Jane Austen & Ben H. Winters

•••

Sense & Sensibility
& Zeemonsters

•••

Vertaald door Ed van Eeden

•••

2011

Uitgeverij Contact

Amsterdam/Antwerpen

Copyright © 2009 by Quirk Productions, Inc.

Cover illustration by Lars Leetaru

Cover art research courtesy the Bridgeman Art Library International Ltd.

Interior illustrations by Eugene Smith

First published in English by Quirk Books, Philadelphia, Pennsylvania.

This book was negotiated through Literary Agency Sea of Stories,

www.seaofstories.com, Sidonie@seaofstories.com.

Oorspronkelijke titel Sense & Sensibility & Sea Monsters

© 2010 Nederlandse vertaling Ed van Eeden

ISBN 9789025437015

d/2010/0108/951

NUR 302, 285

Dit boek draag ik op aan mijn ouders –

liefhebbers van goede literatuur en

goede grappen

1

De familie Dashwood woonde al vanaf voor de Verandering in Sussex, toen de wereldwateren koud en hatelijk werden voor de zonen der mensen en duisternis over de diepten schoof.

Hun landhuis was groot en stond aan Norland Park, in het doodse centrum van hun landgoed, honderden meters aan de kust, omringd door fakkels.

De laatste eigenaar was een vrijgezel en had er tot op zeer hoge leeftijd gewoond, jarenlang met zijn zus als medebewoonster en huishoudster. Haar dood was een verrassing, tien jaar voor de zijne; ze klopte de was op een rots, die een gecamoufleerd exoskelet van een uit de kluiten gewassen schaaldier bleek te zijn, een gespikkelde heremietkreeft ter grootte van een Duitse herder. Het woedende dier klampte zich aan haar gezicht vast met het voorspelbare vervelende gevolg. Terwijl ze hulpeloos in de modder en het zand rolde, nam de kreeft haar grondig te grazen, verstopte haar mond en neusgaten met zijn slijmerige onderstel. Haar dood zorgde voor een enorme verandering in het huis van de oude Dashwood. Om haar verlies op te vangen, vroeg de oude man het gezin van zijn neef te komen inwonen: de heer Henry Dashwood, wettige erfgenaam van het landgoed Norlan en de persoon aan wie hij het wilde nalaten.

Uit een eerder huwelijk had Henry een zoon, John, en met zijn huidige vrouw drie dochters. De zoon, een kalme, respectabele jongeman, leefde ruim van het geld van zijn moeder. De verhuizing naar het landgoed Norland was daarom voor John veel minder belangrijk dan voor zijn halfzussen, want hun moeder had niets en hun rijkdom hing er dus van af of hun vader het landgoed van de oude heer zou erven, zodat het ooit van hen zou zijn.

De oude heer stierf en zijn testament werd voorgelezen. Zoals bijna elk testament bracht dat teleurstelling en vreugde. Hij was niet zo onrechtvaardig of ondankbaar om het landgoed niet aan zijn neef na te laten – meneer Dashwood hoopte het echter meer voor zijn vrouw en dochters dan voor zichzelf of zijn zoon – maar daarna was het alleen voor John! De drie meisjes moesten het ieder met zo’n duizend pond doen.

Eerst was Henry Dashwood diep teleurgesteld, maar aangezien hij een optimistisch en aardig mens was, dacht hij al snel aan zijn oude droom van het avontuur. De reden van de Verandering was onbekend en niet meer te achterhalen, maar meneer Dashwood had de zonderlinge theorie dat er ergens in een verre uithoek van de wereld de hoofdstroom van een verderfelijke rivier stroomde die elke zee, elk meer en elke rivierarm met zijn vergif voedde en zo de hele wereld vergiftigde. En deze ongezonde stroom (nog steeds volgens de hypothese van Henry Dashwood) was de oorzaak van de Verandering; daarom hadden de zeebewoners zich tegen de landbewoners gekeerd; daarom werden de kleinste karperachtige en de leukste dolfijn agressieve bloeddorstige roofdieren, keihard en hatelijk voor ons tweevoetige ras; daardoor werden er helaas geheel nieuwe rassen mensenhatende, van gedaante veranderende oceaanbewoners geboren: zeeheksen en sirenen en meerminnen en meermannen die de wereldoceanen bevolkten als mismaakte, maar enorme, bubbelende zoutvaten van de dood. Meneer Dashwood wilde ontzettend graag in de rijen van de dappere zielen worden opgenomen die zich een weg hadden gevochten en gezocht achter de Engelse kustwateren, op zoek naar die hoofdstroom en die afschuwelijke bron, om een manier te vinden om die verderfelijke stroom in te dammen.

Helaas! Een halve kilometer van de kust van Sussex werd meneer Dashwood opgegeten door een hamerhaai. Tenminste, dat bleek uit de aard van zijn verwondingen en de herkenbare tandafdrukken toen hij weer aan land spoelde. Het wrede beest had zijn rechterhand bij de pols afgescheurd, een groot deel van zijn linkerbeen opgegeten en het rechter helemaal, en had een V-vormig stuk uit meneer Dashwoods borstkas getrokken.

Zijn zoon, zijn huidige vrouw en drie dochters stonden verbijsterd gebogen over wat er nog over was van meneer Dashwoods lichaam, vuurrood en bont en blauw op het middernachtelijke strand, hevig bloedend uit allerlei sneden – maar onmiskenbaar levend. Terwijl zijn huilende gezin nog verbijsterd toekeek, greep de stervende man met zijn overgebleven hand een stukje drijfhout en krabbelde een boodschap in het natte zand. Met enorm veel moeite knikte hij naar zijn zoon John dat hij zich moest bukken en de boodschap moest lezen. In deze laatste, tragische boodschap vroeg meneer Dashwood hem, met alle kracht en nadruk die hij ondanks zijn verwondingen wist op te roepen, het financiële welzijn te regelen van zijn stiefmoeder en halfzussen, die er zo bekaaid vanaf waren gekomen in het testament van de oude heer. Meneer John Dashwood was niet bijzonder gesteld op de rest van het gezin, maar was wel getroffen door de oproep onder die omstandigheden en beloofde alles te doen wat in zijn macht lag om hen comfortabel te laten leven. Tijdens dit alles werd het vloed en verdween de in het zand gekrabbelde boodschap en blies Henry Dashwood zijn laatste adem uit.

Meneer John Dashwood kon vervolgens op zijn gemak overdenken hoe hij omzichtig iets kon doen voor zijn halfzussen. Hij was geen slechte jongeman, tenzij een beetje afstandelijkheid en een beetje egoïsme daaronder vallen, maar over het algemeen werd hij gerespecteerd. Had hij een vriendelijker vrouw getrouwd, dan zou hij misschien meer gerespecteerd worden. Maar mevrouw John Dashwood was een karikatuur van hem: nog kleingeestiger en egoïstischer.

Toen hij zijn vader zijn woord gaf, overwoog hij de rijkdom van zijn zussen te vergroten door ze allemaal duizend pond te geven. Het vooruitzicht op zijn eigen erfdeel maakte hem zwak en genereus. Ja! Hij zou ze drieduizend pond geven. Dat was een gul en mooi gebaar! Het zou voor hen genoeg zijn om goed te kunnen leven en om op een passende plek te gaan wonen.

Zodra de overblijfselen van Henry Dashwood in een herkenbare menselijke vorm waren gelegd en begraven, stond zonder enige waarschuwing mevrouw John Dashwood in Norland Park op de stoep, met haar kind en hun bedienden.

Niemand kon haar het recht betwisten om te komen; het huis met zijn ingewikkelde ijzeren hekwerk en zijn stoet harpoeniers met adelaarsogen was vanaf het moment van zijn vaders overlijden van haar man. Maar haar onbeleefde gedrag tegenover mevrouw Dashwood, die net weduwe was geworden, was zeer onprettig. Mevrouw John Dashwood was nooit populair geweest in de familie van haar man en ze had nog nooit eerder de kans gehad om te laten zien hoe weinig rekening ze met andermans gevoelens kon houden als de situatie daar om vroeg.

‘Het is duidelijk dat je familieleden de ongelukkige neiging hebben om de onwelkome attenties van de Gehate Moeder Oceaan aan te trekken,’ mompelde ze kort na haar aankomst tegen haar echtgenoot, ‘als Zij ze opeist, laat Haar dat dan doen ver weg van de plek waar mijn kind speelt.’

De net weduwe geworden mevrouw Dashwood had zo’n last van dit onbeleefde gedrag dat ze het liefst het huis voor altijd had verlaten op het moment dat haar schoondochter aankwam – als haar oudste dochter haar niet had gesmeekt om eerst goed na te denken over weggaan en vervolgens had gewezen op het gevaar om te willen vertrekken voor er een gewapend escorte was geregeld om hen op hun reis te beschermen.

