PLATTEGROND VAN EEN JEUGD

Van Wanda Reisel verschenen eerder:

Jacobi’s tocht (twee verhalen, 1986)

Het blauwe uur (roman, 1988)

Het beloofde leven (roman, 1993)

Baby Storm (roman, 1996)

Een man een man (roman, 2000)

Witte liefde (roman, 2004) Anna Bijns Prijs 2007

Tien stuks (toneel, 2006)

Die zomer (roman, 2008)

WANDA REISEL

PLATTEGROND
VAN EEN JEUGD

2010
Uitgeverij Contact
Amsterdam/Antwerpen

© 2010 Wanda Reisel

Omslagontwerp en vormgeving binnenwerk Suzan Beijer

Omslagillustratie Rees Diepen / Brabant-Collectie,

Bibliotheek Universiteit van Tilburg

Auteursfoto Tessa Posthuma de Boer

Plattegrondkaarten Beeldbank Stadsarchief Amsterdam

Drukker Hooiberg|Haasbeek, Meppel

ISBN 9789025434854

D/2010/0108/905

NUR 301

www.uitgeverijcontact.nl
www.wanda.reisel.net

Plattegrond van een jeugd is tevens verkrijgbaar als luisterboek

Het beste is, het raadsel te vergroten

HARRY MULISCH - VOER VOOR PSYCHOLOGEN

STRAAT

STOEP

Hier begint het: Amsterdam, Van Eeghenstraat 100, vijf verdiepingen, zestien kamers, zesentwintig vaste kasten. Kolenhok en prieel in de tuin, grenzend aan het Vondelpark.

Maar wat begint er eigenlijk? Wat er om je heen en met je gebeurt, wat er over je en aan je verteld wordt, alles wat je van horen zeggen hebt, dat alles zijn draden familiegeschiedenis, vergeelde fotoboeken, dozen vol dia’s en 8 mm-films, een web van vroegere anekdotes en die welke nog wekelijks opduiken uit het brein van een bejaarde tante of oom, de verbindingen daartussen en het beeld dat jij ervan maakt… Dat gebruik je om het verhaal van je eigen leven op te tuigen. Ja, jij ook. Want zeg nu eerlijk: jou is het toch ook maar verteld?

Het leven van horen zeggen, dat kennelijk het mijne is, begint eerst ver weg met mijn geboorte in de West. Ik heb liefhebbende, fotograferende en filmende ouders. Mijn moeder, die graag met schaar en Lerolijm in de weer is en toegewijd baby’s en babyboeken produceert, schrijft bij de foto’s uitgebreide onderschriften: ‘Kralen rijgen met grote houten kralen vind je leuk, maar niet te lang. Dan ga je ermee gooien. Net zo is het met tekenen. Je krabbelt wat op een papiertje, maar als ik niet oplet, zit even later alle ballpoint of potlood op deuren en muren. De meeste mensen zeg je uit jezelf goedendag. Speciaal de gekleurde bevolking bejegen je erg vriendelijk.’

Maar hier, in deze straat met bomen, begint het voor mij pas echt. Het is zomer en ik ben vijf jaar. Voor het huis staan de twee kratten zo groot als een kamer, waaruit een berg verse houtwol komt met daarachter verstopt meubels, schilderijen, lampen, beelden (waarvan één gebroken). Wij, mijn vriendje Mario en andere kinderen uit de buurt, staan er met onze fietsjes bij. Ik ben opgewonden want die grote kisten, die zo’n bekijks trekken, zijn van ons en wat erin verstopt zit, zijn onze spullen, die nu onbeschut op straat staan. Ik ben dus een van de hoofdpersonen van deze gebeurtenis, maar in wezen ben ik net zo benieuwd als de buurtkinderen, want ook ik weet niet wat er tevoorschijn zal komen. De spullen zijn misschien wel een jaar of langer geleden ingepakt en nu pas afgeleverd. Hoe die kratten hier zijn neergeplant, vraag ik me niet af. De dingen zijn er, dat is genoeg. Ik weet niet of ik ze nog herken, maar ze horen bij ons. En straks, als ze een plek hebben, bij het huis.

