LISA LYNCH

Toffe tiet

Vertaald door Annoesjka Oostindiër

2010

Uitgeverij Contact

Amsterdam/Antwerpen

Voor Cyril en Jean

Inleiding

Op mijn lange lijst van ‘dingen die ik voor mijn dertigste wil doen’ (het noorderlicht zien, zwanger worden, een boek schrijven, zes kilo afvallen, een paar Christian Louboutins hebben) stond niet: borstkanker overwinnen. Maar ja, het balletje rolt nu eenmaal zoals het rolt.

Wat er vooral zo klote was, was niet zozeer dat ik zo’n zware taak aan mijn lijstje moest toevoegen, als wel de buitengewoon beroerde timing, omdat hij me mijn laatste paar kostbare jaren als twintiger afnam. Er stond me nog zo veel belangrijks te doen: middagjes winkelen, een wonderbra dragen, romantische weekendjes weg en stomdronken etentjes met vrienden (niet dat dat slim was met die paar pondjes die eraf moesten). Hoewel ik er dus niet omheen kon dat die Klotezooi (zoals ik het ben gaan noemen) een tijdje op de eerste plaats zou komen, had ik me vast voorgenomen om al die leuke dingen weer terug te krijgen. Ik zou me echt niet meer dan alleen mijn haar laten afnemen. (En laten we wel wezen, dat was al kut genoeg.)

Ik ben er altijd van uitgegaan dat wat het ook is, je het maar beter kunt weten. (De waarheid komt misschien hard aan, maar het is toch altijd fijner als je weet dat er iets niet helemaal klopt, zoals wanneer je shirt half in je onderbroek zit gepropt?) Ik ben evenmin op mijn mondje gevallen. En zo begon ik dus een blog: Alright Tit, waarop ik een dagboek bijhield van mijn kankerervaringen. Schrijvend de strijd aangaan bleek een goede strategie: mijn vrienden en familie bleven zo niet alleen op de hoogte van alles wat Kylie (of de Moedige Kylie, want dat is haar volledige naam) ze nooit rechtstreeks zou vertellen, maar het was tegelijkertijd een louterende ervaring waardoor ik niet op de divan van de therapeut belandde (nou ja, niet al te lang althans).

Ik pretendeer niet de enige twintiger te zijn die ooit de diagnose borstkanker heeft gekregen. Waarschijnlijk ben ik gewoon degene met de grootste bek. Maar iedereen heeft een strategie nodig en die van mij was om al schrijvend door deze Klotezooi zien te komen (en er met een fierdere tred in een prachtig paar Louboutins weer uit te komen).

Carrie Bradshaw viel bij Dior, ik bij Debenhams. Het was mei 2008 en het was spectaculair. De combinatie van oncomfortabele hakken, een spekgladde vloer en een op hol geslagen hoofd vanwege een cocktailjurkje en voilà: boink. Met je armen voor je met je voortanden op de vloertegels smakken, terwijl je borstkas en knieën je val breken en je benen in de lucht spartelen als die van een peuter met een driftbui: het was theatraal, overdreven, een perfecte score. En het was doorslaggevend moment nummer één wat betreft de ontdekking dat ik me in stadium III van borstkanker bevond.

Veelbetekenend moment nummer twee kwam een maand later, toen mijn man en ik aan het nep-ruziën waren. Van buitenaf zou je denken dat we een in Londen wonend stel zijn met een solide hypotheek en een cafetière, dat hun airmilessaldo goed in de gaten houdt. Achter gesloten deuren tekenen we echter dingen op elkaars voorhoofd, houden we luidruchtige karaokes van Beatles-liedjes en kietelen we elkaar tot we bijna stikken van het lachen. Terwijl ik probeerde terug te vechten maar ondertussen langzaam al het gevoel in mijn zenuwtoppen kwijtraakte en ook nog een volle blaas onder controle moest zien te houden, wilde ik wat tijd winnen door een ‘vergeet niet dat ik nog steeds last heb van die val van laatst’ toe te voegen aan het ‘ik ben een meisje dus je moet me wel matsen’ dat ik al had ingezet. Maar als je getrouwd bent met de meest competitief ingestelde man die er bestaat, heeft dat soort zielige smoesjes weinig effect en dus maakte hij zich op om me de genadeslag toe te dienen. Hij pinde mijn armen achter mijn rug vast en strekte zijn andere hand al naar mijn bij Debenhams geblesseerde linkertiet uit. Toen P. om een time-out vroeg omdat de speelse tietengraai me meer pijn had gedaan dan zou moeten en hij wat meer dan zijn gebruikelijke handvol had gevoeld, wist ik dat er iets mis was. (P. gooit nooit als eerste de handdoek in de ring.) En dat was dan ook exact het moment dat de lol eraf was en mijn kankerreis begon.

Aangezien ik een hekel heb aan het woord ‘reis’ in combinatie met kanker is dat eigenlijk een wat rare woordkeus. Reis impliceert een aangenaam uitje naar het strand, het begin van een magical mystery tour, of een ingrijpende belevenis waardoor je tot een belangrijk inzicht bent gekomen. Maar kanker is geen reis. Kanker is een atoombom die pats-boem midden in je prachtige wereldje belandt – en in dit geval verdomme ook nog eens zonder waarschuwing vooraf. Daar is niets bevrijdends, feestelijks of verlichtends aan.

De diagnose ‘je hebt kanker’ is alsof je te horen krijgt dat je over een kwartier eindexamen moet doen in een taal waarin je nog nooit les hebt gehad. (Parlez-vous chemo?) Je loopt de wachtkamer binnen in de veronderstelling dat je nooit meer hoeft te blokken en loopt daas naar buiten met allemaal ontstellend noodzakelijke terminologie die jou net zo vreemd voorkomt als sneeuw een inwoner van Fiji. De bijgaande informatie is behoedzaam verwoord en heerlijk vrijblijvend (‘je zou kunnen merken dat...’, ‘de mogelijkheid bestaat dat...’, ‘je kunt tot de ontdekking komen dat...’, ‘als je voelt dat...’) op een mierzoete ‘hé, het valt allemaal wel mee’-toon, als een flinterdun gordijntje dat een loeigrote olifant moet zien te verhullen.

Ik wil helemaal niet horen dat haaruitval betekent dat ik ’s ochtends langer in bed kan blijven liggen doordat ik het niet hoef te föhnen, of dat het kopen van een scala aan pruiken me de kans biedt om verschillende persoonlijkheden uit te proberen in de echtelijke sponde (en die heb ik beide uit een ‘opbeurende verzameling citaten’ van vrouwen die borstkanker hebben overleefd). Ik wil ook helemaal niemand die indruk geven, want het is onverantwoordelijk en eerlijk gezegd ook volslagen lulkoek. Zelfs voor ik een van die dingen waar die ervaringsdeskundigen het over hadden zelf had ervaren, wist ik al dat het niet zo zou zijn. Ik zou er alle ochtenden van uitslapen voor over hebben gehad om mijn weelderige lokken te kunnen behouden. En die chemo heeft niet alleen een desastreus effect op je seksleven, maar de behandeling van borstkanker doet ook niet bepaald wonderen voor je zelfbeeld. (Ik kan me niet herinneren dat ik ooit een twintiger met een kaal hoofd en één borst heb gezien in FHM’s lijst van de honderd meest sexy vrouwen.)

Dus loop naar de pomp met die clichématige, domweg stompzinnige kankerspitsvondigheden (‘denk aan al het geld/alle tijd/inzet die je kunt besparen op mascara/je kapsel/het ontharen van je benen’) in al die mierzoete, waarheid verhullende ‘informatie’-folders en oprechte, levensverbeterende zelfhulpboeken. Het wordt tijd dat iemand eens vertelt hoe het écht is.

En dat is dus precies wat ik heb gedaan.

