NOORDGRENS

JIM LYNCH

Noordgrens

Vertaald door Peter Abelsen

2009
Uitgeverij Contact
Amsterdam/Antwerpen

© 2009 Jim Lynch
© 2009 Nederlandse vertaling door Peter Abelsen
Oorspronkelijke titel Border Songs
Oorspronkelijke uitgever Alfred A. Knopf, New York
Omslagontwerp Suzan Beijer
Omslagillustratie Getty Images
Auteursfoto Cortney Kelley
Typografie zetR, Hoogeveen
ISBN 9789025434069
D/2009/0108/930
NUR 302

www.uitgeverijcontact.nl

Voor Denise en Grace

DEEL 1

Hoofdstuk 1

Het zou nog lang het gesprek van de dag blijven, die avond waarop Brandon Vanderkool een reuzensprong over het besneeuwde weiland van de Crawfords maakte om zich op de prins en prinses van Nergensland te storten. Het was zo’n opzienbarend verhaal, en het werd zo vaak en met zo veel geestdrift verteld en herverteld, dat het zich aan weerszijden van de grens diep in de geheugens nestelde en voor menigeen een persoonlijke herinnering werd.

De avond begon zoals de vier voorafgaande waren begonnen: met Brandon die zich geen pottenkijker probeerde te voelen terwijl hij de velden, heuvels en wegen afspeurde naar mensen, auto’s, pakketten, schaduwen of andere zaken die er niet thuishoorden, wederom twijfelend of hij het wel in zich had om een echte agent te worden.

Hij reed met een slakkengang, hobbelend door kuilen vol ijswater, langs het slapende frambozenveld van Tom Dunbar, die daar in een vlaag van patriottisme een zes meter hoog Vrijheidsbeeld had neergezet. Het leek slecht tegen de elementen bestand, al beweerde Big Tom zelf dat het geteisterd werd door Canadese vandalen. Een eindje verder zwaaide hij beschroomd naar de gebroeders Erickson, die lachend salueerden toen ze zijn uniform herkenden, en even later passeerde hij de melkveehouderij van Dirk Hoffman, die op een trapleer aan zijn nieuwste tekstbord stond te werken, met een sneer naar de milieudienst ditmaal: MONDSPRAY IS OOK EEN PESTICIDE! Brandon toeterde ter begroeting. De weg werd hierna omzoomd door bomen, zodat hij over het midden verderreed om meer van de lucht te kunnen zien. Hij werd beloond met het rafelige silhouet van een roodstaarthavik, zesentwintig, de witte buik van een gouden grondspecht, zevenentwintig, en hoog boven alles verheven: de boemerangvorm van een eenzame boomzwaluw, achtentwintig.

Brandon doorkruiste zijn geboortestreek nu vaker dan ooit en kreeg tot zijn eigen gêne betaald om te doen wat hij altijd al het liefst gedaan had: zich vergapen aan alles wat hem voor ogen kwam. De vertrouwdheid en monotonie waren hem een weldaad. Hij leefde al drieëntwintig jaar, zijn hele leven, te midden van deze akkers, weilanden en dorpjes tussen het Cascadegebergte en de zeearm. Zijn schaarse uitstapjes buiten dit gebied in de noordwesthoek van de staat Washington brachten hem steevast in verwarring, vooral als de reis naar heksenketels van steden voerde, vol knipperende lichten, fladderende duiven en voorbijgangers die stomverbaasd naar hem opkeken. Een paar uur in de glazen canyons van Seattle of Vancouver en hij voelde zijn bloedsomloop stremmen, haalde zijn woorden door elkaar en werd bang dat zijn leven zou eindigen voor hij de kans kreeg er iets van te begrijpen.

De meeste mensen dachten dat Brandons eigenaardigheden voortkwamen uit zijn dyslexie, die zo ernstig was dat een blijmoedige kinderarts het ooit een gave had genoemd: met lezen en schrijven zou hij altijd een tweedeklasser blijven, maar hij zag dingen die voor gewone mensen verborgen bleven. Volgens anderen was hij gewoon te groot voor deze wereld. Hij zei zelf altijd dat hij één meter achtennegentig was, een lengte die hemzelf nog min of meer aanvaardbaar in de oren klonk, maar in feite was hij ruim twee-vier – en dan geen slungelige twee-vier, maar 105 kilo spieren en botten, oprijzend naar een scheve glimlach en een weerbarstige haardos die hem iets van een onaf standbeeld gaf. Zijn lichaamsbouw had vanaf zijn vroegste jeugd verwachtingen gewekt die hij onmogelijk kon waarmaken. Bij de tekenles op school wekten zijn vreemde vogelfiguren het enthousiasme van de leraar, die zijn bijzondere gestalte als de bron van een uniek talent zag. Basketbalcoaches voorspelden hem een grootse toekomst als speler, tot hij ermee kapte na het zien van de scène in One flew over the Cuckoo’s Nest waarin die grote indiaan de bal in het netje legt om een grijnzende Jack Nicholson ter wille te zijn. En tegenwoordig prikkelde zijn verschijning de fantasie van veel vrouwen, tot ze zijn vogelschilderijen zagen of zijn warrige zinnen en snuivende lach hoorden.

Tegen zonsondergang reed hij over Northwood Road langs de GEEN CASINO!-borden in de richting van de grens met Canada, een geografisch herenakkoord dat hier de gedaante aannam van een afwateringssloot die in de lente wemelde van wellustig brullende kikkers en in de herfst naar beide landen overliep. De sloot vormde zo ongeveer de enige concrete landscheiding in dit gebied dat vanuit de Cascades neerdaalde en zacht golvend naar het westen liep. Elders was de grens nagenoeg onzichtbaar, hoe ijverig er ook gesnoeid en gekettingzaagd werd om hem voor overwoekering te behoeden – een onopmerkelijke, terloops getrokken lijn die door meren, moerassen, bossen en bouwland liep om hier voor een poosje in een sloot te veranderen en vervolgens nog een heuvel te nemen, Peace Arch Park te doorsnijden en onder het oppervlak van de baai te verdwijnen. De meeste reizigers zagen de grens alleen bij de overgang in het park, maar soms reden liefhebbers van curieuze bezienswaardigheden de vallei in om te zien hoe een sloot twee landen scheidde, rechttoe rechtaan, geflankeerd door twee evenwijdige tweebaanswegen: Boundary Road voor Amerikanen, en aan de noordkant Zero Avenue voor Canadezen. Parallel verkeer waarbij in het voorbijgaan vriendelijk naar elkaar gezwaaid werd. Als goede buren. Tot voor kort dan.

Er viel de meeste weggebruikers nog niets bijzonders op. De welige vallei werd nog altijd omsloten door een hoefijzer van bergen (alpachtige pieken in het noorden, een grillige bergkam in het oosten, Mount Bakers eeuwige sneeuw in het zuidoosten), die de indruk wekte dat je alleen via de eilanden in de zeearm naar de rest van Amerika zou kunnen komen. De frambozen groeiden nog altijd in ordentelijke hagen, de weilanden waren groen als vanouds en er hing nog altijd de mestgeur van tientallen melkveehouderijen waarvan de koeien waren aangesloten op computers die voor een optimale voeding zorgden, en een maximale melkstroom naar de metalen buiken van melkwagens zo groot als olietanks.

Wie goed keek, zag echter veranderingen. Veel schuren en silo’s hadden niets meer met landbouw of veeteelt te maken. De Amerikaanse grensstadjes dienden niet langer als hamburgerpitstops voor massa’s Canadese skiërs op hun terugweg van de Baker, en omgekeerd waren er geen uittochten naar het noorden meer van negentienjarige Amerikanen die dronken wilden worden zonder de wet te overtreden. En het vreemde was: ondanks deze productieve en recreatieve neergang heerste er aan beide zijden een ware bouwwoede. Nieuwe woonkernen rukten als legereenheden op naar het noorden, en op de heuvels met uitzicht op Amerika lieten jonge Canadese rijken de ene kapitale villa na de andere neerzetten.

Op zijn sukkelgang over Boundary Road reed Brandon langs het huis van Sophie Winslow, de masseuse die zo ongeveer iedereen uit de vallei als klant had zonder dat iemand haar persoonlijk leek te kennen. Aan de Canadese kant van de sloot reed een zwarte sedan, waarvan de bestuurder ieder oogcontact meed en versnelde terwijl Brandon het melkveebedrijfje van zijn ouders bereikte – vijftien hectare grond met drie stallen, één silo en een woonhuis met bovenverdieping dat er ’s winters naakt bij lag zonder het groen van de wilgen en de roeiboot vol tulpen, die de aandacht afleidden van de bladderende verf. De buitenlamp wierp zijn schijnsel over de achterste stal, waar Brandons vader nu ongetwijfeld teak stond te schuren dat al zo glad was als een spiegel, tobbend over de onderdelen die hij zich nog altijd niet kon veroorloven, zoals een mast, zeilen en een betrouwbare dieselmotor. In het keukenraam flakkerde het televisiescherm. Werd Jeopardy! al uitgezonden? Die quiz was een goede oefening voor zijn moeders geheugen, zoals ze het zelf uitdrukte – als ze niet vergat ernaar te kijken. Brandon wierp een blik over zijn schouder naar de huizen aan de overzijde van de sloot, langs Zero Ave. Zou Madeline Rousseau nog bij haar vader wonen? Hoe lang was het nu geleden dat hij voor het laatst met haar gesproken had? Je kwam haast nooit meer een Cana-dees tegen. Iedere spontaniteit leek uit de vallei te zijn geweken.

