ATLAS VAN HET ONBEKENDE

TANIA JAMES

ATLAS VAN HET ONBEKENDE

Vertaald door Mieke Lindenburg

2009
Uitgeverij Contact
Amsterdam/Antwerpen

© 2009 Tania James
© 2009 Nederlandse vertaling Mieke Lindenburg

Oorspronkelijke titel Atlas of Unknowns
Oorspronkelijke uitgever Alfred A. Knopf, Random House, New York
Omslagontwerp Suzan Beijer
Omslagillustratie J. Haas/Plainpicture
Auteursfoto Joanne Cahn
Typografie Sander Pinkse Boekproductie

ISBN 9789025433963
D/2009/0108/932
NUR 302

Voor
Koduvathara L. James, mijn vader
Mariamma K. James, mijn moeder
en
Christine, Neena & Raj

Dankzij mij, de halfronden omvaamd en verbonden,
het onbekende met het bekende.

WALT WHITMAN, ‘Gebed van Columbus’

Stilzwijgen bewaart de toegang tot geheimen.

AGHA SHAHID ALI, ‘Dingen’

I

Oorsprong

KUMARAKOM, KERALA, INDIA
1995

· 1 ·

De dag begint verkeerd. Melvin voelt het al als hij net wakker is: alsof hij zijn rechtervoet in zijn linkerschoen heeft gestoken en nu de hele dag moet rondhompelen met het gevoel dat er iets niet goed zit. Dat het straks kerstavond is biedt geen enkele troost.

Het is niet de eerste keer dat een ochtend zo begint. In de loop van zijn vijfenveertig jaar is Melvin regelmatig wakker geworden met een naar gevoel in zijn buik, een onheilspellend geknaag dat een voorbode kon zijn van allerlei onheil: van een bijensteek tot een gruwelijke botsing tussen een stier en een bus. Die beide dingen hadden zich voorgedaan op zijn zevende verjaardag, en nooit is hij vergeten hoe die stier op zijn rug smakte, opstuiterde en op zijn zij neerkwam.

Wat zegt de Bijbel: Voorwaar ik zeg u... een profeet wordt nooit geëerd in zijn eigen land. En ook niet, kan Melvin daaraan toevoegen, in zijn eigen familie. Zijn moeder denkt dat dat knagende gevoel vanbinnen eerder te maken heeft met winderigheid dan met een voorspellende blik, en net als háár moeder indertijd kan Ammachi een heel arsenaal van ongeschreven huismiddeltjes aanboren. Uit de ingekookte brij van een geneeskrachtige wortel bereidt ze een viezig wit goedje, terwijl haar kleindochter Linno vanuit de deuropening toekijkt.

‘Wat voor wortel?’ vraagt Linno.

‘Hoe hij heet, dat weet ik niet meer. Een multipurpose wortel,’ zegt Ammachi ferm. Ze leent even een Engelse uitdrukking die ze ooit heeft gehoord in een reclamespotje voor een vlekkenmiddel, eentje met een lachende zeepbel met oogjes.

Linno brengt het kommetje met het veelzijdige wortelgoedje naar haar vader, die uitgeblust op zijn bed ligt, een arm over zijn ogen.

Wanneer hij het kommetje ziet, draait hij zich onmiddellijk op zijn andere zij, met zijn rug naar haar toe. Hij is een man van weinig woorden, maar dat goedje en hij zijn geen vreemden voor elkaar, dat is duidelijk.

Linno gelooft. Ze is dertien en een plichtsgetrouw kind, dat zeker weet dat het onder meer haar plicht is als pleitbezorgster op te treden van haar vaders profetische gaven, ook al ontbreekt het hem aan de golvende baard en de peinzende uitstraling van Bijbelse profeten en bezit zijn naam niet het gewicht en de macht van een Elia of een Mohammed. Eigenlijk heeft hij meer weg van de icoon van een somber kijkende heilige: een tengere, kalende man met een voorhoofd dat elk jaar hoger wordt. Linno probeert het gebrek aan belangstelling dat hem ten deel valt te compenseren door hem zo veel mogelijk aandacht te schenken, en daarom steunt ze hem in zijn besluit om niet naar de ochtendmis te gaan. Ook hoopt ze dat Ammachi haar toestemming zal geven thuis te blijven om hem terzijde te staan.

Dat voorrecht is haar niet beschoren. Uiteindelijk gaat Linno met de rest van de familie mee de deur uit, en als ze terugkomt van de kerkgang vindt ze Melvin nog steeds in slaap, met zijn tot vuisten gebalde handen aan weerskanten van zijn gezicht, alsof hij de rampspoed met geweld afweert.

Maar nu dienen de gedachten uit te gaan naar het Vertier.

Melvin is de dag tevoren vergeten het Vertier in te slaan bij de Snuisterijenwinckel, en nu zitten Linno en haar jongere zusje thuis met de ochtendmis achter de rug en nog geen zestien uur meer te gaan tot de nachtmis begint, en dat zonder Vertier? Dat nemen ze niet. Dat is niet eerlijk. Het Vertier is traditie, een belofte die opdoemt zodra ze wakker worden, een luisterrijk, oogverblindend antwoord op de gewijde kwellingen van de ochtend. Zonder het Vertier hebben ze niets anders om naar uit te kijken dan de dreigende komst van zangers die, apetrots op hun rode sjaal, van het ene huis naar het andere trekken en de godganse avond kerstliedjes bulken om geld voor de kerk op te halen.

Dankzij de latemiddagbries zetten de door de zon vergulde bomen uit; zuchtend richten ze zich op en verstrooien het licht tussen hun takken. Nog is de dag niet voorbij, is er nog tijd om een bezoekje te brengen aan de Snuisterijenwinckel als ze Melvin zover kunnen krijgen. Ammachi weigert om nog eens de deur uit te gaan omdat ze de kerstbroche al van haar schouder heeft verwijderd, een koperen duifje dat ze in een met fluweel gevoerd doosje vlijt, waar het blijft liggen tot volgend jaar. Ze haalt de geborduurde sjaal van haar schouders en loopt weer in de witte chatta en mundu in huis rond die alle Syrisch-christelijke vrouwen vroeger droegen. Er zijn er nu niet veel meer die hun blouses stijven en plooien in hun wikkelrok strijken, en dat ondanks de eindeloze hoeveelheden met een patroontje bedrukte sari’s om hen heen.

Met diepe rimpels in haar voorhoofd, nog over van haar strikte overgave in de kerk, gaat ze op een plastic stoel zitten, de ogen dicht en de gezwollen, met een geurig watertje ingewreven enkels op de divan vlak voor haar, terwijl Linno haar voorleest uit de krant.

Ammachi neemt met genoegen kennis van het reilen en zeilen in de districtspolitiek, en corrupte politici geeft ze ervan langs alsof ze tegenover haar staan, een stel bokkige kinderen op een rij. Maar de laatste tijd zijn het grootschalige projecten die haar scherpe kritiek wekken, vooral de nieuwe plannen voor de aanleg van een snelweg dwars door het land, een netwerk van verbindingswegen en bruggen, met wel drie tot zes rijstroken waarop auto’s straks pijlsnel van Kasjmir naar Bangalore en van het westen naar het oosten kunnen jakkeren in een derde van de tijd die daar nu voor nodig is. ‘Met dubbel zoveel vervuiling,’ waarschuwt Ammachi. Ze kijkt op de kaart, waarop de donkere verkeersaders zich in het hele land vertakken, en verwerpt de onuitspreekbare naam die de weg heeft gekregen — de Gouden Quadrilateraal. Zij doopt hem ‘de Gouden Kwaal’.

Terwijl Ammachi haar aanklachten laat horen, maakt Linno schetsjes van haar grootmoeder in de kantlijnen van de krant, waarbij ze speciaal aandacht besteedt aan haar knotje, een zilvergrijze, in elkaar gedraaide bol die keurig één geheel blijft zonder dat er een haarspeld aan te pas komt. Die tekeningetjes interesseren Melvin meer dan het nieuws zelf, zozeer zelfs dat hij de mooiste netjes uitscheurt en bewaart. Zijn vrouw Gracie merkte vaak plagend op dat hij in staat was alles, tot de dop van een fles toe, in een aandenken om te toveren. Maar hij weet wel zeker dat als Gracie die tekeningetjes nog had kunnen zien, zij ze ook zou hebben bewaard. Het is net alsof ze van de hand zijn van een veel ouder iemand, die niet alleen inzicht heeft in de anatomische verhoudingen van het gezicht, maar ook inziet dat spieren gevoelens vasthouden, dat ogen een en al leven zijn. Hij bewaart de tekeningetjes in een verschoten cigarillodoos met het portret van een besnorde blanke man op het deksel.

Terwijl Linno Ammachi zit te schetsen, loopt Anju achter haar vader aan door de slaapkamer, de huiskamer en zelfs naar de buitenplee, waarvoor ze, in het Engels voorlezend uit Jesaja, heen en weer blijft drentelen terwijl hij zijn behoefte doet. Op haar negende is Anju al een onverschrokken deelneemster aan Bijbelquizzen. Haar hoofd is een onuitputtelijke schatkamer, gevuld met de Heilige Schrift, waar ze naar believen uit put om zichzelf gezag te verschaffen, ook ten overstaan van een zuchtend publiek. In tegenstelling tot Linno vertikt Anju het zich uit het veld te laten slaan. Minstens vijf keer per dag trekt ze aan haar neuspuntje, want ze gelooft vast dat ze daardoor een rechtere neus krijgt. Al net zo hardnekkig volgt ze haar vader nu tot in de huiskamer, terwijl ze de tekst zo vertaalt dat de verzen van standvastigheid en godvruchtig vertrouwen getuigen; ze sluit haar pleidooi af met de vermaning dat hij haar nog steeds geen verjaardagscadeautje heeft gegeven.

Wanneer de logica niets blijkt uit te richten, is het gedaan met Anju’s betoog. Jammerend trekt ze aan de zoom van haar T-shirt (‘Eddi, rek dat ding niet zo uit, hou op!’ waarschuwt Ammachi), en dreigt met weglopen, een voorspelbaar dreigement, want ze loopt voortdurend weg en dan wordt Linno er altijd op uitgestuurd om haar terug te halen. Het enige wat Linno zich hoeft af te vragen, is bij welk huis in de buurt Anju haar toevlucht heeft gezocht. Meestal vindt Linno haar op een stoepje ergens vlakbij, waar ze mistroostig met haar tenen patroontjes in de aarde trekt totdat ze Linno op het erf signaleert. Anju gaat altijd gedwee mee, en onder de hand van haar zusje op haar schouder raakt ze steeds milder gestemd. Soms vraagt Anju na enig stilzwijgen: ‘Waar bleef je toch?’

Melvin trekt zich terug op de divan met zijn arm over zijn ogen terwijl Ammachi haar boetpredicaties afsteekt, terwijl Linno tekent en Anju om hem heen blijft zeuren met haar dreigementen dat ze straks wegloopt, totdat hij op het laatst zegt: ‘En nu is het uit.’ Melvin gaat rechtop zitten, wrijft zich door de ogen en mompelt dat het beter is God teleur te stellen dan je dochters. ‘God vergeeft je tenminste.’

Linno gaat met haar vader mee naar de Snuisterijenwinckel; met beide benen aan een kant zit ze achter op zijn fiets, haar voeten op veilige afstand van de spaken. Ze rijden door een allegaartje van geuren: van mest, aarde, zoet water en landbouwgif. Hotsend en botsend bewegen ze zich tussen rijstvelden door, die roerloos het blauw van de hemel zo helder weerspiegelen dat het wel lijkt alsof er uit een vloeibare hemel gras opschiet. Langs de rand van het water buigen allerlei soorten palmen zich diep voorover en worden verliefd op hun spiegelbeeld, terwijl weefsels van licht de donkere onderkant van de bladeren vol lovertjes toveren. Telkens als er een bus in de verte verschijnt, gaat Melvin aan de kant staan wachten tot het voertuig met wolken stof en uitlaatgassen in zijn kielzog voorbij is gerammeld, waarna hij zijn voet weer op het pedaal plant. Haar uitzicht op de weg wordt geblokkeerd door zijn schouders en zijn donkere lichaam, een gespannen geheel tot en met de griezelig vast om zijn stuur geklemde vingers.

Linno vraagt zich af door wat voor gevoel in zijn binnenste Melvin zou zijn overmand op de dag dat haar moeder gestorven is. Misschien dat hij haar begrafenisgezicht had gezien in zijn dromen, haar huid zo dik geplamuurd dat ze wel een porseleinen replica leek van degene die ze was geweest. Je zag haar volkomen gladde voorhoofd, waarin elk rimpeltje was weggewerkt als een uitgewist verleden. Je zag een minuscuul lachje, alsof ze een binnenpretje had.