Kom maar wat dichterbij, dan hoef ik niet zo hard te praten. Gek dat ik niet weet wat dit voor bomen zijn. Ik heb geen verstand van de natuur. Ik woon hier vanaf mijn kleutertijd tot en met mijn achttiende jaar. Van dit huis staan elke plint en elke deurknop in mijn geheugen gegrift. Ik kan er blind mijn weg vinden. Het is een huis als een hotel. Mijn schoolvriendjes en -vriendinnetjes vragen of er binnen geen wegwijzers neergezet kunnen worden. Ik hou van dit huis.

Mijn vader koopt nummer 100 in 1961 voor de somma van 160 000 gulden. De bewoonster voor ons is de oude mevrouw Jiskoot, die er met haar huishoudster woonde. Zij is in mijn verbeelding een legendarische figuur. Ik vermoed haar als huisspook in elke diepe kast. Wie was ze? Wat is het verhaal van zo’n dame in dat immense pand met zo veel kamers?

Het huis houdt haar geschiedenis verborgen.

Wij wonen tijdelijk met andere gasten, verdoolde zielen uit Oost of West, in een pension verderop, in de Jan Luijkenstraat. Een van hen, een vrouw in een eekhoornbontjas en met gestifte lippen, heeft een chowchow, de hond met de blauwe tong. Ik mag hem weleens aaien. Er verblijven meer markante types, maar ik kom ze alleen op de trap tegen. Ze aaien over mijn hoofd, ik hou daar niet van. Ik ben geen hond.

Het huis Van Eeghenstraat 100 wordt in die tijd verbouwd: de vloeren gaan open en moeten ‘rat- en muisvrij’ gemaakt worden. De donkere lambriseringen in alle kamers verdwijnen en het glas in lood in het raam van de zitkamer met een scheepstafereel van de VOC en de spreuk ‘Oost West thuis best’ wordt verwijderd. Ook jugendstiltekeningen in de muurbogen van de entree worden wit gekalkt. Mijn vader verafschuwt de donkere huizen van zijn jeugd. Lucht en licht moeten er zijn. Op de bovenste twee etages komen de kinderkamers. Pas in de Van Eeghenstraat krijg ik een geheugen. Hier begin ik te bestaan, zie ik mezelf fietsen.

CRAZY HORSE SALOON

Mijn moeder trok tijdens het koken een lijn in de keuken. Het was een zitkeuken in het souterrain van ons huis en er waren een heleboel kinderen die aan haar rokken hingen en haar voor de voeten liepen. Dus trok zij die streep, niet met krijt of viltstift, maar denkbeeldig.

‘Kijk jongens, als ik kook, loopt hier een grens en daar mag niemand overheen, gesnopen?’

Het was een spannende grens, want onzichtbaar, en het was de kunst om hem zo dicht mogelijk te naderen.

Een andere lijn liep om onze buurt. Wij woonden aan het Vondelpark. Op mijn zesde verjaardag duwden ze me naar buiten, naar de stoep voor ons huis, en daar stond een zeegroen fietsje met stepbanden, trommelrem en kwastjes aan de handvatten. Het was een Italiaans fietsje. Ik mocht van de lange boom tot het zusterhuis verderop fietsen. Ook daar liep dus een denkbeeldige streep. Er was niets aantrekkelijkers dan om die grens te overschrijden. Ik ging naar de overkant, waar de meeste kinderen uit de buurt woonden. Vaak fietsten we samen met een stuk of vijf tegelijk over de stoep en jutten elkaar op om verder te gaan, de hoek om, weg.

Daar gingen we.

Een wereld opende zich. De kant van de Cornelis Schuytstraat kende ik goed, daar waren alle winkels. Maar om de andere hoek, bij de Emmastraat, kwam ik nooit. Het was er saai en vreemd, en ook op de Willemsparkweg was niets bijzonders te bekennen. We fietsten wat teleurgesteld verder, tot we allemaal tegelijk remden, één voet aan de grond.

Aan de overkant van de Willemsparkweg zagen we een winkelruit met daarachter een gordijn. Op de ruit was een lachend paard geschilderd en erboven stond in grote grappige letters CRAZY HORSE SALOON te lezen. Dat donkerrode gordijn, het lachende paard, heel die roerloosheid… Daar gebeurden vreemde dingen, wist ik.

