege een dinerdate weggegaan. Ik vond het zó vervelend. Ik heb eerst nog een vriendin gebeld: ik ga nu weg, ik houd dit niet uit. Ze vond dat absoluut niet kunnen maar ik heb het toch gedaan. Bepaald niet netjes.

Ik heb vijf jaar lang iemand leuk gevonden, tegen beter weten in. Dat stond een keer mooi verbeeld in een Single-stripje. Dat verliefd zijn op afstand zo leuk is omdat je wel de lusten hebt en niet de lasten. De tweede strip die op mijn ijskast hangt herken ik ook volop: heb je net de mannen afgezworen en denk je: laat maar, wordt het verdomme lente. En dan gaat het toch weer kriebelen.

Ik vind het singlebestaan op zich helemaal niet moeilijk. Maar hoe langer je alleen bent, hoe moeilijker het wordt om een nieuwe relatie te vinden omdat je steeds veeleisender wordt, in de zin dat je er steeds meer voor op moet geven. Dus moet die relatie wel helemaal goed zijn. Een echtbreker wil ik per se niet zijn, omdat ik ook aan de andere kant heb gestaan. Dus als ik een leuke man zie en hij blijkt een kinderzitje achterop te hebben, dan denk ik: shoot! Ik heb een vriendin die zich daar niets van aantrekt, maar ik kan dat niet. Bovendien trek je toch uiteindelijk aan het kortste eind. Ze zeggen dat op elk potje een dekseltje past, maar mijn dekseltje ligt blijkbaar op de bodem van de oceaan. Nou ja, misschien spoelt het ooit nog aan.’

DAMES ENKEL

De single vrouw is al decennialang geen bijzonder iemand meer in de media. Ze is inmiddels het onderwerp van vele films en tv-series. Het is verbazingwekkend dat de tv-serie naar aanleiding van de onvolprezen strip Single van Hanco Kolk en Peter de Wit zo lang op zich heeft laten wachten. Anita Witzier doet Dr. Love, Caroline Tensen De 100: Singles, we hebben Alleen nog een man, met de Ierse koppelaar die de dames door het groene land laat rijden om whisky te drinken en van de natuur te genieten met bonkige Ierse types en we hebben De Liefdesmakelaar. In De Perfecte Partner?! gaat men onder leiding van Martijn Krabbé maar meteen samenwonen. Er wordt dus flink gekoppeld op de buis. De single als kijkcijferkanon is booming business. Reken maar dat er hard is gevochten om een merk zichtbaar te krijgen in Sex and the City. De single is inmiddels een volwassen branche, een groeiende branche.

De supermarkten hebben handig ingespeeld op de toenemende behoeftes aan eenpersoonsmaaltijden volgens de schijf van vijf, kleinverpakkingen wasmiddelen, schoonmaakmiddelen en huishoudelijke artikelen, en geprepareerde fruithapjes: de single heeft tenslotte ook vitamines nodig. In de grote steden struikel je bijkans over de take-aways; heel populair is de soepshop met verantwoorde maaltijdsoepen die voor de televisie of bij de avondkrant makkelijk weg te lepelen zijn. En de single heeft niet alleen honger, zij wil ook andere singles ontmoeten. Dus zijn er singlefeesten, singlevakanties, singlepicknicks, singlebarbecues, singlesnookersundays, singlebeachparty’s, en singlecafés en de datingsites op internet doen goede zaken. Het Centraal Bureau voor de Statistiek verwacht 3,4 miljoen singles in 2030, een miljoen meer dan nu. De vrouw alleen is allesbehalve alleen.

WAAR ZITTEN DE VRIJE JONGENS?

Wie de cijfers van het cbs bekijkt, ziet bij ‘mensen die nooit getrouwd zijn of een geregistreerd partnerschap zijn aangegaan op 1-1-2008’ veel interessants. Alle Nederlandse gemeenten zijn uitgesplitst in mannen en vrouwen in leeftijdscategorieën. Op p. 189-207 het gehele speelveld in alle Nederlandse gemeenten. Met een beetje fantasie valt er een leuk nieuw Ravensburger-spel van te maken: mag ik van jou twintig single mannen tussen de twintig en dertig jaar uit Baarn, dan krijg je van mij tien vrouwen uit Maastricht.