Na de begrafenis waren alle albums opgeborgen in hutkoffers, maar één foto van Gracie is nog gemakkelijjk tevoorschijn te halen: die van het pasgetrouwde stel, een dubbelportret dat elk bruidspaar indertijd liet maken, en dat in een achterzakje van Ammachi’s Bijbel zit. Gracie komt er vagelijk knap op uit, al heeft haar schoonheid iets schrils en alledaags; ze is aanzienlijk kleiner van stuk dan Melvin en vertoont geen spoor van vreugde. Man en vrouw staan vlak naast elkaar en turen grimmig in de lens, net alsof ze ten strijde worden geroepen.

Het Vertier wordt geleverd in een dichtgevouwen en -geniete papieren zak. De hele avond zien Linno en Anju er plichtsgetrouw op toe dat er niemand aan de zak komt, hoewel geen van alle huisgenoten daar vuriger naar verlangt dan zij. Met hun ogen strak op de zak gericht stoppen ze plukken chapati in hun mond. Ze kibbelen over de vraag wie hem vast mag houden en hoe dat moet. Anju probeert Linno iets bij te brengen over een maar zelden gelezen plaats in de Bijbel waaruit blijkt dat jongste zusjes altijd hun zin dienen te krijgen. Anju is een merkwaardig zeefje vol weetjes, waar voortdurend antwoorden uit dwarrelen op vragen die niemand heeft gesteld. Dit is een weetje waarvan Linno beseft dat ze het niet moet geloven, evenmin als laatst dat verhaal naar aanleiding van haar Cadburyreep met rozijnen en noten.

Na het eten hebben de meisjes geen andere keus dan op het stoepje voor de deur te gaan zitten wachten en muggen dood te meppen, het Vertier precies midden tussen hen in. Hun huis is een klein optrekje van baksteen met een pleisterlaag en een dak van olabladeren, nederig weggedoken tussen de scheefgegroeide kokospalmen, die er overdag aardig uitzien, maar ’s avonds stakerige griezels met lange armen worden. Twee lange, smalle boomstammen die over de beek voor het huis liggen, vormen samen een wankel pad waar de meisjes, licht als vogeltjes op een tak, overheen snellen om hun evenwichtsgevoel en moed op de proef te stellen.

Wanneer de avond dankzij de nevel wat minder drukkend wordt, verzamelt het hele gezin zich bij het verandatrapje. Ammachi sleept een plastic stoel achter zich aan en mompelt dat ze die voorstelling al wel vaker heeft gezien, en wat die te maken heeft met de geboorte van Yesu, het is haar een raadsel. Voor het eerst sinds mensenheugenis staat Melvin Linno toe hem te helpen, terwijl Anju opdracht krijgt op het trapje te gaan zitten. Bij wijze van woordenloos protest neemt Anju een pose aan die nergens op slaat voor haar negen jaar: met haar benen over elkaar, haar hoofd in haar nek en haar vingers in elkaar gehaakt om haar knie, net als een vrouw in een tijdschrift.

Melvin vist een pakje uit de zak, met een etiket waarop twee woorden staan in rode blokletters: BONTE BLIKSEM. Uit het pakje, waarvan het plastic knispert, haalt Melvin een bundel sterretjes.

Linno steekt ze eerbiedig aan, net alsof ze in de kerk kaarsen aansteekt. Alles om haar heen verzinkt in het donker en het enige wat overblijft is die ene enkele gekluisterde ster, die knetterende warmte die, hoe kortstondig ook, alleen haar toebehoort. Zelfs Ammachi neemt een sterretje aan, en al even gebiologeerd draait ze er achtjes mee. Ze kijkt naar het wilde gespetter van oranje licht en fronst even wanneer het uitdooft tot een gloeiend eindje as.

En dan, wat een vuur! Het ene luchtmirakel volgt op het andere. Zo krijgen ze de Vulkaan — een kleine kegel die even sputtert en dan uitbarst in een geweldige geiser van vloeibare vlammen die steeds hoger oplaaien, voortgestuwd door een schitterend, uitbundig geluid. De Muis, die Melvin aansteekt in de hals van een lege arakfles: een zacht gesis, waarna de witmet-roze kogel de bomen invliegt en vlak boven de takken rondbuitelt. En ten slotte de Halsketting, een snoer met minuscule stukjes dynamiet dat Melvin aan een lage tak van de broodvruchtboom vastmaakt. Wanneer hij de lont aansteekt, stopt iedereen de oren dicht tegen het lawaai, een knallende reeks geweerschoten die genadeloos hard omhoog ratelen tot aan de tak.

Er golft zacht glanzende rook over de grond, en Ammachi mompelt schoorvoetend dat zevenklappers toch wel iets hebben. ‘Maar als ik het voor het zeggen had, dan zou ik veel eerder een stel mooie bekers kopen dan van dat wonderlijke lichtspul.’ In een zeldzame vlaag van sympathie voor westerse gewoontes komt ze aanzetten met het voorbeeld van andere landen, waar de vader kerstcadeaus uitdeelt aan de hele familie. Zelfs aan zijn moeder.

Melvin wijst erop dat zijn zuster Jilu Amerikaanse is. ‘Hoe lang is het wel niet geleden dat zij ons ook maar iets heeft gegeven?’

‘Ha, maar Jilu wás Amerikaanse! Nu zit ze in Canada. En wat bedoel je, ook maar iets?’ Ammachi lepelt een waslijst van spullen op: ‘Zeep, sokken, een hoeslaken, Tang...’

‘Die sokken waren niet nieuw. En dat hoeslaken kwam maar tot halverwege het bed.’

Terwijl Ammachi en Melvin kibbelen over Jilu’s goedgeefsheid, maakt Linno de restanten van de Halsketting los van de tak. Er zitten nog een paar blokjes aan het eindje snoer met de doorgebrande lont.

Anju roept: ‘Hé Linno, die hebben we al gehad, hoor.’

Linno neemt het restje van de Halsketting in ogenschouw en kijkt even op naar Anju en haar vader. Plotseling staat ze verstijfd door de angstige uitdrukking op het gezicht van een volwassen man.

‘Laat los, dat —’ zegt Melvin, of wil hij zeggen, ze weet het niet.

Want vanaf dat moment voltrekt alles zich met een trage elegantie, in een paar seconden maar. Linno voelt niets en ziet alles, een merkwaardig kristalhelder schouwspel. De blokjes die in haar hand ontploffen, het vuur dat laaiend opbloeit boven het horloge dat ze met de wijzerplaat aan de binnenkant van haar pols draagt, zodat ze op school discreet kan kijken hoe laat het is. De wijzerplaat van het horloge, nu een blikkerende gouden munt, en daarboven haar hand, in de greep van een ster waarvan de golvende stralen van vuur en hitte nu plaats maken voor die keer dat haar moeder zich in een vinger sneed toen ze een vis van de schubben ontdeed, zo wonderbaarlijk was dat, dat vuurrode dat zomaar naar buiten kwam druppen, natte bloemblaadjes op de rand van de gootsteen.

En dan dringt het tot Linno door dat het gieren van de wind dat ze meende te horen, een geluid is dat alleen een meisje kan maken, een brandend meisje.

· 2 ·

Linno’s hand loopt derdegraads brandwonden op; verder blijft ze ongedeerd. In haar bed in het ziekenhuis krimpt ze ineen als er ook maar zoiets als een ademtocht langs de rug van haar hand strijkt en de pijn door haar arm omhoog schiet. Wanneer een verpleegster zich over haar heen buigt, krijgt Linno de brandwonden te zien, de geblakerde huid, het rode weefsel, natte losse vellen. Haar maag draait zich om. Overgeefsel in de ruches van haar kerstjurk.

Nog dagenlang blijft haar hand ingepakt in verbandgaas; daarbinnen doet de huid moeizaam zijn best om over de verwondingen heen te komen. Dankzij de pillen wordt de pijn iets minder hevig, maar nooit blijft hij helemaal weg. Hij gaat over in een langzaam en gestaag gebonk dat er, zo lijkt het, een eigen weergalm op na houdt, van een volume dat elk ander geluid in het ziekenhuis overstemt.

Ammachi brengt haar Bijbel mee en leest mompelend, haar ogen half dichtgeknepen, voor uit Psalmen, waarbij ze haar vinger zwaar over de bladzij laat glijden. Terwijl Ammachi, in de Bijbelverzen verdiept, heen en weer zit te wiegen, schiet er Linno een ander vers te binnen: Zo uw rechterhand u hindert, hak hem af.

Telkens als de dokter het verband er afhaalt, kijkt hij ontstemd. Het vlees is gaan rotten. Een infectie is bezig aan haar hand te knagen, en die zal zich dieper haar lichaam in werken als er niets aan wordt gedaan. Daarom snijdt de dokter twee weken na het ongeluk haar hand af, vlak voorbij de pols.

Geleidelijk genezen de littekens, maar ze vertikt het ook maar iemand, zelfs Anju, de blijvende gevolgen te laten zien. Linno weigert alle kledingstukken met korte mouwen en wil alleen nog lange mouwen; het rechter manchet knipt ze in en knoopt ze dicht. Dat doet ze in een stil hoekje, voordat ze naar school gaat, een ietwat dierlijk gemanoeuvreer met linkerhand en tanden. Iedere ochtend laat ze Ammachi twee vlechten in haar haar maken, al is het resultaat onbeholpener dan ze zou willen. Het enige haar waar Ammachi goed raad mee weet, is dat van haarzelf.

Dezer dagen kijkt Linno zelden meer in een spiegel als het niet echt hoeft, want ze beseft wat anderen zien: niet alleen een misvormde hand, maar ook een misvormd lot. Ongelukken zijn verbonden met pechvogels, en tegenspoed trekt vaak mee langs afstammingslijnen, het is een gen dat nu eens aan de oppervlakte komt en zich dan weer generaties lang rustig houdt, maar nooit verdwijnt.

Linno was zeven jaar toen haar moeder stierf; Anju was drie. Tot dan toe had het gezin in Bombay gewoond, in een flatje in een voorstad waar het leven amper minder jachtig was dan in het centrum. Hun moeder hing een oranje laken in de deuropening tussen de keuken en de slaapkamer, waar ze met zijn allen sliepen op dunne matrasjes en een charpoy die de vorige huurder had laten staan. Het eerste wat Linno zag als ze wakker werd, was een oplichtend stuk rode stof dat voor het raam was bevestigd, waardoorheen ze de versterkte echo hoorde van de oproep tot het gebed van de muezzin. Op een keer werd ze midden in de nacht wakker en zag het profiel van haar moeder in het flauwe licht tegen het raam afsteken. Haar moeder stond volkomen roerloos; een pees in haar hals was zo strakgespannen dat je hem had kunnen aanraken. Het leek alsof ze uit alle macht een vergezicht probeerde te ontwaren dat het raam haar niet kon verschaffen. Linno dacht dat het iets te maken had met de glanzende ansichtkaart die die dag was gekomen, die met het Vrijheidsbeeld. ‘Wat is dat?’ had Linno gevraagd, maar haar moeder had hem zonder iets te zeggen in haar tasje gestopt. Later, toen Linno de kaart stiekem bekeek, was ze niet zo onder de indruk van de imposante, mannelijk aandoende, zeegroene vrouw die zich aan de oceaan had geposteerd. Wat Linno’s aandacht wél vasthield, waren de paar regels op de achterkant van de kaart, in het Malayalam:

Zie je wel? Hun bekendste standbeeld draagt een sari. Je hebt hier straks geen enkel probleem.
Bird

Waar ging haar moeder dan naartoe, en wanneer? Wie was die Bird? Elke vraag wierp weer een volgende op, maar Linno kon het niet opbrengen ook maar één ervan uit te spreken. Ze voelde zich gekwetst door de vrouw die haar moeder misschien wel was, stelde vast dat ze verder niets aan de weet wilde komen en hield zichzelf voor dat ze er het zwijgen toe hoorde te doen. Zo komt het dat allerlei vragen in een familie jarenlang onuitgesproken en onbeantwoord blijven. In de loop van de tijd leerde Linno al haar vragen weg te stoppen, net als de extra mooie sari’s die haar moeder nooit droeg en die keurig opgevouwen met laagjes mousseline ertussen onder in een la lagen.