Ik heb er nog vaak staan kijken. Altijd was het dikke gordijn gesloten.

Je moet over de denkbeeldige lijn stappen. Dat heb ik toen wel gesnopen.

HUIS

Het huis is van 1905. In 1906 vertrekken de ouders van mijn vader, Wolf en Sonja, vanwege aanhoudend antisemitisme uit de Litouwse sjtetl Shaki. Mijn grootvader neemt in Berlijn zanglessen bij hoofdcantor Aron Friedmann, die hij uit zijn dorp kent. In Amsterdam wordt hij in 1908 oppervoorzanger in de Neie Sjoel, een van de drie synagogen die vandaag het Joods Historisch Museum vormen. Het zijn orthodoxe joden, maar van een verlichter soort, als dat al mogelijk is. Sonja draagt een sjeitel, een pruik, zoals alle orthodoxe vrouwen. Wolf gaat als voorzanger voor op vrijdagavond en zaterdag en bij de bruiloften en bar mitswa’s. Door de week verhandelt hij diamanten in Antwerpen. Het gezin zal uiteindelijk uit zeven kinderen bestaan.

Mijn moeder blijft als kind in de winter met haar tong aan de bevroren reling van een brug in Utrecht plakken. Haar ouders, Mau en Bé, zijn geassimileerde joden uit het oosten van het land. Mijn overgrootvader en zijn broer, margarinefabrikanten, worden de ‘Botterjoeden’ genoemd. De familie woont al sinds 1750 in Nederland. Mau Muller is gynaecoloog, Rebecca Wolff niet-praktiserend arts. Ze wonen in een groot huis aan de Maliebaan 74. In de Tweede Wereldoorlog neemt de Sicherheitsdienst er zijn intrek: in de kelder worden verzetsmensen gemarteld.

Mijn vader, Jacques, schaamt zich op zijn lagere school voor zijn ouders, die geen Nederlands spreken. Mijn Litouwse grootouders spreken Jiddisch en Russisch en wonen op de Nieuwe Keizersgracht. Jacques verzet zich tegen hun orthodoxe geloof. Hij valt in de gracht en verdrinkt bijna. In Artis haalt hij zijn pols open aan een voederbakhaak van de papegaaien. Hij houdt er een litteken aan over. Precies op dezelfde plaats krijg ik veel later eenzelfde litteken vanwege een operatie aan een gebroken pols.

IN HET WILDE WESTEN

Toen ik zeven jaar was, droomde ik drie dromen. De eerste speelde op weg naar school. Aan de straat die naar mijn lagere school leidde, stonden huizen met stenen vensterbanken. Ik keek omhoog en zag op de bovenste etages overal wijdbeens politiemannen buiten voor die ramen staan, de armen gekruist voor de borst. In plaats van een platte pet hadden ze een soepele, zwartleren kap met gaten erin over hun hoofd. Ik wist dat dit nazi’s waren. Van hun onbeweeglijkheid ging een grote dreiging uit.

De tweede droom speelde in het park achter het huis waar ik woonde. Ik wandelde er met mijn moeder en vanuit het niets kwamen er van alle kanten groene busjes het park in rijden. Mijn moeder duwde me in een greppel naast het pad waar we zonet nog liepen. We lagen daar samen zo stil mogelijk, onze gezichten in de aarde gedrukt. Het rook naar paardenvijgen. De busjes raasden vlak langs ons heen.

De derde droom speelde in het huis waar ik woonde. Door de vitrage voor het raam op de bel-etage, waar zich de praktijk van mijn vader bevond, zag ik zo’n groen busje voor de deur stoppen. Er werd langdurig aangebeld. In de gang klonk hol kabaal. Mannenstemmen sommeerden mijn familie mee te komen. Ik moest snel handelen en verstopte me op de onderste plank van het serveerwagentje met medische apparatuur dat altijd naast de behandel-bank stond. Hoewel het wagentje aan alle kanten open was, werd ik niet ontdekt. Ik hield mijn adem in. Zodra de mannen het huis hadden verlaten en de geluiden wegstierven, keek ik door een kier van de vitrage en zag hoe mijn familie in het busje werd afgevoerd. Hoewel ik heel even de triomf had gevoeld omdat ik niet gevonden was, overviel me meteen de gedachte dat mijn leven helemaal geen zin had als ik in mijn eentje achterbleef in het grote huis.