Elinor, deze oudste dochter, was heel verstandig, wat haar ondanks haar negentien jaar tot de raadgeefster van haar moeder maakte. Ze had een goed hart, een brede rug, sterke kuiten, werd door haar zusjes bewonderd en iedereen kende haar als een begaafd bewerker van drijfhout. Elinor studeerde ijverig, want ze had al vroeg voorvoeld dat overleven afhing van verstand. Hele nachten zat ze boven dikke boeken, leerde de kenmerken en geslachten van elke vis en elk zeezoogdier uit haar hoofd, hun snelheid, kwetsbare punten, welke exoskeletten hadden, welke giftanden en welke slagtanden.

Elinor was zeer gevoelig, maar had ermee leren leven, iets wat haar moeder nog moest leren en wat een van haar zusjes waarschijnlijk nooit zou leren. Mariannes mogelijkheden waren op veel gebieden dezelfde als die van Elinor. Ze was een bijna even goede zwemster, met een opmerkelijke longcapaciteit, ze was slim en gevoelig, maar ook in alles onstuimig. Haar verdriet en haar vreugde kenden geen middenweg. Ze was gul, vriendelijk, geïnteresseerd, maar ze was allesbehalve verstandig. Ze had het zuchtend over de wrede waterwezens, ook over het wezen dat haar vader zo had toegetakeld, ze gaf ze bloemrijke namen als ‘Onze Vergulde Kwelgeest’ of ‘de Ondoorgrondelijken’ en peinsde over hun verschrikkelijke en ondoorgrondelijke geheimen.

Margaret, de jongste zus, was een opgewekt, blij meisje, maar met een voorkeur – weliswaar beter bij haar leeftijd passend dan hun lastige situatie in een kustgebied – om in regenbuien te dansen en in plassen te springen. Telkens weer waarschuwde Elinor haar voor dit soort kinderlijk enthousiasme.

‘In het water ligt het gevaar, Margaret,’ zei ze dan en schudde langzaam haar hoofd terwijl ze haar ondeugende zusje aankeek. ‘In het water huist het slechte.’

•••

Terwijl zijn wenende gezinsleden verbijsterd toekeken, greep de stervende man met zijn overgebleven hand een stuk drijfhout en krabbelde een boodschap in het natte zand.

2

•••

Mevrouw John Dashwood installeerde zich als vrouw des huizes van Norland. Haar moeder en schoonzusjes werden gedegradeerd tot bezoekers en als zodanig behandelde mevrouw Dashwood hen met rustige beleefdheid – de kieuwen van de tonijn waren voor hen bij de thee – en hun halfbroer deed gewoon aardig. Meneer John Dashwood drukte hun meermalen op het hart Norland als hun thuis te beschouwen en aangezien er geen beter plan bij mevrouw Dashwood opkwam dan te blijven tot ze een passend huis in de buurt vond, werd zijn uitnodiging geaccepteerd.

Blijven wonen op de plek waar alles haar aan haar vroegere heerlijke leventje herinnerde – behalve het stuk strand waar Henry’s bloed nog op de rotsen zat, hoe vaak de vloed er ook al overheen was gestroomd – was precies wat ze wilde. Op verdrietige momenten werd ze meegesleept door haar verdriet en als ze vrolijk was, was er niemand vrolijker dan zij, of had die optimistische verwachting van geluk die het geluk zelf is.

Mevrouw John Dashwood was het totaal oneens met de dingen die haar echtgenoot voor zijn zussen wilde doen. Om drieduizend pond uit het toekomstige fonds van hun lieve jongen te halen betekende verarming en kon hem aan de rand van verpaupering brengen. Ze smeekte haar man om er nog eens goed over na te denken. Hoe kon hij het over zijn hart verkrijgen om zijn kind van zo’n groot bedrag te beroven? ‘Waarom wilde hij zichzelf en hun arme Harry ruïneren?’ vroeg ze. ‘Harry, wiens leventje toch al zo afschuwelijk gevaar liep doordat hij aan de kust moest wonen, door al hun geld aan Johns halfzussen te geven?’

‘Het was mijn vaders laatste wens,’ antwoordde haar echtgenoot, ‘met veel moeite geschreven, letter voor letter met een stukje drijfhout geklemd tussen twee vingers van de hand die hij nog had, dat ik zijn weduwe en dochters bij zou staan.’

‘Hij wist niet wat hij vroeg, durf ik te zeggen, aangezien hij zoveel bloed had verloren op het strand tegen de tijd dat hij het geschreven had. Was hij nog bij zinnen geweest, dan had hij je nooit iets dergelijks gevraagd, had hij je nooit gesmeekt om het halve fortuin van je kind weg te geven.’

‘Hij noemde geen bedrag, lieve Fanny; hij vroeg me in brede zin om hen bij te staan en om ze goed te laten leven. Toen hij me vroeg dit te beloven, terwijl ik stukken van zijn oren en neus teruglegde om zijn gezicht nog iets van een gezichtsvorm te geven, kon ik niet anders dan het beloven. Er moet iets voor hen worden gedaan als ze van Norland vertrekken en in een nieuw huis gaan wonen.’

‘Laten we dan íéts doen voor je zussen, maar dat hoeft toch geen drieduizend pond te zijn! Denk eens aan hoeveel reddingsboeien je daarvan kunt kopen! Bedenk dat als je dat geld hebt gegeven, je het voor altijd kwijt bent. Je zussen zullen trouwen of het klooster in gaan en dan is het voor altijd weg.’

‘Misschien is het dan voor alle partijen beter als ik het bedrag zou halveren. Vijfhonderd pond is ook nog een heleboel geld.’

‘O, meer dan een heleboel! Welke broer zou zoveel doen voor zijn zussen, zelfs als het zijn échte zussen waren! Ze zijn maar halfzussen! Maar je bent zo gul! Alleen maar omdat een man te grazen is genomen door een hamerhaai wil dat nog niet zeggen dat je alles moet doen wat hij voor zijn dood heeft gezegd!’

‘Ik kan ze makkelijk ieder vijfhonderd geven. Zoals het nu ligt krijgen ze, zonder dat geld van mij, iets meer dan drieduizend pond als hun moeder sterft, daar kan een jonge vrouw heel ruim van leven.’

‘Zeker weten en ik bedenk ineens dat ze misschien helemaal geen geld willen hebben. Ze hebben tienduizend pond om te verdelen. Als ze trouwen, zullen ze zeker in goeden doen zijn en als ze niet trouwen, kunnen ze heel ruim leven van de rente van tienduizend pond.’

‘Misschien is het daarom beter om iets voor hun moeder te doen nu die nog leeft, dan voor hen. Iets op jaarlijkse basis bedoel ik dan. Van honderd per jaar kunnen ze toch heel ruim leven.’

Zijn vrouw aarzelde even voor ze daarmee instemde. ‘Het lijkt me in elk geval beter dan hun zomaar vijftienhonderd pond te geven. Maar stel dat mevrouw Dashwood nog vijftien jaar leeft, dan wordt het toch een heel bedrag.’

‘Vijftien jaar! Lieve Fanny! Ze haalt nog niet de helft! Zelfs sterke zwemmers worden niet zo oud en zij heeft zwakke heupen en knieën! Ik heb haar ooit eens uit bad zien stappen!’

‘Denk na, John. Mensen leven altijd veel langer als ze een jaartoelage krijgen en oude dames kunnen verbazingwekkend snel in het water zijn als ze worden opgejaagd; volgens mij zit er iets vissigs in die leren rimpelige huid van hen. Trouwens, ik weet aardig wat van de ellende met jaargelden, omdat mijn moeder zat opgezadeld met mijn vaders testament, waarin stond dat ze drie oude, gepensioneerde bedienden moest betalen omdat die hem ooit uit de bek van een gigantische zeerob hadden getrokken. Twee keer per jaar moest ze die toelage uitbetalen en het was heel moeilijk om het geld bij elkaar te krijgen. En toen werd er beweerd dat een van hen werd vermist bij het Isle of Skye na een schipbreuk en zou zijn opgegeten, maar later bleek dat alleen maar zijn vingers tot aan de knokkels waren opgegeten. Ze had zo nooit een eigen inkomen, zei ze altijd, omdat ze er zoveel van moest weggeven en het was heel onaardig van mijn vader, want anders had mijn moeder het geld helemaal tot haar beschikking gehad, zonder enige beperking. Ik heb er een enorme hekel aan jaargelden aan overgehouden. Ik zou me nooit vastpinnen op het betalen ervan.’

‘Het is zeker iets vervelends,’ vond meneer Dashwood, ‘dit soort jaarlijkse kortingen op je inkomen. Iemands rijkdom is níét van iemand zelf, zoals je moeder heel terecht zei. Om op elke betaaldag aan dergelijke betalingen vast te zitten, zoals Odysseus aan de mast vastzat, is niet wenselijk: je verliest er je onafhankelijkheid door.’