1

Een spijtbetuiging

Juni 2008

Vanwege een gebrek aan fatsoenlijk gespreksmateriaal en enigszins merkwaardige voorkeuren vervielen mijn eerste (ongeschikte) vriendje en ik in de gewoonte dat we amper praatten en elkaar in plaats daarvan als onderzoeksmateriaal gebruikten. Het voelde niet altijd prettig en we deden het niet altijd goed, maar we waren vijftien en wilden dolgraag indruk maken op onze klasgenootjes. Op een iets te enthousiaste middag in een verder leeg huis liep ik op de een of andere manier een pijnlijke rechtertepel op. Hoe? God mag het weten. Maar in de weken daarna was het even afgelopen met al het geëxperimenteer, totdat het litteken op mijn tiet was geheeld en mijn ongeschikte vriendje iemand anders had gevonden om mee te experimenteren.

Dertien jaar later wijt ik het feit dat mijn rechtertiet mijn minst favoriete is nog steeds aan dat voorval. Niet met een straatlengte, hoor – qua tieten ben ik altijd tevreden geweest met wat me is toebedeeld en er ook altijd van uitgegaan dat de paar mensen die ze hebben mogen aanschouwen daar verrotte blij mee mogen zijn – maar zo heeft iedereen toch zijn eigen favotieten?

En dus wil ik vandaag mijn excuses aanbieden aan mijn rechterborst. Allereerst dat ik het net over ‘borst’ had. ‘Borst’ is gewoon een van die woorden waar ik zonder dat te kunnen uitleggen van gruwel, vandaar die aanhalingstekens.

Maar ik wil mijn excuses vooral aan mijn rechtertiet aanbieden (ja, dat klinkt al veel beter) omdat ik altijd de voorkeur heb gegeven aan mijn linker, terwijl die nota bene kanker kreeg.

Is het te laat om van zijde te wisselen?

‘Nog een gin-tonic, Lis?’

Ik had op het terras van onze lievelingskroeg in Londen met wat vrienden afgesproken voor een pilsje (dat betekent dus gewoon: drie uur zuipen op een lege maag). Het was zo’n verrukkelijke avond die je maar eens per jaar meemaakt, als het weer goed genoeg is om je leggings en laarzen te verwisselen voor blote benen en sandalen met sleehakken. Ik zat goed in mijn vel en droeg mijn eerste zomerjurkje van het seizoen, had mijn stelten ingesmeerd met een verdacht uitziend nepbruin goedje en mijn pas uitgegroeide pony in een soort zijwaartse scheiding weten te krijgen, zodat je denkt dat je er als een soort Jessica Rabbit uitziet (maar eerlijk gezegd lijkt het eerder alsof je maar één oog hebt).

‘Nee, doe maar niet,’ antwoordde ik aan een jury van ontstelde blikken. ‘Nee, echt niet. Ik moet morgenochtend naar de dokter. Ik heb een cyste in mijn tiet die niet te genieten is.’ Om de een of andere reden wees ik daarbij naar de gewraakte tiet; één gin-tonic te veel en ik voelde al de neiging mijn vrienden anatomieles te gaan geven. Niemand leek er ook maar in het minst om te malen. Ik evenmin. Want een knobbeltje in je borst op mijn leeftijd is toch uiteraard een cyste? En bovendien zat het me meer dwars dat ik door die vroege afspraak nu al voor de laatste ronde moest aftaaien. ‘We praten na mijn vakantie wel verder bij, oké? Als ik met een echt bruin kleurtje kan pronken,’ zei ik terwijl ik een gevlekt oranje been op de grond zette, mijn tas over mijn schouder zwiepte en naar de dichtstbijzijnde beschikbare taxi toog.

Zelfs mijn huisarts was verre van bezorgd. ‘Ik weet zeker dat het een cyste is,’ zei ze. ‘En die is weg tegen de tijd dat je terug bent van vakantie.’ P. en ik waren al maanden bezig met het plannen van deze reis: eerst naar LA, waar Ant woont – een van mijn beste vriendinnen – en dan door naar Mexico voor de wat betere ontspanning in de vorm van Corona’s zuipen, zon aanbidden en nacho’s schransen. Stiekem gingen we er allebei ook van uit dat we daar op zwangerschapsgoud zouden stuiten. (Na twee miskramen in een halfjaar was het maken van een baby zo langzamerhand best een obsessie geworden.) We waren dan ook geen van beiden bereid om ons zonovergoten neukschema te laten vergallen door een irritante cyste in mijn donder (o nee, tiet).

Maar na een week waarin mijn bikini niet lekker zat en ik P.’s hand telkens bij mijn linkertiet moest wegslaan, begon dat knobbeltje me wel degelijk dwars te zitten. Het werd steeds harder, deed pijn als je het aanraakte en stond eerlijk gezegd ook verre van flatteus bij mijn zomerjurkjes met spaghettibandjes. Ik zei er iets over tegen Ant. 

‘Kun je ’m heen en weer bewegen?’ vroeg ze terwijl we op Venice Boardwalk aan onze frozen yoghurt likten. Ik stak mijn hand onder mijn shirtje, ervan uitgaande dat met Muscle Beach recht voor ons niemand acht zou slaan op een bleek Brits meisje dat zit te frunniken aan haar linkertiet. 

‘Eh, ja, ik geloof het wel.’ Ik vroeg me ondertussen af of het knobbeltje door te veel geprik en gepor zou kunnen ontploffen, net zoals een shampoofles op grote hoogte. 

‘Dan is het een cyste,’ drukte ze me op het hart. ‘Laat ze er nog maar eens naar kijken als je terug bent en ik wil wedden dat ze het dan meteen kunnen weghalen.’

Dat deed ik dan ook, zij het niet meteen. Want terwijl we in Mexico zaten vernamen we het nieuws waar ik sinds het overlijden van mijn lieve oma vorig jaar al bang voor was: dat mijn opa zich bij haar had gevoegd. Het is extra onwerkelijk om zo’n telefoontje te krijgen terwijl je in de brandende ochtendzon op een balkon met uitzicht over zee staat. Je ouders leggen je uit wat er is gebeurd, weten uiteindelijk niets meer te zeggen en proberen dan een geforceerd praatje met je te beginnen in de trant van ‘heb je het fijn?’ en ‘is het lekker weer?’ terwijl jij op beide vragen het antwoord schuldig moet blijven. Ik had het liefst het eerste het beste vliegtuig naar huis genomen, maar daar wilde niemand iets van weten. We zouden toch over een paar dagen terugvliegen en aangezien iedereen dit al maanden had zien aankomen, kon ik ook niet veel zinnigs uitrichten. En dus bracht ik de rest van de vakantie snikkend in de zonneschijn door tot ik weer voet op eigen bodem zette, waar ik vervolgens in de miezerregen verder jankte. Er moest een begrafenis worden geregeld en bijgewoond, er was een duizendtal geweldige verhalen dat opgerakeld moest worden over opa’s dagen als de chagrijnigste cricketscheidsrechter van heel Derbyshire (oftewel de Grumpire), dus die cyste moest maar even wachten. Niet dat ik me er trouwens zorgen over maakte. Als er onheil op mijn pad had gelegen, dan was dat toch zeker mijn opa’s overlijden geweest.

Een week na zijn begrafenis was ik eindelijk in de gelegenheid om nog een keer naar dat knobbeltje te laten kijken. Ik ging terug naar de huisarts en probeerde haar wijs te maken dat als het geen cyste was, dan toch zeker de eerste tekenen van een zwangerschap. (Aangezien ik al twee keer met jong was geschopt, wist ik dat hormonen rechtstreeks naar mijn boezem schoten.) ‘Misschien heb je wel gelijk,’ zei ze terwijl ze over haar bijna op knappen staande bolle buik streek. ‘Maar ik wil je toch doorverwijzen voor een dikkenaaldbiopsie, gewoon voor de zekerheid.’

En toen stond alles stil. Ofwel ik bevond me opeens in een aflevering van Heroes, met Hiro Nakamure-achtige krachten om de tijd te laten stilstaan, of mijn huisarts had zojuist het woord ‘biopsie’ laten vallen.