Hij tufte de boerderij van de Moffats voorbij en hield halt om de ijspegels te bekijken die aan de dakrand van het schuurtje langs de weg hingen. Na zoals gebruikelijk zijn hoofd te hebben gestoten bij het uitstappen, brak hij een van de grootste pegels af, dompelde het breukvlak in een plas ijswater en drukte hem op zijn motorkap om hem te laten vastvriezen, luisterend naar de laatste mechanische inspanningen van de dag: ronkende generatoren, haperende achtcilinders, schurende sneeuwschuivers. Hij stampte met zijn dikgezoolde laarzen om meer ruimte te krijgen voor zijn tenen. Tevergeefs. De grootste laarzen van het korps waren hem nog een halve maat te klein en bezorgden hem een gevoel alsof hij boven de grond zweefde. Hij hoorde het getrommel van een donsspecht, negenentwintig, en het nerveuze gekwetter van een grijze junco, dertig. Brandon kon vogels op een kilometer afstand identificeren aan hun vorm, vlucht of een enkele noot van hun zang. Tijdens de hoogtijdagen van de lente telde hij bij het wakker worden vaak al meer dan tien verschillende soorten, zonder zelfs maar zijn ogen op te slaan. Veel liefhebbers hielden lijsten bij van de vogels die ze in een bepaald seizoen waarnamen, en de fanaten hanteerden zelfs jaarcijfers – Brandon hield daglijsten bij in zijn hoofd. Zonder opzet. Het gebeurde gewoon.

Hij brak nog twee kleinere pegels af, maakte ook die nat en probeerde ze aan weerszijden van de grote vast te laten vriezen, maar ze bleven niet staan. Hij schraapte de breukvlakken af met zijn tanden, doopte ze opnieuw in de plas en deed nog een poging. De ene bleef nu staan, maar de andere viel na een paar seconden om en ging aan diggelen. Hij probeerde het meteen met een nieuwe, maar werd afgeleid door een geluid dat op krakend cellofaan leek.

Er kwam weleens een hert voorbij op dit uur. Of anders waren de kalkoenen van de Moffats misschien ontsnapt. Toen hij opkeek, zag hij dat het weer was gaan sneeuwen, en telde vervolgens zeven kleine gestalten die in de richting holden van het dennenbosje tussen de grond van de Moffats en die van de Crawfords. Hij draaide zich om naar de grens om te zien of er nog andere indringers over de sloot sprongen, maar zag niets dan achterlichten. Toen hij weer naar de dennen keek, waren de schimmen verdwenen. Hij greep zijn portofoon, haalde diep adem en deed zijn melding met de routineuze eentonigheid waarop hij zo lang had geoefend.

‘Ik zal kijken of twee-twee-negen in de buurt is,’ antwoordde de centrale op dezelfde toon.

229 was Dionne, maar de wetenschap dat zijn begeleidster eraan kwam was niet wat Brandons wangen deed gloeien. Wat hem zenuwachtig maakte was dat zijn vakbondsman hem op het hart had gedrukt om altijd op assistentie te wachten, terwijl het volgens Dionne genoeg was om te weten dat er iemand onderweg was. Tijdens zijn eerste zelfstandige surveillance had hij haar op de radio horen zeggen dat ze ‘klanten’ had. Doodkalm, alsof het oppakken van zes Pakistanen hetzelfde was als even een sixpack halen bij de Qwik Stop. Dionne maakte gemiddeld tweemaal zoveel arrestaties als de andere agenten – reden voor haar collega’s om haar met gelijke delen afgunst en ontzag een gajesmagneet te noemen.

Brandon holde al naar de dennen toen hij bedacht dat de motor van zijn surveillancewagen nog draaide, en zijn Beretta op de passagiersstoel lag. Te laat. Hij wist dat het bosje uitkwam op een gepacht weiland dat naar Pangborn Road leidde, waar naar alle waarschijnlijkheid een busje stond te wachten. Binnen een paar minuten zouden ze opgaan in de bloedstroom van de I-5. Hij begon nog harder te rennen toen hij onder de takken zo groot als vliegtuigvleugels een wirwar van kleine voetafdrukken zag. En daar waren opeens twee vluchtende silhouetten. ‘Grenspolitie!’ schreeuwde hij voor het eerst in zijn leven, met wat hemzelf als een schrille falsetstem in de oren klonk. Hij had net zo goed ‘Boe!’ kunnen roepen, of: ‘Wie niet weg is, is gezien!’

De kleinste van de twee schaduwen keek achterom, slaakte een hoge gil, gleed op een knie en werd overeind getrokken door de iets grotere. En als het maar kinderen waren? Een van zijn ergste droefenissen was de angst die hij kinderen inboezemde. Baby’s kraaiden van plezier als ze hem zagen, maar kinderen waren als de dood voor hem, hoe klein en vriendelijk hij zichzelf ook probeerde te maken.

De brokkelige ondergrond deed hem tweemaal struikelen, maar toen was hij tussen de dennen vandaan en rende door een minisneeuwstorm het krakend witte veld op. Hij wist dat er greppels door dit weiland liepen, maar niet wáár, en hij struikelde opnieuw, ging bijna languit, maar wist zich op te richten en zag in de verte nog vijf (of zeven?) hollende gestalten.

Zelfs na de opleiding, zijn stage van een week en vier zelfstandige avondsurveillances, had hij zich niet kunnen voorstellen dat hij ooit daadwerkelijk in achtervolging zou gaan. Tot nu toe was het allemaal onecht geweest, onwezenlijk, alsof hij auditie deed voor een rol die hij toch niet zou krijgen en niet eens wílde. Maar wat had hij voor keus gehad? Zijn vader wilde hem niet langer op het bedrijf en niemand in de buurt nam knechten aan. Dus hier rende hij nu, in knellende laarzen over de glibberige sneeuw, op een steenworp afstand van zijn ouderlijk huis, in volle achtervolging. En het gekke was: vergeleken met de oefensurveillances voelde dit als iets wat hij aankon, wat hem gemakkelijk afging zelfs, tot hem Dionnes waarschuwing te binnen schoot: ga er altijd van uit dat ze een atoombom onder hun jas hebben.

Zelfs deze ukkies?

Het was nog zeker zestig meter naar de weg en hij zag geen wachtende voertuigen, maar hoorde wel een auto aan komen scheuren en zag vervolgens de koplampen. De kleinste van de twee schimmen keek weer achterom en slaakte opnieuw een gil. Door de gloed van de sneeuw was het licht genoeg om haar bange gezicht te zien. Háár gezicht? Een vrouw? Aziatisch, Mexicaans misschien, en inderdaad… een vrouw. Hij had meteen medelijden met haar, wilde haar kalmeren, maar toen hij hen eindelijk in begon te halen, was hij buiten adem en kon hij geen woord meer uitbrengen. Hij kon slechts een greep doen naar hun schouders, en stootte precies op dat moment zijn linkervoet, voelde zijn rechterhamstring verkrampen en katapulteerde zichzelf naar voren, het plotselinge licht van Dionnes zaklantaarn binnen.

Dit was het beeld dat binnen de kortste keren de ronde zou doen aan beide zijden van de grens – het eerste en meteen ook onweerlegbare bewijs dat Brandon Vanderkools aanstelling bij de grenspolitie méér was dan een grap. Alexandra Cole had het zelf wel niet gezien, maar zwoer op alles wat haar lief was dat Brandon een duik van wel acht meter had gemaakt. En dat werd voetstoots aangenomen, al was het maar omdat er wel meer bizarre feiten waren, zoals dat het zich had afgespeeld tijdens een sneeuwstorm op de avond van 21 maart, en dat hij ongewapend was geweest, en laarzen droeg die hem veel te klein waren. Achteraf zou het gezien worden als het begin van alle waanzin die de vallei was binnengestroomd, maar dat kon niemand nog bevroeden. Wat het al wel meteen tot ieders lievelingsverhaal maakte, was dat er nu eindelijk eens een arrestatie verricht was door een agent die ze allemaal persoonlijk kenden. En wat er uiteraard ook aan bijdroeg was dat het door Brandon gevangen koppel niet zomaar een stel illegalen was, maar een vorstelijk paar uit een of ander ver, vreemd land.