‘Inderdaad, en je wordt er niet eens voor bedankt. Ze vinden het vanzelfsprekend, je doet alleen maar wat er van je verwacht wordt en ze zijn er niet dankbaar voor. Als ik jou was, zou ik het naar eigen goeddunken doen.’

‘Ik denk dat je gelijk hebt, lieve. Het is beter als ik het niet jaarlijks doe; wat ik hun van tijd tot tijd toestop zal veel beter van pas komen dan een jaarlijkse toelage. Dat is de beste manier. Af en toe een gift van vijftig pond zal ze ook niet zo inhalig maken en dan voldoe ik toch aan de wens van mijn vader.’

‘Zeker weten. En om je de waarheid te zeggen geloof ik dat hij helemaal niet bedoelde dat je hun geld moest geven. De hulp waar hij aan dacht, als ik het tenminste mag zeggen, was iets wat hij redelijkerwijs van je mocht vragen, bijvoorbeeld om een prettig, klein huis voor ze te zoeken.’

Hun gesprek werd afgebroken door het getingel van de monsterbel; de bedienden kwamen in paniek aanrennen en trokken de ophaalbrug omhoog. De nachtelijke uitkijk had de eerste kronkels van een vuurmonster in zijn verrekijker gezien. Het beest was nog een paar kilometer op zee, maar het was niet zeker hoe ver landinwaarts dergelijke wezens hun vuurballen konden spuwen.

‘Misschien kunnen we ons beter even op zolder verstoppen,’ stelde John Dashwood voor. Zijn vrouw stemde daarmee in en rende langs hem heen de trap op.

Het gesprek had meneer Dashwood duidelijk gemaakt wat voor beslissing hij moest nemen en tegen de tijd dat ze tot hun opluchting merkten dat het wat drijvende takken waren die aan de grens van hun landgoed waren gesignaleerd, had hij besloten dat het absoluut niet noodzakelijk was om meer te doen voor de weduwe en de kinderen van zijn vader dan hij en zijn vrouw hadden besproken.

•••

3

Mevrouw Dashwood was onvermoeibaar in het zoeken naar een passend onderkomen in de buurt van Norland, ergens op vergelijkbare afstand van de kust of anders even hoog liggend als hun huidige onderkomen, want het was geen optie om deze geliefde plek te verlaten. Maar ze vond geen plek die aan haar wensen tegemoetkwam en aan die van Elinor, die met haar verstandiger oordeel meerdere huizen afwees als zijnde te duur voor hun inkomen of te dicht bij de waterkant.

Op de tragische avond dat Henry Dashwood werd gedood door de hamerhaai had mevrouw Dashwood gezien wat haar verminkte man in het zand had gekrabbeld en ook Johns belofte gehoord; ze nam aan dat de laatste aardse gedachten van haar man daardoor prettig waren geweest. Ze twijfelde niet meer of minder aan de oprechtheid van die belofte dan hijzelf en was er blij over voor haar dochters. Ook voor hun broer, terwille van zijn ziel, was ze blij en ze verweet zichzelf dat ze hem eerder zo onjuist had ingeschat, dat ze had gedacht dat hij niet genereus kon zijn. Zijn zorgzame houding tegenover haar en de zussen, dat hij ’s avonds bij hun kamers stilstond en met zijn handen langs de raamposten gleed en de kleine, vieze waterinsecten voelde die door de kleinste openingen naar binnen glipten, overtuigden haar ervan dat hij om hen gaf. Ze vertrouwde op zijn vrijgevigheid.

De minachting die ze voor haar schoondochter voelde werd groter naarmate ze haar karakter beter leerde kennen in het halfjaar dat ze nu allemaal in het landhuis woonden. Ze was verbaasd te horen hoe Margaret op haar kop kreeg toen ze een tweede bord rivierkreeftstoofpot opschepte. Waar Fanny Dashwood een vraatzuchtige ongemanierde blaag zag, zag haar schoonmoeder een jonge vrouw die het leuk vond om haar gehate vijandin uit te dagen. Kortom, de twee dames Dashwood voelden evenveel antipathie voor elkaar als twee barracuda’s samen in een kleine bak. Waarschijnlijk hadden ze niet lang samen kunnen leven als er niet een reden was die het wenselijk maakte dat ze op Norland bleven wonen.

Die reden was een groeiende toenadering tussen haar oudste dochter en de broer van mevrouw John Dashwood, die kort na de komst van zijn zus op Norland kennis was komen maken en die er vanaf dat moment veel was.

Sommige moeders zouden deze toenadering toejuichen, omdat Edward Ferrars de oudste zoon was van een man die zeer rijk was gestorven, hij had fortuin gemaakt met het maken en verkopen van zilveren kreeftentongen; en sommige zouden het uit voorzichtigheid ontmoedigen omdat dit hele fortuin in handen was van zijn moeder. Maar mevrouw Dashwood had geen last van deze overwegingen. Ze vond het genoeg dat hij er aardig uitzag, dat hij van haar dochter hield en Elinor van hem. Het stond lijnrecht op elke doctrine van haar dat door verschil in rijkdom elk koppel gedoemd was te mislukken als dat koppel zich tot elkaar aangetrokken voelde. Het leven was te kort en er loerden te veel gevaren achter elke beslibde zeerots om anders te kunnen reageren. Natuurlijk begreep ze niet dat niet iedereen die Elinor kende het haar verdienste vond.

Edward Ferrars maakte geen goede indruk met een prettige presentatie of manier van spreken. Hij was niet knap en je moest hem goed kennen om zijn manieren te waarderen. Maar als hij zijn natuurlijke verlegenheid had overwonnen, liet hij merken een open, liefdevol hart te hebben. Hij had een goed stel hersens en een goede opleiding. Maar hij had niet de vaardigheden of aanleg om aan de wensen van zijn moeder en zijn zus te voldoen, die hem graag even gedistingeerd zagen als – ze wisten niet wat. Ze wilden dat hij op de een of andere manier een goed figuur sloeg in de wereld. Zijn moeder wilde dat hij zich met de politiek bezighield, wilde hem misschien in de regering of in waterbouwwerken aan de grote waterkanalen van duikbootstation Beta. Mevrouw John Dashwood wilde hetzelfde, maar zou ondertussen graag zien dat hij een vloot gondels zou leiden.

Maar Edward had geen zin in beroemde mannen of in gondels, zijn ambitie was veel bescheidener. Hij wilde graag een huiselijk, gerieflijk leven. Hij was een ijverig geleerde die door de jaren heen een persoonlijke theorie over de Verandering had ontwikkeld. Edward Ferrars stond sceptisch tegenover de giftigestroomtheorie, die meneer Henry Dashwood zou hebben verleid om te vertrekken, met het bekende tragische resultaat, op zoek naar de mythische hoofdstroom. Hij geloofde dat het begin van de ramp in de Tudortijd lag, toen Henry viii zich van de Heilige Kerk afkeerde. In zijn woede, zo meende Edward, had God het Engelse ras gestraft voor deze ongehoorzaamheid door de zeemonsters op hen af te sturen.

Dergelijk geleerd getheoretiseer vonden Fanny en haar moeder verspilling van tijd en verspilling van potentieel. Gelukkig had Edward een jongere broer die veelbelovender was.

Edward was al een paar weken in het huis voor mevrouw Dashwood hem enige aandacht schonk. In die tijd was ze zo verdrietig dat ze zich amper om haar omgeving bekommerde. Toen ze hem eindelijk zag, zag ze dat hij rustig en bescheiden was en dat kon ze waarderen. Hij verstoorde haar diep ongelukkige geest niet met slecht getimede gesprekken.

Ze observeerde en waardeerde Edward nog meer na een terloopse opmerking van Elinor over het verschil tussen hem en zijn zus. Het was een verschil waardoor haar moeder hem nog meer ging waarderen.

‘Het is voldoende,’ zei mevrouw Dashwood toen ze op een ochtend aan de ontbijttafel zaten, ‘om te zeggen dat hij heel anders is dan Fanny. Dat kan alleen maar vleiend zijn. Ik hou nu al van hem.’

‘Ik denk dat je hem nog veel meer zou mogen,’ had Elinor geantwoord, ‘als je hem beter kende.’

‘Hem mogen!’ antwoordde haar moeder glimlachend. ‘Ik voel veel meer voor hem.’

‘Je kunt hem waarderen!’

‘Ik heb geen idee hoe je waardering en liefde zou kunnen scheiden.’

Mevrouw Dashwood deed nu echt moeite om Edward Ferrars beter te leren kennen. Haar pogingen waren aandoenlijk en ze deed zijn gereserveerde houding smelten. Ze ontdekte snel al zijn verdiensten en misschien intensiveerde zijn interesse voor Elinor het natuurlijke proces van haar liefde en was ze minder verontrust toen ze wist dat hij een warm, verliefd hart had.