‘Sorry, maar eh... biopsie?’ stotterde ik, nog zonder beha en rechtop gezeten op de onderzoekstafel. Ze gebaarde dat ik me kon aankleden en drukte me op het hart dat het gezien mijn leeftijd (28) en het feit dat er geen enkele kanker in mijn familie voorkwam, niet iets was om wakker van te liggen. Zelfs de acht weken wachttijd die de verzekering rekende voor een dikkenaaldbiopsie (dat is standaard voor ‘lage risicogevallen’), baarde haar geen zorgen. Maar de toevoeging van het woord ‘biopsie’ aan mijn toch al natuurlijke geneigdheid om nachten wakker te liggen, zelfs na iets onbeduidends als een late aflevering van 24, betekende dat twee maanden in mijn ogen een eeuwigheid leek en dus vroeg ik of ze me naar een privéarts kon doorverwijzen. En zo werden acht weken dus opeens 48 uur.

P. was met me meegekomen naar deze tweede afspraak – misschien eerder omdat hij dan wat vroeger van zijn werk weg kon dan uit oprechte bezorgdheid – en we namen het ervan en genoten van de namiddagzon terwijl de rest van de Londense forensenbevolking zich naar huis spoedde. Zo nipten we ogenschijnlijk achteloos aan onze shandy’s, gezeten op een bankje voor de kroeg bij ons om de hoek, en deden alsof die biopsie dat weekend niets te betekenen had. P. moet eenmaal per jaar op zaterdag werken en dat was natuurlijk juist dit komend weekend. ‘Maakt niet uit,’ zei ik. ‘Het is toch alleen maar even erin en eruit met die naald. Ze kunnen toch nog niets zeggen.’

Ik belde mijn ouders terwijl P. naar binnen ging voor een tweede drankje. ‘Nou, ze stuurt me door voor een naaldbiopsie aanstaande zaterdag,’ zei ik luchtig, wat met een onkarakteristieke stilte beantwoord werd.

‘O,’ zei mijn moeder na een tijdje. ‘Eh, oké dan. Ik begrijp het. Hoe ga je erheen?’

‘Ik heb de auto omdat P. moet werken, dus ik rijd er wel gewoon naartoe.’ Ik merkte de bezorgdheid in haar stem wel op maar stond er niet bij stil, want mijn moeder is al ongerust als ik tegen haar zeg dat ik straks de straat ga oversteken, de nachtbus ga nemen of met een vriendin heb afgesproken in een café. 

Ik hoorde mijn vader zich er op de achtergrond mee bemoeien: ‘Zeg maar dat we morgenavond even langskomen. Zeg maar dat we er, als ze ons nodig heeft, morgenochtend al kunnen zijn.’ Mijn moeder herhaalde zijn woorden.

‘Nee, dat hoeft echt niet. Het zal allemaal wel loslopen,’ drong ik aan. ‘Maak je nou maar geen zorgen.’

Ik vertelde P. hoe mijn moeder had geklonken. ‘Ach, jouw moeder is van nature een piekeraar,’ zei hij. ‘Kijk nou zelf, je maakt het prima. Het zal allemaal wel loslopen.’

Die zaterdag liep het echter helemaal niet los, maar niet direct vanwege die biopsie. De ochtend was begonnen met een van de twee dingen waar P. en ik weleens ruzie over hebben (de andere reden is namelijk onze standaard Paul versus John Beatles Battle). Nee, hij was om drie uur ’s ochtends lazarus binnen komen zetten, wat op zich geen probleem zou zijn geweest, ware het niet dat hij had gezegd dat hij al om halftwaalf thuis zou zijn en zijn smartphone in een urinoir had laten vallen. Aangezien ik de dag toch al in een halve stuipligging was begonnen, gaf ik hem dus de wind van voren omdat hij er de oorzaak van was dat ik mezelf had zitten opvreten als een stiknerveuze moeder die op haar puberzoon zit te wachten tot hij van zijn eerste avondje uit terugkomt. Na van een ijskoude kermis te zijn thuisgekomen, vertrok hij dus naar zijn werk, terwijl ik heel erg pissig naar het ziekenhuis reed.

Ik werd in de piepkleine onderzoeksruimte ontvangen met de inmiddels standaard geworden geruststellende riedel – er werd wederom gewezen op mijn leeftijd en gebrek aan kanker in de familie – terwijl de elegant geklede specialist een naald in mijn tiet stak. Hij noteerde zijn nummer op een visitekaartje. ‘Ik weet vrijwel zeker dat ik de uitslag dinsdag al binnen heb. Bel mijn secretaresse maar voor een afspraak zodat we je die middag nog ergens in kunnen passen,’ zei hij. Hoe schokkend het ook was dat ik de uitslag zo snel zou horen, ging ik er op dat moment nog van uit dat dat sowieso beter was dan twee maanden chagrijnig op mijn nagels te moeten bijten.

Op weg terug naar huis was ik met mijn gedachten vooral bij de komende, ongebruikelijk drukke week bij het tekst- en reclamebureau waar ik als redacteur werkte: maandag had ik de hele dag afspraken met klanten en dinsdag een persdeadline. Voor het eerst was ik blij dat ik zo veel omhanden had. Op dat moment schrok ik door een geluid echter op uit mijn dagdromen. Plok-plok-plok. ‘What the...?’ zei ik toen ik de bestuurder achter me heftige handbewegingen zag maken terwijl hij met zijn wijsvinger een paar keer dwingend omlaag wees. ‘Wat is er met jou aan de hand, eikel?’ foeterde ik in mijn achteruitkijkspiegel en ik reed iets harder de heuvel af naar de straat waar we wonen.

Het geluid hield aan. Plok-plok-plok. Ik wist de auto voor de deur te parkeren en terwijl ik al half uitgestapt snel de handrem aan trok, zag ik de lekke band. ‘Kolere,’ vloekte ik net iets te hard in onze rustige buitenwijk en ik liep in één ruk door naar de voordeur, gooide mijn tas op tafel en belde P. Terwijl ik wachtte tot hij opnam, liep ik alweer naar buiten om de schade op te nemen, waarbij ik de deur hard achter me dichtsmeet. En zo weerklonk er nog een schuttingwoord door onze woonwijk. ‘Kuuuutt!’ Mijn sleutels zaten nog in mijn handtas. Het buurjochie stak grinnikend zijn hoofd over het hek, stiekem nogal onder de indruk van mijn schuttingtaal. Ik liet nog wat voorbeelden daarvan achter op P.’s voicemail en vroeg me vervolgens toch even af of het universum me op deze manier duidelijk probeerde te maken dat er binnenkort stront aan de knikker zou zijn.

De dagen daarna hadden P. en ik het allebei erg druk op ons werk en we deden ons best om ook thuis genoeg omhanden te hebben, waarbij we het voor de hand liggende onderwerp vermeden door op maandagavond uit eten te gaan met mijn moeder, die toevallig even in Londen was voor een congres. Zodra het gesprek op de volgende dag kwam, dreunden we alle drie als een mantra waarmee we de paniek konden verdrijven, op volautomatische wijze de geruststellende woorden van de specialist op.

‘Ik moet morgen iets eerder weg,’ zei ik dinsdag tegen mijn baas. ‘Dit weekend is er een biopsie van een knobbeltje in mijn borst gedaan en vanmiddag krijg ik de uitslag.’

Ze keek me aan in het toilet van een klant waar we onze handen stonden te wassen. ‘Maar dat is vast en zeker toch niks onrustbarends?’

Ik trok mijn neus op en schudde kortaf mijn hoofd. ‘Nee, het is vast gewoon een cyste. Woensdagochtend ben ik er weer om de drukproeven te bekijken.’ 

Maar dat was ik dus niet.

‘We lopen een beetje uit, maar zodra de kamer vrij is kunnen we de mammografie maken,’ zei de verpleegkundige die op haar hurken voor ons zat met haar hand losjes op mijn knie. 

‘Ze raakte mijn knie aan,’ fluisterde ik tegen P. ‘Ik ken haar helemaal niet. Waar gáát dit over?’ 

Zelfs dat van die wachtkamer snapte ik niet echt. Ik wist niet eens dat ze me hadden ingepland voor een mammografie. P. wuifde mijn vermoedens weg. ‘Ze is vast gewoon wat handtastelijk. Zo zijn sommige verpleegkundigen,’ zei hij zonder al te veel overtuigingskracht, met zijn hoofd alweer bij zijn mobieltje terwijl hij mijn linkerhand in de zijne hield.