Brandon had zelf geen idee hoe ver hij door de lucht vloog, maar het duurde lang genoeg om zichzelf in volle vlucht te kunnen zien – een uittredingservaring die hij al vaker had gehad en die hem dus geen schrik aanjoeg. Hij bekeek zichzelf van bovenaf, zag hoe hij zijn armen gespreid hield als de vleugels van een albatros, en hoe hij ze bij het neerkomen om de tengere lichaampjes van de vluchtelingen sloeg om zijn val te verzachten. Hij hoorde iets onder zich knappen, en Dionne riep zijn naam, haar lichtstraal zwiepte door sneeuwvlokken zo groot als kippendons en verblindde hem, en zijn amechtige verontschuldigingen werden overstemd door de ijselijke kreet van een kerkuil. Eenendertig.

Hoofdstuk 2

Madeline Rousseau onderging een ongewenste voetmassage door een Amerikaanse weedkoerier met de naam Monty toen Brandon Vanderkool belde.

De avond was niet onaardig begonnen met Monty’s bewondering voor haar blauwe schijnpapavers. En toen hij daarna ook nog over haar zwarte tulpen had gejubeld, was ze aarzelend op zijn voorstel ingegaan om nog wat te gaan drinken als ze de kwekerij hadden afgesloten. Eén drankje – ze had er zelf mee ingestemd. En ze kon hem niet verwijten dat hij haar met zijn fetisjisme overviel. Na hun derde margarita was hij zelf met de ontboezeming gekomen dat hij iets met vrouwenvoeten had.

‘O ja?’ had ze gezegd. ‘Hoe extreem ben je daar dan in?’

‘Nou, ik verzamel geen pumps of zo, maar ik mag er graag naar kijken.’

‘Waarom ben je dan in mij geïnteresseerd?’ Ze wist zelf ook wel dat haar voeten een geslaagd onderdeel van haar anatomie vormden: fraai gewelfde holtes en ranke tenen die gelijkmatig in lengte toenamen. Maar ze wilde het hem toch horen zeggen.

Er verschenen blosjes boven zijn hangsnor. ‘Gewoon, omdat ik je aardig vind,’ zei hij, uit alle macht zijn ogen van haar sandalen afhoudend. ‘Al moet ik toegeven dat je prachtige voetholtes hebt.’

Ze vond het wel vertederend, die schichtige blikken naar het schoeisel van de vrouwen in de bar, en hoe hij zijn adem inhield als de serveerster voorbij kwam klossen op haar hoge laarzen. Ontwapenend, als je voor zoiets uit durfde te komen, en hij had een lekker luchtje op, iets met kokos – maar ze had het natuurlijk nooit zover moeten laten komen, niet met iemand die op haar af was gestuurd door Fisher, de dopefreak die haar geduld zo op de proef stelde.

Ze was te teut geweest om hem af te poeieren, te teut zelfs om helemaal naar haar appartement in White Rock te rijden, dus had ze Monty gezegd dat hij haar maar volgen moest naar het kleine gastenverblijf op het land van haar vader, vlak bij de grenssloot met Amerika. En haar spijt daarover raakte in volle bloei toen hij neerknielde voor haar futon en met zijn grote sterke handen haar voet begon te kneden. ‘Het spijt me,’ zei ze, ‘maar dit is me echt te weird, weet je. Ik…’ Ze zocht nog naar woorden die tot de bevrijding van haar voet moesten leiden toen haar mobieltje opeens in gezang uitbarstte, zo luid dat Monty van schrik zijn greep loste.

Ze schrok zelf ook. Ze verwachtte wel een belletje over haar beloning, maar niet nu al. Was er dan toch iets misgegaan? Fisher had haar tot vervelens toe verzekerd dat er geen enkel risico bij kwam kijken, niet te geloven hoe weinig ze te vrezen had, maar in de drie weken sinds ze zich had laten overhalen om te helpen met de teelt, was er continu gesteggel over geld geweest, en nu zat ze opgescheept met een overjarige weedkoerier. Zeker nu hij door haar ringtone van zijn stuk was gebracht, leek Monty veel te oud om nog met sporttassen vol ‘handel’ (Fishers woord) door de frambozenhagen te rennen. Ze trok haar voet uit zijn handen, viste haar mobieltje uit haar vestzak en nam op.

‘Madeline? Je spreekt met Brandon, Brandon Vanderkool.’

Alsof hij die achternaam er nog bij moest zeggen.

Mensen spraken over Brandon zoals ze over aardbevingen of zonsverduisteringen spraken. Zijn afmetingen, zijn ‘kunst’ en de bizarre dingen die hij zei en deed hadden hem als kind al bijnamen als Super Freak of Big Bird opgeleverd. Nadat het eens zwaar gesneeuwd had in januari, had hij een lange rij opgetrokken van wat iedereen eerst voor sneeuwmannen aanzag maar wat later sneeuwpinguïns bleken. Op een andere winterochtend had hij op het gazon voor het huis aan Boundary Road met zijn armen staan wapperen terwijl achter hem de zon opkwam. Aan weerszijden van de sloot hadden automobilisten vaart geminderd om te zien wat er loos was. Meer dan een halfuur was hij zo blijven staan, tot de zon zo hoog stond dat die alle rijp van het gras verdreef, behalve waar Brandon een schaduw wierp – zodat er een witte engelgestalte achterbleef toen hij met voldane passen naar de stal liep.

‘Madeline?’

‘Wat moet je?’ bracht ze uit. Hoe kwam hij aan haar nummer? Ze zag hem voor zich met een mobieltje dat hij maar net in zijn worstvingers kon houden terwijl hij het tegen zijn kolossale oor drukte; zijn grote lijf opgevouwen in een surveillancewagen, of ergens buiten om het huis; zijn scheve grijns die het midden hield tussen vrolijkheid en verbijstering; zijn vrije hand waarmee hij de lucht boetseerde alsof hij zijn woorden zo meer vorm kon geven.

‘We hebben net wat illegalen gepakt die over de sloot sprongen en bij Crawford door de wei renden. Arabieren misschien. Heel klein. Of uit Iran, zou ook kunnen. Geen papieren, heel raar accent, geen idee. Geen Mexicanen of Koreanen. Filippino’s misschien? Heel klein. Ogen als zwarte olijven.’

Hij hakkelde als vanouds, maar het had verrassend veel samenhang voor zijn doen. Toen Madeline voor het eerst het nieuwtje hoorde over Brandon die bij de grenspolitie ging, had ze dat afgedaan als de zoveelste grap over de Amerikanen – ‘Raad eens door wie ze zich nu laten beschermen?’ Maar haar ongeloof was verdwenen toen ze de brief ontving die hij haar uit New Mexico stuurde, waar hij op de politieacademie zat, met warrige beschrijvingen van de vogels en de nachthemel daar.

Ze haalde diep adem, maar hoorde haar stem toch beven. ‘Oké, maar waarom bel je mij nu?’ Ze keek naar Monty, die pruilend voor haar zat, en vroeg zich af waarom Brandon geen antwoord gaf. ‘Bel je namens de… grenspolitie?’ vroeg ze langzaam, en ze zag hoe Monty zijn bloeddoorlopen ogen opensperde. Hoe oud zou hij eigenlijk zijn? Veertig? Vijfenveertig? Ze wees naar de deur.

Aan Brandons kant bleef er alleen gekraak hoorbaar, alsof hij met stomheid was geslagen, of was de verbinding verbroken? Maar toen hoorde ze een bekend geluid: Brandon die zijn woorden prevelde voordat hij ze hardop durfde uit te spreken. En toen barstte hij weer los: ‘Dacht eerst dat het dieren waren. Rende ze achterna over het weiland, bij de Crawfords. Heb er wel eentje bezeerd, geloof ik. De vrouw, die hebben ze naar St. Pete’s gebracht. Wist eerst niet eens dat het een vrouw was, maar toen was het al te laat, eigenlijk. En hij, die andere, holde terug omdat ze was uitgegleden. Hij zag dat ik eraan kwam, maar hij holde toch terug. Ongelooflijk, hè? Die vrouw was gekleed als een soort fee. Of een prinses. Ik zei dat het me speet, maar ze verstond me niet, wacht even.’

Niets dan ruis en gekraak weer, terwijl Monty de deur achter zich dichttrok. Ze staarde naar haar voeten, haar tenen roze als babymuisjes. Waarom vertelde Brandon dit allemaal? Waarom vertelde hij het haar?

‘Madeline?’

‘Ja?’

‘Ik had eerst je vader gebeld, maar die nam niet op. Dus misschien is hij er niet. Maar het licht brandt wel. Nog een keer gebeld. Ik denk dat ze bij hem over de sloot zijn gesprongen, vandaar. Raar trouwens, waarom ga je in de sneeuw de grens over? Ik bedoel, dan laat je toch sporen achter?’