Na Linno’s operatie belt Melvin een aantal ziekenhuizen, die hem het telefoonnummer geven van zaken die protheses verkopen; de dichtstbijzijnde bevindt zich in Thiruvananthapuram, honderdvijftig kilometer bij hen vandaan. Als hem telefonisch wordt meegedeeld hoeveel de goedkoopste prothese ongeveer kost, kan hij wel in huilen en lachen tegelijk uitbarsten. Om er nog maar van te zwijgen dat als ze zo’n prothese aan zijn dochters pols zouden bevestigen, het kind erom zou vragen een mikpunt van spot te worden én de bijnaam Haak te krijgen. Niettemin noteert hij het bedrag in nauwkeurige cijfertjes en stopt het opgevouwen blaadje in zijn zak. Later op de dag gaat hij zich te buiten aan arak en sigaretten tot hij misselijk wordt, waarna hij haastig, kokhalzend en met opeengeperste lippen, een plekje ergens ver van zijn huis opzoekt om over te geven, ergens waar zijn kinderen het niet kunnen zien.

Om Linno’s herstel te bevorderen meet Melvin zich de rol aan van optimistisch legeraanvoerder. Alles, zo verkondigt hij, is psychisch. Als Anju aan haar blouse vol zweetplekken plukt en over het weer klaagt, antwoordt Melvin: ‘Het zit allemaal tussen je oren. Denk positief. Think cool.’ Op een keer vindt hij Ammachi in tranen op haar kamer, waar ze God uitvraagt over het noodlot en nare ongelukken en nog meer van dat soort niet-positieve kwesties. Als Ammachi de dag daarop haar gebedenboek opent, vindt ze een uit een tijdschrift geknipt artikeltje tussen de psalmen. ‘Dit is de eerste dag van de rest van uw leven!’ Ammachi legt het op de bodem van het kippenhok.

Voor Linno koopt Melvin een nieuw schrift met op de voorkant een olifant in een piepklein roze rokje. De bladzijden zijn dun en grijs, met vage blauwe lijntjes. Met een lineaal trekt hij streepjeslijnen over de bladzij, net hekjes, en aan het begin van iedere streepjeslijn zet hij een letter.

Terwijl haar klasgenoten breuken vereenvoudigen worstelt Linno met het alfabet. Tot aan het middageten zit ze te werken, met haar rechterpols tegen de bovenkant van de bladzij geklemd en het schrift helemaal schuin, en met het potlood zo krampachtig in haar linkerhand dat de punt afbreekt. Zo probeert ze haar linkerhand een gelijkmatige, fijne motoriek bij te brengen — het doet wel wat denken aan een olifant die zich in een rokje wurmt.

Maandenlang laat Melvin haar elke dag schrijfoefeningen doen, terwijl hij toekijkt en bosjes positieve, wijze gedachten offreert, losjes vertaald uit het Engels: ‘Aan elke wolk zit wel wat zilver’. Of: ‘Als iemand je citroenen geeft, maak dan een half glas sap.’ De citaten komen regelrecht uit Amerika, via een verschoten zelfhulpboekje, geschreven door dr. Roy Fontainelle dat Melvin in een boekenkraam heeft gevonden. Het boekje roept louter irritatie op bij Linno. Ze haat die dr. Fontainelle met zijn brillenglazen als jampotjes en zijn handelsreizigersglimlach, omdat hij haar vader gebruikt als buikspreekpop die alleen maar positieve praatjes verkondigt. Die haat is misplaatst, begrijpt ze later, maar het is wel aan dat haatgevoel te danken dat ze niet in een poel van zelfmedelijden belandt. Het is pure wrok die haar potlood langs haar vaders hekjes stuurt terwijl hij haar andere potloden slijpt met een keukenmes. Het kost haar hand maanden om het potlood ontspannen te leren hanteren, maar geleidelijk worden haar letters minder beverig. Ten slotte wandelen er volledige zinnen gelijkmatig en een en al beheerste bedaardheid over de bladzij, bijna zonder haperingen.

Verontschuldigingen en dankbaarheid zouden Melvin maar in verlegenheid brengen, en zelf is hij ook niet geneigd complimentjes uit te delen. Dan breekt er een dag aan dat hij gewoon niet meer over haar schouder meekijkt en uit naam van dr. Roy Fontainelle spreekt. Het is tevens de dag dat hij haar olifantenschrift openslaat en een hoekje van een bladzij afscheurt waarop haar nieuwe handtekening staat. Voor hem is dat stukje papier als een portret van haar, waarheidsgetrouwer dan elke foto.

In haar ijver heeft Linno geen ogenblik gemerkt hoe snel de dagen voorbijvlogen. Maar als ze, na twee maanden thuis te hebben gezeten, op school terugkeert, is in haar klas een heel nieuw ecosysteem ontstaan. Haar leeftijdgenoten zijn inmiddels niet alleen veel verder wat de leerstof betreft, maar ook circuleren er allerlei nieuwe grapjes voor ingewijden, waar zij buiten staat. De meisjes dragen een armbandje van jasmijn om de pols. Er doen verhalen en herinneringen de ronde waar ze alleen naar kan luisteren, populaire filmliedjes waarvan ze de woorden niet kent. Haar klasgenoten zijn in een versneld tempo gegroeid, in allerlei opzichten die voor het gemiddelde volwassen oog niet waarneembaar zijn. Linno is er in de tussentijd louter op achteruit gegaan.

Met haar pols in de zak van haar grijze schoolrok sjokt ze van de ene les naar de andere. Ze merkt dat andere kinderen naar haar gluren; waarschijnlijk zijn ze er alleen op uit een glimpje op te vangen van wat er in haar dichtgeknoopte mouw zit. Linno is de enige leerling die toestemming heeft om lange mouwen te dragen, en daardoor valt ze nog meer op tussen de tientallen blote bruine armen en grijzige ellebogen.

Op een ochtend tijdens de biologieles, waar ze een worm ontleden, vraagt Linno toestemming om naar de wc te gaan. Als ze de deur opendoet wordt ze verwelkomd door de muffe stank van vleermuisuitwerpselen die overal op de wastafels liggen; haar ogen dwalen naar de balken boven haar hoofd, waar de boosdoeners hangen. Zolang ze slapen vormen de vleermuizen een zoldering van donzige kopjes, weggestopt onder leerachtige vleugeltjes, maar door haar binnenkomst opgeschrikt veranderen ze in een golvende wolk en ontsnappen via het raam.

Het is een bedompte bedoening, maar toch zoekt ze haar toevlucht bij de glibberige wastafels en de klamme wanden die ze zich nog herinnert, bij het witte brokje zeep waarvan de reinigende werking twijfelachtig is. Ze doet haar best om de lange, roze worm te vergeten die haar lerares daarnet op twee scherpe punten op een met teer bestreken plankje heeft gespietst, de nog kronkelende, glanzende uiteinden. Zo meteen zal ze terug moeten; aan elk ogenblik van respijt komt een einde. Toch houdt ze haar hand langer onder het miezerige stroompje kraanwater dan nodig is.

Er komen twee meisjes de toiletruimte binnen; zodra ze Linno zien dempen ze hun stem. Linno draait de kraan dicht. Ze kent die meisjes wel van gezicht, en doordat ze maar één vlecht dragen, weet ze dat zij ouder zijn.

Net wil Linno hen voorbijlopen, als de langste haar aanspreekt: ‘Eddi. Moet je je andere hand niet wassen?’

Linno krijgt het gevoel dat haar voeten niet verder willen. Ze heeft geen idee wat ze daar anders op kan antwoorden dan dat ze geen andere hand heeft.

‘Hoe ziet hij eruit?’ vraagt het andere meisje, en met haar kin maakt ze een beweging in de richting van de dichtgeknoopte mouw. Haar glimlach is bijna vriendelijk, bijna. ‘Kun je hem niet even laten zien?’

‘Natuurlijk wel,’ zegt het eerste meisje.

Als Linno langs hen heen schuift, met haar blik op hun blauwe chappals, ziet ze dat de langste twee flinke haren op haar grote teen heeft. Bij biologie hebben ze geleerd dat de haren op tenen het gevolg zijn van een dominant gen, en sommige meisjes bogen toen beschaamd hun tenen om.

De langste grijpt Linno bij de rechterarm, een gebaar dat speels bedoeld kan zijn, maar Linno duwt haar veel te krachtig weg, zodat ze een paar stappen achteruit wankelt.

Dominant, recessief. Nietige worstelingen nemen levensgrote vormen aan. Linno staat klaar om zich te verdedigen.

En dan werpen de meisjes zich boven op haar. Linno’s achterhoofd slaat tegen de muur. Ze spartelt tegen, maar zij zijn met zijn tweeën, en ze lachen omdat het zo’n makkelijke klus is; de een drukt haar hand op Linno’s mond en de ander friemelt aan de knoop. De langste snerpt tegen de ander: kijk dan, kijk dan!

En dan staakt Linno haar verzet en verslapt onder hun gewicht. Ze kijkt naar haar pols, een stompje zo glad als een steen, met botjes die zich scherp aftekenen en een donkere, glanzende striem waar de huid bij elkaar komt. Voor het eerst ziet Linno haar pols zoals zij hem zien, als iets doodgewoons en daardoor juist iets monsterlijks.

De meisjes laten haar pols los en doen een stap achteruit. Met opgetrokken neus en gefronst voorhoofd verdrijven ze hun afkeer. ‘Knoop eens dicht,’ beveelt de langste, alsof Linno hen gedwongen heeft ernaar te kijken. Maar Linno blijft onbeweeglijk tegen de muur staan en hoort amper hun zolen over de vloer schuifelen en de deur dichtslaan.

Als Linno eindelijk naar de wastafel loopt, heeft ze geen idee hoeveel tijd er is verstreken. Met behulp van haar tanden en haar linkerhand knoopt ze haar mouw weer dicht. Ze fatsoeneert haar haar. Met haar vingertoppen sprenkelt ze water in haar ogen om het rood weg te krijgen uit het wit, en ze gaat terug naar haar lokaal.

Bij de zeldzame gelegenheden dat er een tekening te pas komt aan een opdracht blinkt Linno uit. Haar kaarten van India en de deelstaat Kerala zijn precies op schaal en even gedetailleerd en kakelbont als schatkaarten, met kleurpotlood voorzien van forsgekruinde palmen en geschulpte golven, minuscule theeblaadjes en rijstzakken om de gebieden aan te geven waar zulke gewassen op grote schaal worden verbouwd. Wanneer ze tekent, valt het lokaal weg. Ze zit met haar kin op haar borst en haar schouders opgetrokken, alsof ze elk ogenblik in het papier kan duiken.

Maar de woorden laten haar in de steek als er van haar wordt gevraagd iets voor te lezen of een vraag te beantwoorden. ‘Harder praten, toe dan,’ dringen haar leraressen aan. Bij elk bevel schrompelt ze verder ineen.

Zo gaat er nog een jaar voorbij; Linno blijft zitten terwijl Anju onstuitbaar oprukt. Kennissen van de familie proberen uit Ammachi de oorzaken te peuteren van Anju’s succes op school: wat eet het kind? Hoe lang slaapt ze? Wanneer bidt ze, en tot welke heilige? Ammachi somt een waslijst op van uiteenlopend ‘hersenvoedsel’: het beproefde dieet van krijgslieden op het geestelijk vlak, zoals rauwe amandelen en spinazie en Tang op ijs. Geen enkel levensmiddel of gebed kan echter verklaren hoe het komt dat Anju de tafels van vermenigvuldiging en de hoofdsteden van Afrika kan opdreunen zoals een ander kind haar geboortedatum oplepelt. Geen enkele rivaal kan tippen aan haar ontzagwekkende prestaties: de eerste plaats op al haar examens en bovendien, drie jaar achter elkaar, van haar negende tot en met haar elfde, winnares van de Bijbelquiz van heel Kerala. Als Anju niet langer meedoet aan de Bijbelquiz slaat ze op school een jaar over en Linno moet weer een jaar overdoen, waardoor ze bij wiskunde naast elkaar komen te zitten.

De zusjes Vallara, nu twaalf en zestien, staan bekend als de eerste en de laatste van de klas, zowel qua leeftijd als qua intelligentie. Op de eerste schooldag doet Anju net alsof ze geen erg heeft in het gemompel overal in de klas. Ze houdt zich onledig met het kiezen van potloden uit haar National Geographic potlodenblikje, zonder in de gaten te hebben dat haar nieuwe klasgenoten er niet meer van die kinderachtige blikjes op na houden. Intussen voelt Linno zich verstenen, even onbeweeglijk worden als het bankje waar ze op zit, ingeklemd door de tafel vlak voor haar. Ze staart uit het raam, naar een boom waarin het wemelt van de vogels. Zonder enig teken vooraf vliegen de vogels op als een grijze, uitslaande brand.

