Nico Dijkshoorn

Kleine dingen

==

==

Uitgeverij Contact

© 2011 Nico Dijkshoorn

Foto op blz. 152 © Titia Hahne

Omslagontwerp Herman van Bostelen

==

ISBN 978 90 254 3691 9 / NUR 300

==

www.uitgeverijcontact.nl

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2011

‘Wat deert ons de regen, Joh. Laten we genieten. We hebben ervoor betaald!’

==

(Moeder van Johnny van Doorn)

het is niet het opstaan

het is het wakker worden

het moeten bewegen

het is niet het eten

het is de afwas

hij luistert

in zijn bed

met de ogen dicht

naar de buren

twee verdiepingen hoger

het is 8 uur ’s ochtends

en zij is alweer nat

dat weet hij

want dat roept zij

robert

nu

verdomme

nu

snel

ik ben nat

hij luistert naar het gestommel

van robert

en hij wacht op

de inmiddels zo vertrouwde tekst

laat maar

ik ben alweer

droog

hij weet hoe

ze daar liggen

als twee in elkaar geschoven herdershonden

robert zijn kin

op haar schouder

denkend aan een kust

vol wind en water

desnoods alleen water

als het maar waait

het is niet het opstaan

het is het wakker worden

hij stapt uit bed

zijn broek nog aan

zoekt naar sokken die nog kunnen

ruikt aan zijn trui

pakt een toiletverfrisser

spuit de oksels in

trekt hem over zijn hoofd

en kamt daarna zijn haar

met zijn vingers

zoals zijn moeder

zijn haar kamde

vlak voordat hij naar school ging

kom jij eens terug

jongeman

kom eens hier

zo kun je niet naar school

en dan haar vingers

met nagels

door zijn haar

het doodstil staan

de ogen dicht

lijdzaam vol overgave

het trekken

van moeders handen aan zijn jas

het verschikken van een kraag

en dan de zoen op zijn kruin

zo

nu

ben

je

weer

mooi

hij kijkt naar zijn broek

na een val

door

het raam van

café de reiger

dreigde heel even

de aanschaf van een nieuwe broek

daar lag hij

midden op straat

dronken man

met kapotte knie

een scheur

van dij tot kuit

hij kreunt

en weet wat dit betekent

hij

moet

een

nieuwe

broek kopen

hij moet

zelfstandig

een winkel binnenlopen

een broek uitkiezen

dan het gerommel

in een pashokje

de tegenzin

om er weer uit te komen

de loodzware zoektocht

in een nieuwe broek

dwars door

bennies spijkerbroekenparadijs

ook voor al uw kleine handwasjes

naar een passpiegel

het staan

het kijken

en dan de stem

van de verkoopster

hoe vindt u hem zelf

deze hel wordt

ternauwernood voorkomen

door kobie van ron

die zich na zijn val

schreeuwend uit de reiger maait

hem kordaat de broek van zijn benen trekt

40 minuten verdwijnt

en daarna terugkeert

met zijn

gerepareerde broek

een broek

die in een oogopslag

vernietigend helder

de verloren jeugd

oproept

zijn spijkerbroek

is door kobie

gerepareerd met

geinig borduurwerk

net

zo

als

vroeger

hij weet

alles nog

het vallen

het huilen

het bloed

het korstje

de tocht naar huis

de scheur vlak bij de knie

zijn moeder

de naaimachine

de volgende dag

hangt zijn broek

over de leuning van

zijn bureaustoel

je ziet er niets meer van

op de plaats van

het gat

zit nu

een

heel

grappig

autootje

op zijn broek

want hij is

tenslotte

een jongen

kobie

vervangend moeder voor een uurtje

heeft de scheur

in zijn broek

kunstig gecamoufleerd met

een geborduurde

rivier

die vanuit zijn

liezen

traag langs oneindig

bovenbeen

stroomt

kobie ging even met hem mee

kobie was droog

helaas

ze heeft

omdat ze er nu toch was

’s ochtends een reiger aan de binnenkant van zijn

benen geborduurd

hij voelt aan

de snavel

sluit kort de ogen

en pakt zijn

jas

TOEN

De jas

Als ik met mijn vader en moeder sinterklaas vierde, keek ik een avond lang naar de pakjes midden in de kamer. Ik zocht niet naar het grootste maar naar het zachtste cadeau, naar zo’n pakje dat slap over de rand van de mand heen hing. Dat kon alleen maar een trui zijn.