Madeline keek door het beslagen raam naar het woonhuis van haar vader. ‘Misschien daarom juist,’ hoorde ze zichzelf zeggen. ‘Ze zullen gedacht hebben dat jullie dan minder surveilleren.’ Ze wreef met een handdoek over haar voet, probeerde te berekenen hoeveel ze gedronken had en dwong zichzelf bij de les te blijven.

‘Weet je wat?’ zei Brandon na een stilte. ‘Ik denk dat de interessantste mensen die ik vanaf nu tegenkom, misdadigers zullen zijn. Of mensen die het willen worden.’

De minikoelkast ging over op een hogere zoemtoon. Ze had geen idee wat ze moest zeggen. Waar wilde hij heen met dit gesprek? Wist hij iets?

‘Maar eh,’ zei Brandon, ‘ik wil niet…’

Haar mobieltje piepte tweemaal en doofde uit. Batterij leeg, shit! Wát wilde hij niet? Wat had hij willen zeggen? Waarom had hij nou eigenlijk gebeld?

Ze liet de kraan lopen en gaf haar beide voeten een grondige wasbeurt. Moest ze Fisher bellen met de vaste lijn van haar vader, om te waarschuwen dat de grenspolitie haar benaderd had, of was Brandon gewoon weer Brandon geweest? Dit soort dingen overkwam haar de laatste tijd voortdurend – nam ze één cocktail, of een halve joint, gebeurde er prompt iets krankjorums. Hoe was Brandon bijvoorbeeld aan haar mobiele nummer gekomen? Sinds haar veertiende, vijftiende had ze nauwelijks nog contact met hem, en daarvoor waren ze ook al niet echt close geweest. Hoe kon je close zijn met iemand als Brandon? Ze liep naar buiten en haastte zich naar het huis van haar vader, verderop aan Zero Avenue, verblind door de duisternis en glibberend over de bevroren sneeuw.

Ze speurde de overzijde van de grenssloot af naar zwaailichten of andere tekens dat er iets loos was, maar zag slechts buitenlampen en verlichte vensters. Zou meneer Vanderkool nog altijd aan die boot bouwen? De wind streek ijzig langs haar wangen. ‘Kan iedereen leren zeilen?’ had Brandon haar jaren geleden gevraagd, op een toon alsof haar antwoord bepalend zou zijn voor zijn levensgeluk. Tuurlijk, had ze willen antwoorden, maar er was iets in zijn houding geweest wat haar tot een zo groot mogelijke eerlijkheid dwong. ‘Nou nee, Brandon. Je moet er aanleg voor hebben.’

De sloot was toen alleen nog maar een sloot geweest, en de Vanderkools waren gewoon buren, zij het een beetje rare buren, en Brandon was nog niet meer dan een bovenmaats joch dat urenlang naar boerenzwaluwen kon turen en precies wist welke vogels wat voor nest maakten, en wat voor eieren ze daarin legden, en hoe hun zang vervolgens klonk. Hij was één jaar jonger dan zij, maar had op zijn elfde al boven haar uitgetorend. Als hij opgewonden of nerveus werd, verhaspelde hij zijn woorden. Brandons brabbeltaal, had Danny Crawford het genoemd. Kreeg hij het echt te kwaad, dan klopten zijn zinnen maar sprak hij achterstevoren. ‘Eerlijk niet is dat!’ Mensen die hem niet kenden, dachten dat hij achterlijk was.

Haar vader lag in diepe slaap op het tweezitsbankje, met een halve liter port en twee kant-en-klare joints op de salontafel, en Bach op de repeatstand – Glenn Gould, pianospelend en prevelend als een verwarde geest. Het laatste nummer van MacLeans (‘De belangrijkste uitvindingen van het jaar!’) lag op haar vaders smalle borst, zijn bifocaaltje was half van zijn neus gezakt en zijn nek maakte een knik die zijn humeur geen goed zou doen als hij wakker werd. Voortijdig indutten was een landelijk gebruik nu er geen ijshockey op tv was om voor wakker te blijven. De spelersstaking had ondertussen een grote weerslag op het leven in Canada. Echtelieden leerden elkaar helemaal opnieuw kennen – er werd aanzienlijk meer gepraat, gevreeën en gescheiden. Het mannelijk deel der natie vatte oude hobby’s op of verbouwde de keuken, en Madelines vader bracht zijn tijd door met blowen en het doen van uitvindingen. Of beter gezegd: heruitvindingen.

Zijn heruitvindingsmanie en cannabisgebruik waren begonnen nadat hij de diagnose had vernomen en met vervroegd pensioen was gegaan. Ze kon er nog steeds niet over uit hoe fanatiek hij in beide bezigheden was. Professor Wayne Rousseau, wandelend citatenboek en berucht ruziezoeker, sleet nu al zijn wakende uren met het bouwen van joints en het opnieuw uitvinden van het buskruit, het kompas, de stoommachine en god mocht weten wat nog meer.

Ze zag het antwoordapparaat knipperen en luisterde de drie boodschappen af zonder hem te wekken. ‘Meneer Rousseau? Met Brandon. Vanderkool. Ik ben nu dus, hoe heet het, bij de grenspolitie en…’ Hij ratelde zijn minuut spreektijd vol en werd midden in een zin, of wat daarvoor door moest gaan, afgebroken. Daarna volgde een koesterende vrouwenstem: ‘Dag Wayne, dit is Sophie. Ik had je over de heldendaad van Brandon Vanderkool willen vertellen. Bel maar als je nieuwsgierig bent.’ Ah, Sophie, de mysterieuze masseuse – zij had Brandon waarschijnlijk haar nummer gegeven. Het derde bericht was Brandon weer, met een tweede minuut geraaskal en hetzelfde abrupte einde. Madeline kreeg spijt dat ze zo kortaf tegen hem geweest was. Hij had nu iemand nodig die hem kalmeerde, en ze had niet eens gevraagd hoe het met hem ging. Ze draaide zich naar het raam, half in de verwachting dat ze hem door de sneeuw zou zien ploeteren, maar al wat ze zag was haar eigen weerspiegeling, de verwilderde uitdrukking op haar gezicht. Ze keek weer naar haar vader, die stil en met zijn armen gekruist op het bankje lag, alsof hij een opgebaarde dode speelde. Als hij zijn mond hield, had hij altijd al tengerder geleken, maar de MS had hem een broze jongensachtigheid gegeven – in weerwil van zijn dood die, misschien morgen, misschien over vijf jaar en zeventien dagen, aanstaande was. Ze schudde hem wakker en snoof de geur op van te lang gedragen kleren, goedkope wijn en dure weed. Terwijl hij slaperig met zijn lippen smakte en zijn ogen uitwreef, vertelde ze hem over Brandons telefoontjes en wachtte tot hij bij zijn positieven kwam.

Hij knipperde met zijn ogen, duwde zijn bril omhoog en krabde door zijn baard. ‘Heeft-ie mij gebeld, en jou? Waar slaat dat op? Dit valt buiten hun gezagsgebied!’ En na een korte stilte: ‘Weet Nicole ervan?’ Een voorspelbare reactie: eerst boosheid, en dan benieuwdheid naar de mening van haar oudere zus. ‘Als de Amerikaanse grenspolitie denkt dat ze aan weerszijden van de grens onderzoek kunnen verrichten…’ En ook dat viel te verwachten: zijn doceertoon.

Moest ze Fisher niet eens bellen? Ze realiseerde zich opeens dat ze niet eens wist of Fisher zijn voor- of achternaam was. En ondertussen leek het raam zo groot en de kamer zo helverlicht dat ze zich een doelwit begon te voelen.

‘Hoe laat belde hij, die grote, domme sukkel?’ Hij keek geagiteerd om zich heen, wilde overeind komen, maar liet zich met een pijnlijke grimas terugvallen en kneedde zijn nek met zijn geblakerde vingers. ‘Wat zei hij precies? Wat vroeg hij? Je hebt hem toch niks verteld, hè?’

‘Wat had ik moeten vertellen dan?’ zei Madeline zachtjes, hopend dat ze het niet nog eens hoefde te zeggen. Ze knipte wat lampen uit, trok de gordijnen dicht en probeerde zichzelf op te blazen om niet uit de toon te vallen bij zijn heilige verontwaardiging. En dat terwijl ze altijd had gegrinnikt om de ernst waarmee zijn studenten zich in zijn ethiek verdiepten, terwijl hij daar zelf met groot gemak de hand mee lichtte. Ze schonk een glas bronwater voor hem in, haalde zijn pillen voor hem, gaf de coleus, de poinsettia’s en de filodendron water, en wilde toen nog maar één ding: iemand kunnen vertellen over haar avontuur met de voetenman – iemand die met haar mee zou voelen en met haar mee zou lachen, maar het aan niemand zou doorvertellen.

