RAF GOOSSENS

KIEKEN

ZONDER

KOP 

2010

Uitgeverij Contact

Amsterdam/Antwerpen

Voor Zorro 

OUDEJAARSDAG 

1933

Emmanuel is een brave jongen. Geen kwaad woord over hem. Proper op zijn eigen, lief voor de beestjes. Hij werkt graag. Een baasje om fier op te zijn. Eentje uit de duizend. Eentje uit de boekjes. 

Hij heeft het niet gemakkelijk gehad, Emmanuel bedoel ik. ’k Heb hem te veel uit de wurggreep van zijn pa moeten sleuren. Rode striemen op zijn keel.

      ‘Hoe kunde gij zo wreed zijn?’ tierde ik dan. Mijn handen wrongen zich vast in mijn voorschort. Ze vermurzelden het haakwerk aan de rand. 

      ‘Sara, ge moet stoppen met Manu te verdedigen. Een schop in zijn kloten verdient hij.’ De hazenlip van Cocu, Emmanuels vader, trok altijd violet als hij zich opwond. 

      ‘En dan? Maakt dat u gelukkig. Gaat dat zijn probleem oplossen? Daarbij… hij heeft geen probleem.’

      ‘Het gaat om het principe. Ge kunt hem toch niet altijd over zijn bolleken wrijven? D’r mag toch eens duidelijk gezegd worden wat…’

      ‘Gezegd? Ge schreeuwt hem doof! Het scheelde geen haar of het jong moest met gesprongen trommelvliezen en een kapot strot naar ’t hospitaal. Zijn haar is verdomme in de krul geschoten van ’t verschieten.’ 

      ‘Uw prins Manu kan keien doen vechten. Als hij nog een keer zijn muil opendoet terwijl de brouwer in onze buurt is, sla ik zijn tanden uit en knutsel er een pijpenrekje van. Voor op de schouw. Hij moet leren luisteren. Het is een verwend jong, een kakkenest?je, een bedorven stront. Een beetje respect is toch niet te veel gevraagd.’

Emmanuel kan goed eten. Boterhammen met smout en bruine suiker. Vers, warm brood. Zijn ogen blinken als hij daar, na een godganse dag spitten, zijn tanden in zet.

Emmanuel heeft mij, zijn eigen moeder, met een spade de nek afgestoken. Zomaar. Zoals ge een kip de kop afkapt. Hebt ge al eens een kieken zonder kop zien lopen? Het bloed gutst eruit. Heel uw schoon plankier vol dikke gulpen rode stroperige pap. De kop blijft liggen, kakelend met een rochelende keel. Ge loopt u zot achter zo een beest. Het houdt zich niet in. Waarom zou het ook? Als ge niks ziet, is er geen reden om te stoppen.

Manu hield het spartelende soepkieken stevig vast en duwde het nekje tegen het kapblok. Het moest. Nieuwjaar zonder vlees was beschamend. De buren dachten nu al dat ze elke dag patatten aten met ajuinsaus. Soms droge boterhammen met zelfgemaakte rabarberconfituur. Zijn Maria was vel over been. Manu’s vingers nestelden zich in de nek van de kip. De magere hartslag joeg tegen zijn handpalm. De nekwervel voelde broos aan. Vlees en knoken. Het beestje keek de dood recht in de ogen. Manu keek terug. 

      Maria hief de bijl en hakte, ogen gesloten, in op het gekakel. Een doffe smak van ijzer door pluimen en nekbeentjes op hout. De kip snokte en sputterde. Het lijfje spartelde zich onstuimig los uit Manu zijn bezwete handen. De kop bleef liggen. De oogjes glazig en gelaten. 

Het kapwerk liet Manu aan Maria over; zelf kon hij het niet. Misschien hield hij te veel van die beesten. Hun fiere tred, die statige poten. Of was het de blinkende hoogmoed in hun ogen, die tot medelijden dwong? Hij voederde zijn kippen met maïs, oud brood en beschimmelde koeken die hij kreeg van bakker Verhulst enkele dorpen verder. Hij had nog iets te goed van Verhulst. Toen zich een nieuwe patissier in het dorp vestigde, had hij daar, op vraag van de bakker, achtereenvolgens een nest muizen, een hoop wespen en nog een pak ander ongedierte binnengestoken. Manu’s laatste pesterij, viskoppen stinkend naar verdoemenis, verstopt onder de smeltketel, was de doodsteek geweest voor de patissier. De geur sijpelde door in elk gebak, met liefde en zuivel gemaakt. De patissier trok naar de stad en schoot zich jaren later door het hoofd. Iedereen bleef hem ‘vissenkop’ noemen. 