Zodra ze iets van liefde in zijn gedrag naar Elinor zag, beschouwde ze hun serieuze band als onverbreekbaar en zag ze tot haar blijdschap de huwelijksdag snel naderen.

‘Binnen een paar maanden, lieve Marianne,’ zei ze, toen ze op een dag zorgvuldig meerval fileerden en het vlees in hapklare stukken sneden, ‘zal Elinor zich naar alle waarschijnlijkheid gaan vestigen. We zullen haar missen, maar zíj zal gelukkig zijn.’

‘O, mama, wat moeten we zonder haar doen?’

‘Lieverd, we zullen haar nog heel vaak zien. We zullen binnen een paar kilometer van elkaar wonen en elkaar elke dag van ons leven zien. Je zult er een broer bij krijgen. Een echte, zorgzame broer. Ik heb een zeer goede indruk van Edwards hart. Maar je kijkt zo ernstig, Marianne, je hebt toch geen medelijden met de beesten die we zo zorgvuldig schoonmaken en straks gaan opeten? Vergeet nooit dat elke hap een overwinning is die gevierd dient te worden, precies zoals zíj een overwinning op óns zouden vieren. Of ben je het niet eens met de keuze van je zus?’

‘Misschien allebei,’ zei Marianne. ‘Misschien verbaas ik me over hun voorgenomen huwelijk. Edward is heel aardig en ik mag hem heel graag. Maar hij is niet de jongeman… Ik mis iets… Hij is niet aantrekkelijk. Hij heeft niet de gratie die ik zou verwachten bij de man op wie mijn zus verliefd zou worden. Zijn ogen hebben alle levendigheid, al het vuur dat direct goedheid en intelligentie verraadt. En verder ben ik bang, mama, dat hij geen smaak heeft. Hij houdt niet echt van muziek en alhoewel hij Elinors beeldjes van drijfhout bewondert, is het niet de bewondering van iemand die hun waarde ziet. Hij bewondert als een geliefde, niet als een kenner. Voor mij moeten deze twee mensen samen verder als twee zeepaardjes die verliefd vervlochten zijn tijdens hun onderwater-rendez-vous. Ik zou niet gelukkig zijn met een man wiens smaak niet in alle opzichten met de mijne overeenkomt. Hij moet van dezelfde dingen houden: dezelfde boeken, dezelfde muziek. O, mama, hoe suf, hoe saai heeft Edward ons gisteren uit dat dagboek van die schipbreukelingen voorgelezen. Zelfs die passage toen de verdoemde protagonist met een zonnesteek zich realiseerde dat de andere zeeman, op wie hij had vertrouwd en van wie hij steun en bescherming verwachtte, niet meer was dan een emmer die op een stok balanceerde! Die gekwelde zinnen, die me vroeger bijna gek maakten, werden zó tergend langzaam en zó akelig onverschillig voorgelezen!’

‘Hij had ongetwijfeld beter elegant en eenvoudig proza kunnen nemen. Dat vond ik toen al, maar jij moest hem zo nodig dat dagboek van die schipbreukelingen geven!’

‘Nou, dat is mijn favoriete boek. Maar we moeten verschillen toestaan. Elinor voelt anders dan ik, misschien vindt ze het niet zo erg en wordt ze gelukkig met hem. Maar het zou mijn hart hebben gebroken als ik van hem had gehouden en hem zo ongevoelig had horen voorlezen. Mama, hoe meer ik van de wereld weet, hoe meer ik ervan overtuigd raak dat ik nooit een man zal vinden van wie ik echt kan houden, op wie ik kan vertrouwen dat hij me beschermt! Ik ben zo veeleisend!’

‘Dat weet ik, lieverd.’

‘De man die ik kies, moet al Edwards goedheden hebben en zijn uiterlijk en manieren moeten die goedheid zo veel mogelijk uitstralen.’

‘Vergeet niet, lieverd, dat je nog geen zeventien bent. Het is veel te vroeg in je leven om aan dat geluk te wanhopen. Waarom zou jij minder geluk hebben dan je moeder?’

•••

4

‘Wat jammer, Elinor,’ zei Marianne, ‘dat Edward geen zin heeft om mooie beeldjes van drijfhout te maken.’

‘Geen zin heeft!’ antwoordde Elinor. ‘Hoe kom je daar nou bij? Hij snijdt niet zelf drijfhout, maar vindt het geweldig om te kijken hoe anderen ze maken en om hun resultaten te bewonderen. Ik verzeker je dat hij echt niet onhandig is in dingen doen, maar hij heeft het gewoon nooit geleerd. Had hij dat wel, had hij geleerd hoe hij met een lang, gebogen mes moest omgaan, dan was hij vast een goede snijder geworden. Hij vertrouwt voor dat soort zaken niet op zijn eigen oordeel en geeft daarom liever niet zijn mening over een model van een gebouw of schip van ruw drijfhout. Maar hij heeft een aangeboren, eenvoudige smaak, die zeer goed is. Als hij goede instructies zou krijgen, zou hij volgens mij kunnen houtsnijden en zelfs een goede houtsnijder kunnen worden.’

Marianne durfde daar niets tegen in te brengen en zei niets meer, maar zijn goedkeuring, die volgens Elinor werd opgewekt door de drijfhouten figuren die andere mensen hadden gemaakt, was volgens haar heel iets anders dan de vervoering en de verrukking die smaak werden genoemd. Maar hoewel ze in zichzelf glimlachte om Elinors vergissing, had ze bewondering voor de liefde waaruit die voortkwam.

‘Marianne, ik hoop dat je hem niet op alle gebieden onhandig vindt. Want als dat zo is, ben ik bang dat je nooit beleefd tegen hem zult kunnen zijn.’

Marianne wist niet wat ze daarop moest zeggen en probeerde afwezig een meervalgraatje uit haar keel te verwijderen dat daar al vanaf de lunch zat. Ze had geen verklaring voor de gevoelens van haar zus, maar kon ook niet vertellen dat ze het niet met haar eens was. Uiteindelijk hoestte ze een keer, klopte op haar borstkas en zei: ‘Voel je niet aangevallen als ik niet evenveel zijn goede kanten waardeer als jij. Ik heb nog niet vaak de kans gehad om zijn gedachten te peilen, maar vind hem buitengewoon aardig en gevoelig. En dat vind ik zeer waardevol en bewonderenswaardig.’

Elinor zei glimlachend: ‘Ik weet zeker dat zijn beste vrienden niet ontevreden zouden zijn over je mening. Ik zou niet weten hoe je het beter had kunnen zeggen.’

Marianne hoestte drie keer diep vanuit haar buik en – aha! – het graatje schoot eruit. Het ketste af op de muur en schoot over de vloer.

‘Over Edwards gevoel en zijn goedheid,’ ging Elinor verder, ‘daar kan niemand aan twijfelen als je met hem ongedwongen hebt kunnen praten. Hij heeft me zijn zeer intrigerende theorie over de Verandering verteld en hij heeft een zeer brede kennis over wat belangrijk is voor onze veiligheid. Om een voorbeeld te geven: hij kent de meeste soorten Cirripedia en kan ze op hun stam en onderstam indelen. Zijn excellente kennis en zijn principes verbergt hij achter zijn verlegenheid, waardoor hij meestal niets zegt. Ik ken hem behoorlijk goed, ken zijn stemmingen en zijn mening over literatuur en smaak en ik durf te zeggen dat hij over het algemeen zeer goed geïnformeerd is, dat hij ontzettend graag boeken leest, dat hij veel fantasie heeft, dat hij goede en correcte observaties maakt en dat hij een verfijnde, zuivere smaak heeft. En hij groeit nog steeds, zowel op het gebied van vrienden maken als wat betreft zijn manieren en zijn persoon. Op het eerste gezicht lijkt hij niet handig en kan hij niet knap worden genoemd, maar toch – sorry lieve zus, maar dat is echt heel storend!’

Marianne, die bezig was om haar tanden met het opgehoeste graatje schoon te wrijven, zei glimlachend: ‘Ik zal hem vast heel snel knap gaan vinden, Elinor, als het niet nu al is. Als je zegt dat ik van hem moet houden als van een broer, dan zal ik de onvolmaaktheid van zijn gezicht niet meer zien, net zoals ik die van zijn hart nu niet meer zie.’ Ze lachte even en viel weer op haar achterste kiezen aan.

Ondertussen had Elinor doordat Marianne het woord ‘broer’ had gebruikt al spijt van de warmte waartoe ze zich had laten verleiden. Ze had Edward heel hoog zitten en dacht dat dit gevoel wederzijds was. Maar daar moest ze zeker van zijn, wilde ze Marianne haar oordeel over hun band laten aanpassen. Ze wist dat Marianne en haar moeder het ene moment aan het raden waren en het het volgende moment zeker wisten – dat voor hen wensen hopen was en hoop verwachting was. Ze probeerde de echte stand van zaken aan haar zus uit te leggen.