Ik verzamelde pistolen en messen. Wekelijks, of in elk geval zo vaak mogelijk, bezocht ik de speelgoedwinkel om de hoek. Meestal om mijn knikkervoorraad aan te vullen, maar zeker ook om even naar de pistolen te kijken. Ik had al verschillende klapperpistolen, een windbuks, een Zwitsers zakmes en een indianendolk van een rubber dat lekker rook. Ik kon er vrij beheerst mee op iemand afstormen. Die ander zou, in mijn beleving, een wisse dood sterven. Maar de ware krijger was natuurlijk hij die slechts verdacht was op onheil. Ik stak het rubbermes weleens in mijn arm of buik, waar het suf omklapte. Het was de illusie van het staal, het zilveren schijnsel van de verf die het hem deed.

De zwarte metalen klapperpistooltjes in de winkel verleidden me het meest. Ik kende ze wel. Met één druk op een palletje schoot de vergrendeling naar boven en dan zag je een kort staafje waar het rolletje klappertjes op gestoken diende te worden, je trok een rood bepukkeld beginstrookje klappers over de sleuf naar achteren, legde het op de geleider en klapte de vergrendeling dicht zodat het hamertje dat met de trekker werd bediend goed op het klappertje knalde, je de vonken kon zien en vooral het kruit kon ruiken. Iets heerlijkers dan de lucht van een klappertje bestond niet. Soms bewaarde ik de hele afgeschoten sliert om eraan te ruiken. In de winkel probeerde ik het zwartgelakte pistooltje uit, legde het in m’n hand, woog het. Het paste precies en kostte ƒ 1,95. Dat was, samen met een stel klappertjes voor een kwartje, makkelijk te bekostigen.

Het was geloof ik niet hebberigheid alleen die me beheerste. Het was een diep verlangen naar uitbreiding van mijn territorium, naar het veroveren van de wereld.

Wachten tot het grote blik Verkadekoekjes in de keuken op was, duurde drie tot vier weken, het statiegeld was ƒ 2,50, een goed bedrag. Lege flessen Hero Perl of Rivella met statiegeld van 10, 15 of 25 cent was ongewisse handel. Als alternatief kon het geld in mijn moeders jas dienen. De diepe zakken verborgen altijd wel dubbeltjes en kwartjes. Ik mocht het geld voor de parkeermeter altijd in de gleuf stoppen om dan dat heerlijk lage, trage zoemgeluid te horen waarmee de meter ons een uur respijt gaf, hetzelfde mooie geluid dat de zelfontspanner van mijn vaders fototoestel maakte. Ik kon ook een beloning vragen voor schoen- of zilverpoetsen.

In de speelgoedwinkel was mijn oog inmiddels op een heel ander pistool gevallen. Midden in de zaak waren lange, lage schappen, zodat je alles wat daar was uitgestald goed kon bestuderen en aan kon raken. Alleen het duurdere spul, gezelschapsspellen, puzzels, bouwdozen en Märklintreinen, stond hoog op planken achter de kassa.

Meneer Van der Meij, een mager skelet in een confectiepak, hield je met zijn gemeen spiedende politieblik in de gaten, opdat je geen magische balletjes of puzzeltjes stal.

Het pistool in kwestie was van hard, leverkleurig plastic en had een magazijn. Het was, beter gezegd, een revolver. Ik wist daar alles van. Ik had ook al een windbuks, waar met luchtdruk een rubber kurkje aan een touwtje aan het eind van het blikken loopje sullig af plopte. Maar het geluid was mooi. De revolver die nu in mijn hand lag, werd met echte kruitkogels geladen, minuscule rode plastic hulsjes die je één voor één in het magazijn moest duwen, zoals de afbeelding met pijltjes op de verpakking aangaf. Jammer genoeg kwamen de kogels niet echt uit de loop, zoals bij geweren op de kermis waarmee ik, als ik geoefend genoeg was, zou gaan schieten. De revolver kostte het astronomische bedrag van ƒ 12,99 inclusief een pakje patronen. Dat was meer iets voor mijn verjaardag of voor Chanoeklaas (we mochten onze schoen zetten met Sinterklaas, maar de cadeautjes, die uit een kussensloop kwamen, werden om een of andere duistere reden altijd met Chanoeka gegeven).