Zuster Savio roept de namen af. Wanneer ze bij die van Linno belandt, kijkt ze op van de bril die aan een ketting om haar hals hangt. Daar zit Linno, een kop groter dan Anju.

‘En Linno Vallara,’ zegt zuster Savio. ‘Ga de volgende keer in het midden van de bank zitten. Je bent zo gegroeid dat het ding elk ogenblik kan omkiepen.’

Anju zit doodstil, maar Linno voelt dat haar zusje inwendig trilt, van woede of misschien van ellende. Het is een bijna onmerkbaar gebeef, en intussen klinkt er overal in het lokaal gelach op. Linno trekt een glimlach tegen het tafelblad, een lange spleet die zich in tweeën splitst, net als de rimpels aan weerskanten van zuster Savio’s lippen. Je moet een lachend gezicht laten zien bij zo’n honende opmerking, anders ga je eraan onderdoor.

Linno gaat niet meer terug naar school. Tegen Melvin betoogt ze dat Ammachi langzamerhand oud en traag wordt, en dat er iemand een handje moet helpen in huis. ‘En waarom zou je een dienstmeisje betalen...’ begint ze, waarna ze het logische einde van die zin beseft: als ik dat dienstmeisje wel kan worden?

Haar vader biedt niet al te veel verzet tegen dat idee, want hij heeft net zijn baan als chauffeur bij een welgesteld echtpaar verloren: de Uthups, die naar Californië verhuizen. Het is tegenwoordig een gewoon gezicht, al die mooie witte huizen die leegstaan, zonder bewoners, als evenzovele rijkdom uitstralende monumenten die verwijzen naar het grote geld dat elders wordt nagejaagd. Er is hier maar weinig werk te vinden, en daarom trekken de mannen, en inmiddels ook vrouwen, voorzien van een koffer en een universitair diploma, massaal naar andere landen of naar het noorden.

Ooit is Melvin ook een van die mannen geweest. Vol hoopvolle verwachting tuurde hij door het tralieraam van een trein naar Bombay, een reis die hij later tot zijn grootste vergissingen zou rekenen. Dat waren optimistische tijden, maar nu lijkt het erop dat optimisme niet meer is weggelegd voor Melvin.

‘Het geld vliegt sneller mijn zak uit dan het erin komt,’ zucht hij.

Voor Linno is een dag op school een gebed zonder eind. Een dag thuis is een constante race tegen de zon.

Linno kookt, veegt, schrobt, maakt groenten in, doet de was, slaat de stukken uit, hangt ze te drogen, strijkt ze, doet open als er gebeld wordt en neemt de telefoon op. Tussen de vier muren die ze kent leert ze al vlug hoe alles moet. Taaie papadum is maar een eenmalig fiasco, niet iets onvergeeflijks, en meteen de volgende dag stopt ze de papadum in een oude koekjestrommel, zodat die knapperig blijft. Ammachi laat zich met genoegen ontheffen van de meeste van haar taken, en wanneer de rondreizende koopman naar de vrouw des huizes vraagt, luistert Linno naar die titel. Hij aarzelt maar een ogenblikje voordat hij haar ‘tante’ noemt, en de zestienjarige Linno klinkt dat als een compliment in de oren.

Melvin vindt een baan bij en theeplantage. Hij wordt vrachtwagen-chauffeuren vervoert kisten thee naar inkopers in Kochi. De cabine van de vrachtwagen is een vrolijk geheel, aan beide kanten beschilderd met sierlijke krullen en bloemen in blauw, roze en groen en daaronder de naam THEEPLANTAGE ERUMATHANA, al had hij zich liever met een meisjesnaam opzij aangesloten bij de gelederen van Priya Mol en Annakurry en al die andere liefdevol van een naam voorziene vrachtwagens op de wegen. Elke avond poetst Melvin de eigele motorkap van zijn wagen, en als zijn banden ook maar nog zo’n klein gat in de weg moeten trotseren, heft hij al een klaagzang aan: ‘Kwam de Gouden Kwaal maar langs ons huis.’ De aanleg van de nationale snelweg was op een haar na niet doorgegaan in Kerala, nadat de kranten geruchten van corruptie hebben gepubliceerd en er diverse lieden zijn afgetreden. Tot opluchting van Ammachi zijn de provinciale kronkelweggetjes en karrensporen gebleven, maar de steeds toenemende aantallen auto’s baren haar nog steeds zorgen. Rijke families hebben er zelfs twee, en de goede oude Ambassadors met de ronde ogen ruimen langzaam maar zeker het veld voor Koreaanse en Japanse modellen.

‘In de stad kun je haast geen adem meer halen,’ klaagt Ammachi. ‘Er komt nog eens een dag dat we de sterren niet meer kunnen zien.’

‘De wereld verandert, hè,’ zegt Melvin tegen Ammachi. ‘Je moet kiezen: eten of opgegeten worden.’

Dat is Melvins houding op de dagen dat hij zo te zien degene is die eet. Maar er doen zich ook andere dagen voor: dan krijgt hij te horen dat hij thuis moet blijven omdat er te veel chauffeurs en vrachtwagens zijn voor het aantal kisten. Op zulke ogenblikken vraagt Melvin zich af of hij misschien niet het terrein moet verkopen dat deel uitmaakte van Gracies bruidsschat, een stukje grond met teakbomen dat hij van plan was tussen zijn dochters te verdelen voor hun bruidsschat. Maar hij kan het niet over zijn hart verkrijgen om hun erfdeel te verpatsen. Hulpeloos ziet hij toe hoe zijn loonzakjes steeds schaarser worden en ten slotte helemaal uitblijven; met kloppend hart wacht hij af of er de week daarop weer eentje komt.

· 3 ·

Als Linno negentien is heeft Melvin zo’n grote verzameling tekeningen van haar, dat ze niet meer in de cigarillodoos passen, en eigenlijk vindt hij die ook maar een armetierige bewaarplaats. Vandaar dat hij, gezegend met een rotsvast vertrouwen in zijn eigen handvaardigheid, heel wat mannen van zijn leeftijd eigen, het besluit vat om een schetsboek voor haar te maken.

Het idee komt bij hem op wanneer zijn chauffeursbetrekking weer eens een slappe periode doormaakt, en wanneer hij al diverse andere mannelijke taken heeft volbracht teneinde de aandacht af te leiden van de alleressentieelste: een loonzakje mee naar huis brengen. Hij heeft het gat in de muur van de plee achter het huis gerepareerd. Hij heeft een heel nieuwe partij olabladeren op het dak aangebracht. En nu dus, want er zijn geen karweitjes meer over: het schetsboek.

Verfwinkel Thresia is het eigendom van Kochu Thresia, een compact vrouwmens met de gewoonte haar vingers te laten knakken als Melvin met haar praat en voortdurend te lachen, alsof het feit alleen al dat hij voor haar staat, een vraag is die zij dolgraag wil beantwoorden. Voor Melvins gevoel heeft ze altijd al een oogje op hem gehad, maar hij denkt ternauwernood nog aan vrouwen. Volgens hem is de hersenkwab waarin de libido zetelt met een ijslaag bedekt geraakt, gevoelloos geworden, behalve dan op de ogenblikken dat de zwoele alt van een zekere verslaggeefster op de BBC te horen is. Hij vindt het een geruststellende gedachte dat er misschien toch nog een sprankje leven onder het ijs zit, maar Kochu Thresia zou nooit in staat zijn om dat aan te wakkeren. Ze heeft zoveel moedervlekken in haar gezicht dat hij, als hij haar aankijkt, moeite moet doen om niet te proberen in gedachten lijntjes te trekken van de ene naar de andere.

Verliefd als ze is verklaart Kochu Thresia zich onmiddellijk bereid hem te leren hoe hij een boek moet maken. Hij koopt garen, een paar riemen tekenpapier en twee dikke stukken karton. Zij wijst hem hoe hij de gaatjes langs de rug op elkaar moet leggen en hoe hij de katernen moet vouwen. Ze geeft hem een restantje verf, een luisterrijk rood, om de kaften een kleurtje te geven. Zielstevreden jeremiërend over de hulpeloosheid van mannen neemt ze het karwei van hem over en naait zelf de bladen aan elkaar.

De dag daarop offreert Melvin het boek na het middagmaal aan Linno. Voor zover hij zich herinnert heeft hij nog nooit zelf iets voor iemand gemaakt, althans niet meer sinds hij op zijn zesde tekeningen maakte voor zijn moeder. Plotseling komt het hele ritueel hem maar kinderachtig voor. Een eenvoudige armband of halsketting zou eerder op zijn plaats zijn geweest, zwarte kralen aan een gouden kettinkje.

Linno legt het boek op haar schoot en staart naar de kaft. Ze bedankt hem zachtjes en laat haar vingers over de blanco bladzijden glijden alsof ze tekeningen kan zien die nog in het verschiet liggen. Ammachi vraagt hoe hij het voor elkaar heeft gekregen om eigenhandig zoiets moois en degelijks te maken, en Melvin bekent dat hij een heel klein beetje hulp heeft gehad, al laat hij maar liever in het midden van wie.

‘Kijk eens wat hij heeft gemaakt,’ zegt Linno en steekt Anju het boek toe. ‘Kando?’

Anju streelt over de kaften wrijft haar vingers tegen elkaar. Met een vage glimlach zegt ze dat ze het mooi vindt.

Omstreeks diezelfde tijd krijgt Melvin een afgedankt televisietoestel van Uthup, die terug is gekomen om zijn huis te verkopen. ‘Voor je trouwe dienst,’ verklaart Uthup met een breed gebaar naar de kleine, verbazend zware televisie achter zich. Melvin tilt hem op een geleende kruiwagen en kruit hem helemaal naar huis; hij loopt er een pijnlijke schouder door op. De familie verzamelt zich in de huiskamer en beklopt het ding, veegt het stof er vanaf, hannest met de antennes, werpt begerige blikken op de achterkant en wacht het ogenblik af dat er iets anders op het scherm verschijnt dan sneeuw. Melvins neef Joby, die bij de kabelmaatschappij werkt, geeft hem korting op het maandbedrag voor de kabel, en als die is aangelegd krijgt de familie toegang tot een heel aantal halfwazige, kleurrijke zenders. Onmiddellijk ontfermt Ammachi zich nu over de televisie, waarvan ze het gezelschap veel meer waardeert dan dat van de radio. Meestal kijkt ze naar het nieuws.

Maar Melvin krijgt langzaam maar zeker een hekel aan het geschenk dat hij zelf heeft meegebracht. Hij moet er niets van hebben dat het nieuws nu steevast in zijn huiskamer bivakkeert, een gast die onbekende gezichten meebrengt aan tafel (een daarvan, de verslaggeefster van de BBC, heeft zich ontpopt als een man met een hoge stem). Melvin probeert zo weinig mogelijk te kijken, totdat er in september een avond aanbreekt dat hij zich er niet toe kan zetten het toestel uit te schakelen.

De familie en de buren kijken gezamenlijk in de huiskamer toe hoe een vliegtuig zich dwars door een Amerikaanse wolkenkrabber boort. Op weer een andere clip is te zien hoe het gebouw omvalt terwijl zijn tweelingbroertje blijft staan, en op nog weer een andere clip hoe ook dat broertje het begeeft, omgeven door enorme stofwolken. Telkens en telkens opnieuw storten de wolkenkrabbers in. Melvin herinnert zich hoe hij het Windsor Castle hotel in de loop van een jaar heeft zien verrijzen, maar om een nog hoger gebouw te zien omtuimelen in luttele seconden, dat is zoiets als naar regen kijken die omhoogvalt en terugvliegt tot in de wolken.

Geweld lijkt wel een ziekte die de hele wereld besmet heeft. Een tijdje later in datzelfde jaar zit Melvin alweer slapeloos voor de televisie, wanneer India en Pakistan elkaar in Kasjmir dankzij de bestandslijn nog net niet in de haren vliegen. Politieke hotemetoten voorspellen dood en verderf zaaiende atoombommen. India wijst beschuldigend naar Pakistan. Amerika waarschuwt tegen zulke gebaren — een jaar voordat het zelf beschuldigend naar Irak zou gaan wijzen. De televisie maakt een handzaam pakketje van de wereld en legt dat bij Melvin op schoot: een doos van Pandora vol verschrikkingen die laat zien dat elk land de laatste tijd tot vlak voor een of andere lijn oprukt, lijnen die flinterdun zijn geworden en die moeiteloos te overschrijden zijn, lijnen die nergens heen leiden maar die samen een web vormen waaruit onmogelijk nog valt op te maken wie er aan welke kant staat.

