Nora Ephron

Daar staat mij niets van bij

en andere herinneringen

Vertaald door Caecile de Hoog

2011

Uitgeverij Contact

Amsterdam/Antwerpen

Van Nora Ephron verscheen:

Wat baal ik van mijn hals

© 2010 Nora Ephron

© 2011 Nederlandse vertaling Caecile de Hoog

Oorspronkelijke titel I Remember Nothing and Other Reflections

Oorspronkelijke uitgever Alfred A. Knopf Publishers, New York

Omslagontwerp Zeno

ISBN9789025437237

D/2011/0108/906

nur 320

www.uitgeverijcontact.nl

Daar staat mij niets van bij

Al jarenlang vergeet ik alles, in elk geval sinds ik de dertig ben gepasseerd. Dat weet ik omdat ik er indertijd iets over heb geschreven. Ik kan het bewijzen. Natuurlijk kan ik me niet meer precies herinneren waar ik het heb opgeschreven en wanneer dat was, maar ik zou er nog wel achter kunnen komen als het moest.

Toen ik nog niet zo lang vergeetachtig was, kwam het weleens voor dat ik niet op een woord of een naam kon komen. Dan deed ik wat je gewoonlijk op zulke momenten doet: ik bladerde door een denkbeeldig woordenboek, probeerde uit te vogelen met welke letter het woord begon en hoeveel lettergrepen het had. Uiteindelijk kwam het vergeten woord weer bovendrijven. Ik zag zo’n black-out nooit als het begin van het einde, als voorbode van ouderdom en verval. Ik wist gewoon dat de vergeten term of naam me op een goed moment wel weer te binnen zou schieten. Toen ik eens naar de boekwinkel was gegaan om een boek over de ziekte van Alzheimer te kopen, was ik bij aankomst de titel vergeten. Dat vond ik erg grappig. En dat was het ook, toen.

Iets wat ik nooit heb kunnen onthouden is de titel van die film met Jeremy Irons. Die film over Claus von Bulow, weet je wel? Ik kon me altijd alleen maar herinneren dat het drie woorden waren, twee lange met in het midden het woordje of. Jarenlang kon ik me daar helemaal niet druk om maken, want niemand in mijn kennissenkring kon ooit op die titel komen. Op een avond waren we met z’n achten naar het theater, en geen van ons kon zich die titel herinneren. Uiteindelijk is een van ons in de pauze naar buiten gegaan om hem te googelen; toen ze terugkwam en ons vertelde wat het was, zwoeren we dat we hem nooit meer zouden vergeten. Voor zover ik weet, hielden de andere zeven zich aan hun belofte. Ik ben echter teruggevallen en kan je alleen vertellen dat het drie woorden zijn met of in het midden.

Trouwens, toen we er die avond uiteindelijk achter kwamen, waren we het erover eens dat het een slechte titel was. Geen wonder dat we hem niet konden onthouden.

Wacht, ik ga hem even googelen. Ben zo terug…

Hij heet Reversal of Fortune.

Hoe moet je zo’n titel in godsnaam onthouden? Hij slaat helemaal nergens op.

Maar wat ik eigenlijk zeggen wil: ik vergeet al jaren van alles, maar tegenwoordig gaat het anders in zijn werk. Vroeger geloofde ik dat ik er uiteindelijk op zou komen, en dat ik wat ik vergeten was dan wel zou onthouden. Nu weet ik dat dat onmogelijk is. Als iets weg is, is het ook echt weg. En nieuwe dingen beklijven ook niet.

Laatst sprak ik een man die vertelde dat hij een neurologische aandoening heeft waardoor hij zich de gezichten van mensen niet meer kan herinneren. Soms keek hij in de spiegel, zei hij, en had hij geen idee wie degene was die hem aankeek. Ik wil de ernst van zijn aandoening absoluut niet bagatelliseren, het is vast een erkend syndroom met een lange naam en hoofdletters, maar het eerste wat in me opkwam was: welkom in mijn wereld. Een paar jaar geleden biechtte de acteur Ryan O’Neal op dat hij zijn eigen dochter Tatum kort daarvoor op een begrafenis was tegengekomen zonder haar te herkennen, en dat hij zomaar even met haar geflirt had. Iedereen vond dat schandalig, maar ik niet. Een maand daarvoor was ik in een winkelcentrum in Las Vegas toen er een leuke vrouw lachend en met uitgestrekte armen op me af kwam. Ik dacht: wie is die vrouw? Waar ken ik haar toch van? Toen ze haar mond opendeed besefte ik dat het mijn zus Amy was.

Je vraagt je nu misschien af hoe ik had moeten weten dat mijn zus in Las Vegas was. Helaas moet ik bekennen dat ik dat niet alleen wist, maar dat ik daar zelfs met haar had afgesproken.