‘Ik zal niet ontkennen,’ zei ze, ‘dat ik hem heel hoogacht – dat ik hem hoog inschat, dat ik hem aardig vind.’

Marianne had haar graatje neergelegd en barstte nu verontwaardigd uit: ‘Hoog acht! Aardig vindt! Kikkerkoud, Elinor! Nee! Erger nog! Slangenkoud! Hagedissenkoud! Bang om anders te zijn! Als je nog één keer woorden als “hoogacht” gebruikt, ben ik hier weg.’

Zonder dat ze het wilde, moest Elinor lachen. ‘Sorry,’ zei ze, ‘ik wilde je echt niet boos maken door zo kalm over mijn gevoelens te praten. Maar ik weet niet zeker hoe zijn gevoelens voor mij zijn. Er zijn momenten dat ik daaraan twijfel en tot ik daar zeker van ben, moet jij je niet verbazen dat ik elke aanmoediging van mijn kant wil vermijden, en zeker niet wil denken of geloven dat het meer is dan het is. In mijn hart voel ik weinig – eigenlijk geen twijfel over zijn gevoelens. Maar er speelt nog meer dan alleen zijn gevoelens. Hij is niet onafhankelijk. Hoe zijn moeder echt is, weten we niet; maar door Fanny’s opmerkingen over haar gedrag en meningen denken we dat ze niet aardig is; en tenzij ik me heel erg vergis, is Edward zich er ook zeer van bewust dat hij zich veel moeilijkheden op de hals haalt als hij wil trouwen met een vrouw die geen woning heeft die diep genoeg landinwaarts ligt om beschermd te zijn tegen welke bloeddorstige haaiensoort dan ook die op een ochtend uit het water komt zetten.’

Marianne was verbaasd hoezeer de fantasie van haar en haar moeder de werkelijkheid overtrof.

‘En dan ben je nog niet eens met hem verloofd!’ zei ze. ‘Maar dat zal binnenkort wel gaan gebeuren. Toch zie ik twee voordelen in de vertraging. Ik zal je niet zo heel snel verliezen en Edward krijgt nu meer kans om zijn aangeboren smaak voor jouw favoriete bezigheid te ontwikkelen, wat noodzakelijk is voor jouw toekomstig geluk. O! Als jij hem zover zou weten te krijgen dat hij zelf wil kunnen houtsnijden, zou dat geweldig zijn!’

Elinor had Marianne verteld wat ze echt dacht. Ze kon haar gevoel voor Edward niet zo stellig onder woorden brengen als Marianne erin geloofde. Er hing soms een gebrek aan energie om hem heen, alsof hij moest bijkomen van maagkrampen na een slechte vissoep – als dat niet wees op onverschilligheid, dan beloofde het in elk geval niet veel goeds. Tot ze zeker wist wat zijn gevoelens waren, was Elinor er niet gerust op. Ze durfde niet op zijn gevoelens voor haar te vertrouwen, terwijl haar moeder en haar zus er zeker van leken te zijn.

Toen Fanny hoorde over Edwards aandacht voor Elinor was dat genoeg om haar bezorgd en onbeleefd te maken. De dame greep direct de kans om haar schoonmoeder te beledigen en had het uitgebreid over de grote verwachtingen van haar broer, over het besluit van mevrouw Ferrar dat allebei haar zonen een goed huwelijk moesten sluiten en over het gevaar van het omgaan met een jonge vrouw die hem ‘probeerde binnen te halen als een getijdenstroom’. Van mevrouw Dashwoods antwoord droop de minachting af toen ze zei dat, al zouden ze onder water in een grot bij de pijlstaartroggen moeten gaan wonen, haar geliefde Elinor geen week langer aan dergelijke insinuaties blootgesteld hoefde te worden.

In een dergelijke stemming kreeg ze een brief, die zeer goed getimed nieuws bevatte. Er werd haar het gebruik van een gammele hut aan zee aangeboden door een familielid van haar, een bejaarde excentrieke monsterjager en avonturier die net was teruggekomen van de wateren op Madagaskar, waar hij de beruchte Malagassische slangenman had gevangen en gedood. Toen hij terug was, had hij zijn erfgoed opgeëist, een aantal kleine eilandjes voor de kust van Devonshire. Sir John (want zo heette hij) had begrepen dat mevrouw Dashwood op zoek was naar onderdak. En hoewel de wateren van Devonshire bekendstonden als de meest monsterbehekste stukken van de Engelse oceaan en het huis dat hij aanbood niet veel meer was dan een hutje boven op een uitstekende rots aan de windkant van Pesteiland, het kleinste eilandje van de archipel, verzekerde hij haar dat alles wat zij noodzakelijk achtte zou worden gedaan. Sir John zelf verzekerde haar, aangezien hij zeer veel ervaring had met de akelige bewoners van de inktzwarte diepte, dat als zij en haar gezin op zijn eiland kwamen wonen hun alle mogelijke veiligheidsmaatregelen zouden worden aangeboden. Hij drong erop aan dat ze met haar dochters naar Deadwindeiland zou komen, de plek waar zijn eigen huis stond en van waaruit ze zelf kon bekijken hoe Barton Cottage – zoals het gammele, uitgewoonde hutje op Pesteiland werd genoemd – zo comfortabel mogelijk voor haar kon worden gemaakt. Niet al te comfortabel natuurlijk, ging hij verder, want gezien het aantal muskieten dat constant in en om het huis zwermde, was dat niet echt haalbaar. Maar ze kon bekijken hoe het bewóónbaar kon worden gemaakt. Ondanks dit gemuggenzift leek sir John oprecht bereid hun een onderkomen te verschaffen. De hele brief, volgeschreven in het kriebelige handschrift van een man die gewend was schatkaarten en hulpkreten te schrijven, maar geen liefdevolle uitnodigingen naar verre familie, was vriendelijk van toon.

Mevrouw Dashwood verspilde geen tijd aan overleg of onderzoek. Al lezend had ze haar besluit al genomen. Uit Norland en omgeving vertrekken was niet langer iets slechts, het was een wens, het was een zegen in vergelijking met de akelige positie de gast van je schoondochter te zijn. Ze schreef direct terug naar sir John Middleton dat hij zeer vriendelijk was en dat ze zijn aanbod graag aannam.

Toen ze haar pen neerlegde en naar Marianne, Elinor en Margaret riep dat ze hun spulletjes moesten gaan pakken, schoot de bliksem door de lucht en schoof er een wolk voor de maan.

•••

5

Mevrouw Dashwood stond zichzelf kort het plezier toe om haar schoonzoon en zijn vrouw te vertellen dat ze een blokhut aan de kust had gevonden en niet langer meer bij hen zou hoeven wonen. Ze waren stomverbaasd. Zeer tevreden legde mevrouw Dashwood uit dat ze naar de kust van Devonshire gingen. John Dashwood hapte naar adem en sloeg een hand voor zijn mond. ‘Niet de kust van Devonshire!’ riep hij en hij werd inbleek, terwijl zijn vrouw gemeen lachte omdat haar schoonmoeder binnenkort geen lastpost meer zou zijn, behalve misschien voor de ingewanden van een of andere roofzuchtige, op de bodem van de oceaan levende duivel.

Edward Ferrars draaide zich haastig naar haar toe en zei verbaasd en bezorgd, de reden daarvoor kende ze: ‘Devonshire! Gaan jullie daar echt naartoe? Het is zo ver hiervandaan! Waarom daarnaartoe? In hemelsnaam!’

Mevrouw Dashwood was zo blij dat ze een plekje voor haar en haar gezin had gevonden, dat ze niet hoorde hoe geschokt en geschrokken zijn normaal zo rustige stem klonk. Kalm legde ze de situatie uit. ‘Barton Cottage is een gammele hut van twee verdiepingen, die staat te wiebelen op een uitstekende rots boven de zee. Maar wel onder de bescherming van oude verdedigingswerken die zijn gebouwd door de scherpzinnige sir John. Ik hoop er veel vrienden van me te mogen verwelkomen. Er kunnen makkelijk een of twee kamers aan toegevoegd worden en als vrienden het niet erg vinden om zo ver te reizen om me te zien en als ze een kapitein kunnen omkopen om mee te mogen reizen, dan heb ik genoeg plek om hen onder te brengen.’

Ze eindigde met een vriendelijke uitnodiging voor mevrouw en meneer John Dashwood om haar in Barton Cottage op te komen zoeken, waar ze allebei niet enthousiast op reageerden, en Edward kreeg een nog vriendelijker uitnodiging, want ze wilde Edward en Elinor niet scheiden en ook wilde ze mevrouw John Dashwood laten zien hoe belachelijk ze het vond dat die tegen hun huwelijk was.