· 4 ·

Op haar eenentwintigste probeert Linno iets van werk los te peuteren bij naaiatelier Princess, een bescheiden opdracht om het gezinsinkomen een beetje aan te vullen. Ze komt al jaren bij de coupeuse, een gezette vrouw bij wie er geen lachje af kan, en die in woede ontsteekt als het oordeel van een klant niet met het hare overeenkomt.

‘Wil je naaister worden?’ vraagt de coupeuse Linno, en achter haar brillenglazen trekt ze haar wenkbrauwen op, waarmee ze een mening laat doorschemeren die ze met de andere naaisters deelt. Ze zijn van dezelfde leeftijd als Linno, of misschien iets jonger; de een is een schriel wezentje, de ander is mollig, en allebei hebben ze met olie ingewreven vlechten en krijtwitte handen. Het scharminkeltje werpt af en toe een snelle blik van achter haar Usha naaimachine, waarop een blauwe sariblouse onder de naald doorschuift. Het mollige naaistertje zit haar middagmaal te verorberen, een stalen bakje rijst met een vakje groentencurry. De hele winkel bestaat uit één vertrek, niet groter dan de huiskamer bij Linno thuis, met achterin een deuropening die uitkomt op een stoffig achtertuintje onder de blote blauwe hemel.

‘Ik kom bij u langs om u nog meer klandizie te bezorgen,’ zegt Linno. ‘Ik kwam eigenlijk om een ruit te beschilderen.’

De coupeuse werpt even een blik op Linno’s dichtgeknoopte mouw. ‘Om wát te beschilderen?’

Linno, die die reactie al heeft zien aankomen, haalt haar schetsboek uit haar schooltas en slaat het open bij een in potlood uitgevoerde schets. Daar staat een ingetogen glimlachende vrouw in een sari, waarvan de stof als vloeibare zijde om haar heupen valt, terwijl de achter haar golvende pallu smal toeloopt en in de naald van een naaimachine overgaat. Achter de machine zit een struise vrouw met een bril, die met een glimlach vol moederlijke voldoening naar de in sari gehulde vrouw kijkt, haar muze.

Het mollige naaistertje buigt zich schuin achter de coupeuse over de tekening en kirt met haar kerrie-adem: ‘Die lijkt precies op jou, Chachy!’

De coupeuse laat een geluid horen waaruit haar onwillige instemming blijkt en wijst naar de vrouw in sari. ‘Maar mijn heupen moeten wel wat breder.’ Het mollige naaistertje wil al protesteren, maar houdt zich bij nader inzien toch liever stil.

Intussen is ook het scharminkeltje komen aanzetten om over de schouder van de coupeuse naar de tekening te turen. ‘Die sari moet je rood maken,’ oppert ze.

De coupeuse wuift die opmerking weg. ‘Iets subtiels is beter. Roze misschien... of perzik,’ hakt ze de knoop door. ‘Weet je wat dat is, perzik?’

Dus het gaat door! Opgetogen vraagt Linno om een meetlint om het raam mee op te meten, of...

‘Ho ho,’ zegt de coupeuse. ‘Als een vrouw een naald kan hanteren, wil dat nog niet zeggen dat ze met een naaimachine overweg kan.’

De coupeuse bukt zich achter een toonbank waarop mappen vol kledingontwerpen en patronen van verschillende kragen liggen, en duikt weer op met een grote rol wit pakpapier. Ze wikkelt een lang stuk af en snijdt het af met een haal van haar schaar.

‘Teken het in kleur.’ De coupeuse klopt even op het papier. ‘Hierop. Dan zien we wel weer.’

Intussen is Melvins jacht op werk een nogal passieve zoekpartij geworden, want hij brengt steeds meer tijd door in het gezelschap van een fles Kalyani bier en van Berchmans, de barkeeper en eigenaar van café Rajadhani. Berchmans, die naar de zeventiende-eeuwse heilige is genoemd, beschouwt zichzelf als een redelijk godvrezend en barmhartig man, en dankzij die eigenschappen zou hij een voortreffelijk psycholoog zijn geworden als zijn vader hem had toegestaan zijn studie psychologie af te ronden. Maar zijn vader wilde per se dat Berchmans het familiecafé overnam.

Op alle gebieden van zijn leven betracht Berchmans matigheid — hij rookt niet, drinkt nauwelijks, neemt voldoende beweging en eet verstandig. Vandaar dat hij er jonger uitziet dan hij is, met zijn buik als een strak trommelvel en zijn borstspieren die hij afzonderlijk kan aanspannen — links, rechts, links — onder zijn overhemd. Hoewel hij er zijn klandizie mee dreigt te schaden, doet hij zijn best om zijn stamgasten er met priesterlijk geduld op te wijzen dat ze van dat volgende glas moeten afzien, of dat ze een vezelrijk dieet moeten volgen, of dat ze een meningsverschil ook eens door de ogen van hun vrouw moeten bekijken. En verder steekt hij zijn voelhoorns uit ten behoeve van stamgasten zoals Melvin, iemand die hij, als hij zou willen, langzamerhand een fikse rekening onder de neus zou kunnen duwen.

‘Ik weet weer een chauffeursbaan voor je,’ zegt Berchmans.

Melvin zit opeens rechtop.

‘Bij het gezin van Mercy Chandy. Hun vorige man is vertrokken en nu zijn ze op zoek naar iemand.’

Melvin kijkt stuurs op zijn bier neer. ‘De vrouw van Abraham Chandy?’

‘Ja, wat dan?’

‘Weet je dan niet dat...’ Melvin gebaart naar de kruk naast zich, alsof die opheldering kan verschaffen. ‘Mijn vrouw, hè. Gracie en hij.’

‘Edda, ze hebben het uitgemaakt! Wat zou dat nou? Dat is twintig jaar geleden! Denk je dat een rijk man zoals Abraham Chandy, een man met een vrouw en twee zoons, denk je dat die ook nog maar één moment terugdenkt aan die toestand van vroeger?’

‘Misschien wel, ja. Soms.’

‘Wist je dat hij voor zeven meisjes een verpleegopleiding heeft bekostigd, uit eigen zak? Voor zeven. En ze waren niet eens familie van hem, het waren gewoon maar straatarme meisjes van wie de ouders hem in de kerk hadden benaderd. Dat is niet het soort man dat onbeduidende grieven opzout.’ Berchmans haalt zijn zurig ruikende doekje over de toog. ‘Jij bent degene die geen streep kan zetten onder het verleden.’

Vroeg in de avond strijkt Melvin zijn op een na beste overhemd en gaat op weg naar het huis van de Chandy’s. Zijn beste overhemd vertoont een paarlemoerglans die Ammachi als ‘disco’-achtig bestempelt. Melvin heeft geen idee van welk tv-programma ze dat woord heeft, maar hij is het met haar eens dat hij onder een felle belichting inderdaad met die term zou kunnen worden geassocieerd. En hij heeft zo’n gevoel dat Abraham typisch iemand is die zoveel lampen en lampjes heeft hangen dat een bezoeker van zijn huis daar de nacht voor de dag zou aanzien.

Melvin loopt langzaam; hij neemt de tijd om de vochtige uitwaseming van de aarde diep in te ademen. Als het heeft geregend, heeft de lucht altijd een lichtelijk rokerige smaak, en dat heeft hij destijds nog het meest gemist in Bombay, waar de lucht stijf stond van de geuren die tegen elkaar opboden. Op de hoek van de straat blijft hij staan bij een man die koude drankjes verkoopt en als een zoutzak op een kruk voor zijn kraampje hangt. Melvin vraagt om een flesje koude Cola, waarop de verkoper over zijn schouder spuwt: een halvemaan van knalrode paan in het zand. ‘Geen Coke,’ zegt hij.

‘Pepsi dan?’

‘Geen Pepsi.’

‘Thumbs Up dan?’

‘Geen Thumbs Up.’

De verkoper legt uit dat hij, net als alle winkeliers in dat gebied, meedoet aan de boycot van Pepsi en Cola. ‘Anti-Var-protest,’ zegt de man in staccato Engels. Hij wijst naar een poster aan de zijkant van zijn kraampje, waarop te lezen staat: PROTESTEER TEGEN SUPERMACHTONDERNEMINGEN ZOALS PEPSI EN COLA! PROTESTEER TEGEN MILITAIR GEWELD IN IRAK! DIT IS EEN INITIATIEF VAN HET ALGEMENE ANTI-OORLOGSCOMITÉ VAN SAMITHY.

‘Hoe lang gaat dat nog duren?’ vraagt Melvin.

De verkoper haalt zijn schouders op. ‘Ik zou u best een flesje willen verkopen, maar dan komt de Anti-Var-brigade me het leven zuur maken. Dat is het me niet waard.’ Hij krabt aan zijn borst en tuurt eens naar de lucht. ‘Maar al dat soort dingen kan niet eeuwig doorgaan.’

Het gepleisterde huis bestaat uit twee lagen, heeft een kaneelkleurig pannendak, en op de verdieping een balkon waar een hangmat loom heen en weer schommelt in het briesje. Melvin blijft even voor het huis staan en stelt zich Gracie voor in die hangmat, met haar slanke arm over de rand, een glas citroenwater in de hand.

Het dienstmeisje gaat Melvin voor naar de zitkamer, waar Abraham opstaat uit een pluche leunstoel, zijn hand al uitgestoken. Hij is een lange man met behaarde polsen en een borstkas als een plank. Zijn handdruk is net zo kort en krachtig als een militair saluut.

‘Ze is in de keuken,’ zegt Abraham. ‘Mijn vrouw.’

‘Ah.’

‘Hm.’

Een ogenblik blijven ze staan, een beetje de kluts kwijt, zo zonder vrouw die de leiding neemt.

‘Ga zitten!’ Abraham roept het haast: geschokt vanwege zijn eigen ongemanierdheid en tegelijkertijd blij dat hij iets zinnigs weet te zeggten.

Ze gaan zitten. Op de televisie is de onvermijdelijke Mammootty te zien, de besnorde superster wiens klassieke lefgozerloopje Melvin lang geleden nog eens heeft proberen te imiteren, maar dat hij nooit heeft weten te evenaren. Mammootty draait net een man de rug toe die twee typische tekenen van schurkachtigheid vertoont: een louche stemgeluid en een pens als een rotsblok. De schurk roept: ‘Zeg hé, bobo, wacht eens.’ Glimlachend krabt hij aan zijn wang. ‘Ga nou nog even niet...’

Mammootty draait zich om en geeft de man een harde klap in het gezicht: páts.

Volslagen van de kaart grijpt de man naar zijn wang, terwijl Mammootty zegt: ‘Zo, zal ik nu dan maar gaan?’

Intussen zit Abraham te praten over de satellietschotel die hij zojuist op het dak heeft geïnstalleerd, zodat hij zenders van over de hele wereld uit de lucht kan plukken. ‘We kunnen ook Amerikaanse zenders krijgen, maar eigenlijk is onze Mammootty het enige wat we willen. Niet dan?’

Melvin knikt, hoewel hij eerder een fan is van Mohanlal, de potiger, eveneens besnorde tegenhanger van Mammootty.

Gelukkig komt op dat ogenblik Mercy Chandy de keuken uit met een schaaltje met reepjes vlees en een flinke klodder tomatenketchup in een kristallen bakje. Melvin staat op. ‘Blijf zitten, blijf zitten,’ zegt ze en werpt een blik op de televisie. ‘O, die figuur weer?’ Schaapachtig zet Abraham het geluid af, zodat Mammootty zijn slow motion-lefgozerloopje in stilte moet voortzetten.

Mevrouw Chandy is zo’n vrouw die zich in alle sociale kringen even gemakkelijk beweegt; haar begroeting doet aan als een onzichtbare hand op je schouder. Melvin heeft bewondering voor haar nobele kin, voor de Griekse, klassieke uitstraling van haar profiel. Als iemand met een nogal forse neus is Melvin jaloers op mensen bij wie zo’n fors geval in hun voordeel werkt.

Het sollicitatiegesprek wordt geleid door mevrouw Chandy, hoewel ze voornamelijk naar de gezondheid van zijn familieleden informeert. Niemand begint over de chauffeursbetrekking, en plotseling wordt Melvin overvallen door de gedachte dat de Chandy’s hier helemaal geen sollicitatiegesprek in zien, maar alleen een beleefdheidsbezoekje.

‘O ja, wat die betrekking aangaat,’ zegt Melvin voorzichtig, ‘vroeger heb ik voor de familie Uthup gereden. Mocht u een schriftelijke referentie willen...’

‘Een schriftelijke referentie?’ Mevrouw Chandy houdt haar hoofd schuin. ‘Hoezo? Dit is geen sollicitatiegesprek, hoor.’

Melvin aarzelt. ‘Nee?’