Zulke dingen maken me verdrietig en weemoedig, maar ze geven me vooral ook het gevoel dat ik oud ben. Ik heb veel symptomen die daarop wijzen, niet alleen lichamelijke. Soms herhaal ik mezelf. Ook zeg ik weleens: ‘Toen ik jong was…’ Het gebeurt me vaak dat ik de clou van een mop niet snap, hoewel ik doe alsof dat wel zo is. Soms, als ik een tweede keer naar een film of een toneelstuk ga, lijkt het net alsof het de eerste keer is, zelfs als het nog niet eens zo lang geleden was. Ik heb geen idee meer wie de mensen zijn die in het tijdschrift People staan.

Ik dacht altijd dat het kwam doordat mijn harde schijf vol was; nu kan ik er niet meer omheen en moet ik toegeven dat het tegendeel het geval is: mijn schijf wordt steeds leger.

Ik heb het toppunt van ouderdom – het Land van de Anekdotes – nog niet bereikt, maar dat zal niet lang meer duren.

Ik weet het, ik weet het. Ik had een dagboek moeten bijhouden. Ik had mijn liefdesbrieven moeten bewaren. Ik had ergens in Long Island City opslagruimte moeten huren voor alle papieren die ik dacht nooit meer te willen inzien.

Maar dat heb ik niet gedaan.

En soms móét ik wel concluderen dat ik me niets meer kan herinneren.

Zo heb ik bijvoorbeeld Eleanor Roosevelt ooit ontmoet. Het was in juni 1961 en ik zou stage gaan lopen in het Witte Huis van Kennedy. Alle stagiaires van Wellesly en Vassar College reden naar Hyde Park om de voormalige first lady te ontmoeten. Ik kon haast niet meer wachten. In mijn jeugd had er in de living bij ons thuis altijd een foto van haar met mijn ouders gestaan, in een theater waar een stuk van hen was opgevoerd. Mijn moeder had een corsage op en Eleanor droeg een parelketting. Ik heb dat altijd een iconische foto gevonden, als dat het juiste woord is, en als dat zo is, is het de eerste keer dat ik het goed gebruik. Wij behoorden tot die duizenden Amerikanen (in meerderheid Joden) die over een living beschikten en in die living een foto van Eleanor Roosevelt hadden staan. Ik was idolaat van die vrouw. Ik kon nauwelijks geloven dat ik met haar in dezelfde ruimte zou verkeren. Je zult je nu wel afvragen hoe het die dag in Hyde Park geweest was? IK HEB GEEN FLAUW IDEE. Ik herinner me niet wat ze zei of wat ze aanhad; ik kan nauwelijks een beeld oproepen van de kamer waarin we elkaar ontmoetten, hoewel ik een vage herinnering heb aan de gordijnen die er hingen. Maar wat ik me wel herinner is dat ik op weg ernaartoe verdwaalde. En sindsdien moet ik er als ik op de Taconic State Parkway rijd altijd aan denken dat ik daar verdwaald ben toen ik Eleanor Roosevelt zou ontmoeten. Maar van Eleanor Roosevelt zelf herinner ik me niets.

In 1964 kwamen de Beatles voor het eerst naar New York. Ik was erbij. Ik werkte bij een krant en was naar de luchthaven gestuurd om hun aankomst te verslaan. Het was op een vrijdag. Ik volgde hen het hele weekend. Op zondagavond traden ze op in de Ed Sullivan Show. Je zou kunnen zeggen dat de jaren zestig die avond begonnen, met de Ed Sullivan Show. Het was een historische avond. Ik was erbij. Ik stond achter in de zaal van het Ed Sullivan Theater en keek toe. Ik weet nog hoe onuitstaanbaar de fans waren – de tienermeisjes die stonden te krijsen en te gillen, en zich als idioten gedroegen. En nu wil je natuurlijk weten hoe de Beatles waren. Nou, dan ben je aan het verkeerde adres. Ik heb ze amper kunnen horen.

Ik deed mee aan de grote mars naar Washington tegen de oorlog in Vietnam. Het was in 1967 en die demonstratie was de belangrijkste gebeurtenis uit de geschiedenis van de antioorlogsbeweging. Er waren vele duizenden mensen. Ik was er met een vriendje, een advocaat. We hebben het grootste deel van de dag in een hotel liggen vrijen. Ik ben er niet trots op, ik vertel het alleen maar omdat het verklaart waarom ik me van die protestmars niets meer kan herinneren; ook weet ik niet of ik ooit bij het Pentagon ben aangekomen. Ik geloof het niet. Ik geloof niet dat ik bij het Pentagon ben geweest. Maar ik zou het niet met zekerheid kunnen zeggen.