Meneer John Dashwood vertelde zijn moeder een paar keer hoe ontzettend jammer hij het vond dat ze zo ver weg een huis had gevonden, zodat hij niet in staat was om te helpen met het verhuizen van haar spullen uit Norland. Hij vond het echt vervelend van het huis en zo, zeker als de meubels over het water werden verhuisd, wat betekende dat hun moment van aankomst op hun nieuwe adres zeer onduidelijk was.

Mevrouw Dashwood had het huis voor twaalf maanden besproken en zoals ze haar zoon en schoondochter vertelde, was het al voorzien van gaas, afvoerpluggen en alarmbellen die elk huis aan de zeekust nodig had tegen de dreiging van vernielingen, en meer esoterische vondsten van sir Johns wijsheid, die – zo had hij haar verzekerd – onopvallend maar zeer effectief waren. Door Elinors gezonde verstand was het aantal bedienden dat ze meenamen teruggebracht tot vier: een meid, een bewaker en twee toortsdragers, die ze snel hadden uitgezocht uit de mensen die voor hen op Norland werkten. De bedienden vertrokken onmiddellijk naar het huis om de komst van hun meesteres voor te bereiden.

Mevrouw Dashwood liet de hoop varen dat haar stiefzoon zich aan zijn belofte aan zijn stervende vader zou houden. Hij had het steeds vaker over de stijgende kosten van de bescherming van het huis, nu het lentegetijde op komst was en het Hoogst Gevaarlijke Seizoen weer aanbrak, en ook over de constante aanval op zijn beurs en over de grote kans dat zij en de meisjes onderweg of snel na aankomst zouden sterven aan de kust van Devonshire en dat hij dan voor de begrafeniskosten op zou moeten draaien; kortom: hij leek eerder geld nodig te hebben dan dat hij het weg wilde geven.

Ze schreiden hete tranen bij hun laatste afscheid van de plek die ze zo liefhadden. ‘Lief, lief Norland!’ zei Marianne terwijl ze alleen voor het huis heen en weer slenterde en zware regenval haar mantel doornat maakte. ‘Wanneer zal ik niet meer om je treuren! Wanneer zal ik leren om me ergens anders thuis te voelen! O! Heerlijk huis, kun je begrijpen hoe ik lijd door je van hieraf te bekijken, vanaf deze plek waar ik je misschien nooit meer zal zien! Jij zult hetzelfde blijven, onbewust van het plezier of het verdriet dat je veroorzaakt en ongevoelig voor elke verandering in de mensen die in je huizen! Maar wie blijft er over om van je te genieten?’

•••

6

Het eerste deel van hun reis was simpel: in een postkoets reden ze naar de haven in Brighton, waar ze hun lichtgewicht, spitse reisschoenen verwisselden voor dikke overschoenen om hun voeten te beschermen, mochten ze door een ongelukkig voorval in het water belanden. De Dashwoods gingen in een rij bij de haven staan om de zegen van een prelaat te ontvangen, gevolgd door de oude, laatste rituelen voor iemand die een zeereis ondernam. Zeemeeuwen cirkelden boven hun hoofden en leken treurig naar hen te krijsen terwijl ze aan boord stapten van een driemaster, de zwaarbewapende schoener Tarantella, die hen naar de kust van Devonshire zou brengen.

Elinor huiverde toen de kust van Sussex achter hen verdween en ze aan alle kanten omringd waren door de ziedende zee. Marianne droomde verwachtingsvol van haar nieuwe leven en vond de kapitein van de Tarantella, een harde, verweerde man met een reumatische loop en een pijp uit een maïskolf, de charmante aankondiger van de romantiek en het avontuur dat hun wachtte.

Elinors vrees leek waarheid te worden, want toen ze naar stuurboord voeren nadat ze Dorset waren gepasseerd en de smalle inham binnenvoeren die naar de eilanden van sir John leidde, schreeuwde diezelfde kapitein dreigend naar zijn mannen dat ze hun posities moesten innemen. Direct stond het twaalftal ruige bemanningsleden grimmig op het voordek en schoten en herlaadden ze vanachter een zeekist op het midden van de schoener hun donderbussen en vuursteengeweren.

Voor de Dashwoods een idee hadden van wat hen bedreigde, plofte er iets hard tegen de romp; de grote mast knapte af en maakte een gevaarlijk scherpe hoek waardoor de scheepsjongen, die in het kraaiennest zat, hard naar voren schoot; binnen een seconde klemde de ongelukkige zeeman zich wanhopig aan de dwarsra’s vast en hing naast de boegspriet net boven de golven. Het schip helde zwaar over naar bakboord doordat het grote zeil nutteloos flapperde. De Dashwoods klemden zich angstig aan elkaar vast toen er een enorme mond aan het wateroppervlak verscheen, die zich wijd opensperde en twee rijen puntige vlijmscherpe slagtanden onthulde. De mond rees op uit het water en greep moeiteloos de scheepsjongen.

Mevrouw Dashwood reageerde als eerste, de zeelui waren nog hun donderbussen aan het laden en de stuurman trok het teerkleed van het kanon. Ze griste een reservepeddel uit het want, brak die met een korte beweging op haar knie in tweeën en stak de scherpe, afgebroken punt in de kolkende zee – recht in het glimmende, diepliggende oog van het beest. ‘Omhoog, moeder! Hoger!’ gilde Elinor, die zwaar op het platte uiteinde van de peddel ging hangen om de scherpe punt in de hersens van het zeemonster te kunnen duwen. Het beest verminderde zijn greep op het verbrijzelde lichaam van de scheepsjongen, viel stuiptrekkend terug in het kolkende water, rolde heen en weer – toen werd het stil en even later kwam het met zijn buik omhoog aan de oppervlakte drijven, zijn schubben glinsterden blauw en groen in de zon, er stroomde bloed uit zijn kapotte oog.

‘Mijn god,’ zei de oude kapitein verbijsterd, met zijn pijp slap afhangend in een hand. ‘U hebt hem verslagen.’

‘Zeker weten dat het tussen hem en ons ging!’ riep Marianne. Ze ademde zwaar van opwinding.

‘Aiai, dat klopt.’

In de diepe stilte die daarop volgde, vulden hun oren zich met een laag, scheurend geluid toen het lichaam van de scheepsjongen lawaaierig door duivelse vissen werd opgegeten. Ten slotte trok de kapitein aan zijn pijp en zei: ‘Laten we bidden dat dit het ergste en verschrikkelijkste is dat u in dit achterlijke land mee zult moeten maken, want dit is een goudvis vergeleken met het Kaakbeest uit Devonshire.’

‘Het… wat?’

Maar verder praten werd onmogelijk. De eerste matroos kwam vertellen dat ze zojuist de derde lengtegraad gepasseerd waren en nu in het gebied voeren dat bekendstond en gevreesd werd als de kust van Devonshire. De kapitein verontschuldigde zich dat zijn bijgelovige zeelui hen niet verder wilden brengen. De Dashwoods werden behoedzaam in een klein bootje op zee gezet, waarna het erbarmelijke vaartuigje werd losgesneden en in de richting van het Pesteiland werd geduwd. Toen de schoener achter hen uit het zicht verdween, riep de kapitein: ‘God zij met jullie!’ en hij draaide zich om en liep weg. Dit gebaar bracht een zekere kilte met zich mee, alsof de hele wereld zich van hen afdraaide. Deze ontmoedigende indruk werd versterkt doordat het hoofd van de scheepsjongen langzaam voorbijdreef, er zat zeewier in een oogholte.

Dankzij de vaardige hand van mevrouw Dashwood aan het roer en Elinors vaardigheid in het lezen van de kustkaart die sir John bij zijn brief had ingesloten, bereikten ze het Pesteiland: een rotsig en hobbelig land, niet breder dan twaalf kilometer en bezaaid met verlaten plateaus, bosjes dode bomen en moerassen. Midden op het eiland stond één enkele heuvel met een grillige top.

Barton Cottage lag op de winderige noordkant, iets landinwaarts aan een kleine baai of kreek die in het noordwestelijke gedeelte van het eiland sneed als een wrede mond. De Dashwoods vrolijkten wat op door het welkom van hun bedienden terwijl ze uit hun kleine bootje op de wiebelende aanlegsteiger stapten die uit de kreek stak. Maar hun huisje was klein en compact – zeker in vergelijking met Norland was het klein! Het stond op een stenen richel, ruim een meter boven de zeespiegel en van de voordeur leidde een wiebelende houten trap naar een kleine, krakende steiger. Nergens waren dorpen of dorpelingen te zien – ze zagen geen ander gebouw dan hun eigen huisje. Dikke plakken modder, soms vermengd met plukken onbekende planten, lagen overal om het huisje heen.

Even waren ze alle vier druk met het uitladen en neerzetten van hun persoonlijke eigendommen, met hun boeken en andere spullen hoopten ze een huiselijke sfeer te creëren. Margaret, met haar avontuurlijke geest, vertrok al snel enthousiast roepend over een modderpaadje naar hun nieuwe onderkomen. Mariannes fortepiano werd uitgepakt en netjes neergezet; Elinor pakte haar dertien messen voor drijfhout uit en was blij toen de bedienden haar vertelden dat overal langs de kust drijfhout lag.