Hoofdstuk 3

Wayne Rousseau werd voor zonsopgang wakker en daalde kort daarna zijn keldertrap af om opnieuw de gloeilamp uit te vinden.

Hij werkte bij het licht van gaslantaarns en kaarsen (anders was het niet echt), zat urenlang met spiraaldraadjes van platina, titanium, nikkel of koper te prutsen en had intussen blaren op elke vinger van zijn rechterhand. Alles brandde hooguit een seconde of elf, waarna het flakkerend ter ziele ging of ontplofte.

In de voorafgaande week had hij Edisons eerste vierentachtig gloeidraden uitgetest, waarbij hij zich strikt aan de historische volgorde had gehouden bij het snijden, vastzetten en elektriseren van het materiaal – in replica’s van de oorspronkelijke vacuümbuis, gekocht bij een gespecialiseerd bedrijfje in Montreal. Met nog geen tiende achter de rug van alle experimenten die Edison had moeten uitvoeren, voelde hij zich al uitgeput en verslagen. Nu bracht hij een wolfraamdraad in de buis aan, maakte die dicht, sloot hem aan op de accu en draaide de schakelaar om. De buis gloeide even op, begon te flakkeren en knalde uit elkaar. Wayne trok zijn veiligheidsbril af en pakte de bezem om de vloer aan te vegen.

Edison en zijn laboratoriumknechten hadden twaalfhonderd verschillende materialen uitgeprobeerd, waaronder baardhaar, speelkaarten en vislijn, voordat ze een betrouwbare gloeidraad vonden. Twaalfhonderd. Hoe langer hij Edison nabootste, des te meer vroeg hij zich af hoe de man erin geslaagd was om zijn aangeboren koppigheid zo te ontwikkelen dat hij zijn dagelijkse mislukkingen als evenzovele stimulansen was gaan zien.

Edison was tweeëndertig geweest toen hij de gloeilamp perfectioneerde. Twee-en-dertig! Half zo oud als Wayne nu was. Er bestonden twee tegenstrijdige beelden van hem: het visionaire genie dat de wereld letterlijk verlichtte versus de klaploper en sjacheraar aan wie iedereen een hekel had omdat hij zo’n hufter was – en dat laatste begon voor Wayne steeds zwaarder te wegen. Niemand had de wereld meer geschonken dan Edison, de vader van de muziek- én de filmindustrie, met meer dan duizend vondsten en doorbraken op zijn naam, van de gloeilamp tot de pratende pop. De wereld had al die dingen natuurlijk ook wel zonder hem gekregen, maar de vraag was: hoe lang zou dat hebben geduurd? Als je hem wegdacht uit de geschiedenis, had het volgens de historici en kansrekenaars nog zeker een generatie geduurd eer de elektrische revolutie was gekomen. En de muziekindustrie had waarschijnlijk nog veel langer op zich laten wachten. Al die zegeningen, van een vrijwel ongeschoolde, halfdove hork die domweg te star was geweest om te bedenken dat hij misschien wel het onmogelijke van zichzelf en zijn knechten verlangde. Misschien was dat wel de essentiële eigenschap die alle grootheden met elkaar deelden, of ze nu Edison, Ford of Gates heetten: een puur Amerikaanse horkerigheid. Naarmate je je meer in ze verdiepte, gingen ze steeds minder geniaal lijken en steeds meer onaangepast. En misschien gold het wel niet alleen voor Amerikaanse grootheden. Misschien waren alle groten der aarde, alle vernieuwers, wel eerst en vooral enorme hufters geweest. Voorlopig was dat alles wat Wayne aan zijn ochtendlijke inspanningen had overgehouden. Geen inzicht, geen voldoening, geen andere kijk op alles. Alleen de nare nasmaak die je aan lompe, ongedurige proleten overhield. Hij streepte wolfraam van zijn lijst en voelde de vermoeidheid door zijn lijf trekken. Wat een zak, die Edison.

Met een snoerende pijn om zijn middel sleepte hij zich de trap op, het onaangenaam helle ochtendlicht in. Hij slikte elf pillen, pocheerde een ei, zette CBC op en belandde midden in een item dat over een halfuur herhaald zou worden. Maar hij wist al genoeg. Het lef van die gasten! Hij wist al precies wat hij zeggen ging als de pers hem om zijn mening belde. Dat de achterdochtigen weer eens gelijk bleken te hebben! En misschien moest hij gelijk maar iets zeggen over die eigenaardige telefoontjes van dat joch van Vanderkool. Dat zouden de Mounties wel interessant vinden. We hoeven ons niet langer af te vragen wanneer ze binnenvallen, zou hij zeggen. Ze zijn er al!

Maar er belde niemand, dus greep hij zelf de telefoon maar. Hij sprak berichten in op de antwoordapparaten van zijn universitaire vrienden én van de Vancouver Sun. Hij verzond dertien e-mails en wachtte op een reply, klikte om de paar tellen op de ontvangknop, maar al wat er binnenkwam was een hypotheekreclame en wat creditcardspam. Hij belde Nicole, maar zijn oudste dochter was ‘in bespreking’. Het werd zo stil in huis dat de keukenklok oorverdovend begon te tikken. Hij ging koffie malen om zichzelf iets te doen te geven, en sloeg twee dubbele espresso’s achterover. Hij zette de nieuwsherhalingen hard genoeg om het gevoel te krijgen dat hij er deel van uitmaakte, en liep ten slotte maar zijn veranda op met de halve joint die hij nog overhad van gisteren. Er trokken pijnscheuten door zijn aangezichtsspieren, alsof die te strak over zijn schedel waren gespannen.

Hij stond zijn zakken af te kloppen naar zijn aansteker toen hij opeens een tuinslang hoorde spuiten en aan de overkant van de sloot Norm Vanderkool zag staan, Brandons vader, die zijn bovenmaatse pick-up maar weer eens waste, alsof het on-Amerikaans was om vuil te dulden op zo’n blauwe Fordbak, eenzelfde zonde als ’s nachts de Stars and Stripes aan je huis te laten hangen.

Norm oogde kolossaler dan ooit. Een borstkas van een meter diep en een rotsblok van een kop, zoals de oude Sovjetleiders die hadden gehad. En al die massa leek nog meer dan voorheen op het linkerbeen van de melkveehouder te rusten. Wayne liep voorzichtig de treden van zijn veranda af, stapje voor stapje door de resterende sneeuwbrij, en verhief zijn stem.

Norm wist niet precies wat hij nog meer hoorde roepen dan zijn naam – iets met Amerikanen!, omgeven door een stroom scheldwoorden. Hij kende de mond die het allemaal voortbracht en was niet van plan zich om te draaien, maar het getier hield aan.

Norms oprit lag binnen schreeuwbereik van Waynes veranda. Hoewel Zero Avenue, de grenssloot en Boundary Road tussen de beide huizen lagen, was Wayne zijn naaste buur, voor zover je hem een buurman kon noemen. Vroeger hadden er aan weerszijden van de sloot niets dan wijd verspreide boerenbedrijven gelegen, maar toen hadden Canadese yuppen de eerste villa’s met uitzicht op Amerika laten bouwen, en was er aangrenzend aan zijn grond een minivoorstadje verrezen. Brul maar raak, dacht hij, maar uiteindelijk draaide hij zijn spuitstuk dicht en liep met stijve knieën naar zijn buurman, schommelend, als op stelten. Bij de sloot aangekomen tuurde hij tegen de zilverige zonneschijn in en voelde zich lichtelijk in het nadeel – hij was al vanaf halfvier op en had alleen een kop koffie in zijn maag. ‘Vertel het maar, Wayne, wat heb je ons nu weer te verwijten?’

‘Heb je het niet gehoord dan?’ De professor knipte een langwerpige aansteker aan en hield het vlammetje bij zijn halve joint. ‘Ach nee, dat zal ook wel niet. Waarom zou je als yank het nieuws volgen als jullie toch altijd gelijk hebben, nietwaar? Nou, jullie drugstsaar is gisteravond naar Vancouver gekomen om de eigenaar van The Amsterdam Café te vertellen dat hij een schandelijke zaak drijft. Dat was het woord dat hij gebruikte: schandelijk. Het is om het halfuur op CBC.’

‘Hoe had hij het dan moeten noemen?’ zei Norm zo neutraal mogelijk. Hij had zo’n voorgevoel dat dit pas de aanloop was tot een veel heftiger tirade.

‘Je snapt het nog steeds niet, hè?’ Wayne schudde het hoofd op een nek die nauwelijks breder was dan de polsen van Norm. Hij deed een stapje opzij om de zon in Norms ogen te houden. ‘Jullie gedragen je alsof we een kolonie van jullie zijn.’