Het gekakel en de lach van Maria doorwoelden de vrieslucht. Het geluid klom boven hun huisje in de vlooienroot en riep de buren naar hun achtertuin. De drie gezusters, Gust zonder benen, Wilfried en zijn moeder.

      De kip draafde van achterdeur tot achterdeur. Over het plankier, tussen de witloofknollen, het afgesneden kruid van wortels. Het kieken trok een sprintje in de scherpe bocht bij het achterhuis. Manu schoof uit over een plets ijsmodder. De drie gezusters, dikke dampen uitademend, kletsten zich op de billen. Toen Manu even later glibberde over de richel van het rioolputje, gilde Georgette, de jongste van de drie: ‘Ik heb in mijn broek gepist. Emmanuel, stopt ermee of ik moet hier gaan dweilen.’ 

      Manu gaf niet op. Hij rende achter de kip aan. Maria galoppeerde achter hem. Maria met haar graatmagere beentjes en het kleine bollige buikje. Tadadam, tadadam. Ze was in haar derde maand. De kip deed rikketik rikketik, maar dan veel sneller. Ge hoorde de stapjes bijna niet, zo snel trippelden de poten over de harde vriesgrond en de scheefgeslagen dalstenen. Manu liep als een boer op gladde kleigrond. Met opengesperde armen. Uiteindelijk dreef hij de kip in een hoek, maar het vleugelbeest gaf zich nog steeds niet gewonnen. Met een buitenissig hopje sprong het over de omheining op de kerkwegel. Daar hief het de vleugels, en stuikte tegen de grond. 

      Rotbeesten, dacht Manu, een kieken kan zich toch gewoon in de stoofpot leggen. Dood gaan we allemaal. Ge moet daar niet moeilijk over doen.

      Met een riek probeerde hij de kip dichter bij de omheining te trekken. Zowel de riek als zijn armen bleken te kort. Hij zette Maria voetje om haar over de draad te helpen, maar hij voelde dat ze niet durfde. Zij zette hém voetje. Manu pootte zijn kleiklompen in haar eeltige handen, verplaatste zijn gewicht, steunde op haar schouders. Hij gaf haar een klinkende kus en duwde zich omhoog. Maria gilde en loste Manus voeten. Zijn lijf schoof langs haar buikje. Zijn kin kletterde tegen haar schedel. De tranen sprongen in zijn ogen.

      Nu kwamen de zusters niet meer bij. ‘Godverdomme, het is nog geen Nieuwjaar en we krijgen hier al een vaudeville. Allee, Wilfried doe iets. Ge ziet dat ze sukkelen.’ Wilfried, zoals steeds in zijn schoon kostuum, draaide zich om en ging naar binnen. 

      ‘Allee, hoe durft hij nu? Zoude gij uw koningszoontje niet wat manieren leren?’ kakelden de drie gezusters tegen Wilfrieds moeder.

Manu at niet graag kleine beesten. Een droog stuk borst of peuzelbotjes waren niet zijn ding. Toen hij nog op het kasteel van brouwer Maes werkte, werd hij uitgenodigd om haas te eten. In zijn koetsierskostuum aan de schone tafel in de schone plaats. Vanboven blinken, vanonder stinken. Stoelen, stijl Louis-te veel, tafellaken recht van het bleekveld en kristallen glazen. 

      ‘Een glaasje rode wijn, Emmanuel? Dat past bij hazenvlees. Wist ge dat?’ vroeg madam Maes. Natuurlijk wist hij dat, hij leek niet op het achterste van een varken. Rode wijn bij rood vlees, witte wijn bij bleek vlees en vis. Hij knikte tegen madam. Beleefd. 

      De haas werd verdeeld door madam. 

      ‘Elk een stuksken en Ons Heer mag meekijken.’ Zijn bord werd doorgeschoven. Aardappelen, erwtjes en wortels, een stuk haas met een beetje saus. Na een kort gebed schaatsten de messen over de borden en de vorken prikten gaten in het vlees.

      Manu keek verstild naar zijn bord. ‘Madam, ’t is schaamtelijk dat ik het moet zeggen, maar ik lust geen haas.’ Hij had het beest een paar dagen in het washok zien hangen. De stank was niet te harden geweest toen hij daar met Maria scharrelde. Alle ogen draaiden zijn richting uit. Meneer, madam, de kinderen, een buur en zijn vrouw. Manu voelde de hardheid van het tafellaken. Als het aan de wasdraad hing, schoof het over uw vel gelijk een vlinderkusje. Op de tafel schuurde het je huid kapot. 