In deze bezigheden werden ze gestoord door de komst van hun huisbaas, die hen welkom heette op Barton Cottage en om hun alles uit zijn eigen huis en haven aan te bieden wat ze op dat moment nog niet hadden.

Sir John was een imposante man, verweerd en donkerbruin verbrand door zijn jaren in de tropen. Hij had altijd de overtuiging gehad dat de Verandering het gevolg was van een vloek van een van de stammen die door de eeuwen heen onder Engelands koloniale juk hadden gezwoegd en had bijna twintig jaar gezocht naar de boosdoeners. Hij had nooit bewijzen gevonden voor zijn idee, wel voor het gevaar uit zijn geboorteland, maar had ondertussen wel een leven lang prachtige avonturen opeengestapeld. Sir John had de bron van de Nijl gezocht, had op steile vulkaanhellingen in Peru gestaan en diep in de onbegaanbare jungle van Borneo. Behalve in bed droeg hij altijd een blinkende machete aan zijn riem, een vijf centimeter lange zilveren dolk in zijn schoen en een ketting met mensenoren om zijn nek. Zijn kale hoofd was net als de nieuwe maan rond en vol kraters, maar zijn wenkbrauwen en baard waren zo dik als het struikgewas in het Amazonegebied en zo wit als de sneeuw op de Kilimanjaro.

Nu hij half gepensioneerd was van zijn avonturenleven, verzamelde sir John prijzen, zoölogische, plantaardige en minerale prijzen; de eilanden van zijn archipel zaten vol geheimzinnige groeven, waren bezaaid met bijenraten en tuinen vol orchideeën en zeldzame bloemen uit Zanzibar. In zijn hok, tussen de muffe, donkerkleurige leren meubels, stond een schaakbord met stukken uit neushoornbot, en er waren planken met stoffige boeken over oude Afrikaanse, Inca- en Aziatische stammen en exemplaren van 112 verschillende vlinders, allemaal op hout geprikt, hun veelkleurige of gestreepte vleugels voor eeuwig lamgelegd.

Maar zijn grootste prijs was de meid op het eiland: Kukaphahora, inmiddels lady Middleton, een één meter tachtig lange, met juwelen behangen prinses, van een stam afkomstig van een verafgelegen atol. Haar dorp had sir John als een god aanbeden – tot ze ontdekten dat hun nieuwe god midden in de nacht in een mijn ging graven om de diamanten die daar diep onder hun dorp schitterden naar boven te halen. Ze castreerden hem en zijn mannen bijna, maar die wisten zich vrij te vechten, maakten het dorp met de grond gelijk, vermoordden de mannen en namen de vrouwen met zich mee.

De komst van de Dashwoods leek sir John oprecht plezier te doen en hij maakte zich echt druk om hun comfort. Hij was meestal goedgehumeurd, hoewel misschien wel wat excentriek naar hun beschaafde maatstaven, en wilde dolgraag met hen zijn uitgebreide kennis over monsters en legenden delen. Hij vertelde dat het zijn grootste wens was dat ze veel met zijn gezin zouden optrekken en dwong hen praktisch om gezellig elke dag op Deadwindeiland te komen eten tot hun huis op orde was. Hij hield het niet alleen bij woorden, want binnen een uur nadat hij vertrokken was, kwam er een enorme mand vol eetbare exotische vruchten uit de bomentuinen van sir John en aan het eind van de dag volgden er twee vers gevangen steuren en een grote tas opiaten. Ook stond hij erop om al hun brieven naar de postboot te brengen, die brieven van en naar het vasteland bracht. En ten slotte mochten ze hem niet het genoegen ontzeggen om hun elke dag zijn krant te sturen.

Lady Middleton gaf hem de beleefde boodschap mee dat ze zou wachten met langskomen tot mevrouw Dashwood haar zou uitnodigen, zodat ze niet ongelegen zou komen. Deze boodschap werd met een even beleefde uitnodiging beantwoord, dus kwam de lady de volgende dag in een kleine pirogue met twee stoere roeiers, van wie de spieren glinsterden in de middagzon.

De Dashwoods waren natuurlijk zeer nieuwsgierig naar de persoon van wie zoveel van hun verblijf op Pesteiland afhing en de concubine van sir John viel zeer in de smaak. Lady Middleton was niet ouder dan zes- of zevenentwintig, ze was knap en haar ranke figuurtje was gewikkeld in lange, golvende gewaden in opvallende, tropische kleuren. Ze gedroeg zich elegant, zoals haar man het graag zag, maar het zou prettiger zijn geweest als ze een beetje van zijn warmte en oprechtheid had gehad. Ze deed gereserveerd en koel, alsof het feit dat ze gekidnapt was in een jutezak uit haar geboortedorp en de metamorfose tot bediende en hulp voor een Engelsman die veel ouder was dan zij haar om de een of andere manier dwarszat. Ze had niets te vertellen, behalve de normale vragen en opmerkingen.

Maar een gesprek was niet nodig, want sir John zat op zijn praatstoel en lady Middleton had de verstandige zet gedaan om hun oudste kind mee te nemen, een aardige jongen van een jaar of zes, met de ogen en de neus van sir John en van lady Middleton de lengte en het postuur. Ze vroegen naar zijn naam en zijn leeftijd, bewonderden zijn schoonheid en stelden hem vragen die zijn moeder voor hem beantwoordde, terwijl hij zich aan haar vastklampte en zijn hoofd gebogen hield. Bij elk formeel bezoek zou een kind aanwezig horen te zijn, het kon het onderwerp van gesprek zijn en in extreme gevallen kon het – als er iemand overboord moest worden gezet – dienen als voer voor de piranha’s die achter de boot aanzwommen. In dit geval duurde het minstens tien minuten om te bepalen of de jongen meer op zijn vader of op zijn moeder leek en in wat voor opzichten hij op hen beiden leek, want natuurlijk vond iedereen wat anders en was iedereen verbaasd over de mening van de anderen.

Sir John en lady Middleton gingen niet weg en lieten zich niet terugroeien naar Deadwindeiland voor ze de belofte hadden losgekregen dat ze de volgende dag zouden komen dineren.

•••

Mevrouw Dashwood griste een reservepeddel uit het want, brak die op haar knie in tweeën en stak de scherpe, afgebroken punt in het glimmende, diepliggende oog van het beest.

7

Een stel gespierde roeiers werd, heel attent, gestuurd door sir John om de Dashwoods naar Deadwindeiland te escorteren, zo’n negen kilometer oostelijk van Pesteiland. De dames waren er op hun heenreis langsgevaren en Elinor had nog een opmerking gemaakt over het enorme, bouwvallige landhuis, met tikitoortsen en krokodillenschedels op staken eromheen.

Lady Middleton liet zich voorstaan op haar elegante en overvloedige tafel en de rest van haar inrichting. Ze vond het heerlijk om haar Engelse bezoekers te verrassen met de gastvrije gewoontes van haar thuisland, zoals het kruiden van de soep met apenpis, en ze vertelde pas dat ze dat had gedaan toen de hele terrine leeg was. Maar sir Johns plezier in gezelschap was veel echter; hij had de gewoonte veel meer jonge mensen uit te nodigen dan er in zijn huis pasten en hoe lawaaieriger ze waren, hoe mooier hij het vond. Hij vertelde vooral graag lange verhalen over zijn dagen op zee, verhalen over het opdrijven van krokodillen, die zelfs nog lastig waren als hij ze wurgde, of over die keer dat hij scheurbuik had en op het dek vastgehouden moest worden terwijl zijn rottende voortanden met een verrekijker uit zijn mond werden geslagen.

De komst van een nieuw gezin op de eilanden vond hij altijd geweldig en in alle opzichten ging hij goed om met de bewoners aan wie hij zijn gammele, kleine hutje op Pesteiland had verhuurd. De jongedames Dashwood waren jong, knap en ongekunsteld. Voor hem was dat genoeg voor een positieve indruk; want ongekunsteld zijn of een van die gezichtspiercings die de onderlip vergroten, zoals hij in Afrika had gezien, waren de twee dingen die hij betoverend vond bij jonge meisjes.

Mevrouw Dashwood en haar dochters werden op de steiger door sir John opgewacht, zijn kale kop glom in de zon, hij lachte joviaal, hing nonchalant op zijn eikenhouten stok en streek door zijn lange, witte baard. Hij verwelkomde hen op Deadwindeiland met ongekunstelde oprechtheid, terwijl hij hen op een grote bank van zeehondenvel liet plaatsnemen. Er was alleen wat spanning bij hem te bespeuren toen hij het verhaal van hun heenreis hoorde en hoe mevrouw Dashwood het monster dat hen aanviel had afgemaakt. ‘Ik hoop,’ mompelde hij, ‘dat jullie je niet de woede van het Kaakbeest op de hals hebben gehaald.’