‘Natuurlijk niet. Dit samenzijn is alleen bedoeld om de tijden te bespreken. Zodra Berchmans je naam had genoemd, was de baan voor jou.’ Mevrouw Chandy lijkt op een geruststellend woord van haar man te rekenen.

‘Welnee, een sollicitatiegesprek is niet nodig. We kennen je toch. En Gracie ook, natuurlijk.’ Afwezig tuurt Abraham in zijn glas, waarin een citroenschil ronddrijft als een dode vis. Met een plotselinge glimlach kijkt hij op. ‘Wat willen we nog meer?’

Melvin schraapt zijn keel en bedankt hen. Hij heeft het gevoel alsof hij twee mensen naar de mond zit te praten bij wie hij niet in de schaduw kan staan, een gevoel dat hem niet voor het eerst bekruipt.

Stroomstoring.

Het bericht doet de ronde langs alle huizen, alsof de plotseling ingevallen duisternis en het afnemende tempo van de plafondventitalors niet allang boekdelen spraken. Kleine kinderen krijgen bevel stil te blijven zitten. Vaders dragen aan hun zoons op: ‘Ga de zaklantaarn halen, vlug,’ en zoons gaan met de helder brandende zaklamp het hele huis rond om iedereen te redden die in de badkamer halverwege zijn bad door de duisternis is overvallen en nu het wc-gat in de vloer niet eens meer kan onderscheiden. Uit het donker komen moeders aanzetten met een hand beschermend voor een kaarsvlammetje. In alle huizen worden kaarsen en zaklantaarns op een voor de hand liggende plaats bewaard, want als zovele avonden zijn ook vanavond de arbeiders van het elektriciteitsbedrijf, ongerust over hun baan en verenigd in machtige vakbonden, aan het staken geslagen.

Linno zet de kaars op de grond, waar Anju achter een dijkje van boeken zit. Het laatste jaar is er wat babyvet uit haar wangen verdwenen, en ze heeft een leesbril gekregen, die nu schuine schaduwen op haar voorhoofd werpt, een paar boosaardige wenkbrauwen boven de echte. Op haar lip bijtend tuurt ze ingespannen op de bladzij neer als Linno ook nog een lamp voor haar neerzet, eentje met een cilindervormig wit glas waarin af en toe een mug knetterend verbrandt.

Linno hurkt neer voor het grote, vierkante vel pakpapier en de doos oliekrijtjes die tante Jilu haar voor Kerstmis heeft gestuurd. Ze heeft ze nog niet één keer gebruikt, maar al menigmaal heeft ze haar vingers over de gekleurde staafjes laten glijden, over al die tinten, luisterrijker dan de benaming die op de zijkant staat. De waskrijtjes gaan alle woorden te boven. Ze zijn gemaakt voor echte kunstenaars. Ze zijn verlammend volmaakt.

Eerst laat ze een perzikkleurig krijtje over het flauw verlichte vel zwerven. De gestalte van de vrouw is niet al te moeilijk, met de stof die haar lichaam in golvende plooien omhult. Maar om de stof hier en daar te laten terugwijken in het papier, om de illusie van diepte tot stand te brengen, dat werpt meer problemen op. Zolang het papier nog leeg is koestert ze geen enkele twijfel, en dat maakt tekenen tot iets wat niet te vergelijken valt met wat dan ook in haar leven. Het is iets merkwaardigs, dat gebiedje diep in haar binnenste, die minuscule kern van zekerheid, zo zuiver als goud, dat alle beelden die haar gedachten oproepen, uiteindelijk op het papier zullen verschijnen.

Van achter haar boek kijkt Anju toe hoe Linno de schimmen ontwerpt van toekomstige vormen. Ze richt haar aandacht weer op haar boek, kijkt dan nog eens op. ‘Is dat voor het raam van het naaiatelier?’

Linno knikt en tekent een ovale vorm. Een gezicht. Losjes brengt ze lijntjes aan in het lijf, de boezem, de heupen. Enorme, bizarre heupen. Ze maakt ze slanker.

Als Linno haar ogen opslaat, zit Anju nog steeds te kijken.

‘Ik verveel me zo.’ Anju gaapt en laat zich op haar zij vallen. Achteloos vervolgt ze: ‘Zuster Savio heeft ons vandaag over een beurs verteld.’

Linno houdt even op om te luisteren, haar potlood nog vlak boven het gezicht.

Hij wordt toegekend aan de beste leerling van Kerala, legt Anju uit. Een jury. Twee weken lang onzekerheid. En dan komt er ten slotte één leerling uit de bus die naar New York wordt gestuurd, naar een school die Sitwell heet. Voor een heel jaar. Een jaar — een tijd, zo onafzienbaar, dat hij zich ontrolt als een rode loper. En wie zal zeggen waar hij naartoe leidt als haar visum verlengd wordt? Voor Linno’s geestesoog doemt een beeld op, misschien uit een film, van Anju op de boeg van een wegvarend schip. Een wapperende zakdoek. Breedgerande hoeden en kushandjes. Ze beseft dat ze zelfs nog nooit op een luchthaven is geweest.

‘En ga je?’ vraagt Linno.

‘Ik ga me opgeven. En als ik hem krijg, dan ga ik.’

Heel even zijn alleen het zachte gekras van de potloodpunt en het gezoem van het licht hoorbaar. Verstrooid geeft Linno de kin een te spitse vorm, zodat het hele gezicht er opeens naast zit, een hartvormig geval uit een strip. Ze heeft altijd geweten dat dat ogenblik zou aanbreken, dat Anju zou vertrekken, maar zo gauw al, en zo ver?

Anju rekt zich eens uitzinnig uit. ‘Wist je dat getrouwde stellen in Amerika niet in hetzelfde bed slapen?’

‘Nee toch.’

‘Soms wel, maar niet altijd. In Amerika heb je zoveel ruimte dat alle vrouwen een eigen bed hebben, een eigen kamer, een eigen badkamer, een eigen kleerkast.’

‘Hoe weet je dat allemaal?’

‘Door dat Amerikaanse programma, dat met die vrouw die bonbons in de halsopening van haar blouse gooide.’

Linno probeert een luchtiger toon aan te slaan. ‘Straks vertel je me nog dat er geen kleur bestaat in Amerika, alleen maar zwart en wit.’

Anju gooit zich op haar buik en bestudeert wat Linno tot dusver heeft getekend. Wazige contouren, een gezicht met volle wimpers en een donker aangezette onderlip. Opeens geneert Linno zich vanwege haar doos oliekrijt, vanwege die kleine staafjes, die zo’n belangrijke plaats innemen in haar leven. Ze zien eruit als kleurpotloodjes.

‘Moet dat jou voorstellen?’ vraagt Anju.

‘Nee,’ zegt Linno bits.

Anju buigt zich weer over haar boeken. ‘Dat mag ik toch wel vragen.’

Linno haalt haar krijtje in cirkels over het gezicht van de vrouw totdat alle trekken helemaal teloor gaan in een maalstroom van gekras. Ze draait het papier om. De suggestie dat Linno zichzelf zou zegenen met een tijdschrift achtige, verzonnen schoonheid is meelijwekkend, en komt tegelijkertijd min of meer met de waarheid overeen.

Samen met alle andere leerlingen in Kerala die in aanmerking komen geeft Anju zich op voor de beurs. Ze brengt de formulieren mee naar huis, zodat Linno ze kan invullen, want Linno’s schrijfkunst bezit een elegantie die volgens Melvin weleens een extra gunstige indruk zou kunnen maken. Zorgvuldig, soms bij kaarslicht, schrijft Linno Anju’s examencijfers over terwijl Melvin over haar schouder meekijkt, zijn handen gevouwen op zijn rug, net als in de dagen van dr. Fontainelle.

’s Morgens werkt Linno ook aan de ruit van het atelier. De eerste dag schetst ze haar tekening in krijt, waarbij ze de afbeelding op papier op schaal vergroot. Om de haverklap komt de coupeuse uit haar winkel tevoorschijn om met de handen in de zij verre van opbouwende kritiek te spuien: ‘Zeg, maak me niet zo donker, wil je? Ik ben geen vijg, hoor.’ Op aandringen van de coupeuse voorziet Linno haar van een gouden armband en een sierlijk, parmantig neusje in plaats van het werkelijke exemplaar, dat er ietwat ingedeukt uitziet.

Met een voorschot van de coupeuse koopt Linno verf bij Verfhuis Thresia, waar een vrouw die beweert dat ze bevriend is met Melvin, haar flink wat korting geeft. Over de met krijt getrokken lijnen brengt Linno de eerste laag kleuren aan, effen vleeskleurig roze en perzik, dan donkere holtes voor de ogen, zwarte franje voor de wimpers, en lichtere accenten om plooien in de stof te leggen. In de loop van de volgende twee dagen blijven er steeds voetgangers treuzelen, en ook kinderen op weg naar school blijven staan om met strakke blik toe te kijken, een en al zwijgende eerbied voor iemand die toestemming heeft om andermans huis te bekladden. Ze voelt zich niet op haar gemak onder dat eerbetoon en gaat vroeger aan het werk, al een paar uur voordat de coupeuse arriveert.

Als Linno drie dagen later eindelijk klaar is gaat ze op een afstandje staan en vindt het hele geval een foeilelijke, rondborstige, groteske puinhoop. Zit er soms een vergiet verstopt op de plaats waar de sari van de vrouw over haar achterwerk valt? Haar ogen zijn onder een paar zware wenkbrauwen op verschillende hoogte terechtgekomen, en de pallu, goeie god, is kinderlijk onbeholpen uitgevallen, een rimpelig, perzikkleurig onding.

‘Aiyyo, moet je mijn wang zien,’ zegt de coupeuse ergens achter haar.

Linno doet het deksel op een blik verf en stamelt dat alles wel verwijderd kan worden met ammonia en water, maar de coupeuse luistert niet.

‘Mijn wang,’ herhaalt ze met haar blik strak op de ruit. ‘Hij gloeit.’

Linno doet een paar stappen achteruit, gaat naast de coupeuse staan en kijkt naar de ruit. De opkomende zon heeft de kleuren met rozenrood doordrenkt en in dat licht vangt Linno een zwakke glimp op van haar spiegelbeeld: voornamelijk ogen met wallen, een pluizige vlecht en een veeg verf op haar voorhoofd. Ze ziet wat de coupeuse in de geschilderde vrouw ziet: iets van een lichtgevend plekje ergens binnenin, aan de bovenkant van de wang.

In de loop van de tijd verwerft Linno zich een zekere faam; ze wordt door allerlei mensen gefeliciteerd met ‘Linno’s ruit’, zoals ze haar schildering aanduiden. Ook door MONTUREN EN OPTIEK wordt ze in de arm genomen om een ruit te beschilderen, en daar wordt het een reusachtige, alleen in een luier gehulde peuter met een mollige borst en een veel te grote bril met zwarte randen. Op verzoek van de eigenaar laat ze de ogen glanzen als zwembadblauwe knikkers, ook al heeft ze nog nooit een bruine peuter met knalblauwe ogen gezien. De winkelruit van het naaiatelier vindt ze echter nog steeds het mooist, en in het pakpapierschilderij dat ze voor de coupeuse heeft gemaakt brengt ze nog een paar details aan. In elke hoek schildert ze een wirwar van rozen en in de rechter onderhoek tekent ze een paar nietige, golvende ranken die haar naam vormen. In tegenstelling tot de andere zijn deze doornig en blaadjesloos, en niet groen maar bruin. Ammachi hangt het schilderij in de huiskamer aan de muur.

Telkens als ze langs een van haar winkelruiten komt houdt Linno haar pas in en probeert niet al te lang te blijven plakken, maar ze voelt zich aangenaam gestreeld als ze zo staat te staren, ongeveer net zoals een mooie vrouw zich voelt, stelt ze zich voor, als die in een spiegel kijkt. Soms overspoelt de waarheid haar als een stille, inwendige explosie – die dingen heeft zíj toch maar gemaakt. Het is bekend dat de coupeuse al menigmaal heeft opgemerkt: ‘Linno presteert meer met die ene verkeerde hand van haar, dan elk ander met twee!’ En voor het eerst voelt Linno zich trots als ze haar verkeerde hand genoemd hoort worden.

In april krijgt Anju bericht dat de juryleden haar hebben uitgekozen als een van de tien kandidaten die door mogen naar de finale, en dat het hoofd van de jury, juffrouw Valerie Schimpf, een persoonlijk gesprek met haar zal voeren. Juffrouw Schimpf is lerares beeldende kunst en decaan aan de Sitwell School en brengt het voorjaarssemester met sabbatsverlof door aan een kunstschool in Kochi.