Norm keek naar de rafelige stoppelbaard van zijn overbuurman, die de week daarvoor nog een marxistische sik had gehad, en een maand daarvoor gladgeschoren was geweest. Norm had van harte gehoopt dat Professor Grootmuil wat bedaarder zou worden na zijn pensionering, maar zoals hij daar nu weer stond, als een voortvluchtige met zijn zoveelste vermomming… Wayne Rousseau zou wel nooit een normale man worden. Vroeger had iedereen zich al verbaasd over zijn wijnfeesten met flessen van boven de vijftig dollar, van een heel gewoon universiteitssalaris. En toen was er opeens die kas geweest. Ga je tomaten kweken, Wayne? Hij had altijd al aanslagen op Norms verdraagzaamheid gepleegd, en niet alleen op die van Norm. De Cubaanse en Iraanse vlaggen die hij op zondag liet wapperen om iedereen aan de overkant op stang te jagen, waren niets vergeleken bij het bommetje dat hij twee jaar geleden had laten afgaan. ‘De dood van duizenden onschuldige Amerikanen is een direct gevolg van het barbaarse buitenlandbeleid van hun regering!’ In plaats van excuses aan te bieden had de professor zijn aantijging herhaald tegenover iedere journalist die hem belde, wat geleid had tot een tekstbord van Dirk Hoffman (ROUSSEAU IS EEN TERRORIST), waarop Wayne weer gereageerd had met een vlag die dagenlang had staan wapperen voor iemand er de vlag van Grenada in herkende.

‘Stel je eens voor dat een Canadese functionaris, wat voor functionaris dan ook, onze handelstsaar, onze vuilnistsaar, onze weggelopen-huisdierentsaar, noem maar op, als iemand van ons zo bij jullie kwam binnenvallen,’ schreeuwde Wayne alsof zijn gehoor aanzienlijk groter was dan één slaperige veehouder, ‘om een eigenaar van een Amerikaanse zaak aan de schandpaal te nagelen.’

‘Hij heeft dat café schandelijk genoemd, niet de eigenaar.’

‘Alsof dat ene moer uitmaakt, Norm!’ Er kringelde rook over de sloot in Norms richting. ‘Ik weet wel dat jij dit allemaal afdoet als de wartaal van een drugsverslaafde, maar heb je enig idee hoe ik me zou voelen zonder mijn dagelijkse halve grammetje?’

Norm kuchte. ‘Nou, vandaag schijnt dat spul weinig effect op je te hebben. En trouwens, moet je het per se hier komen roken?’ Norm merkte dat hij nijdig werd, maar voorvoelde dat Wayne nog met iets komen zou dat hem pas echt op de kast zou jagen. ‘Moet het zo demonstratief?’

Wayne blies zijn rook uit door een vergeelde grijns en vestigde zijn waterige blik op hem. ‘Hoe gaat het met Jeanette?’

Norm wenste dat hij naar binnen was gegaan in plaats van hier de illegale tweedehandsrook in te ademen die binnendreef vanuit een land waar hij niet meer wilde komen sinds de douane een aantekening voor rijden onder invloed in zijn papieren had ontdekt en hem terug had gestuurd. Dat had hem een eed doen zweren om nooit meer voet in Canada te zetten, al had hij er de helft van zijn jeugdvriendjes gehad en al waren Jeanette en hij als pasgetrouwd stel talloze zomeravonden naar Abbotsford gereden om een eclair voor haar te kopen, die ze bij terugkeer maar als een half opgepeuzeld paspoort omhoog hoefde te houden om met een glimlach doorgewuifd te worden. ‘Goed hoor,’ zei hij ten slotte. Hij kon slechts raden naar wat de professor over de toestand van zijn vrouw wist.

Wayne knikte. ‘Nou, sterkte in ieder geval.’

‘Dank je,’ gromde Norm, een beleefdheidsreflex waar hij meteen spijt van had. Hij wist dat hij nu op zijn beurt naar Waynes gezondheid hoorde te informeren, maar hij had nooit geweten wat MS nou eigenlijk was (het klonk als een elektrische storing of zo) en was er nooit met hem over begonnen, zodat het stompzinnig zou klinken als hij dat nu opeens alsnog deed. Hij had trouwens lang het vermoeden gehad dat het maar een smoes was om stoned te kunnen worden – maar als je nu goed naar Wayne keek, en niet op die jeugdige haardracht lette, die spottende grijns, zijn brutale oogopslag en zijn irritante manier van praten, dan zag je toch wel dat hij in feite nog maar een zak vol dorre twijgen was, die o zo makkelijk konden breken.

‘En je koeien, gaat het daar al wat beter mee?’ ging Wayne verder.

‘Niet met allemaal.’ Norm schuifelde een paar stappen achteruit, geschrokken dat hij kennelijk iets van de ziekte wist die onder zijn kudde heerste.

Wayne maakte een grimas. ‘Misschien moet je stoppen met die antibiotica. Daar gaan de goede bacteriën ook aan dood, en het is slecht voor de maag, is het niet?’

‘Het zijn koeien,’ zei Norm. Hij had geen zin om uit te leggen dat mastitis niet met antibiotica maar met antiseptica wordt behandeld. ‘Hun magen zijn anders.’

Wayne grijnsde door zijn uitgeblazen rook heen. ‘Laat me je een vraag stellen, buurman. Waarom denk jij dat twintig miljoen Amerikanen minstens eenmaal per jaar weed roken?’

‘Volgens mij hebben we die discussie al eens eerder gevoerd, professor.’ Vaker dan hem lief was zelfs, omdat het er altijd mee eindigde dat Wayne op de ironische tegenstelling wees tussen het liberale softdrugsbeleid in Holland en de benepen opvattingen van de valleibewoners, veelal nazaten van Nederlandse immigranten – zodat Norm, zelf ook zo’n nazaat, het gevoel kreeg dat hij iets zinnigs moest zeggen over een plat oud landje ergens ver weg in Europa, dat hem geen lor kon schelen. Hij had het gevoel dat hij zo ongeveer de enige Amerikaan was die nog nooit in Amsterdam was geweest. Vrijwel iedereen keerde terug met verhalen over de hoeren achter de ramen, waar hij dan maar bij gromde alsof hij wist waar ze het over hadden, en hoopte dat ze hem niks zouden vragen. Lastig. Zelfs de klank van de klinkerrijke Nederlandse taal gaf hem een ongemakkelijk gevoel. Hij was ondertussen bij de slootkant vandaan en voelde de verharde weg onder zijn linkerlaars. Nog één stap, dan kon hij zich op zijn goede hak omdraaien en weglopen.

‘En de twee miljoen Amerikanen die het elke dag roken?’ Waynes stem werd weer harder. ‘Horen die achter de tralies thuis? Cannabis is geen boosaardige uitvinding van communisten, moslims of homo’s, Norm. Het is zo natuurlijk als het maar zijn kan. Hennep is een dood-nor-ma-le plantensoort die in al jullie staten voorkomt. Washington en Jefferson teelden het zelf, wist je dat? De grote George Washington en de grote Thomas…’

‘Zoals ik al zei, volgens mij heb ik dat allemaal al eerder van je gehoord.’ Norm hoopte zonder bonje weg te komen. ‘Ze zullen het hier niet zonder reden verbieden, denk ik.’

‘O zeker, er zijn volop redenen voor het Amerikaanse verbod. Weet je waarom het verboden is? Omdat jullie geregeerd worden door een stel lafbekken, en omdat die drugstsaar van jullie een luidruchtige imbeciel is, en omdat de meesten van jullie niet alleen als de dood zijn voor homo’s en buitenlanders, maar ook voor een goed humeur.’

‘Ik snap het.’ Norm slaakte een zucht, vouwde zijn armen en verborg zijn vuisten in zijn oksels. Hij zag drie vogels neerstrijken op de telefoonlijn boven Waynes hoofd, en bad in stilte dat ze hem onder zouden schijten. ‘Ik wil geen oordeel vellen over je rookgewoonte, Wayne, maar…’

‘Medicinaal! Ken je dat woord? Het is medicijn voor mij. En bij ons is het bij wet toegestaan dat een arts, zoals de mijne, het voorschrijft als hij dat nodig acht. Als me-di-cijn. Mag ik je iets vragen?’

‘Nou, volgens mij is het meer dan dat.’ Norm merkte dat zijn ademhaling versnelde. ‘Jullie economie draait er zo langzamerhand op, is het niet?’

Wayne liep rood aan, nam een haal van wat er over was van zijn joint en wees ermee naar de achterste stal op Norms erf. ‘Hoe gaat het met dat monument voor je ego? Schiet dat nou al eens op?’

Het verbaasde Norm hoe kalm zijn stem bleef. ‘Voor jouw ego zou geen stal groot genoeg zijn.’ Hij draaide zich om en strompelde weg, zichzelf vervloekend omdat hij zich toch weer boos had laten maken. De pijn in zijn knie maakte hem er niet vrolijker op. Wayne Rousseau en zijn eeuwige…

‘Jullie hebben het jarenlang in ieder merk hoestsiroop gestopt, tot jullie merkten dat de Mexicanen die voor hun plezier dronken!’ riep Wayne hem na.