Er ging een uur voorbij. Mensen die lang na ons waren binnengekomen, werden bijna meteen geholpen. Ik wilde de receptioniste niet vragen wat er loos was en koos ervoor om luidkeels te poeh-poeh’en en mijn nek zo ver mogelijk uit te strekken om te kunnen zien hoe vaak de deur naar de mammografieruimte open- en dichtging. Uiteindelijk verscheen er aan het eind van de gang een andere verpleegkundige. Ze overhandigde me een ziekenhuishesje en leidde me door de deur terwijl ze me onophoudelijk met mijn afgetrapte rode schoenen complimenteerde. ‘Dat zijn schoenen waarmee je overal gezien kunt worden,’ zei ze terwijl ze voor het bijna twee meter hoge apparaat ging staan en de metalen plaat waar mijn tiet op moest rusten in gereedheid bracht.

‘O, ja, vast,’ antwoordde ik, meer bezig met de tweede en bovenste plaat die nu verdacht dicht bij mijn tiet kwam.

‘Het zal door de druk even onaangenaam zijn, maar dat duurt maar een paar seconden,’ legde ze uit, terwijl mijn adem stokte en ik niet probeerde te gillen doordat ik zag – en voelde – dat mijn tiet als een hompje klei werd platgedrukt. ‘Zulke schoenen zou ik ook wel willen,’ vervolgde ze. ‘Schoenen die je naar je werk aan kunt, maar daarna ook gewoon naar de kroeg, zonder dat je blaren krijgt. En rood is zo’n veelzijdige kleur, hè.’ Het apparaat schoof zoemend terug in zijn oorspronkelijke positie.

Hier klopt iets niet, dacht ik. Zo enthousiast word je niet van kurken sleehakken van nog geen twaalf pond. En opeens viel het kwartje van die andere verpleegkundige die mijn knie net had aangeraakt. Ze waren me aan het voorbereiden op een kankerdiagnose.

Nadat ik mijn T-shirt met een ster van lovertjes weer had aangetrokken, bracht de verpleegkundige me samen met P. naar de kamer van de specialist, terwijl ze op hoge toon en idioot spraakzaam complimentjes bleef uitdelen. Op een lichtbak aan de wand hing een scan van mijn tieten – ik stond versteld van de snelheid waarmee die daar terecht was gekomen – en ik moest ineens denken aan de keer dat ik als klein meisje bij het rolschaatsen mijn pols had gebroken. Wat vond ik het ziekenhuis toen spannend: de röntgenfoto’s, het gips, en de button met ‘Ik ben op de eerstehulp geweest’, die ik op mijn mitella vastprikte. Door het ernstige gezicht van de specialist en de verpleegkundige naast hem wisten P. en ik echter meteen dat mijn dagen van spannende ziekenhuisbezoekjes met een whiplash veroorzakende snelheid ten einde waren gekomen. 

Vanachter zijn imposante bureau wees de arts naar een wazige vlek op de scan en lepelde zinnen op die ik me niet meer kan herinneren, maar die slechts op één ding konden duiden. Ik hoorde het woord ‘borstkanker’. De rest was witte ruis.

Over postvakantieblues gesproken. Mijn bruine kleurtje is nog nooit zo snel verbleekt.

2

Met je neus op de pijnlijke feiten 

‘Het is vast gewoon een cyste.’

‘Het is ongetwijfeld volkomen goedaardig.’

‘Mocht blijken dat de kanker is uitgezaaid.’

‘Voor het geval je chemo moet hebben.’

‘In het onwaarschijnlijke geval dat de CT-scan uitwijst dat andere organen ook zijn aangetast...’

Blablabla. Kan iemand me verdomme nu gewoon ’s eerlijk antwoord geven?

Sorry voor mijn zwartgallige bui, maar ik heb momenteel wat moeite met het hervinden van mijn gevoel voor humor, waardoor anderen de indruk krijgen dat ik het allemaal wel aankan. Het enige wat ik op dit moment zie is het feit dat kanker dodelijk is. En voor je je mond opendoet om me te vertellen dat de tijd in mijn voordeel is, dat borstkanker tegenwoordig goed behandeld kan worden, dat ik een vechter ben... Ik ben me heel wel bewust van al die zaken, echt, dank je. Maar ik weet ook dat als jij in mijn exclusieve hooggehakte schoenen zou staan, jij ook van het zwartste scenario zou uitgaan.

‘Ik snap niet wat ze me net hebben verteld,’ zei ik tegen P. toen we van het ziekenhuis naar het parkeerterrein liepen. ‘Ik kan het niet bevatten.’ Ik opereerde op de automatische piloot. P. ook. Ik heb geen flauw idee hoe hij ons naar huis heeft weten te rijden.

‘Ze hebben ons het nieuws verteld,’ zei hij. (Nu het nieuws nog zo vers was, kon niemand het woord ‘kanker’ al over zijn lippen krijgen. En zo is dat andere woord ervoor, de ‘Klotezooi’, dus ontstaan: de ‘Hij wiens naam niet genoemd mag worden’ als de Voldemort van kanker.) ‘En toen zeiden ze dat ze moeten uitzoeken of het invasief is. Het is beter als het niet-invasief is – dan is chemo misschien voldoende – maar als het wel invasief is, moet je na je mastectomie zowel chemo als bestraling ondergaan.’ Het medisch jargon van meerdere lettergrepen dat ik me opeens eigen moest maken, ging mijn pet nog te boven.

‘Die mastectomie is ook echt nodig, hè?’ bitste ik terug, alsof P. degene was die had besloten dat dat zo was.

‘Ja, lieverd.’ Hij negeerde mijn geprikkelde toon. ‘Als we vrijdag teruggaan voor de uitslag van de naaldbiopsie krijg je die datum van ze te horen.’

Die naaldbiopsie was kut. Daarvóór, maar vlak nadat ik ‘het nieuws’ had vernomen, was ik door de professor en de verpleegkundige die het me net hadden verteld, de kamer uit geleid en had ik een kopje thee gekregen. Ik zou kunnen zeggen dat P. en ik allebei in tranen waren, maar we huilden op een manier waaraan geen tranen te pas kwamen. Het was geschokt huilen. Verward huilen. Huilen alsof je versteend bent, doodsbang huilen. Het soort huilen waardoor je lichaam in zo’n verlammende, verstillende shock belandt dat je traanbuisjes niet meer werken, zodat je dus alleen maar bevend wat snuft en kermt, als een acteur die niet op bevel het juiste gevoel kan overbrengen.

P. staarde naar zijn mobieltje. ‘Shit,’ zei hij en zijn blik verried nog een geheel ander niveau van geschoktheid. ‘Je ouders. Ik heb een heleboel oproepen gemist.’ Fuck. Mijn vader en moeder. Hoe moest ik ze dit vertellen? Terwijl wij in het ziekenhuis waren, zat mijn moeder in de trein terug naar mijn geboorteplaats in Derby, waar mijn vader haar straks met de auto bij het plaatselijke station zou ophalen. We waren bijna vier uur in het ziekenhuis geweest en al die tijd hadden ze geprobeerd ons te bereiken. En aangezien ik altijd – echt áltijd – zorg dat ik ze elke dag op enig moment wel even spreek, of het nou vanaf de startbaan van een vliegveld, midden in een dronken karaokesessie of een modderig weiland in Glastonbury is – kon het feit dat ze me nu niet hadden kunnen bereiken maar één ding betekenen.

‘We kunnen haar moeilijk in de trein bellen,’ zei ik tegen P., waarbij ik met die subtiele ‘we’ suggereerde dat het geen uitgemaakte zaak was dat ik dat telefoontje zou plegen. ‘Laten we mijn vader maar bellen.’ En dat deden we. Of nee, dat deed P.

Op dat moment verscheen er namelijk een andere verpleegkundige die me kwam halen voor mijn dikkenaaldbiopsie en P. knikte me toe terwijl ik werd weggevoerd. ‘Ik bel hem nu meteen,’ zei hij, blijk gevend van een onbaatzuchtige moed die tijdens deze hele Klotezooi kenmerkend zou blijken voor zijn gedrag. Ik weet niet wat er tijdens dat telefoongesprek is gezegd. Ik wil ook echt nooit weten wat er tijdens dat telefoongesprek is gezegd.