      ‘Het is goed Emmanuel. Mijn smaak moet niet uw goesting zijn. Geef het bord terug, jongen.’ Madam meesmuilde.

      Twintig seconden later stond het bord opnieuw voor zijn neus. Zonder haas, met aardappelen, erwten en worteltjes en een vlek saus. 

      ‘Madam, de haas heeft wel op mijn bord gelegen. Ik ga dat hier niet opeten.’ Het schaamrood steeg samen met de rode wijn onder zijn oksels langs zijn oren naar boven. 

      ‘Ola, Emmanuel krijgt chique manieren. Niet te hoog van de toren blazen, hé. ’t Is goed, ik laat een nieuw bord komen.’

Manu heeft nooit meer aan die tafel gezeten. Hij werd niet meer gevraagd en hij zou toch geweigerd hebben. Enkele weken later verliet Manu het kasteel en ging werken aan de dokken. Maria ging kinderkleedjes doorstikken in het naaiatelier in de stad. Een half jaar daarna verwoestte een grote brand een vleugel van het kasteel. 

Ik ben het. Sara.

      Ik ga het kort houden. 

      Ziet ge die rij huizen? Godvergeten tussen twee dorpen. Waarom ze daar geplaatst zijn, moet ge u niet afvragen. Ze staan daar te scheelogen met vocht aan de fundering, tocht door elke kier en kale Canadese populieren als versiersel.

      Gustje woont in het uiterste huisje links. Een klompenmaker, zonder benen. Zijn vrouw is met een Duits korporaaltje weggegaan na de Grote Oorlog. 

      Wilfried en zijn moeder. Het smalste huisje. Wilfried, een bescheten misdienaar van bijna zestien jaar, denkt dat zijn moeder onbevlekt ontvangen heeft. Een vader heeft hij nog niet gezien. Zij zwijgt erover. 

      Daarnaast drie zusters, Georgette, Josephine en Charlotte, elk getrouwd met een facteur, Gentil, Désiré en Arsène, in één klein huis, allen te gaar. Met een deftig hoopje kinderen. Eén groot kiekenkot.

      Op de hoek houdt Monique café. In haar huiskamer. Haar vent kreeg een obus in zijn kloten tijdens de oorlog en keerde niet weer. In café De Donkere Wolk drinkt de baas meer dan ’t volk. 

      Onze Emmanuel en zijn vrouw Maria wonen tussen de zusters en het café. Maria is in haar derde maand. De slet vertelde het me gisteren, vlak voordat Emmanuel, mijn godje, met gloeiend gekijf en geleuter me de kop afstak.

Een samenraapsel van volk dat god noch gebod kent. Ze kennen wel de woorden noodlot, piespot, duivenkot en hutsepot. Zelfs levensgenot, liefdesgrot en geleipot. 

      Het is zoals het is. 

      Goesting is goesting.

Wilfried stapte stuurs naar de keuken. Hij bond zijn schort voor met een afgelijnde strik. Twee gelijke eindjes en de lussen gekruist voor zijn onderlijf. Uit de kelder haalde hij oud brood. De korsten spaarde hij uit de snavels van Manu zijn kippen. De beestjes waren er niet content mee geweest. De haan besprong Wilfried elke keer als hij het kippenhok passeerde. De kippen legden minder eieren. Als wij geen brood krijgen, peinsden ze, krijgen jullie geen eieren. Stront bleven ze wel met verbetenheid leggen aan de achterdeuren. 

      Hij mengde het gehakt samen met het brood en een schamel ei. Een beetje zout, peper, en niet te veel nootmuskaat. De noot schraapte langs de rasp. Nootmuskaat voedde de geslachtsdrift. Dat wilde hij hun daarbuiten niet gunnen. 

      Hij hoorde de gezusters kakelen. Precies een kiekenkot, dacht hij. Hoor ze kletsen. Altijd commentaar. Op elkaar, op mij. Omdat ik proper ben, niet vloek, en niet onder de rokken van de meisjes wil tasten. Ik ben misdienaar, verdomme. Later wil ik een eigen parochie. Ik word herder van een hoop zedeloze schapen. Ik zal ze temmen. Manu als eerste.

Maria grabbelde door de afsluiting naar het kieken. Onder haar nagels zat vuil stof. Haar vingers waren bebloed. 

      Een schone vrouw, dacht Manu. ‘Nog een klein beetje, Maria. Ge hebt het bijna.’ 