Norm propte twee reepjes Big Red in zijn mond, om zijn kaken iets anders te doen te geven dan tandenknarsen, en zag dat Sophie Winslow op haar erf stond. Dat ontbrak er nog maar aan. Nu had die etter nog publiek ook.

‘Ik begrijp dat je nu ook al je zoon hebt ingeschakeld om het land tegen die gevaarlijke Canadezen te beschermen!’ schreeuwde Wayne. ‘Hij heeft me gisteravond tot tweemaal toe gebeld, als ambtenaar in functie!’ Zijn stem sloeg over van emotie. ‘Als ik jou was, zou ik hem toch eens uitleggen waar zijn jurisdictie ophoudt. Anders zou iemand als ik hem wel eens voor de rechter kunnen slepen. Hem en die hele kutgrenspolitie van jullie!’

Norm draaide zich met een ruk om en knauwde zo hard op zijn kauwgum dat die knetterde tussen zijn kiezen. De synthetische kaneelsmaak overweldigde zijn papillen. Hij liep terug naar de sloot en keek de professor woedend aan. ‘Je houdt mijn zoon erbuiten,’ zei hij, nauwelijks luider dan het sijpelen van de smeltsneeuw.

‘Gewoon het advies van een goede buur,’ zei Wayne minzaam. ‘Je kent me toch? Ik help je graag het grote geheel te zien.’

Norm zette zijn voeten uit elkaar om een duizeling te bedwingen, en bleef zo staan tot de omgeving weer helemaal scherp en helder was. Spiegelende plassen op de smeltende sneeuw. Het fonkelende glas van de broeikassen. Weilanden die opliepen naar donkere woudzomen, heuvels waarachter zich de rest van Canada uitstrekte. Hij keek naar het glinsterende water van de sloot, en vervolgens naar de nietige maar brutaal grijnzende professor. Het grote geheel? Hoe groot wou je het maken? Zijn vrouw raakte langzaam haar verstand kwijt. Zijn zoon had nu een gevaarlijk beroep. Een derde van zijn kudde was te ziek om melk te geven. En zijn zeilboot zou wel altijd een luchtkasteel blijven.

Wayne zoog nog eenmaal aan de laatste centimeter van zijn joint, onderdrukte een hoestbui, en knipte de peuk tussen zijn vingers vandaan, hoog het zilveren daglicht in. De twee mannen zagen er een windvlaag onder komen, die het vonkende restje de sloot over droeg, van het ene land naar het andere.

Hoofdstuk 4

‘De beste leugenaars komen uit Zuidoost-Azië,’ zei Dionne tegen Brandon. ‘Een Mexicaan blijft hooguit twee uur bij zijn zwamverhaal, dan heb je hem gebroken. Maar die Aziaten kunnen het volhouden tot ze een ons wegen, en jij ook. Een wilskracht die gasten, niet te geloven. En Nigerianen? Houd je hand op je portemonnee, ook al hebben ze boeien om! Een en al charme en beleefdheid. Vraag-maar-wat-u-wilt-ik-zal-alles-vertellen,’ deed ze hun snelle spreektrant na, ‘ik-heb-niets-te-verbergen. Nou, dan weet je dus dat ze álles te verbergen hebben.’

‘Heb jij, eh, heb jij die discriminatietoets gedaan?’ vroeg Brandon.

Ze rukte aan haar schouderriem om haar longen meer lucht te geven. ‘Flikker op, man. Nee, meen ik echt, flikker op met dat gelul! Ik zie het als mijn plicht om je op het echte werk voor te bereiden, dus zal ik je moeten waarschuwen voor alle oplichters waar je mee te maken krijgt. Op de academie vertellen ze dat soort dingen niet, dus doe ik het maar. Kijk, er zit heus weleens een eerlijke sloeber tussen, die hiernaartoe is gekomen om zich voor een habbekrats kapot te werken, maar meestal zijn het komedianten die liegen dat ze barsten. Je leert dat gelieg herkennen door de vaste patronen die erin zitten.’ Hij merkte dat ze haar best deed tot hem door te dringen, want ze sprak zoals hijzelf altijd sprak, met haar handen, schouders en wenkbrauwen. ‘In de boekjes zul je daar niks over gelezen hebben, maar je moet het wel weten, al gaat de korpsleiding ervan uit, en in die waan moet je ze ook zeker laten, dat ik je de gebruikelijke onzin vertel. Dat iedereen recht heeft op een redelijke behandeling, en dat ze onschuldig zijn tot het tegendeel bewezen is, dat soort gelul.’

‘Oké, eh… en Chinezen, hoe zijn die?’ vroeg Brandon, terwijl hij de vurige kuif van een helmspecht (negen) van spar tot spar zag flitsen.

‘Chinezen houden zich graag van de domme, maar leper tref je ze niet. De meesten zijn rasoplichters. Vaak hebben ze een nepbrief bij zich van een niet-bestaand Amerikaans bedrijf, dat hen gevraagd zou hebben om hier hun vakgeheimen te komen verklappen. Pure flauwekul, natuurlijk.’

Ze liet hem door het centrum van Blaine rijden, en vervolgens naar de grens, langs leegstaande huizen met bladderende verf. Dit onverzettelijke plaatsje aan de zeearm stond bekend om zijn zonsondergangen, zijn pornobioscoop (hoewel die allang gesloten was) en zijn drukke tientonnersverkeer – het voornaamste doorgangspunt naar Canada in de wijde omgeving.

Brandon tufte langs de achterkant van het Sunrise-appartementencomplex, een grauwe blokkendoos van vier verdiepingen, omsingeld door oprukkende sparren. Een eenzame kleuter vermaakte zich op een roestige schommel, met een paar herenschoenen aan zijn voetjes, terwijl op een meter of tien afstand Canadezen voorbijraasden op Zero Avenue. Brandon draaide zijn raam omlaag en hoorde nog net het schorre gesjilp van een roodstaartgors, tien.

‘Toen ik in deze streek kwam werken,’ zei Dionne naast hem, ‘en voor het eerst langs plekken als deze reed, dacht ik: geen wonder dat jullie problemen hebben, de grens ligt wagenwijd open! Ik kon mijn ogen niet geloven.’

Ze drukte hem nogmaals op het hart om alles te vergeten wat hem op de academie was geleerd. Zo moeilijk zal dat niet zijn, dacht ze erbij. Hij had net genoeg geluk gehad met gokken bij de multiplechoicetoetsen om de eerste agent-in-opleiding te worden die ooit in district Blaine was aangesteld – een vriendendienst, dat kon volgens haar niet anders, van chief Patera aan Brandons vader.

‘En dan die poppers. Zulke arrestaties als jij gisteren verricht hebt, zul je van hen nooit zien,’ zei ze. ‘Die gaan niet op de loer liggen om wat te vangen. Ze parkeren ergens waar iedereen ze zien kan, zodat ze nooit met iemand geconfronteerd zullen worden. Sommigen gaan bij een huis met draadloos internet staan om urenlang gratis te kunnen surfen. Of ze lezen thrillertjes van James Patterson en tellen de dagen af tot ze kunnen gaan vissen in hun kano, met een koelbox vol Coors. En er zijn er ook heel wat met mini-dvd-spelers. Mooie uitvinding, hoor. Kunnen ze hun hele dienst films zitten kijken. Vraag maar aan McAfferty. Heb je die al eens ontmoet? Wat een nummer is dat. Lult aan één stuk door. Werkelijk waar, houdt geen moment zijn kop. De ultieme popper. Zijn screensaver telt de dagen tot hij met pensioen gaat.’

‘Wat is een popper?’ vroeg Brandon na enige aarzeling, terwijl hij de lucht en de bomen afspeurde naar iets anders dan merels of kraaien.

‘P.O.P. Permanent Ongemotiveerde Politieagent. Oudgedienden die geen fut en vooral ook geen zin meer hebben. Daar hebben we er nogal wat van. Poppers die op een sensoralarm worden afgestuurd, melden steevast dat het een hert was. Als je hun mag geloven, wemelt het hier van de herten. In de dertig maanden dat ik hier nu werk, heb ik er nog geen tien gezien, maar gasten als McAfferty zien er elke dag wel een paar rondhuppelen. En moeten ze toch achter iemand aan, dan spelen ze het zo dat ze bevel krijgen de achtervolging te staken. Maar dat moeten ze voor zichzelf weten, Brandon. Geen voorbeeld aan nemen. Laat je nooit tien-drieën tot je zelf vindt dat je moet stoppen. De centrale tien-driet alles wat misschien wel eens spannend zou kunnen worden, dus je moet je radiocontact minimaal leren houden. Eerst erachteraan, dan pas overleg.’