Terwijl ik me hopeloos schuldig voelde dat mijn stomme, stomme lichaam weldra het hart van mijn vader en moeder en geweldige broertje Jamie zou breken, net als dat vóór hen al bij mijn man was gebeurd, liep ik het donkere kamertje in en ging op het bed zitten, waar ik me tot aan mijn middel uitkleedde, nog steeds snuffend, trillend en niet in staat boe of bah te zeggen. De verpleegkundige legde uit hoe de naaldbiopsie in zijn werk zou gaan, maar ik hoorde daar natuurlijk niets van, en dus was het dan ook een ontzettende schok toen er iets wat ik alleen kan omschrijven als een appelboor in mijn borst werd gejast en een stukje weefsel van de tumor die mijn leven dreigde te verpesten eruit rukte en mij gehavend en gebutst achterliet. En al die tijd staarde ik met vochtige ogen naar een aquarel aan de muur tegenover me. Ik heb tot op de dag van vandaag een gruwelijke hekel aan aquarellen.

‘Heb je hem gesproken?’ vroeg ik P. zodra ik de wachtkamer weer binnenkwam, hoewel ik aan zijn grijze gelaatskleur al kon zien dat dat zo was. Ik moest bijna kokhalzen bij de gedachte aan P.’s gesprek met mijn vader – mijn geweldige vader, de persoon op wie ik in deze hele wereld het meest wil lijken – en aan de ondraaglijke pijn van zulk nieuws, waarop geen enkele ouder zich kan voorbereiden. ‘Je moet hem zelf maar even bellen,’ zei P. op ernstige toon terwijl we het ziekenhuis verlieten na nadrukkelijk afscheid te hebben genomen van de professor en de verpleegkundige. (Ik weet inmiddels dat een kankerdiagnose die typisch Britse eigenschappen nog eens versterkt: koetjes en kalfjes, over het weer praten, een kopje thee... alsof die beleefdheid het enige is wat ons nog rest in tijden van crises.)

Het is raar wat je hersens vergeten. Afgezien van ‘het komt allemaal goed’ kan ik me niet herinneren wat ik tijdens dat telefoontje op weg naar huis tegen mijn vader heb gezegd. Noch wat ik even later tegen mijn moeder zei. De reacties van mijn beste vrienden, die hetzelfde telefoontje kregen, staan me evenmin voor de geest. Zelfs niet wat mijn baas zei toen ik haar later die avond thuis belde.

Ik heb mijn familieleden niet al te lang geleden gevraagd wat zij zich van die dag herinneren en verwachtte eigenlijk dat ik overdreven nauwkeurig gedetailleerde verslagen zou krijgen van wat er precies was gezegd, wat voor weer het was en welk liedje er op de radio was geweest. Zelfs zij kunnen echter geen enkel detail meer bovenhalen. Mijn moeder herinnert zich niet veel meer dan ‘een gevoel van pure doodsangst’. Mijn vader weet nog dat zijn hoofd aanvoelde alsof het ‘door elkaar was geklutst’ en dat hij geprobeerd had zich te vermannen tijdens zijn telefoongesprek met P., maar dat hij zodra hij had neergelegd in elkaar was gestort. Jamie meende eerst dat mijn moeder het verkeerd had begrepen toen ze zei: ‘Het is kanker’, maar dacht meteen daarop: shit, shit, shit, het is echt zo, toen hij mijn huilende vader vlak achter haar zag staan. En P.? Tja, die was bij mij. En afgezien van ongeloof, verwarring en een plotseling onvermogen om te slikken, vertoont zijn herinnering evenveel lacunes als de mijne.

Dit is zeker geen volmaakt verslag van die paar afschuwelijke uren en zeker niet voldoende voor een politiereconstructie zoals je die bij Crimewatch ziet, of iets in de trant van ‘de hoogtepunten van de dag’ uit de eredivisie. De bij elkaar geraapte dia’s, die losse ogenblikken, zijn het enige wat er nog op de vloer van de regiekamer ligt. Alsof onze hersens het allemaal hadden gewist van een harde schijf die we hadden willen veiligstellen, alsof dat wat er was opgeslagen geen waarde meer voor ons had, alsof we beter af waren zonder. En daar ben ik blij om. Ik wil namelijk graag afgeschermd worden van dat soort dingen, van die pijnlijke momenten die het begin van deze Klotezooi markeerden. De telefoontjes, de gesprekken, het moment dat ik mijn ouders voor het eerst zag nadat ze in allerijl wat kleren in een koffer hadden gegooid, de sleutels en het afschuwelijke nieuws bij Jamie hadden afgeleverd en toen zo snel als de snelheidscamera’s op de M40 het hun toestonden naar Londen waren geracet.

Iets wat mijn hersens noch mijn harde schijf echter hebben gewist, was de gênante groepsmail vol uitvluchten die ik stuurde aan de vrienden die ik het niet via de telefoon had verteld.

Onderwerp: Ik ga jullie woensdagochtend vergallen

Dag allemaal,

Allereerst, sorry voor de groepsmail. Aangezien het versturen van dit mailtje al moeilijk genoeg is, ga ik er niet omheen draaien, dus hier komt-ie: ik heb borstkanker. We hopen dat het zich nog in een vroegtijdig stadium bevindt en hoewel het hoogst ongebruikelijk is om dit op mijn leeftijd al te krijgen, hebben ze me gezegd dat dat juist in mijn voordeel is. Ik heb gisteren een dikkenaaldbiopsie gehad waaruit zal blijken of het wel of niet is uitgezaaid (we hopen natuurlijk van niet), en aan de hand daarvan zal het hele behandelplan worden bepaald. Hoe dan ook, ze beginnen na vrijdag meteen met die behandeling en dan zal het allemaal ook wat gemakkelijker zijn (zei ze naïef), omdat we het dan gewoon vanuit praktisch in plaats van emotioneel oogpunt kunnen benaderen (en eerlijk gezegd trek ik de emotionele kant ervan nu even niet). Nou, dat is dus het nieuws dat ik jullie wilde vertellen. Mijn excuses aan degenen met wie ik dankzij deze Klotezooi op deze manier opeens weer contact opneem. Ik beloof dat ik jullie zo goed mogelijk op de hoogte zal houden. En kan iemand me dan nu alsjeblieft een uiterst ongepast grapje of zoiets sturen? 

Liz xxx

Als ik die mail nu weer doorlees, schud ik minzaam grinnikend onwillekeurig mijn hoofd. Die toon alleen al (zo rauw op je dak, verkeerd voorgelicht, versimpeld, zo van ‘deze kanker heeft het op het verkeerde meisje voorzien’) doet me ineenkrimpen. Hoe ontstellend onwetend kun je zijn? Maar ja, wist ik veel. Op dat moment hoopte ik nog dat de kanker zich in een beginstadium bevond, niet was uitgezaaid en met niet veel meer dan een borstamputatie kon worden genezen. De vervolgafspraak die vrijdag leverde echter een ander verhaal op.

Mijn ouders logeerden bij ons en op de een of andere manier hebben we die twee dagen voor de afspraak besteed aan volslagen belachelijke dingen, gewoon om de tijd door te komen. Zo zijn we bij Dixons op zoek gegaan naar een klein tv’tje zodat ze iets te kijken zouden hebben in het opkamertje bij ons dat hun tweede huis zou worden. Bij Ikea kochten we een dekmatras om de slaapbank wat comfortabeler te maken. Mijn moeder vond mijn niet bij elkaar passende rock-T-shirt en korte broekje geen geschikte pyjama voor een ziekenhuisverblijf van vijf dagen en dus togen we samen naar Marks & Spencer. Dit soort gedrag is trouwens typerend voor mijn familie: als we een crisis voor de kiezen krijgen, richten we ons meteen op de praktische kant ervan. Je zou misschien denken dat dat kenmerkend is voor mensen die uit de Midlands komen, maar misschien is het wel iets typisch Brits. Iemand heeft dan wel te horen gekregen dat hij kanker heeft, maar er ligt nog een heleboel was, er staat nog vuile vaat, er moet nog onkruid gewied worden en vergeet Coronation Street straks niet. Mijn familie en ik blinken uit in zulk eenvoudig, ogenschijnlijk onzinnig tijdverdrijf. (Maar o wee als het warme water op is, als iemand het speciale parkeerkaartje voor de dag van de voetbalwedstrijd is vergeten of het gazon helemaal aan flarden is als gevolg van iets te enthousiast balletje trappen... nou, berg je dan maar.) Dit was onze manier om een ietwat beter gevoel te krijgen over de hele situatie, of een poging om immuun te worden voor het verdriet. We konden niets veranderen aan het feit dat ik kanker had, maar we konden er wel voor zorgen dat alles op orde was om de rit zo soepel mogelijk te laten verlopen, of dat nu met behulp van nieuwe kussens, extra theezakjes, of ontkalkingsmiddel voor de douche was.