Omdat die feesten nog eindeloos ver weg waren – het was zomervakantie – verlangde ik alleen maar naar de revolver die ik gezien had. Ik pulkte met een zakmes de repen verdroogd mos tussen de stoeptegels vandaan, legde daar een klappertje tussen en liet met beleid een zonnestraal door mijn vaders vergrootglas vallen. Het klappertje ontbrandde na enige tijd, het mos begon te smeulen.

Op mijn snelle fietsje reed ik naar de ingang van het park aan het eind van de straat. Mijn moeder diende het avondeten nooit voor zeven uur op. Net in het park, waar ik in mijn eentje niet mocht spelen, stond een fonteintje waar ik van dronk, wat ook niet mocht want je kon er ziek van worden omdat honden er ook aan lebberden. Een eindje verderop stond de dikke boom. Ik gooide het fietsje neer en begon de klim naar boven, over de olifantsknieëntrap die speciaal voor mij gemaakt was. Zijn bast voelde koel aan, deze boom was van mij. Boven in zijn oksel, waar vier stammen naar de zijkanten uitgroeiden, installeerde ik me in de intieme holte. Hoog boven de passerende fietsers en wandelaars had ik mooi zicht op de steeds veranderende vorm van de wolken en hun langsdrijven.

Uit de zak van mijn korte broek haalde ik een sigaret, die in tweeën was gebroken. Uit mijn andere zak haalde ik een doosje lucifers. Marie, onze werkster, kon met haar blote knokige vingers het vuur van haar sigaret uitdrukken. Ik hield de halve Alaska tussen mijn lippen en streek er vlakbij een lucifer af die meteen uitwaaide, de zwavellucht prikkelde in m’n neus. Een vieze smaak in m’n keel. Ik spuugde naar beneden, het spuug kwam op mijn fiets terecht. Ik stak nog een lucifer aan en hield die bij de sigaret, ik voelde de hitte tegen m’n neus, die bijna verbrandde. Ik bolde mijn wangen en blies uit. Roken in de dikke boom was het allerfijnste wat er bestond, en dat ik pas zeven was gold niet.

Ik was onzichtbaar. Ik had geen leeftijd. Ik wist goed dat je je ouders niet met van alles moest lastigvallen, dat je op moest passen in de wereld omdat er kinderlokkers bestonden die je met een snoepje in een gore jutezak vingen en je meenamen om je ergens te martelen. Dat je niet op drijfzand moest spelen omdat je daar ingezogen werd en dan heel langzaam stikte. De tijd dat er voor je huis groene busjes stopten om iedereen zonder aanleiding mee te nemen was allang voorbij. Maar het kon wel zo zijn dat ze het op jou gemunt hadden. Ik voelde me licht in m’n hoofd.

Een echtpaar liep langs: ‘Weet u ook hoe laat het is?’ vroeg ik van boven.

De vrouw lachte en zei: ‘No, we don’t have any chocolates.’ Stom wijf. Ik moest naar huis, tafeldekken.

Op vrijdagavond dekte ik altijd de tafel, met de messenleggers en de flinterdunne kristallen glazen, de zilveren waterkan en het ‘mooie servies’ met de gouden streepjes. Ik had het getroffen. Mijn vader en moeder waren lief. Ze hadden in de oorlog spannende dingen meegemaakt. Een opa en een oma en nog een paar ooms en tantes waren door de nazi’s op de trein gezet en ergens ver weg vergast. Er was nog één oma over, in een rusthuis in Utrecht, die steevast hetzelfde dikke pocketboek op tafel had liggen: Exodus van Leon Uris. Haar neus was in de oorlog bevroren geweest, want ze had in een kamp in de winter buiten moeten zitten en bij een kraantje opletten of niemand water morste. Ik legde het challebrood in het zilveren mandje met een zijden dekje eroverheen en haalde de smerigzoete joodse wijn uit de kast.