      Maria rekte haar hele fijne lijf door de varkensdraad. Zoals gehakt door een vleesmolen. 

      ‘Voorzichtig. Straks maalt ge uw eigen in kleine stukjes.’ 

      Maria kreunde en graaide naar de pluimen. Ze schreeuwde toen ze beet had. Ze trok het beest dichterbij en haalde het langs de omheining naar boven. 

      ‘Alstublieft. Gij moogt het pluimen.’ Maria gaf het kippenlijkje aan Manu. Manu kletste met zijn vrije volle hand tegen haar bil. Het gekakel van de zusters laaide weer op. 

      ‘Wat staat ge daar te giebelen?’ Hij grolde gelijk een jonge hond. ‘In jullie kot.’ Giechelend schuifelden de zusters naar hun achterdeur. De jongste keek naar Maria en gromde eventjes terug. ‘Maak van ons feest iets goddelijks,’ riep Manu haar na. ‘Peinst dat ge op het kasteel zit. In de schoonste kamer.’ Stilletjes fluisterde hij tegen Maria: ‘Gelijk meneer en madam “het vetste-van-de-soep-brouwer-Maes-van-het-kasteel”. Voor één nacht moet dat toch kunnen. Vanavond wafels en morgen vol-au-vent.’ 

      De zusters lachten naar elkaar. Als er een feest was in hun huizenrij dan deden ze mee. Punt. Ze kregen een vingertje van het leven, maar eigenlijk wilden ze het hele lijf. Pakt wat ge niet laten kunt. 

Toen Manu drie dagen geleden thuiskwam, na twee ploegen gewerkt te hebben aan de dokken, lokte hij Maria mee naar de slaapkamer. In de haven had hij een schone oosterse sprei in zijn kopzak gemoffeld. Bij het lossen van een Japans schip schoot een kist open. Toevallig. Die dingen gebeuren. Een malheur zit in een klein hoekje en ge steekt dat een handje toe. Zware geweven stoffen en handgeschilderde prentjes van blote Chinese schonen vielen op de kasseien. De dokwerkers grabbelden gelijk zot naar de plaatjes. Een kunsthandelaar die van de Japans-Chinese oorlog profiteerde, zou zijn profijt moeten delen met grove handen. Manu griste één van de stoffen mee.

      De ploegbaas joeg hen uiteen, gelijk een kraai een troep duiven troebleert, nam zijn deel, en gaf enkele mannen opdracht het boeltje op te ruimen.

      Na zijn dienst bolde Manu met de fiets, samen met de Roste, zijn beste kameraad, en ander werkvolk, naar het station van Sint-Anneke. Aan de poort werden ze tegengehouden. Grote controle. De gendarmes keerden alle kopzakken binnenstebuiten, achterstevoren, konteverkeerd en averechts. Iedereen werd betast. Was er iets van de boot gevallen dat waardevol genoeg was? Manu keek rond. De agenten hadden hun werk goed voorbereid. Alle uitwegen waren afgesloten. Toen de gendarmes nog maar een paar fietsen van hem verwijderd waren, mompelde hij te luid: ‘Ja lap, ze hebben u bij uw kloten, Roste.’ 

      De Roste keek Manu recht in de ogen. Eerst wrokkig, daarna met een grijns. 

      De gendarme die Manu had gehoord, riep luid: ‘Rijd allemaal maar voort.’ Tegen de Roste glunderde hij: ‘U moesten we hebben, maatje mijne maat.’ 

      De volgende dag hoorde Manu dat de Roste tot een uur of tien in het cachot had gezeten. Hij had geweigerd zijn kopzak te openen, of zich te laten betasten, ook al had hij niks te verbergen. Met vijf gendarmes hadden ze hem uiteindelijk overmeesterd. 

      Manu beloofde om later een paar oliejekkers naar buiten te smokkelen voor de Roste.

Maria had de fijne stof bewonderd. 

      ‘Wat zoudt ge peinzen om nieuwjaar te vieren met iedereen uit deze rij huizen?’ Manu wachtte op een reactie. Maria keek naar hem en trok hem tegen haar gilet. Toen volgde in bed een hele reutemeteut van natte zoenen, wrijven van vel tegen vel en woelen in elkaars lijf. Manu rolde zwetend van haar af. 

      ‘Nieuwjaar. Met vlaggetjes? Warme chocomelk? Maurice met zijn trekzak, danséz, allee roulez.’ 