Ze reden Peace Arch Park binnen, dat aan de noordoostrand achttien Canadese huizen telde, met uitzicht op de vele picknicks, padvindersbijeenkomsten en heimelijke drugsdeals die er op het grasveld plaatsvonden. Brandon zag een blauwe veeg tegen het groen van de populieren en herkende de vlucht van een Stellers gaai, elf, voor hij zijn karakteristieke gekrijs hoorde.

In westelijke richting golfde het park naar de baai, om de hoge, hoekige boog heen die moederziel alleen in het midden stond, als een verdwaald Parijs monument. Canadezen gaven zo te zien meer om uiterlijk vertoon dan hun zuiderburen – de Amerikaanse kant was een rommeltje vergeleken bij de kunstzinnig gesnoeide struiken en het groenere gras op de noordelijke helft van dit gemeenschappelijke park, waar burgers uit beide landen in vrijheid met elkaar konden verkeren, zonder toezicht of verplichtingen, al leek dat meer en meer een achterhaalde gedachte, net als de opschriften op de boog, waarin beide naties ‘kinderen van één moeder’ en ‘in eenheid levende broeders’ werden genoemd.

‘Er zijn agenten die nog nooit, in al de tijd dat ze hier werken, één arrestatie hebben verricht,’ zei Dionne, zonder er verder op in te gaan.

Na een spoorbaan te zijn overgestoken die er zo roestig en aftands bij lag dat Amtrak er nauwelijks meer gebruik van maakte, reden ze naar de jachthaven en de gesloten inmakerij waar het land door kale braamstruiken omlaagtuimelde naar Semiahmoo Bay, die ’s avonds door de aantrekkingskracht van de maan in een vlakte van glinsterende zandplaten veranderde, zand dat verraderlijker werd naarmate je je verder van de klif waagde. Op een zondagavond, kort na haar indiensttreding, had Dionne hier eens vijf Koreaanse hoeren opgepakt, waarvan er twee al in het drijfzand vastzaten. Brandon zag er nu drie formaties watervogels boven een uitvarende sleepboot cirkelen.

‘Sommige van die gasten zijn regelrechte krankzinnigen, ik zweer het je,’ zei Dionne. ‘Heb je Larabee al eens ontmoet? Die is ooit na een herniaoperatie aan pijnstillers verslaafd geraakt en hij heeft nog steeds momenten waarin de Oxycontin opspeelt. Vorige week woensdag kwam hij doodleuk naar me toe om zich aan me voor te stellen. Zie ik die gozer al tweeënhalf jaar vrijwel elke dag, doet-ie opeens alsof ik net uit San Diego ben overgeplaatst. “Doe normaal, Larabee, ik ben het!” “O, eh… Dionne. Sorry hoor, maar je ziet er heel anders uit vandaag.” En dan hebben we nog een paar revolverhelden. Van die schietgrage types, weet je wel? Goed voor onze pr. Een week voor jouw komst schoot agent Talley nog ergens een labrador dood. Niet eerst zit of af roepen, nee, gelijk pang! en dood was Bello. Twaalf jaar oud, dat beest. De grenspolitie, tot uw dienst. En vorig jaar hebben ze liefst drie gewaardeerde collega’s uit het korps geschopt, die zich een stuk in hun kraag hadden gezopen en iemand te grazen hadden genomen. In twee gevallen iemand die het te goed met hun vrouw kon vinden. De mooiste van dat stel was Buzzy. Kun jij je een betere naam voor een mafkees voorstellen? In district Yuma liepen al weddenschappen over hoe lang het zou duren tot hij door het lint ging. Zestien dagen, zo bleek. Toen greep hij een stoel en sloeg zijn rivaal het ziekenhuis in. Kijk, de helft van die lui is hier door een overplaatsing verzeild geraakt. Ze kunnen zich niet aanpassen en gaan zich te pletter vervelen. In het zuiden is het veel drukker en kun je gewoon reageren op wat je ziet. Hier aan de noordgrens wordt verwacht dat je eerst nadenkt. De opsporingsmethoden zijn heel anders. De natuur, het weer, de overtredingen, de drugs… alles is hier anders en ik heb aan alles moeten wennen. En trouwens, jij bent óók heel anders.’ Ze schoot in de lach, lang genoeg om Brandon drie vullingen te laten tellen, en hij zag dat er een stukje van een voortand was afgebroken.

Brandons moeder had hem ooit als eerste duidelijk gemaakt dat hij anders was. ‘Jij denkt in plaatjes, hè, Brandon?’ had ze op zijn negende tegen hem gezegd. Tot dan toe had hij aangenomen dat iedereen dat deed.

Hij pakte zijn verrekijker, bang dat de sleepboot ze zou verjagen voor hij ze goed had kunnen zien. Buffelkopeenden, twaalf. Dikbekfuten, dertien. En kuifduikers, veertien.

‘Kijk, dat bedoel ik nou. Er zijn niet veel agenten die op het idee zouden komen om die sleepboot wat beter te bekijken. Heel goed! Wie weet wat je te zien krijgt, nietwaar? Als je niet kijkt, zie je niks. Wel zo makkelijk, maar lang niet zo interessant.’

Ze dirigeerde hem terug naar de Border Brew bij de grensovergang van Blaine, waar hij een treurspreeuw de ringtone van een mobieltje hoorde imiteren, vijftien. ‘Maar begrijp me niet verkeerd, hoor,’ zei ze. ‘De meesten zijn toch wel dappere en redelijk slimme kerels, en je mag blij zijn dat je ze als collega hebt. Zelfs de poppers.’

Toen ze haar driedubbele Americano had aangepakt, trok Brandon weer op en begon vragen te stellen, maar daar praatte ze dwars doorheen. Zo was het hem ook op de academie vergaan: de anderen hadden het onophoudelijk over sport, meisjes of auto’s, maar als hij iets naar voren bracht, hadden ze hem aangekeken alsof hij een toverformule uitsprak, in het Chinees. En als hij geen kritiek kreeg op zijn vele versprekingen (zoals engel in plaats van enkel, overnaast in plaats van overhaast of moneteel in plaats van momenteel) was hij er wel smakelijk om uitgelachen.

Hij had zich voorgenomen om Dionne zo min mogelijk met zijn spreektrant te confronteren, zijn vragen en opmerkingen zo kort mogelijk te houden. Aan Danny Crawford had hij een innerlijke wekker te danken, die afging zodra hij langer dan een minuut aan het woord was, plus een oog voor opgetrokken wenkbrauwen, onderdrukte lachjes en andere tekenen dat hij weer eens te haastig sprak of wartaal uitsloeg.

‘Iraniërs zouden aandoenlijk zijn als ze niet zo belachelijk waren,’ ging Dionne verder met haar beschouwing. ‘Als iek toeroech moet Irran, zei sjiet mei dood! O ja? Nou hier staat anders dat je er dit voorjaar nog geweest bent. Ja, maar was for boezoek mein famielie! En Koreanen komen altijd in enorme groepen. Voornamelijk vrouwen, die naar vis stinken en eruitzien als hoeren, wat niet zo vreemd is omdat het meestal hoeren zijn. Je houdt het niet voor mogelijk hoeveel Koreaanse hoeren we hier krijgen.’

‘En, eh, Russen?’

‘Vaak erg gewelddadig, en altijd kei- en keihard. Wat je ook probeert, en wat betere agenten dan jij en ik ook proberen, je kunt het vergeten dat je ze terug naar Rusland krijgt. Ze nemen niet eens de moeite om te liegen, zeggen je gewoon recht in je gezicht dat je de pleuris kunt krijgen.’

Ze reden oostwaarts over H Street, door een tunnel van elzen, sparren en borden waarop bouwkavels werden aangeboden (vlak aan de grens!) tot zich een landschap opende van heuvels die door gletsjerijs tot golvende weilanden waren geschaafd, die op hun beurt plaatsmaakten voor een vallei die zich uitstrekte als een biljartlaken. Brandon voelde de vertrouwde opluchting van het weidse uitzicht en ze zoefden door de rustgevende geometrie van akkers en weidegrond naar Lynden.

Hun afdeling was verantwoordelijk voor de vijftig kilometer tussen de bergen en de zee en de agenten hadden een strook van dertig kilometer om in te surveilleren, naar eigen inzicht, in de vrije natuur en in de dorpjes en stadjes van de grensstreek. Lynden was daar het grootste van. Het lag op acht kilometer van de grens, maar de inwoners voelden zich dichter bij Nederland staan dan bij Canada. Ze vierden hun Nederlandse wortels met allerlei zaken, van windmolens tot het jaarlijkse Dutch Days-festival. De andere plaatsjes waren niet alleen kleiner maar ook simpeler en hielden het bij familiefeesten en cowboyromantiek.