Het lastige aan die tactiek is dat je je dagen wel helemaal kunt volproppen met zinloze activiteiten, maar je zult je gevoelens toch ooit moeten ventileren en dus was de rest van die duistere, onwerkelijke achtenveertig uur gevuld met zo’n afschuwelijk, beklemmend gevoel dat je niet meer kunt praten, eten of ophouden met luidruchtig zitten snikken midden in een loeidruk café in een warenhuis. En dan slaat het verdriet opeens om in woede. Mijn moeder viel uit tegen een winkelmeisje dat ons niet samen in één pashokje wilde laten. Ik kreeg een woedeaanval omdat ik er in de gestippelde pyjama die ik van haar moest passen ‘als een zieke’ uitzag. Mijn vader werd gek van de instructieboekjes bij de paar gadgets de hij had aangeschaft zodat ik in het ziekenhuis wat te doen zou hebben. We verlangden allemaal naar iets – wat dan ook – wat we de schuld konden geven, maar winkelpersoneel, pyjama’s en iPod-luidsprekers schoten schromelijk tekort en zo ontpopte de woede zich in een gefrustreerde, verwarde wanhoop.

Waarom we überhaupt dachten dat winkelen een goed idee was, mag Joost weten. Zelfs onder normale omstandigheden gaat samen winkelen ons niet goed af. Voor ons is de therapie in het woord ‘winkeltherapie’ ongeveer net zo’n opwindend vooruitzicht als de therapie in ‘chemotherapie’. Mijn moeder staat bekend om haar korte lontje. Mijn vader om zijn desinteresse. En ik sta bekend als iemand die weinig geduld kan opbrengen voor hun korte lontje en desinteresse. Ik denk echter dat dat shoppen in een voor de rest zo verwarrende tijd voor iets normaals stond, en wat we allemaal het allerliefst wilden was de situatie noodgedwongen iets normaals meegeven, ook al was alles wat er om ons heen gebeurde dat totaal niet.

Thuisgekomen na die winkeluitjes, verdween ik linea recta minstens een kwartier met kleren aan onder mijn dekbed, voor ik erachter kwam dat ik, of ik er nu wel of niet het beste van maakte, juist behoefte had aan gezelschap. Niet dat we trouwens buiten die zinloze winkelmissies van ons het beste maakten van elkaars gezelschap. Meestal zaten we gewoon een beetje voor ons uit te staren: ik op de bank, mijn vader in de leunstoel, mijn moeder op de poef in de erker. En daar zaten we dan met verbijsterde tranen die over onze wangen biggelden, te wachten tot P. uit zijn werk kwam en zich bij ons voegde.

Hoewel ik was omringd door de liefste mensen van de hele wereld voelde ik me verschrikkelijk eenzaam, omdat niemand wist hoe het was om in mijn gekwelde geest en nutteloze lichaam vast te zitten. Maar ik stond evenmin te popelen om ze dat te vertellen. Ik had een uitlaatklep nodig. Sommige mensen nemen in zo’n geval een therapeut in vertrouwen, maar die had ik niet. Sommige mensen gaan biechten, maar ik was nog nooit naar de kerk geweest. Andere mensen praten tegen hun katten, maar ik ben geen dierenmens. Als dit iets anders dan kanker was geweest – een probleem op mijn werk bijvoorbeeld, of iets in de relatiesfeer – zou ik me instinctief tot mijn ouders en vrienden hebben gewend. Ik had het echter HELEMAAL gehad met al die kankerpraatjes – en dat terwijl het pas een paar luttele dagen deel uitmaakte van mijn stratosfeer – en puur door de aanwezigheid ervan waren mijn vertrouwelingen al zozeer in shock dat ik mijn sombere gedachten niet nog eens wilde toevoegen aan die gruwelijke werkelijkheid, omdat zij noch ik daar een beter gevoel van zouden krijgen. En dus zat mijn hoofd tot de nok toe vol onuitgesproken gedachten, angsten, vragen, zorgen, emoties en frustraties waarvan ik geen idee had hoe of waar ik die kwijt kon.

Tot een mailtje dat ik op donderdagmiddag schreef op de een of andere manier meer dan gewoon een verhaaltje werd en ik besefte dat ik mijn soelaas had gezocht bij mijn Mac. (Op een pc zou dat natuurlijk nooit gebeurd zijn.) En sorry dat ik met zo’n suffe verklaring aankom, maar het leek opeens zo volkomen logisch om deze frustrerende, ingrijpende, volslagen klotesituatie waarin ik was terechtgekomen van me af te schrijven. Niet dat ik bewust een dagboek begon bij te houden – ik begon niet eens bewust met mijn blog – maar omdat er meer gedachten door mijn hoofd tolden dan ik aankon, moest ik ze wel ergens kwijt en het toetsenbord bood een gemakkelijke uitweg.

Heel even stelde ik mezelf voor dat ik de Carrie Bradshaw van borstkanker zou worden: compleet met lang vaalblond haar, in kleermakerszit op mijn bed gezeten, dromend van schoenen, terwijl ik mijn hart uitstortte aan mijn MacBook. Toen kwam de werkelijkheid echter om de hoek kijken en ontdekte ik dat ik niet in een met couture volgestouwd Upper East Side-appartement zat, maar in een volgepropte flat vol uitverkoopjes in Wandsworth. Hoewel ik mezelf best kon wijsmaken dat een pyjamabroek van White Company het toppunt van geraffineerdheid was, denk ik toch dat het niet helemaal hetzelfde modestatement is als een roze tutu.

Zo bleef ik tot die afspraak op vrijdag aan mijn kankercolumn schrijven. ‘Wat het ook is,’ stelde ik iedereen voor de afspraak gerust, ‘het is beter om het te weten. Dan kunnen we het gewoon weer praktisch aanpakken in plaats van onszelf gek maken met alleen maar gissen.’

P. en ik stelden mijn ouders voor aan de professor en de verpleegkundige die we afgelopen dinsdag al hadden gesproken. 

‘O, wat fijn dat je ouders er zijn,’ zei de verpleegkundige terwijl ze mijn vader de hand schudde. ‘Dat dat nog maar lang zo mag blijven,’ voegde ze er raadselachtig aan toe, wat mijn moeder meteen doorhad. ‘Sorry dat je even moest wachten, Lisa,’ zei ze vervolgens tegen mij, ‘maar de prof wil eerst de makkelijke gevallen spreken en graag wat meer tijd uittrekken voor jou.’ 

Ik keek P. aan, en toen mijn ouders, terwijl de verpleegkundige wegliep. Mijn vader heeft me later verteld dat de blik die ik toen op mijn gezicht had hem eeuwig zal bijblijven. ‘Nou, dat lijkt me duidelijk,’ bromde ik verslagen. ‘Ze bereidt me voor op het ergste.’ Niemand sprak me tegen. We wisten allemaal dat ik op het punt stond het woord ‘uitzaaiingen’ te horen te krijgen.

Dat was echter niet het enige wat P. en ik te horen kregen toen we de spreekkamer betraden waar ons leven voorgoed zou veranderen. Terwijl de professor met een balpen naar een schematische tekening van een borst wees, die me deed denken aan mijn eindexamen biologie, legde hij uit dat mijn tumor van vijf centimeter – vijf centimeter! – niet alleen was uitgezaaid, maar zich zelfs helemaal niet in het beginstadium bevond, maar eerder in stadium II of III, afhankelijk van de vraag of hij tijdens de borstamputatie zou ontdekken dat hij naar mijn lymfeklieren was uitgezaaid.