In een brief die als een gewijd voorwerp wordt gehanteerd, voorgelezen en geciteerd, wordt Anju meegedeeld dat het gesprek plaats zal hebben ‘ten huize van’ de familie Vallara. Vijf dagen lang wordt er schoonmaak gehouden, maar hoe grondig Linno en Anju ook poetsen in huize Vallara, zodra juffrouw Schimpf over de drempel stapt, maakt de voordeur een krakkemikkige indruk en ademen de grijze wanden een begrafenisstemming. Linno merkt dingen op waar ze anders nauwelijks erg in heeft, zoals de kreukelige poster van drie roze baby’s in luiers, alle drie met een gepijnigd gezichtje dat op constipatie duidt, met ernaast de kreet: WAT EEN WOLKEN! Ze zou haar vader graag vragen waarom hij zoiets boven de deur heeft gehangen, maar hij boft: hij is niet thuis omdat hij Abraham Chandy ergens naartoe moet brengen.

Gelukkig lijkt juffrouw Schimpf zich niet te storen aan de poster. Ze is een zelfverzekerd onderdeurtje met een salwar aan die allang niet meer in de mode is, te kort voor deze tijd. Verder draagt ze een sjaal die ze als een strop om haar hals heeft gebonden. Haar groenglazen armbanden klingelen wanneer ze haar handen ten teken van namaste tegen elkaar drukt. ‘Wat is het hier gezellig,’ zegt ze tegen Ammachi, terwijl ze een diepe buiging als van een geisha maakt. Ammachi aarzelt heel even en probeert dan nog dieper te buigen.

Op dat ogenblik pas herkent Linno het ontzag in de blik van juffrouw Schimpf, die onnatuurlijk montere uitdrukking, barstend van het inlevingsvermogen. Die uitdrukking herinnert haar aan een beroemdheid die ze ooit op het nieuws heeft gezien, een Amerikaanse coryfee die op haar hurken in het schemerige hutje van een gezin van acht personen in Rwanda zat. De coryfee bracht een werkbezoek van twee dagen aan het land, deelde haar woordvoerder mee, ‘om de aandacht te vestigen op een toenemende crisis’. Langzaam glijden de ogen van juffrouw Schimpf over de gesprongen huid van Ammachi’s tenen, het zieltogende matrasje op de divan, de opgezette dieren, opgesloten in de pronkkast, de dichtgeknoopte mouw van Linno, waarna ze terugkeren naar de elastische glimlach van Ammachi. Wie weet ziet juffrouw Schimpf iets authentieks in die schamele omgeving, iets van een aanzet tot een mogelijkheid, een toekomst waarvoor zij als wegbereidster kan dienen. De kansarmoede staat hier vlak voor haar neus in de gedaante van een meisje, haar gehandicapte zus en een vrijwel tandeloos oud mensje dat juffrouw Schimpf onophoudelijk met haar beperkte Engels bestookt: houwaar joe?.. Es, es, ajem fain.

Juffrouw Schimpf is bereid om te geven.

Terwijl Ammachi juffrouw Schimpf langs de pronkkast leidt, gooit Anju de ene lepel Tang na de andere in een pan water, zodat daar hele wolken oranje opkolken en naar de bodem zakken. ‘Hou op!’ fluistert Linno. ‘Wou je soms dat ze straks oranje plast?’

‘Welke kopjes, welke kopjes?’

In normale omstandigheden zouden ze hun gast een van de mooie Pepsi glazen van tante Jilu voorzetten, die met GOED GESCHOTEN, SCHAT, ZEKER WETEN! erop. Maar deze keer dringt Linno erop aan dat ze hun eenvoudiger drinkgerei gebruiken, primitief ogende bekertjes van staal.

Linno haalt het deksel van de Nescafépot, waar al veel langer suiker in zit dan er ooit koffie in heeft gezeten, net zoals de abrikozenjampot nu piccalilly bevat: alle verpakkingsglas is een tweede leven beschoren. Door de wand van de pot ziet ze een paar mieren paadjes uitgraven; ze blijft met de lepel uit hun buurt. Een verdronken mier die in de thee ronddrijft is typisch iets waardoor bij een vrouw zoals juffrouw Schimpf medelijden zou kunnen omslaan in walging.

Anju loopt energiek met het blad Tang naar de huiskamer. Vanuit de keuken hoort Linno Ammachi zeggen: ‘Velcome my house,’ als ze de kamer uitgaat.

Ammachi staat nog niet in de keuken, of ze uit fluisterend een hele reeks verwensingen; ze lamenteert over haar hersenloze kleindochters, die tweederangs drinkgerei van veel mindere kwaliteit tevoorschijn halen en daarmee Anju’s kans om in Amerika te komen, in gevaar brengen. En dat allemaal vanwege een glas. De idioten.

Linno kan het haast niet geloven. Anju’s vraaggesprek gaat verschrikkelijk de mist in.

Van achter het gordijn tussen de huiskamer en de keuken gluurt Linno stiekem naar Anju, die stuntelt met haar Engels en juffrouw Schimpf voortdurend vraagt of ze een vraag wil herhalen. Telkens zegt juffrouw Schimpf geruststellend dat het allemaal prima gaat, dat ze maar een babbeltje maken. Is dat hetzelfde meisje dat Linno’s nachts wakker hield met haar zelfvoldane gekoer over de avonturen die haar in Amerika te wachten stonden? ‘Waarom ben je zo stil?’ fluisterde Anju. ‘Je weet toch wel dat ik je later kom halen?’

‘En waarin onderscheid jij je nu van de andere kandidaten?’ vraagt juffrouw Schimpf. ‘Waardoor steek jij met kop en schouders boven de rest uit?’

Anju slaat haar benen over elkaar en haalt ze weer van elkaar. Er steekt een loslopend stukje draad in het haar bij haar slaap, net wat voortijdig grijs tussen het zwart. Haar stem meldt op een robotachtige dreuntoon: ‘Ik heb uitstekende cijfers gehaald op alle examens en de eerste plaats veroverd in alle vakken, in Engels en wiskunde bijvoorbeeld, dat allemaal, en verder heb ik een heleboel Bijbelkiezen gewonnen, die van heel Kerala...’

‘Kiezen?’ herhaalt juffrouw Schimpf.

‘Kiezen, ja,’ zegt Anju ferm.

Dat gaat nog even zo door, totdat het gezicht van juffrouw Schimpf opklaart en ze zegt: ‘O, qúízzen bedoel je.’

‘Ja, dat, en ik ben ook aanvoerder van de schoolband.’

‘Het is verbazend, zoveel als jullie allemaal presteren, de kandidaten bedoel ik. We hebben ook een jongen in Malappuram die helemaal in zijn eentje een Korancompetitie heeft georganiseerd.’ Ondanks haar glimlach geeft juffrouw Schimpfs aarzelende toon duidelijk te kennen dat er nog geen adequaat antwoord is gekomen op haar vraag. ‘Kijk, wat ik bedoel is, in welk opzicht ben jij uniek? Ken je dat woord – “uniek”?’

‘Uu-niek?’

‘Ja! Precies. Kun je een bepaalde eigenschap noemen, en dan heb ik het niet over je prijzen en hoge cijfers, waardoor jij een uniek iemand bent, anders dan anderen, een uitblinker?’

Een korte maar verraderlijke stilte; Anju zit voorovergebogen en reikhalzend te wachten alsof ze in de mond van juffrouw Schimpf probeert te turen, waar de definitie van ‘uu-niek’ te vinden is. Ze schuift weer naar achteren, neemt een slokje van haar Tang, en dan volgt de definitieve klap.

Op het ogenblik dat ze de eerste woorden van haar antwoord eruit gooit (‘ik geloof’), belandt er een kloddertje Tangspuug op de rug van juffrouw Schimpfs hand.

‘O!’ Juffrouw Schimpf laat een gespannen lachje horen. Anju mompelt aan één stuk door ‘Sorry’ en probeert de met Tang bezoedelde hand schoon te vegen met haar eigen hand. ‘Dat is niets hoor, dat is niets. Als we nu eens diep ademhaalden...’

Linno haalt diep adem. Vorige zondag is ze wakker geworden na een droom waarin Anju haar vraaggesprek had verknoeid, een droom die een merkwaardig prettig gevoel achterliet. Ze hoopte twee dingen tegelijk: dat Anju zou gaan én dat dat haar niet zou lukken. En meer nog, dat Anju de voortdurend drukkende last zou leren kennen van het besef een mislukkeling te zijn. Door schuldgevoel verteerd had Linno zich een uur lang in Ammachi’s gebedenboek verdiept en lange, ootmoedige gebeden uitgesproken, en de rest van de dag had ze zich louter aan haar huishoudelijke taken gewijd. De schoolblouse van haar zusje had ze met extra zorg gestreken.

En nu zijn haar gebeden dus op deze manier verhoord.

‘Ga weg daar!’ fluistert Ammachi, en dan bedelt ze: ‘Wat gebeurt er? Nou?’

‘Ze zijn bijna klaar,’ zegt Linno.

Net als Linno op het achtertrapje gaat zitten, komt de haan van Rappai de tuin in paraderen en neemt haar op alsof hij haar maar een lastpak vindt. Ze heeft een hekel aan de haan van Rappai. Het beest kan op dezelfde onbeduidende kenmerken bogen als zijn eigenaar: knoestige poten, een omvangrijk middel en de gewoonte op dames in te pikken, zodat ze er op een holletje vandoor gaan. Zijn poten zijn iets opzienbarends: forse, met klauwen uitgeruste, woeste ledematen, die je doen denken aan de geduchte pterodactylus, als teleurstellende afstammeling waarvan hij op het erf van Rappai is beland.

Rappai woont in het huis achter het hunne; ze kan hem in zijn deuropening zien staan, waar hij ingespannen hun kant op staat te loeren. Zijn gebruikelijke gelige mundu draagt hij samengeknoopt boven zijn knieën, maar veel te hoog, zodat zijn dijen, amper breder dan zijn scheenbenen, te zien zijn, en over zijn schouder hangt een handdoek. Hij is bouwvakker: hij werkt als metselaar aan de nieuwe grote supermarkt die in Baker Junction verrijst, en hij loopt alsof hij nog een onzichtbare mand bakstenen op zijn hoofd torst.

‘Eddi Linno!’ roept hij vanuit de deuropening. ‘Heeft ze hem gekregen?’

In een poging hem stil te krijgen schudt Linno verwoed haar hoofd en gebaart van nee.

‘Nee?’ De donkere schim van Rappais moeder, die ze binnen op de mat ziet liggen, richt zich nu op een elleboog op om te luisteren.

Met haar vinger tegen haar lippen maakt Linno een sissend geluid. Dat valt in de smaak bij de haan van Rappai, die nu een hoge borst opzet en het klapwiekend uitkraait. Ze klapt in haar handen om hem weg te jagen.

Via de ruimte tussen het huis van Rappai en een bananenpalm ernaast kan ze nog een oladak zien, en daar weer achter nog eentje; al die huizen bij elkaar, plus nog een heel stel vormen samen Kumarakom, een dorp aan de delta van de rivier de Meenachil, een stipje dat niet eens staat aangegeven op een globe, in tegenstelling tot New York, dat haast een land op zichzelf lijkt. De hele familie heeft steeds gedacht dat Anju de prijs in de wacht zou slepen en dan de deur uit zou gaan, fluitend met haar bundeltje aan een stok naar dat glitteroord zou trekken, een soort Raj Kapoor, en zingend de technicolor heuvels op zou huppelen. Linno heeft zichzelf zowaar toegestaan om te fantaseren dat zij hetzelfde zou doen, een of twee jaar later dan. Maar aan het echte leven, en vooral aan dat van haar, komt heel wat minder kleur te pas, en maar heel weinig verbeelding.

Soms, niet vaak, vraagt ze zich af hoe het zou zijn om getrouwd te zijn met een man als Rappai, iemand die je vanuit hun huis’s morgens zijn neus kunt horen snuiten. Misschien dat de lichtelijke weerzin van zijn vrouw na verloop van tijd als een soort bezinksel naar de bodem van haar wezen zou zakken, zodat ze zonder afgrijzen, ja zonder enig gevoel zijn ondergoed kan wassen, zijn sheddi aan de lijn kan hangen en zijn kippenborst met tijgerbalsem inwrijven. Het is maar al te waarschijnlijk dat als Linno ooit trouwt, ze een man krijgt die arm is of lelijk, of allebei, dat is niet anders. En ze zou dan ook nog een degelijke bruidsschat moeten inbrengen, zij het niet zo’n grote als voor iemand die niet zo arm is en niet zo lelijk.