Voor de goede orde: wij weten natuurlijk ook wel dat mensen met de pensioengerechtigde leeftijd ook verliefd worden en een bloeiende liefdesrelatie aangaan, maar omdat de zoektocht en het daten in die leeftijdscategorie anders wordt van aard, laten we de wat oudere alleenstaande in dit boek buiten beschouwing.

De cijfers lopen per gemeente nogal uiteen. Almere en de stad Groningen, om maar wat te noemen, hebben ongeveer evenveel inwoners, 181 000. Toch wonen er in Groningen veel meer alleenstaanden. Logisch; Groningen is een studentenstad en Almere typisch een gemeente waar jonge gezinnen zich vestigen.

Koploper is Amsterdam, met zijn 743 000 inwoners. Daar wonen zowel in absolute aantallen als percentueel verreweg de meeste singles. Rotterdam heeft, net als Amsterdam, een universiteit en veel andere opleidingen. Beide steden hebben veel te bieden aan mensen met zeer uiteenlopende levensstijlen. Toch is in Rotterdam – met zijn 584 000 inwoners – het aantal alleenstaanden verhoudingsgewijs beduidend lager. Maar de stad is bezig aan een inhaalslag: de gemeente verwacht de komende jaren een forse stijging.

Ook de studentensteden Leiden, Maastricht, Nijmegen, Utrecht, Wageningen en Zwolle kennen een overschot aan vrouwen binnen de categorie twintig tot dertig jaar, maar je ziet ook dat in de categorie dertig tot veertig jaar de situatie drastisch is veranderd. Zijn er in Nijmegen bijna drieduizend vrouwen meer dan mannen alleenstaand in de jongste categorie, in de volgende zijn er ineens ruim zestienhonderd mannen meer. In Amsterdam, waar in diezelfde jongste categorie vijfenveertighonderd vrouwen te veel zijn, stort dat aantal in de categorie dertig-veertig in met vijfenzeventighonderd! Er is dan echt een overschot aan mannen. En nee, wij weten niet hoeveel daarvan homo zijn.

Houd je van de zee en van een artistieke omgeving, dan kun je je geluk beproeven in Bergen (NH): hier zijn in alle categorieën meer mannen dan vrouwen ongebonden. Als je gaat studeren om een man aan de haak te slaan, kun je het best een opleiding volgen in Delft of Enschede, waar tegenover elke single vrouw twee vrije jongens staan; dat beeld blijft vrijwel gelijk in alle opeenvolgende leeftijdscategorieën. Wie geen aanleg heeft voor bètavakken kan in Delft en Enschede trouwens allerlei andere opleidingen volgen. Daarnaast mogen we Den Helder als marinestad niet over het hoofd zien.

Woon je redelijk in het noorden van het land en vind je geen man, dan zou je het in Deventer kunnen proberen. Daar wonen veel ongebonden heren. Ben je gelovig binnen de protestantse kerk, dan is er in de regio Epe, Barneveld, Nunspeet, kortom in de Biblebelt, volop keus. Datzelfde geldt voor de regio Eindhoven. Kijk je naar Gilze en Rijen, dan heeft de vrouw tussen de twintig en dertig keus genoeg, tussen de dertig en veertig heeft ze bijna tweemaal zoveel keus, en er zijn ook nog eens genoeg mannen van boven de veertig. In Hellendoorn hebben vrouwen theoretisch gezien ook niks te klagen, daar lopen twee keer zoveel mannen tussen de dertig en veertig los. Ook in het Brabantse Kessel is er geen enkele reden tot klagen: tegenover de 117 mannen (30-40) staan 57 vrouwen. Heel Brabant laat trouwens een patroon zien van een gebrek aan single vrouwen in elke categorie. Misschien een idee voor de zoekende dames uit Utrecht en Amsterdam om daar eens hun licht op te steken. Als ze een toekomst als vissersvrouw ambiëren, kunnen ze wellicht naar Vlissingen: keus genoeg en veel vrijheid gedurende de week.