‘Hoeveel stadia zijn er?’ vroeg ik, een kankerbeginner die o zo graag meer wilde weten.

‘Vier,’ antwoordde de verpleegkundige. 

‘Shit,’ zuchtte ik, waarbij ik meteen mijn excuses aanbood dat ik me dat had laten ontvallen. Ik trok mijn stoel wat dichter naar het bureau toe, legde mijn onderarmen erop, met mijn handen plat voor me uit op het donkere eikenhout, klaar om ter zake te komen. ‘Wat ik alleen niet snap,’ zei ik merkwaardig koel en zakelijk, ‘is waarom ik het niet eerder heb gemerkt. Waarom we dit geen van beiden eerder hebben gemerkt,’ ging ik verder, terwijl ik naar P. gebaarde. ‘Ik bedoel, dat ding is vijf centimeter!’

De professor trok nog een paar lijntjes op de tekening van die borst om te laten zien dat de tumor recht onder mijn tepel was gegroeid en zich pas daarna, al groeiend, naar de zijkant had verspreid – de kant waar P. en ik hem hadden ontdekt.

Mijn moeder kon haar ongeloof evenmin verbergen. ‘Hoe kan het dat nou niemand dat heeft gemerkt?’ viel ze uit tegen de verpleegkundige. ‘Hoe kan het nou het ene moment een cyste zijn en vervolgens een uitgezaaide tumor?’ Ik had het niet meer.

‘Ik ga even wat thee halen en dan zal ik al jullie vragen beantwoorden,’ zei de verpleegkundige, voor wie dit overduidelijk niet de eerste keer was.

‘Ik vind het ronduit stuitend dat niemand het heeft opgemerkt!’ gilde mijn moeder, terwijl ze steeds roder aanliep. Mijn vader was kapot en had duidelijk last van dezelfde soort boosheid, maar was door de snikken die hem dreigden te verstikken fysiek niet in staat dat te verwoorden. P. had zijn hoofd in zijn handen gelegd terwijl hij naar een stuk vloerbedekking staarde dat natter en natter werd van zijn tranen. En dit kwam allemaal door mij. Het was mijn lichaam, mijn borst, mijn kanker waardoor mijn moeder compleet over de rooie was, mijn vader door zijn hartverscheurende verdriet niet meer wist waar hij het zoeken moest en mijn man in een melancholische begrafenisstemming was geraakt. Ze reageerden alsof ik dood was, en toch zat ik daar nog gewoon, als deelgenoot van deze verschrikkelijke rouwscène. Ik keek van mijn vader naar mijn moeder, naar P. en toen weer terug naar mijn ouders. Dit werd me echt te veel. Ik kreeg geen lucht meer. Ik trok het niet.

‘En nu is het GENOEG!’ Ik schoot overeind uit mijn plastic kuipstoeltje en trapte het woedend omver. ‘Ik kan dit niet. IK KAN DIT NIET!’ Ze leken bijna verbaasd dat ik er überhaupt nog was, en ook over het volume van mijn uitbarsting en het feit dat ik boven ze uittorende doordat mijn keiharde gegil een paar centimeters had toegevoegd aan mijn normale lengte van 1 meter 70. ‘Jullie moeten NU ophouden. Allemaal! Ik weet hoe moeilijk dit is – het is fucking ONBESTAANBAAR – maar ik TREK HET NIET als jullie zo doen.’ (Ik bedacht dat ik nu net zo goed maar vast kon beginnen met vloeken in het bijzijn mijn ouders.) ‘Dat soort emoties kan ik nu ECHT NIET GEBRUIKEN. Dus blijf je gerust zo gedragen, dan zoek ik het verder zelf wel uit. Of jullie kappen ermee en dan doen we het samen. Want ik kan dit best alleen, hoor,’ vervolgde ik op arrogante toon, terwijl ik toen ook al wist dat dat een kutsmoes was. ‘Ik kan mezelf hier heel wel in mijn eentje doorheen slaan, echt, maar wat ik er NIET BIJ KAN HEBBEN zijn jullie emoties, oké? OKÉ? En, wat wordt het?’

Precies op dat moment kwam de verpleegkundige terug met wat thee en een doos tissues. Ze zag er nogal ontdaan uit. Ofwel ze had gehoord wat hier gaande was – shit hé, ik denk dat de halve binnenstad van Londen dat had gehoord – of ze was compleet ondersteboven door de verbijsterende stilte die dankzij mijn onverwacht heftige uitval over de kamer was neergedaald.

‘Zal ik het allemaal nog een keer uitleggen?’ vroeg ze mijn ouders, die braaf knikten als twee peuters die zojuist waren betrapt. Dit was eerder voor hen dan voor mij bedoeld, hoewel ze mij nadrukkelijk aankeek bij het gedeelte over de chemotherapie, het deel dat eindigde met ‘... en je raakt je haar kwijt’.

Ik keek met een terneergeslagen blik naar mijn moeder. Ze wist precies wat er door me heen ging.

‘Maar dan kan ik niet naar Jamies bruiloft,’ zei ik. De grote dag van Jamie en Leanne zou over vier maanden plaatsvinden: precies midden in mijn vermoedelijke chemokuur. 

‘Natuurlijk wel,’ zei de verpleegkundige. ‘Je kunt een prachtige lange pruik dragen, of een mooie hoofddoek. Je zult er fantastisch uitzien.’

Ik negeerde haar geruststellende woorden. Alsof ik bij zo’n belangrijke gebeurtenis in een pruik zou komen opdagen. Pruiken zijn voor gekostumeerde bals, niet voor een bruiloft. En een hoofddoekje? Doe niet zo belachelijk. Wie dacht ze wel dat ik was? Een waarzegster? Terwijl zij doorging met de korte samenvatting van mijn diagnose en de behandeling die ik zou krijgen, zag ik in gedachten een kiekje van ons vieren naast een beeldschone bruid en een trotse bruidegom: mam, pap en P. in hun chicste kloffie en daarnaast, een tikkeltje ongemakkelijk in haar cocktailjurk, een kalende, pafferige dubbelganger van die ene uit Little Britain, die de foto van mijn broers mooiste dag zo voor eeuwig verpest.

3

Dit stuit me echt tegen de borst

Mensen zeggen steeds dat ik me ‘niet zo groot hoef te houden’ en dat ik ‘niet zo positief hoef te zijn’ (‘groothouden’ en ‘positief’ gaan LINEA RECTA op mijn lijstje van dingen waar ik een hekel aan heb). Ze zeggen dat als ik even van me af wil praten, of laaiend wil worden, of het eens flink op een janken wil zetten, ik dan bij ze terechtkan. En het is fijn om dat te horen.

Maar dit wil ik toch even gezegd hebben: ik ben helemaal niet bewust ‘iets’ aan het zijn. Ik zal heus niet ineens zin krijgen om het eens lekker op een janken te zetten, of tekeer te gaan of te zaniken. Die dingen gebeuren namelijk gewoon: bij het passen van een nieuwe pyjama bij Marks & Spencer, bij het sproeien van de tuin, als ik in mijn thee roer, of voor het slapengaan een kaars uitblaas. Elke reactie is momenteel spontaan (vandaar dat een arm tienermeisje bij Dixons de wind onlangs van voren kreeg).

Dit is godbetert zelfs de eerste keer in heel mijn leven dat het me geen zak meer kan schelen hoe ik ben, hoe ik me gedraag, of hoe ik overkom op andere mensen. Nogmaals: ik probeer helemaal niets te zijn, ik probeer me er gewoon doorheen te slaan.

Geen van deze woorden, vandaag niet en ook geen enkele andere dag, zijn voor jou bedoeld. Ik ‘hou me niet groot’ omwille van jou. Laat ik het nog een keer herhalen: IK BEN NIET MOEDIG. Maak je vooral geen zorgen over hoe ik me erdoorheen sla. Het gaat volstrekt niet om ‘hoe’. Ik sla me er gewoon doorheen. Er is helemaal geen goede of slechte manier om dat te doen. Jij zou je er ook doorheen slaan. 