Norman Mailer heeft een heel boek over die protestmars geschreven, The Armies of the Night genaamd. Het telt 562 bladzijden. Hij heeft er de Pulitzer Prize mee gewonnen. En ik kan er nog geen twee alinea’s over schrijven. Als je moest raden voor wie seks belangrijker is, voor Norman Mailer of voor mij, zou je zonder twijfel de eerste kiezen. Zo zie je maar weer hoe je je kunt vergissen.

Dit zijn nog een paar mensen die ik ontmoet heb zonder me daar iets van te kunnen herinneren:

Rechter Hugo Black

Ethel Merman

Jimmy Stewart

Alger Hiss

Senator Hubert Humphrey

Cary Grant

Benny Goodman

Peter Ustinov

Harry Kurnitz

George Abbott

Dorothy Parker

Ik was bij de tenniswedstrijd tussen Bob Riggs en Billy Jean King, maar op de plaats waar ik zat, kon ik er niets van zien.

De avond waarop Nixon zijn ontslag indiende heb ik voor het Witte Huis gestaan, maar het enige wat ik daarover kan vertellen is dat mijn portefeuille werd gestolen.

Ik heb vele legendarische popconcerten meegemaakt waarbij ik me hoofdzakelijk stond af te vragen wanneer ik weg zou kunnen, waar we zouden gaan eten, of het restaurant dan nog open zou zijn en wat ik zou bestellen.

Ik heb zeker honderd wedstrijden van de New York Knicks bijgewoond, maar het enige wat ik me daarvan kan herinneren is de avond waarop het andere team in de persoon van Reggie Miller in de laatste negen seconden nog acht punten scoorde.

In 1973 ging ik naar Israël om verslag te doen van de oorlog, maar mijn therapeut had me verboden naar het front te gaan.

Ik ben niet naar Woodstock geweest, maar voor hetzelfde geld was ik er wel geweest, want ook daar herinner ik me niets meer van.

In zekere zin is mijn leven aan mij voorbijgegaan. Als ik me er zelf niet eens iets van kan herinneren, wie zou dat dan wel kunnen?

Het verleden ontglipt me en met het heden lig ik voortdurend overhoop. Ik kan de dingen echt niet meer bijbenen. In mijn jongere jaren was ik in staat mijn weerstand tegen nieuwe vindingen te overwinnen. Na een korte periode van negativiteit wierp ik me op de keukenmachine van Cuisinart. Technologie intrigeerde me. Ik werd een groot voorstander van e-mail en blogs – vond ze romantisch, ik heb er zelfs films over gemaakt. Maar nu heb ik het gevoel dat bijna alle nieuwigheden er alleen maar zijn om mij een slecht gevoel te bezorgen omdat mijn geheugen zo achteruitgaat. Daarom heb ik een muur om me heen opgetrokken die me tegen al die dingen, of de meeste daarvan, moet beschermen.

Er is aan de andere kant van de muur veel wat mijn aandacht trekt, maar ik probeer het allemaal zo veel mogelijk te negeren. Zo wist ik heel lang niet wat het verschil was tussen soennieten en sjiieten. Uiteindelijk moest ik er wel achter komen. Toch vraag ik me nog steeds af waarom ik de moeite heb genomen. Was het niet genoeg om te weten dat ze niet met elkaar kunnen opschieten? En trouwens, ik ben het inmiddels alweer vergeten.

Om een paar dingen te noemen waar ik momenteel het fijne niet van wil weten:

De voormalige Sovjetrepublieken

De familie Kardashian

Twitteren

Alle Desperate Housewives, American Idols en Millionnaire Matchmakers

De broer van Karzai

Voetbal

Jay-Z

Alle nieuwe drankjes sinds het tijdschrift Cosmopolitan verscheen

Vooral dat drankje met gekneusde muntblaadjes. Je weet wel wat ik bedoel.

Wacht, ik zal het even googelen. Ben zo terug.

De mojito

We leven in het Googletijdperk, daar kun je niet omheen. En dat heeft zeker voordelen. Als je iets vergeten bent hoef je je iPhone maar open te klappen en je hebt het zo gegoogeld. Wat eerst een seniorenmoment was, is een googelmoment geworden, en dat klinkt toch veel leuker, hipper, jonger en eigentijdser? Door je naar behoren van het zoekmechanisme te bedienen lever je bijna het bewijs dat je moeiteloos met je tijd bent meegegaan. Je kunt jezelf wijsmaken dat niemand aan tafel je een ouwe sok vindt. Bovendien heb je de missing link razendsnel gevonden! Nooit meer de nachtmerrie van het echte seniorenmoment – het lange zoeken naar een antwoord, het gissen, het zelfverwijt, het je voor de kop slaan omdat je er niet op kunt komen, het machteloze geknip met de vingers. Je hoeft alleen maar even te googelen en je bent eruit.