Wie heeft er nu trek in dat soort rekensommetjes als de uitkomst ervan – een vagelijk weerzinwekkende huisgenoot – zo weinig voorstelt?

Drie dagen geleden is de moeder van Rappai naar Ammachi komen hompelen toen die bezig was natte lakens aan de waslijn te hangen. Linno stond in de keuken en hoorde Rappais moeder zeggen dat ze Linno’s naam had genoemd tegen een vrouw van wie een broer op zoek was naar iemand om mee te trouwen.

‘Is die broer oud?’ vroeg Ammachi, die al eens eerder op dat punt gepolst was en onmiddellijk nattigheid voelde.

‘Nee,’ zei de moeder van Rappai. ‘Hij komt uit een degelijke familie, heel rechtschapen. Een man die naar de kerk gaat. Alleen – is hij blind. Pagathi, niet helemaal. Kleuren en vormen kan hij wel zien, maar met traplopen moet iemand hem helpen.’

‘Hm,’ zei Ammachi en perste haar lippen op elkaar.

Intussen staat Rappai nog steeds met zijn armen over elkaar in de deuropening, in plechtstatige afwachting van nader nieuws. Op het laatst gaat hij maar weer naar binnen; zijn haan neemt haar even op, gelooft het dan ook wel en stapt met hoge borst weg.

Dat Ammachi de blinde niet ter sprake heeft gebracht, wijst erop dat ze die mogelijkheid niet uitsluit.

Net als die dag klapwiekt er even paniek in Linno’s binnenste.

Als Linno in de keuken terugkomt ziet ze dat Ammachi zich op het verboden plekje bij de deurpost heeft geposteerd. Met de ogen dicht en het hoofd gebogen staat ze te luisteren om zo veel mogelijk op te vangen van wat er achter het gordijn wordt gezegd.

‘Wat gebeurt er nu?’ vraagt Linno.

Ammachi draait zich snel om, op heterdaad betrapt maar triomfantelijk. ‘Je zat ernaast. Er is iets heel goeds gebeurd.’

‘Hoe weet u dat?’

‘Dat kan ik horen. Niets dan ooo en aaah.’

En hoewel Ammachi met haar handen wappert om Linno weg te jagen, gluurt Linno door de spleet tussen het gordijn en de deurpost.

De twee kopjes Tang staan eenzaam op tafel, klam van de condens. Juffrouw Schimpf staat nu midden in het vertrek, met haar rug naar de keuken. Ze kijkt neer op iets wat ze in haar armen houdt en praat op zachte toon, terwijl Anju als een radeloos, braaf kind staat te knikken. Voordat Linno ook maar iets heeft kunnen verstaan van wat ze zeggen, trekt Ammachi haar weg bij het gordijn en dwingt haar om aan de keukentafel te gaan zitten, waar ze niets meer kan horen: zo bang is Ammachi dat juffrouw Schimpf zal denken dat zij geen manieren hebben.

Wanneer ze met zijn allen op de stoep staan om juffrouw Schimpf uitgeleide te doen, vindt Linno het vreemd dat Anju zo erg zweet. Onder de armen van haar witte blouse zijn donkere vlekken verschenen, die geel worden als Linno het ding vanavond niet meteen wast. Ze frommelt Anju een zakdoek in de hand.

Anju wist haar voorhoofd af en kijkt voor zich uit, maar het is duidelijk dat ze niets ziet van de bladeren, de beek, de brug of van juffrouw Schimpf. Helemaal niets. Linno is degene die toeschiet om juffrouw Schimpf over de twee boomstammen te helpen die de brug vormen; met haar ogen op het water gericht, zo’n halve meter onder haar, loopt ze te trillen alsof ze de beek op veel grotere hoogte oversteekt. Onder het mom van een gastvrije houding komen Rappai en zijn moeder staan kijken hoe Linno haar veilig naar de overkant loodst, waar een chauffeur zich uit het raampje van zijn autoriksja buigt.

Voordat juffrouw Schimpf instapt, omarmt ze Linno en zegt: ‘Je zuster heeft echt een gáve.’

Twee weken later staat er in de Malayala Manorama een foto van Anju die een plaquette in ontvangst neemt met het formaat van een klein raam. Haar naam moet er nog in worden gegraveerd. In het bijbehorende artikel staat te lezen dat ze de gelegenheid krijgt om twee semesters onderwijs te volgen aan de Sitwell School in New York City, en dat alles voor haar wordt betaald.

De foto vertoont een onderbelichte juffrouw Schimpf en Anju met een vlekkerige, grauwe glimlach op hun gezicht, die samen de plaquette vasthouden. ‘Anju is een ware renaissancevrouw: een uitmuntende leerlinge, iemand met leiderschapsgaven en een magnifiek tekentalent,’ aldus juffrouw Schimpf.

In de loop van de volgende twee maanden vragen vrienden en kennissen Linno het hemd van het lijf over Anju’s reis en ze geven haar een papiertje met het telefoonnummer van het nichtje van de schoonmoeder van hun buurvrouw dat in New York woont en graag bereid is haar te helpen. Vindt ze prima hoor, zeggen ze en kloppen Linno op de rug, er als de kippen bij om met hun connecties in New York te geuren. Anju is niet de enige hè, ha ha.

‘Zo, dus je zus is nu kunstenares!’ zeggen ze lachend.

‘Jazeker,’ zegt Linno, en ze doet haar best om evenveel vreugde tentoon te spreiden, alsof zij degene is die een beurs in de wacht heeft gesleept. ‘Bij haar weet je het nooit. Zij kan alles wat ze maar wil.’

Behalve tekenen.

Er is echter haast geen tijd om met Anju over zulke dingen te praten. Ze is nooit thuis, want voortdurend is ze op een holletje onderweg om aan een studentenvisum te komen, aan een brief van de ene school voor de andere ambassade, aan officiële kopieën van haar schoolrapporten. Zo is ze gisteren net weer thuisgekomen van een tocht met Melvin naar het Amerikaanse consulaat in Chennai, een stad waar Linno nog nooit is geweest. En zelfs als Anju thuis is, is ze er niet echt. Ze laat haar blik over de muren en het plafond dwalen en telkens even op alle mogelijke voorwerpen rusten voordat ze vluchtig Linno’s ogen ontmoet.

En Anju is de enige niet. Zelfs Melvin vermijdt zorgvuldig het onderwerp beurs in het bijzijn van Linno, behalve dan één keer, als hij laat thuiskomt van een vrolijk avondje met zijn vrienden in de arakkroeg. Hij gaat met zijn ogen dicht in de mooie stoel zitten en Linno zet een schaaltje bananenchips naast hem op het tafeltje, een hapje, bedoeld om de plas drank in zijn lege maag te absorberen. Het eerste glas gaat er altijd langzaam in, zonder iets aan te richten, maar vervolgens slaat Melvin het ene glas na het andere achterover totdat hij scheel ziet, alsof hij niet meer kan ontsnappen aan de nevel in zijn eigen hoofd; dat betekent dat hij de tel allang kwijt is. Hij kijkt eens scheel naar de chips, dromerig verbaasd over hun bestaan, en dan zwabbert zijn blik langzaam haar kant op.

‘De hartelijke gelukwensen van Abraham Saar.’

‘Hoezo? Ik heb niks gedaan,’ zegt ze vinnig.

‘Aan ons allemaal.’ Hij staart naar het tafeltje en gaat abrupt rechtop zitten. ‘Er zijn goede en er zijn slechte dingen, Linno. En dan zijn er nog slechte dingen die dienen om de goeie te bevorderen.’

Linno spoort haar vader aan om wat van de chips te eten.

Melvin kiest er eentje uit en bekijkt die uitvoerig, waarna hij hem tussen zijn kiezen stopt. Geconcentreerd vermaalt hij hem. ‘Je moeder, die wilde altijd naar New York. En dat was nu net het enige wat ik haar niet kon geven. Plus een gelukkig huwelijk.’

‘Heb je al gegeten?’ vraagt Linno.

Melvin kijkt haar aan. ‘Ze doet dat ook voor jou.’

‘Wie doet er dan wat?’

‘Zij. Anju. Dát...’ Krachtig schudt hij zijn hoofd, hevig geïrriteerd. ‘Ze doet dat met de beste bedoelingen.’

Het woord ‘dat’ spreekt hij uit met zijn ogen dicht – uit eerbied of doordat hij bijna in slaap valt, ze heeft geen idee. Wat Linno wel weet, al die tijd al, is wat ‘dat’ inhoudt. En van Ammachi en Melvin, die steeds zorgvuldig een gezicht trekken alsof Anju’s kersverse artistieke talent iets volkomen vanzelfsprekends is, zou ze willen dat die iets toegaven.

Met zijn ene hand op het tafeltje gedrukt hijst Melvin zich overeind uit zijn onsamenhangende toestand en sloft naar de achterkant van het huis.

Linno haalt haar vingers door de schaal bananenchips. Is dit niet het ogenblik dat ze dat schaaltje op de grond moet smijten, Anju uit haar bed sleuren en haar voor dievegge uitmaken? Maar haar woede weigert de kop op te steken. Ze bespeurt alleen een traag aanzwellend verdriet in haar buik, dat ze al zo vaak heeft geprobeerd eruit te gooien of te negeren. Ze veegt de paar kruimels van het tafeltje in haar hand en brengt het schaaltje weer naar de keuken.

Op het achterstoepje zittend denkt Melvin aan wat hij Linno had willen uitleggen over een vroegere vriend die bekendstond als Eastern Bobby. Hij was niet rijker of armer dan elk ander, maar Eastern Bobby hield er aspiraties op na die waren voortgekomen uit een diep besef van zijn lotsbestemming, de overtuiging dat er voor hem een schitterende rol in de wereld was weggelegd. Vandaar dat het hem neerslachtig stemde toen hij met een vrouw moest trouwen die twee keer zo zwaar was als hij; meer dan eens vroegen zijn vrienden hem of zijn Dollie er nooit genoeg van kreeg om hem mee te zeulen op haar heup. Maar diezelfde vrienden hadden geen vrouw met een visum, en dankzij het visum van Dollie belandde hij in een oord dat, zo geloofde hij, een droombestemming zou blijken: in Normal, Illinois.

Toen hij voor de eerste keer terugkwam uit Normal had Eastern Bobby een filmprojector bij zich, een zwaar, monsterlijk apparaat dat hij voor het huis van zijn ouders opstelde. Vervolgens streek hij een van de mundu’s van zijn grootvader met een zorg die hij nooit had besteed aan zijn eigen kleren, en bevestigde de mundu aan de zijkant van het huis. Die avond nodigde hij al zijn vrienden en buren uit om naar de beelden te komen kijken. Melvin leunde achterover met zijn ellebogen tegen de harde aarde en luisterde naar de symfonie van krekels en cameragesnor onder een knetterend, zwart oppervlak. Plotseling verscheen er een enorm, vaag oog op de mundu, een waterig en knipperend, onheilspellend geval, dat echter onscherp bleef. Weer een hoop zwart. En toen – zag je Eastern Bobby’s bovenhelft, zijn tengere lijf enorm uitvergroot op het geïmproviseerde scherm.

‘Namaskaram!’ brulde Eastern Bobby-van-het-scherm tegen het publiek. ‘Dank voor uw komst!’

Eastern Bobby-van-het-scherm dirigeerde de camera met een zwaai de keuken in, terwijl de echte Eastern Bobby toekeek met het koele oog van een filmcriticus, fronsend en met zijn hand onder zijn kin.

De cameraman volgde Eastern Bobby naar de ijskast. Eastern Bobby deed de deur open en onthulde een reusachtige kan melk, een blauwe doos met twaalf volmaakte eieren, een stuk gele kaas en een aantal pakjes boter. In het vriesvak: een biefstuk en een hele kip, onthoofd en geplukt, die erbij zat als een eregast.

‘Al dat eten heeft hij alleen maar gekocht om ermee op te scheppen,’ fluisterde iemand.

Een andere toeschouwer was het daar niet mee eens. ‘Heb je zijn vrouw weleens gezien?’

De voorstelling duurde een vol uur; het begon met een gang langs de badkamer en verscheidene kasten en eindigde met de groeten aan diverse mannen en vrouwen die Eastern Bobby in Chicago had opgezocht en die hun familieleden het beste wensten. Het opsommen van die familieleden kostte heel wat tijd, en als gevolg van de schokkerige bewegingen van de camera werd Melvin een beetje misselijk, maar niettemin bleef hij kijken naar al die neoberoemdheden. Opgewonden en half misselijk stelde hij zichzelf voor op het scherm, met een eigen ijskast vol melk en vlees.