Ik vreesde het uitpakken. Het acteren van geluk. Altijd net iets te enthousiast bezong ik de enorme voordelen van een trui. ‘Jeetje, met echte kabels erin. Ongelofelijk. Het is ook een heel warme trui. Dat is lekker als het koud is. Tot nu toe had ik helemaal geen trui en dan mis je hem niet echt, maar nu ik hem zo in mijn handen heb, jongen jongen, ja, dan denk ik: ik ben gek geweest. Hoe heb ik het zo lang zonder trui uitgehouden? En ook precies mijn kleur, bruin. Ja, natuurlijk pas ik hem even aan.’

Mijn broer had iets gekregen met wieltjes en een stuur.

De volgende dag naar school, dat was zwaar. Al drie kwart jaar zagen ze je in dezelfde twee grijze sweaters lopen, het was sinterklaas geweest en daar liep je opeens over het schoolplein in een trui die nog steeds voelde alsof hij van een ander was.

Een nieuwe jas was nog erger. Daar moest je een paar jaar mee doen, tot je er uitgegroeid was. In een nieuwe broek kon je nog wel lopen alsof je hem al een paar maanden droeg, maar een jas herkenden je vriendjes op school al op honderden meters afstand als nieuw.

Op het schoolplein, halverwege de jaren zeventig, droegen steeds meer van mijn klasgenoten een Afghanistanjas. Een uit aan elkaar genaaide leren lappen bestaande jas met geitenhaar aan de randen. Op het leer waren bloemen getekend. Het leer zag eruit als de hoed die Peter Koelewijn op zijn hoofd had. Fijn licht leer, een beetje gekreukeld. Je zag de Afghaan die hem in elkaar had geknutseld zo zitten, met veertien kinderen om zich heen. Stoere jassen waren het. Je broek leek opeens modern. Als je lang haar had, viel het mooi over het leer. Ik wilde ook zo’n jas.

Thuis zong ik het bekende liedje. Iedereen had er een, behalve ik. Of mijn ouders dat dan wilden, dat alleen ik met een spijkerjasje aan liep. Ik werd uitgelachen. Het was een en al Afghanistan bij ons op het schoolplein..

Na wat overleg werd oom Johnnie, de broer van mijn vader, ingeschakeld. Die vertrouwde ik wel. Met hem had ik op zevenjarige leeftijd mijn eerste single gekocht, bij Glorie op de Ceintuurbaan. ‘Hey Joe’ van Jimi Hendrix. Ik had de plaat op de radio gehoord en zong hem steeds mee. Dat ontroerde mijn oom, vertelde hij mij later.

Ik schrok erg van het hoesje om de single. Jimi was mijn eerste neger. Je kunt slechtere treffen. Voor veel mensen was Donald Jones hun eerste neger. Die danste en sprak lollig Nederlands. Jimi was meer een neger voor gevorderden. Ik keek naar zijn afrokapsel en zijn negerhoofd. Ik voelde angst. Ik moest erg wennen aan het idee dat negers muziek maakten.

Oom Johnnie meldde zich een week later met mijn Afghanistanjas. In een cadeauverpakking. Net als op verjaardagen verzamelde iedereen in de kamer zich om mij heen. Ik scheurde en meteen voelde ik een bak lood in mijn buik zakken. Het was de verkeerde. Deze jas was van suède. Donkerbruin suède. De haren aan de buitenkant leken op die van een natte buffel.

Ik hield hem voor me. ‘Precies je maat,’ zei mijn moeder. Dit was de verkeerde jas. Ik moest morgen naar school in deze jas. Ik moest met een verkeerde jas morgen het schoolplein op wandelen. Ik wist nog niet hoe ik daarbij zou gaan lopen. Ik had nog een volle nacht om daar in mijn kamertje op te oefenen. Ik wilde zo graag een jas als alle anderen. Door die kutjas van oom Johnnie, met zijn negertic, was ik de rest van het jaar het zielige albino-aapje dat in Artis, genegeerd door de rest van de groep, deed alsof hij heel fijn met een takje zat te spelen.