‘Het wat?’

‘Laat maar zitten, laat maar zitten,’ mompelde hij in zijn baard en hij veranderde van onderwerp, naar een van zijn favoriete zorgen, namelijk dat hij geen knappe jongemannen had kunnen uitnodigen. Ze zouden zien dat er maar één andere heer behalve hijzelf was; een zeer goede vriend, die ook op het eiland woonde en die – nu pauzeerde sir John even en ademde diep in – een beetje ‘ongewoon’was. Gelukkig was de moeder van lady Middleton, die op hetzelfde moment van hetzelfde hemelse tropische paradijseiland was ontvoerd als lady Middleton, ook net op Deadwindeiland aangekomen en ze was een heel aardige, prettige vrouw. De jongedames waren, net als hun moeder, zeer tevreden met de aanwezigheid van twee volslagen vreemdelingen.

De moeder van lady Middleton werd ‘mevrouw Jennings’ genoemd, omdat sir John dat grappig vond; haar echte naam had minstens veertien lettergrepen achter elkaar, met een aantal combinaties die de Engelse tong niet kon uitspreken. Ze was een oudere vrouw die veel praatte en ze lardeerde haar taal met haar onbegrijpelijke stamtaal en veel knipoogjes, elleboogjes en handgebaren. Voor het diner voorbij was, had ze veel ondeugende grappen gemaakt over geliefden en echtgenoten en zei ze lachend dat ze niet hoopte dat de gezusters Dashwood hun hart (of hun genitaliën – het handgebaar was niet geheel duidelijk) in Sussex hadden achtergelaten. Marianne ergerde zich vanwege haar zus aan deze woordeloze onbeschaamdheid en keek met zo’n oprechtheid naar Elinor om te zien hoe die reageerde dat Elinor daar meer verdriet om had dan om die grapjes van mevrouw Jennings.

Kolonel Brandon, de vriend van sir John, had een afschuwelijke kwaal. De gezusters Dashwood hadden er wel van gehoord, maar dit nog nooit zelf gezien. Er staken lange, natte tentakels op groteske wijze uit zijn gezicht, die alle kanten op kronkelden als een soort levend, slijmerig groen gezichtshaar. Ook hing er een rare aura om hem heen, ondefinieerbaar, maar zeer verontrustend, zelfs voor deze perverse aanhangsels. Je had het gevoel dat je, als je hem recht aankeek, een afgrijselijke zicht kreeg op alle verschrikkingen die onbekend en onvoorstelbaar achter onze wereld lagen die we konden zien en voelen. Verder was hij heel amusant. Los van die kronkelende tentakels die tot onder zijn kin reikten, was hij best onderhoudend, behalve dan dat hij een oude vrijgezel was, want hij zat aan de verkeerde kant van de vijfendertig. Hij was stil en ernstig, maar ook gevoelig en hij zag eruit als een heer.

Er was die avond niets dat hem als gezelschap aanbeval voor de Dashwoods, maar de hooghartige onzekerheid van lady Middleton was zo vervelend, dat in vergelijking daarmee de ernst van kolonel Brandon, ondanks de slijmerigheid van zijn gezicht, interessant was. Elinor keek vluchtig naar Marianne toen ze voelde dat haar zus onbeleefd aan hun nieuwe kennis wilde gaan vragen hoe hij aan zijn gezichtskwaal was gekomen. Er werd gefluisterd dat dergelijke fysieke stigmata ontstonden als je moeder zeewater had gedronken tijdens de bevalling, of dat ze het gevolg waren van een toverspreuk van een zeeheks. Maar het was hoe dan ook nooit een gepast onderwerp voor een beleefd gesprek en zeer zeker niet in het bijzijn van iemand die zelf die kwaal had.

Margaret kwam buiten adem terug van een lange wandeling over sir Johns landgoed en riep opgewonden: ‘Ik… ik… ik… heb … iets gezien… Iets… onvoorstelbaars… op het eiland!’

‘Vertel het me, liefje, dan kan ik het je uitleggen,’ bood sir John aan. ‘Ik ken Deadwindeiland en al zijn rare spelonken net zo goed als de littekens op mijn eigen hand.’

‘Nee. Het is iets op ons eiland – op het Pesteiland. Ik zag toen ik hier langs de kust wandelde een dikke stoom omhoogkronkelen vanuit de berg die midden op Pesteiland staat.’

Iedereen lachte hartelijk. ‘De bérg?’

‘Nou, het is eigenlijk meer een heuvel,’ zei Margaret blozend. ‘Maar toen ik er gisteravond naar keek, besloot ik hem een berg te noemen. De Margaretberg heb ik hem genoemd. En daaruit…’

‘Naar boven, jongedame!’ onderbrak mevrouw Dashwood haar. ‘En fris jezelf op voor het diner. Geen gepraat meer over bergen of kronkelende stoom of andere kinderfantasieën.’

Onwillig gehoorzaamde Margaret.

Kort daarna hoorden ze dat Marianne muzikaal was en vroegen ze haar wat te spelen. Op hun verzoek droeg ze een ballade van zevenendertig verzen voor die sir John had gecomponeerd over zijn ontdekking van en verliefd worden op en de daaropvolgende ontvoering van lady Middleton. De voordracht ontlokte veel applaus. Sir John verkondigde na elk vers luid zijn bewondering door hard met zijn stok op de grond te tikken en hij bleef hard doorpraten als Marianne aan het volgende vers was begonnen. Alleen kolonel Brandon, hij alleen, hoorde Marianne zingen zonder in vervoering te raken. Hij complimenteerde haar door zijn aandacht en zij kreeg daardoor respect voor hem, iets wat de anderen verbeurd hadden vanwege hun schaamteloze gebrek aan smaak. Hij zat doodstil met zijn kronkelende tentakels en met zijn handen gevouwen in zijn schoot. Hij maakte alleen het zacht klokkende geluid dat zijn tentakels altijd en eeuwig maakten om zijn krankzinnige nachtmerriegezicht.

Kolonel Brandon, de vriend van sir John, had een afschuwelijke kwaal. Een waarover de gezusters Dashwood wel hadden gehoord, maar die ze nog nooit zelf hadden gezien.

8

Mevrouw Jennings was weduwe, haar man en zonen waren meedogenloos afgeslacht in diezelfde overval waarin zij en haar dochters werden ontvoerd door sir John en zijn mannen. Daardoor had ze alle tijd van de wereld om de rest van de wereld met elkaar te laten trouwen. Op dat gebied was ze dan ook zeer ijverig aan het werk als ze de kans kreeg en ze greep iedere gelegenheid aan om bruiloften te arrangeren tussen alle jongelui onder haar bekenden. Mevrouw Jennings bezat ook grote inheemse eilandenkennis over hoe manlijke aandacht te trekken en te houden, die ze met alle dames deelde zodra ze in hun kring verkeerde.

‘Je moet een man in tranen zien te krijgen,’ zei ze tegen de verbijsterde gezusters Dashwood, ‘en vang dan drie van zijn tranen op in een lege jampot. Meng dat zoutige vocht met je eigen speeksel en smeer dit vervolgens op je voorhoofd voor je naar bed gaat. Zijn hart zal heel snel van jou zijn.’

Ze had opmerkelijk snel allerlei relaties door. En door deze gave kon ze al snel na haar komst op de Bartoneilanden insinueren dat kolonel Brandon tot over zijn oren verliefd was op Marianne Dashwood. Ze vermoedde dat al op de eerste avond dat ze elkaar hadden ontmoet, doordat hij zo aandachtig luisterde toen Marianne voor hen zong, en bij het tegenbezoek van de Middletons aan het huisje luisterde hij weer aandachtig naar haar. Het was zo voorbestemd. Ze wist het zeker. Het was ook een excellent paar, want hij was rijk en zij was knap. Vanaf het moment dat ze via sir John kolonel Brandon had leren kennen, probeerde mevrouw Jennings ervoor te zorgen dat kolonel Brandon een goed huwelijk zou doen. Ook spande ze zich altijd in om een goede echtgenoot, ook al had die een bizar inktvissengezicht, te vinden voor knappe meisjes.

Het voordeel voor haarzelf was niet onaanzienlijk, aangezien het haar sappige kletspraatjes over beiden opleverde. Op Deadwindeiland lachte ze naar de kolonel en op Barton Cottage naar Marianne. Al met al vonden ze haar allebei hinderlijk. En toen Marianne erachter kwam waarom ze zo vrolijk was, wist ze niet of ze moest lachen om de absurditeit ervan of kwaad moest worden om de onbeschaamdheid. Het leek een ongevoelige, snerende insinuatie met betrekking tot de rijpe leeftijd van de kolonel en zijn bizarre verschijning en wanhopige situatie als oude vrijgezel.