      Manu rolde een sigaret en liet de krinkelende rook uit zijn mond zwieren samen met zijn gedachten. Hij had ideeën zat. Het braakliggende stukje gemeentegrond omtoveren in een weide vol patatten. Een boksmatch in het café. De tramlijn barricaderen zodat Maria kon uitslapen op zondag. 

      ‘Ik vraag het eerst aan Gustje. Hij kan met zijn schone ogen Monique van ’t café overhalen. Gij vraagt het aan de zusters. Wilfried en zijn moeder kunnen we niet buitensluiten. Ge pakt de bluts met de buil. In het café zetten we de tafels aaneen en eten samen konijn of zo.’

      ‘Moeten we uw moeder niet vragen? Zij zit anders alleen thuis.’

      Manu antwoordde niet. Het klikte al een tijdje niet met zijn moeder. Het was nooit goed genoeg. Steeds afgeven op Maria, steeds een koevoet tussen hen twee willen drijven. Het moest gedaan zijn. Hij zou het haar eens zeggen, als het paste.

      ‘Laten we wafels bakken,’ stelde Maria voor. De stilte duurde haar te lang. 

      ‘Wafels is voor de kleine mannen.’

      ‘Laat ons dan op oudejaar wafels bakken en vol-au-vent op Nieuwjaar.’

      ‘Ola, ge wilt straks een hele week feest. Geld te veel misschien? Of hebt ge een suikernonkel in Amerika, waar ik niks van weet?’ 

      ‘Ik wil leven, Manu. We wonen hier nu een jaar. Gij werkt u zot in de dokken. In het naaiatelier zie ik de godganse dag geen streep zon. Dat noem ik geen leven.’

      ‘Moeten we het geld uit de bomen plukken?’ 

      ‘Gustje zal blij zijn als er aan zijn canadabomen geld hangt. Ge zult hem geen klomp meer zien maken.’ Maria keek door het beijzelde venster naar buiten. Een streep waterzon trok een groef over het beddenlaken. Maria zag het stof dwarrelen. Het maakte pirouettes in de zonnestraal.

Vorig Nieuwjaar zeemde Manu nog de vensters van de blauwe Rosengart LR2 van brouwer Maes. De automobiel moest blinken als de grote baas zijn nieuwjaarswensen deed aan zijn schatplichtige cafés. Alle drieëndertig etablissementen op één dag tijd. Manu frotteerde met het zeemvel over de bolle lampenkappen en de spaken.

      ‘Proper is niet schoon genoeg,’ zei madam Maes steeds. 

      De pezenwever, dacht Manu. Hij wist van Maria dat het ondergoed van madam niet meer proper te krijgen was. 

      ‘Ge krijgt geen tweede kans voor een eerste indruk,’ voegde madam eraan toe.

      Om acht uur ’s ochtends stipt startte Manu gelikt en gestreken in zijn chauffeurskostuum de wagen. Aan het eerste café was er een gedrang van klompenmakers, dokwerkers en mecaniciens. Die hadden hun eerste pint al binnen en stonden te wachten op de brouwer, die naar gewoonte een tournée générale gaf. Aangenamer dan een hoogdag, want van de pastoor kregen ze geen drank. 

      ‘Op de goede coöperatie en een vlotte passage.’ Brouwer Maes gaf gul handjes, klopte op schouders maar wenkte Manu als het voetvolk te opdringerig werd. De brouwer kwakte zijn brouwsel gemakkelijk naar binnen. 

      ‘Geef mijn chauffeur er ook eentje,’ riep hij naar de cafébaas. Dat was een teken dat brouwer en cafépatroon na het tappen van het bier in het achterkamertje verdwenen om onaffe rekeningen te vereffenen. 

      ‘Voor mij een limonaatje, baas.’ 

      ‘Wat gaan we hier krijgen? Ze gaan peinzen dat ik pis in mijn bier. Drinken. Compris?’ 

      Manu knikte en posteerde zich voor de deur en lepte aan zijn pint. Madam had hem duidelijk gemaakt dat er geen druppel alcohol in zijn lijf mocht komen. Die Rosengartautomobiel was met geld van haar familie betaald. Ze hadden er veel voor moeten opleggen om die vanuit Frankrijk hier binnen te krijgen. En ze wilde er nog mee naar Antwerpen deze week. ‘Let een beetje op dat ge geen malheuren hebt.’ 

      In het volgende café van hetzelfde laken een pint. Opnieuw stoof het volk zijn huis uit als de blauwe Rosengart kwam aansjezen. Opnieuw werd er getrakteerd en was de brouwer een geweldige vent.