‘Alsof hij voor je gemaakt is. Draai je eens om,’ hoorde ik mijn moeder zeggen. ‘Mooi dik spul ook. Die kan wel wat hebben. Daar doe je lekker lang mee. Wat zeg je dan tegen oom Johnnie?’ Ik zei dankjewel tegen oom Johnnie. Voor niks, klootzak, dacht ik erachteraan.

De volgende dag betrad ik aarzelend het schoolplein. Niemand zei iets. Er werd gekeken. Ik voelde samengeklit haar in mijn gezicht waaien. Ik rook naar waterafstotende spuitbus. Mijn moeder had het zekere voor het onzekere genomen. Met mijn jas aan en de armen gespreid had ze mij op het balkon rondom ingespoten. Daarna had ik een halfuur buiten gestaan. Af en toe liep er een buurman langs die vroeg of ik een nieuwe jas had.

Niemand van mijn klasgenootjes heeft ooit iets gezegd over mijn Afghanistanjas.

Pas een halfjaar geleden vertelde ik dit verhaal aan mijn ex-vrouw, die op dezelfde school zat. Ik vertelde hoeveel schroom ik had gevoeld toen ik met dat rare vel om mijn lichaam tussen hen in moest staan. Toen vertelde zij mij dat iedereen op het schoolplein stinkjaloers was geweest. Ze vertelde me dat er naar me werd geloerd. Veel klasgenoten wilden ook zo’n jas. Mijn ex-vrouw ook. Ze hadden gezocht in Amsterdam, maar hij was nergens te krijgen.

Twee jaar lang ben ik de modekoning van de Theo

Thijssen Mavo in Amstelveen geweest en ik wist het niet.

Paard

Normaal denk ik nooit aan paarden. Je ziet ze staan, achter een stuk prikkeldraad, en denkt: wat zijn ze groot.

Zo gaat dat met meer dingen. Een sinaasappelboom, je gaat er pas over nadenken als je ernaast staat. Ongelofelijk dat het allemaal kan. Je kent alleen de geplukte variant, in een netje.

Met paarden is het net zo. Heel af en toe zie je er een meehollen met het peloton, tijdens een etappe van de Tour de France. Het paard hoort het zoemen van de wielen en denkt: ik hol een stukje mee. Je ziet daar heel even de jeugdige onbevangenheid bezit nemen van het paard. Toen hij nog klein was, dacht hij kilometers recht vooruit te kunnen hollen.

Ik heb een keer naast een stervend paard gestaan. Het was in Kuinre, tijdens het carnaval. Mijn ouders en ik waren uitgenodigd bij mijn oom en tante, die aan de rand van het dorp een manege hadden. Mijn vader was verkleed als Heel Oud Mannetje, met een horloge in zijn vestzak, en mijn moeder als een Charlestonvrouwtje, met een ketting vol zwarte plastic kralen om haar nek. Af en toe, als mensen naar haar kwamen kijken, maakte ze een draaiende beweging met de handen. O ja, zag ik de mensen dan knikken.

Ik was niet verkleed. Samen met mijn neef keek ik hoeveel viltjes je met je mond vast kon houden.

Opeens werd er hard geroepen. Het was mijn oom, die vroeg of de muziek even af kon. Er was iets aan de hand. Ik zag hem staan praten met een dik aangeklede man. Die droeg groene rubberlaarzen. Mijn oom was verkleed als clown. Een wijde, gele broek met rode stippen erop, een rood jasje en een enorme strik onder zijn kin. Om zijn mond was een rode glimlach geschminkt. Hij droeg flapschoenen.

Mijn oom en de man verlieten de feestruimte. Mijn neef en ik liepen enkele meters achter hen aan. Buiten hoorden wij dat de muziek binnen weer was aangezet. Mijn oom liep achter de man aan naar de stallen. Een van de staldeuren stond open. Mijn oom en de man bleven staan, keken in de stal en wij gingen voorzichtig naast hen staan. Er lag een paard. Het bewoog nog. De lippen gingen af en toe van elkaar en soms gingen onverwacht de benen heen en weer.

De man deed een arm om mijn oom heen. Mijn oom, dat merkte je aan alles, was vergeten dat hij verkleed was. ‘Als het echt beter is, dan moet het, dokter. Ik wil niet dat Sylvia onnodig lijdt,’ zei hij. Zijn mond lachte onophoudelijk. De dokter legde uit dat het echt beter was om het paard in te laten slapen en ging even naar de auto om de spuit te halen.