Als mijn moeder haar schort afdeed, was dat het teken. Dan stroomde ons hele gezin naar de eetkamer, waar de deuren naar de tuin openstonden. Mijn vader zette zijn donkerblauwe keppeltje op, knoopte één knoop van zijn jasje dicht en mijn broers deden hun Zwitserse alpenpetjes op. Terwijl iedereen nog door elkaar kletste, begon mijn vader te zingen en vielen we allemaal ozewiezewoze in, dat waaierde dan de eetkamer uit, de tuin in, en zo door het park. En lang voor ik me ervoor begon te schamen, hoorde ik mezelf en mijn ozewiezewoze-familie zingen en omdat we met zoveel waren klonk het als een heel koor. Mijn vader zong uit volle borst en mijn tante Elly, die er op vrijdagavond altijd bij was, deed zo’n beetje de tweede stem, mijn ene broer een andere en mijn oudste broer de laagste stem. Als er gasten waren, volgden die verbaasd wat er aan tafel gebeurde en kregen ze uiteraard een sneetje van het challebrood met zout erop, dat mijn vader al zingend had gesneden en dat in het mandje rondgegeven werd. Ze vonden het zingen vreemd maar mooi en genoten van mijn moeders kippensoep met de glanzend-gouden vetogen. Iedereen praatte door elkaar, want het avondeten was het enige moment dat we elkaar allemaal zagen. Mijn vader tikte af en toe met een mes tegen zijn glas en riep: ‘Iets minder decibels, alstublieft!’ Hij was trots op het gekwetter van al die kinderen. Dat zag je wel aan hem.

Zo onder het lamplicht, terwijl we aan het zingen waren, leek het even of alles een film was. Ik zag de dikke boom en de sigaret en hoe ik in een wolk verdween. Ik dacht aan de nazi’s met de leren kap over hun gezicht en aan razzia’s in het park. Aan de doden in regenjassen en zomerjurken die er in de greppels lagen. Toen dook ook de revolver van ƒ12,99 weer op, die ik zo graag wilde hebben en die zo lekker zwaar in de hand lag. Ik kon ermee achter zo’n groen busje aan rennen en met twee handen scherp richten en roepen dat ze stil moesten blijven staan, de hangbuikzwijnen. Dat ze de portieren moesten openen en mijn ouders en mijn broers en zusters teruggeven. Anders knalde ik ze dwars door hun rotkoppen. Daar had ik geen medelijden mee. Ik had helemaal geen medelijden. Het bloed kon me ook niks schelen. Het knalde uit hun harses en hun borst en spette op de autoruit.

Ik kauwde op het brood met zout dat tussen mijn kiezen een knarsend geluid maakte.

PORTIEK

Kijk daar, rechts van het uivormige portiek zitten nog de schroefgaten van het witmarmeren bord en waar in zwarte ingegraveerde letters te lezen viel: Dr. J.H. Reisel, internist – Spreekuur volgens afspraak.

Dit bord krijgt op een zomerdag in 1966 een verhaal: een jongen uit Oost, van een jaar of twaalf, slentert langs de lanen en de straten aan het Vondelpark en gooit telkens behendig een kiezel om een huisnummerbordje te raken. Bij nummer 100 gooit hij mis, de kiezel ketst midden op het bord van mijn vaders dokterspraktijk. Het springt in gruzels. Mijn broer André ziet het toevallig en zit hem met een spurt achterna. Mijn vader bemoeit zich ermee. De jongen bekent schuld en met de kop schuw ingetrokken smeekt hij het niet aan zijn vader te vertellen. ‘Goed,’ zegt de mijne, ‘dan kom je hier net zo lang voor vijf gulden per keer de auto wassen tot je de onkosten terug hebt verdiend. Ik zal niets aan je vader zeggen.’ Hij kan meteen beginnen. Die afspraak komt de jongen week na week na. Nog lang nadat hij de schade heeft afbetaald, komt hij op zaterdag tegen betaling de auto wassen.