‘Zullen we voor we naar huis gaan nog even wat eten?’ vroeg ik P. en mijn ouders toen we het ziekenhuis uit liepen, nog steeds de onwillige vlaggendraagster tijdens deze kankerrondleiding. Na mijn recente uitbarsting met die stoel keken ze wel uit om daartegen in te gaan en dus liepen ze halfdaas als een stelletje wankele pasgeboren eendjes dat door hun kranige moeder naar de waterkant wordt geleid achter me aan naar het dichtstbijzijnde restaurant. We gingen aan een tafeltje zitten in het zo mogelijk slechtste tapasrestaurant ter wereld en smeten onze tassen en alle folders over borstkanker op tafel waar volgens mij minstens een half regenwoud voor was gekapt. Ik hoopte maar dat die onze geschokte, ontstelde blikken en rode oogjes zouden verklaren voor de wat zorgelijk toekijkende ober.

Normaal gesproken zijn we een irritant beleefd gezin: we bestellen pas een voorgerecht als duidelijk is dat iedereen er een wil, en even een dvd huren loopt meestal uit op een eindeloze riedel van ‘nee, kies jij maar’, waardoor het uitkiezen ervan meestal langer duurt dan de film zelf. Alleen doordat we zo uit het veld geslagen waren door de details van mijn diagnose was niemand vandaag in staat te bepalen wat hij wilde. Ik nam wederom de teugels in handen en bestelde snel wat non-descripte porties bravas, croquettas en tortilla, zodat iedereen voldoende te eten had, en ook om de ober die steeds verwarder begon te kijken weg te kunnen sturen.

Ik besefte nu pas dat de rollen waren omgedraaid: opeens was ik de ouder die voor mijn verloren kijkend kindergebroed moest zorgen, compleet met het ‘maak je niet druk’ en ‘het komt wel goed’ waarvan ik hoopte dat het hen zou geruststellen. Mijn vader heeft me later bekend dat hij op dat moment vreesde dat ik op deze jonge leeftijd al de moederkloek van de familie zou worden, en aangezien ik toch al bekendsta als bazig, was dat niet direct een functie waarin ik geïnteresseerd was. Bijna zodra het woord ‘borstkanker’ zijn intrede in onze wereld had gedaan, leek het wel alsof iedereen naar mij keek voor advies over hoe ze zich moesten gedragen en wat ze moesten zeggen. Ergens vond ik dat wel prettig. Aan de andere kant voelde ik me ook een in het diepe geworpen, wanhopig klein kind. Waarom zou ik hier op mijn achtentwintigste – achtentwintig! – beter mee kunnen omgaan dan een ander? Waarom was ík opeens de leider? Ik was het kind. Ik was hier degene met problemen. Ik was degene die hulp nodig had. Hoe kon ik het ene moment mijn ouders tierend mijn wil opleggen en tegelijkertijd verwachten dat ze meteen daarna mijn tranen zouden deppen? Niets, maar dan ook niets, geen enkel rottig kloteding hieraan was eerlijk en ik wilde eigenlijk janken, schreeuwen en vreselijk gaan stampvoeten in dat restaurant. En hoewel het ook niet eerlijk was dat ik mezelf bij de kladden moest grijpen omwille van iedereen van wie ik hield, was dat wel het enige waartoe ik mezelf kon zetten.

Toen onze gore ‘tapbahs’ eindelijk op tafel stonden, probeerde ik P. en mijn ouders te dwingen iets te eten en gebruikte hun geschutter met hun vorken als excuus om mijn eigen eten te negeren en in plaats daarvan een lijstje te maken van mensen die ik op de hoogte moest stellen. Jamie natuurlijk, en mijn vriendin Tills.

‘Misschien moet ik het maar aan J. vertellen,’ zei mijn moeder.

‘Nee, dat moet ik echt zelf doen,’ beet ik haar als een arrogante directrice toe. ‘Weet je, ik ga het zelfs nu meteen doen.’ Ik pakte mijn mobieltje dat voor me op tafel lag alsof het de presentielijst van school was. En zo stond ik even later aan de overkant van de straat naar P. en mijn ouders te kijken die wezenloos naar hun bordjes staarden, terwijl ik Jamie belde en ondertussen, wachtend tot hij zou opnemen, wat afbladderende verf van de ijzeren reling peuterde.

‘Hallo, met mij... Het is uitgezaaid,’ deelde ik hem plompverloren mee en wenste zodra die woorden mijn mond uit waren, al dat ik het nieuws op een betere manier had gebracht.

‘Fuck,’ was zijn onmiddellijke reactie. ‘Shit, zussie van me... Fuckerdefuck. En wat gaan ze nu doen?’ 

Ik lepelde de te volgen stappen als een boodschappenlijstje voor hem op. ‘Nou, eerst ga ik naar een vruchtbaarheidsdeskundige om te kijken of ik eitjes kan laten invriezen voordat de chemo ze allemaal om zeep helpt. Dan vrijdag meteen de borstamputatie en als ik daar eenmaal van ben bekomen, een paar maanden chemo.’ De lijn kraakte door wat gesnuf en half ingeslikte krachttermen, maar ik ging vrolijk verder met mijn kankercatalogus. ‘En dan nog bestraling en hormoontherapie, maar eerlijk gezegd weet ik niet precies wat dat inhoudt.’

Jamie had zichzelf weer in de hand. ‘Maar dat werkt dan wel, hè?’ Ik vond het doodeng toen ik de paniek in zijn stem hoorde.

‘’k Mag lije van... ja, joh, natuurlijk gaat dat werken.’ Ik corrigeerde mezelf snel en besloot op dat moment ook dat ik vanaf nu al mijn twijfels voor mezelf zou houden. ‘Ze zijn allemaal enorm positief, J.,’ voegde ik er, nu wat gevoeliger, aan toe. ‘Ik ben jong en sterk genoeg om dit aan te kunnen en ze halen alles wat ze hebben uit de kast.’

Ik wierp een blik in de ruit van het restaurant en probeerde te liplezen waar P. en mijn ouders het over hadden. Ik ging ervan uit dat dit een soort voorproefje was van wat me te wachten stond: dat mensen het in mijn afwezigheid over me hadden, terwijl ik in het duister tastte over wat er besproken was.

‘Hé, gaat het wel?’ vroeg ik Jamie.

‘Natuurlijk gaat het wel met mij, oen,’ was zijn antwoord. Ik was blij dat iemand eindelijk een grapje durfde te maken. ‘Ik wil alleen dat dat ook voor jóú geldt.’

Mijn telefoontje met Tills verliep min of meer hetzelfde. Ik kwam voor de draad met mijn tumor en ratelde de boodschappenlijst van de behandeling op. Zij hapte op de juiste momenten naar adem en zei heel vaak ‘fuck’. Tills had zichzelf duidelijk al voorbereid op het allerslechtste nieuws en schakelde meteen over op een superpraktische modus en besloot wie ze het uit mijn naam kon vertellen en hoe ze ruimte in haar agenda kon vrijmaken voor het geval ik haar nodig had. Ze was geweldig openhartig en daar was ik haar meteen al dankbaar voor.

‘Tills, ik kan nu even geen gezeik gebruiken,’ zei ik.

‘En dat ga je van mij dus ook niet horen,’ antwoordde ze. ‘Je bent het zelfs verplicht aan anderen dat, zodra jij dat wilt, je ze meteen zegt dat ze hun bek moeten houden. Je moet dit op jouw manier doen en je hebt nu niks aan van die blèrende mensen.’ 

Ik vertelde haar dat ik mijn ouders in het ziekenhuis schreeuwend de mond had gesnoerd en daar kreeg ik een pluim voor. ‘Goed zo, meissie,’ zei ze. ‘Geef ze er maar vanlangs.’

Blijkbaar had iemand in het restaurant de anderen er ook van langs gegeven – hoewel ik nog altijd niet weet wie – want tegen de tijd dat ik klaar was met mijn telefoontjes en weer op mijn krukje had plaatsgenomen, keken P. en mijn ouders me rechtop gezeten met een opgeplakte nepglimlach aan, na het kennelijke besluit dat duidelijk en praktisch nu de beste tactiek was.