Het was voor het eerst dat ik mijn oom zag huilen. Ik herkende mijn eigen huilen. Het was schaamteloos huilen. Hij ging naast het paard op zijn knieën zitten. Zijn strik schokte. Hij fluisterde het paard zinnen in haar oor. Af en toe keek mijn oom ons wanhopig aan. Zijn jasje was vuil, zijn ogen waren doorgelopen.

Toen de dokter terug was, heeft mijn oom ons weggestuurd. Bij de ingang van de stallen hebben we, op een afstand, naar mijn oom staan kijken. Aan zijn hoofd zagen we dat Sylvia niet meer bewoog. Hij begon weer te huilen, met zijn hoofd naar beneden. Hij deed langzaam zijn neusje af. Zo hebben we hem achtergelaten.

Tribune

Ik kijk naar een foto over twee pagina’s in het tijdschrift Voetbal International. Het is een leeg voetbalveld met bomen eromheen. Besneeuwd – ook dat nog. Op de voorgrond zien we een van de doelen. Het net is omhoog gehesen, om de touwen zit een dikke laag rijp. Als je naar de foto kijkt, wil je er meteen aan schudden. In de sneeuw zijn sporen van dieren te zien. Twee uur voordat de foto gemaakt werd, is een familie wilde zwijnen snuffelend door het strafschopgebied getrokken. Zoiets zou ik tijdens wedstrijden ook graag zien. Een verdedigende actie op de rechterflank en dan, bij de cornervlag, een grazende buffel.

De doelpalen van het gefotografeerde doel zijn wonderschoon. Een beetje vies, zoals het hoort. Op de plek waar de verdediger van de tweede paal de onderkant van zijn kicksen moddervrij heeft gemaakt, is de paal wat donkerder. Het is een fijn doel. Een doel dat je als keeper schoon wilt houden. Het allermooiste op de foto bevindt zich op de achtergrond: een houten tribune tussen hoge bomen en met een trapje aan de zijkant. Dat hoort zo, mooie, oude, houten tribunes betreed je via een smal trapje. Vlak naast je gaan de bomen tekeer. Je kijkt naar boven. Als ze slim zijn na de toss, kiezen ze wind mee.

De houten tribune op de foto heeft een prachtig dak. Een beetje schuin. Met een laagje sneeuw erop. Het is een lekker diepe tribune. Door de schaduw zie je de achterste rijen niet. Zo hoort dat bij goede houten tribunes. Helemaal achterin zitten de bestuurders van de club, in het halfdonker. Ze lachen hun kunstgebit bloot en praten te hard met blonde wijven die iets onduidelijks doen op de administratieafdeling van de club. Bestuurders zitten zo dat ze geen last hebben van een paal vlak voor hun neus. Zo’n plek moet je verdienen. Vaak worden op houten tribunes de betere plaatsen afgezet met een rood touw. De eretribune. Halverwege de eerste helft zien de toeschouwers op de volgepakte tribune hoe Sjaan met een enorme zilveren schaal de kantine verlaat en langs de bomen op de tribune afkomt. Bitterballen voor het bestuur en de sponsors. Het koetjesrepenvolk kijkt tijdens dode spelmomenten om. Daar zitten die rijke klootzakken met hun mooie jassen en hun sigaartjes een bitterbal koud te blazen. Maar geen reet verstand van voetbal.

De vergeelde witte cijfers op de lange rij zitplaatsen, zo dicht op elkaar gezet dat je de persoon naast je niet alleen ruikt, maar dat je ook voelt wat er zo ruikt. De akoestiek van een houten tribune. Alles wat je roept klinkt tien keer grappiger. Het genot van lachende mensen op een tribune. De krakende installatie. ‘Dames en heren, zoals u ziet is rechtsbuiten Dikkie van der Tol dit jaar voor het eerst niet vijf minuten voor de wedstrijd, maar negen minuten voor de wedstrijd aanwezig. Applaus.’ En dan het bulderende gelach.