Een roman ontstaat soms uit één beeld of één zin. Mijn eerste roman, Het blauwe uur, ontkiemt uit een fotootje waarop ik als achtjarige verkleed als bruidegom in ons portiek sta en trouw met een buurtmeisje dat een kop groter is dan ik. Dat buurtmeisje spreekt tot mijn verbeelding. Ze heeft nog een jonger broertje en zusje. Ze hebben stroblond haar en een soort wit boksersgezicht. Ze komen uit een ander milieu dan de meeste kinderen in de straat. Ik kan, zeggen ze, niet bij hen thuis komen spelen. Daar moet het donker zijn want hun gordijnen zijn altijd gesloten. Ik vermoed dat ze worden geslagen. Bij mij thuis wordt niet geslagen. In de roman is zij op die foto veranderd in de jonge gigolo en kladschilder Adriaan Karton.

We gaan zo naar binnen, maar kijk nog even naar die groene schoenendoos, daar rechts naast het huis. Dat is de garage, die heeft mijn vader laten bouwen. De consumptiemaatschappij rukte op, iedereen een auto, er ontstond geleidelijk aan een parkeerprobleem in de straat. Mijn vader had het niet op autoriteiten begrepen. Hij kreeg als specialist geen parkeervergunning, alleen huisartsen kregen er één. Hij kocht een blik witte verf en een brede kwast en schilderde een rechthoek met een kruis op straat. Net toen hij aan het kwasten was, kwam er een koppel agenten nieuwsgierig kijken.

Ik vraag me af hoe mijn vader, die toch smaak had, zoiets lelijks als deze garagedoos kon laten neerzetten. Vroeger stonden er een seringenboom en een rododendron aan dat pad van de straat naar de tuin. Aan de rechterzijkant van ons huis is ook de gewezen personeelsingang.

ZO HOREN TUINEN TE ZIJN…

Van bovenaf, zoals God het ziet, dus zoals het bedoeld is, zag de tuin er het mooist uit. Een tuin aan een park, welke grotere weelde kon er in een stad bestaan?

Tuinen weerspiegelen het gemoed van de bewoners, werd gezegd. Maar hoe vaak niet hadden ze me al teleurgesteld, bewonderde ik in de andere wijken waar mijn schoolgenootjes woonden de mooie bakstenen gevels, die statig waren en ruim van gedachte. Maar eenmaal binnen in zo’n huis, een benauwde vierkamerwoning, liep ik door naar de tuin en zag ik een iel driehoekig lapje met een schuurtje dat een morsig burgerdom verried. Grauwe stoepjes, plastic waslijnen, schots en scheef gezakte keetjes, kooitjes en afgedankt spul dat wachtte op een of andere bestemming.

Dan de tuinen van onze straat! Die huizen waren huizen waar je nooit binnenkwam, want wij heersten over de straat en de tuinen aan de achterkant. Soms moest je over ijzeren hekken of houten aftrasteringen klimmen, zo’n exercitie hoorde erbij. Onze guerrilla trok door Klein Hoefblad en Hortensia, Wilde Akelei en het giftige Vingerhoedskruid. Het beste effect werd verkregen als een nietsvermoedende bewoner vanaf zijn balkon onze horde aangeklede mollen door zijn mooi onderhouden of bewust overwoekerd gelaten tuin zag ploegen. Dan hoorden we het schelden en dreigen: ‘Ik ken je vader! Ik weet waar jullie wonen!’ Dan klonken er losse salvo’s uit onze gelederen, en verder trok de kleine maar lepe bende die droomde van een laaiend vuur.

We hielden ons voor iedereen schuil en maakten soms sluwe afstekers door het park. Daar haalden we opgelucht adem, al dreigde onze groep wel even uiteen te vallen, aangetrokken tot de weidsheid van het park, de waterkant of de klimrekken. Gauw slopen we weer naar het achterpad, op zoek naar een verroeste poort die ons door zou laten. De enorme spanning die het sluipen door de tuinen gaf, was even groot als slopend. Toch hielden we als kleine stadsguerrillero’s formidabel stand. We haalden onze handen open aan doornen, de bulten van brandnetels op onze onderbenen en onderarmen jeukten als gekken, zwiepende takken striemden ons onbarmhartig in het gezicht, maar niets kon ons echt deren, want we waren tien en krijger.