Het heerlijke van een houten tribune is dat je er ook voor kunt kiezen om er niet op te gaan zitten. Mijn vader was geen tribunezitter. Hij wilde altijd staan. Ik houd wel van mannen die staand naar een voetbalwedstrijd kijken. Op de tribune zitten de klootzakken die het warm willen hebben. Nee, dan hij, de staande supporter. In de striemende regen op zijn vaste plek vlak bij de cornervlag. Recht voor je holt een iets te dikke grensrechter voorbij. Hij vlagt alweer voor buitenspel. In de verte joelt de houten tribune. De geoefende staande voetbalkijker zwijgt dan. Dat is veel erger. Niks zeggen. Alleen maar doordringend aankijken. Hem goed laten voelen wie de lamlul is. Een goede staande voetbalkijker kijkt een grensrechter binnen tien minuten kapot. Daar staat ie, een volwassen man met een vlag in zijn hand.

De staande voetbalkijker maakt oogcontact met de keeper. Hij maakt een beweging met zijn arm. Metertje naar voren. Bijsluiten. De keeper doet enkele stappen naar voren en kijkt opzij. Zo goed? De staande voetbalkijker doet zijn duim omhoog. Prima. Niks meer aan veranderen.

Clubliefde

Het verenigingsleven, ik heb eraan deelgenomen maar altijd als buitenstaander. Ik was vooral dol op de enorme stroom door willekeurige ouders ingeleverde wedstrijdverslagen. Over de hoofden van de voetballende kinderen heen hingen ouders in hun teksten de nog niet ontdekte veelbelovende schrijver uit. Prachtige stukjes vol onbegrijpelijke zinnen. ‘Heden ten morgen waren wij aangekomen hebbende bij de clubhuis waar een goede sfeer van zichzelf hing, maar wat schetste onze verbazing en ook van vele anderen toen er op de deur hing het bordje afgelast wegens sterfgeval, wat wij en de onzen van nfc een schandalige lulreden vinden om zijnde het voetbal waar onze jeugd zich aan verpoost op die manier willens en wetens te verpesten, maar ja volgende week de lastige wedstrijd tegen Roda ’23 waar we vorig seizoen enorm zijn benadeeld door die schele homofielmens van een voorzitter die ook scheidsrechterde en 17 loepzuivere doelpunten van ons afkeurde, dus dat wordt wat volgende week.’

Ik vind wedstrijdverslagen waarin de schrijver alle jongetjes in ieder geval één keer wil noemen ook heel mooi. ‘Rob speelde de bal op Rick, die Jonnie in stelling bracht. Mooi meegelopen, Teun! Daarna was het voor Dik en Rens een koud kunstje om Karel in stelling te brengen, alles gadegeslagen door een goed keepende Barry, waarna Kees de bal doorkopte op Sylvio. Nico liep helaas op de doellijn in de weg.’

In sportkantines zoek ik meteen naar het prikbord. ‘De volgende leden hebben hun contributie nog niet betaald. De hele familie Van Velzen, de hele familie Schuit en zoals gewoonlijk de hele familie Willems. Zoals wij 8 maanden geleden ook al waarschuwden: nu binnen een week betalen, anders is het finito.’

De rubriek ‘Wist u dat…’ hangt op het prikbord. De berichten ontroeren mij. Die lieve opsomming van geinige weetjes. ‘Wist u dat… Peen Schouten al drie maanden zijn rijbewijs heeft! Wist u dat… Nick zijn vrouw een heerlijk recept voor kaasfondue heeft. Wist u dat… tante Dini een heerlijke vakantie heeft gehad in Oostenrijk.’ Het fijnst is de tafel met bingoartikelen. ‘Lichaamsverzorgingsset beschikbaar gesteld door Drogisterij Dodewaard (tevens Postkantoor).’ Loop door een kantine, kijk om je heen, luister goed en je hebt zo vijftien nieuwe gedichten. ‘Ik zie die bal aankomen, ik kop en daarna weet ik zes jaar niks meer.’ Of het prachtige gedicht ‘Litteken’, dat ik jaren geleden in een voetbalkantine te Leiden hoorde. ‘Nee, lager voelen. Ja, daar. Die ribbel in mijn lies. Juistum. Dat is hem.’

Uit clubliefde ontstaan de mooiste kunstuitingen. Vooral woede en frustratie helpen erg mee. Trainer Sorin Cartu van CFR Cluj trapte tijdens een wedstrijd tegen FC Basel heel nauwkeurig een stuk glas uit de dug-out. Die prachtige, onbeholpen manier waarop de trainer het glas te lijf ging. Eerst wilde het niet breken. Beetje duwen met de voet. De schaamte dat het nog niet lukte en dan niet meer terug kunnen. Dat glas moest kapot.