Maar je leven vind je op die manier niet terug (tenzij je op Wikipedia staat, maar dan vind je een versie van je leven die niet klopt).

Wel de naam van die acteur die in die film speelde over de Tweede Wereldoorlog. En de naam van die schrijfster van dat boek over haar verhouding met die schilder. Of de titel van dat liedje over de liefde, dat door die zanger gezongen werd.

Je weet wel welk liedje ik bedoel.

Wie ben je?

Ik ken jou ergens van

Ik ken jou. Ik ken jou zelfs goed. Toegegeven: ik heb altijd een beetje moeite met je naam, maar ik weet hoe je heet. Alleen nu even niet. We zijn op een groot feest. Toen we elkaar zagen, hebben we elkaar een kus gegeven. We hebben geanimeerd staan kletsen en geconstateerd dat we de laatste mensen op aarde zijn die elkaar niet op twee wangen kussen. En nu hebben we het erover dat we alle mensen die elkaar wel op twee wangen kussen onecht vinden. Ha ha ha. Wat ben je toch leuk! Maar hoe heet je nou toch ook weer? Het is onvergeeflijk dat ik er niet op kan komen. Je hebt bij mij gegeten. Ik heb geprobeerd door je laatste boek heen te komen. Ik weet hoe je vriendin heet. Nou ja, ongeveer. Chanelle, of zoiets. Nee, geen Chanelle. Chantelle? Ook niet. Gelukkig is ze hier niet, dus ben ik niet allebei jullie namen kwijt. Ik begin wanhopig te worden. Was het niet Larry? Nee, dat was het niet. Jerry? Nee, ook niet. Maar het eindigt wel op een y. Je achternaam heeft drie lettergrepen. Hij begint met een c. Of met een g? Ik word gek. Maar nu gebeurt er een wonder: de gastheer heft het glas om een toost uit te brengen op de eregast. God zij gedankt. Nu kan ik naar de bar ontsnappen.

Kennen wij elkaar?

Kennen wij elkaar? Ik geloof het wel, maar ik weet het niet zeker. We zijn aan elkaar voorgesteld, maar ik heb je naam niet verstaan omdat het zo’n luidruchtig feestje is. Laat ik er maar van uitgaan dat we elkaar kennen, dus ik zeg niet: ‘Aangenaam kennis te maken.’ Want als ik zeg: ‘Aangenaam kennis te maken’, zeg jij: ‘We kennen elkaar al.’ Je zegt dat op een nogal agressieve, geërgerde toon. En je wilt me niet eens zeggen hoe je heet, zodat ik me een beetje zou kunnen herstellen. Daarom ga ik niet zeggen: ‘Aangenaam kennis te maken.’ Ik ga zeggen: ‘Leuk je te zien.’ Ik zal er breed bij lachen. Ik zal er niet wanhopig uitzien. Maar tegelijkertijd denk ik: zeg alsjeblieft hoe je heet. Alsjeblieft, alsjeblieft. Geef me een hint. Mijn man komt vast zo naar ons toe en dan zal ik jullie aan elkaar moeten voorstellen en dat kan ik niet, en dan weet je dat ik geen idee heb wie je bent, terwijl we waarschijnlijk in 1984 een heel weekend samen op een boot hebben doorgebracht. Ik heb een geheim teken met mijn man afgesproken. Als ik hem heel hard in zijn bovenarm knijp, betekent dat: ‘Stel jezelf alsjeblieft voor want ik heb geen flauw idee met wie ik sta te praten.’ Maar mijn man vergeet ons geheime teken altijd, dus ik kan er niet op rekenen dat hij goed op mijn geknijp reageert, zelfs al houdt hij er een blauwe plek aan over. Ik zou hem graag eens de volle laag geven over zijn vergeetachtigheid op dit punt, maar ik kan hem dat moeilijk kwalijk nemen, aangezien ik de naam van mijn gesprekspartner vergeten ben (als ik die al ooit heb geweten).

Oude vrienden

Oude vrienden? Dat moet haast wel. Je bent heel blij om mij te zien. En ik ben blij om jou te zien. Maar wie ben je eigenlijk? O mijn god, Ellen! Ik kan het haast niet geloven. Ellen. ‘Ellen! Hoe gaat het met je? Het is… Hoe lang is het wel niet geleden?’ Kon ik nou maar zeggen dat je iets met je haar hebt gedaan en dat ik je daarom niet meteen herkende, maar je hebt niets met je haar gedaan, niets wat als excuus kan dienen voor het feit dat ik je niet herkende. Je hebt maar één ding gedaan: je bent ouder geworden. Niet te geloven. Je was ooit net zo oud als ik, en nu ben je ineens veel, veel ouder geworden. Je zou mijn moeder kunnen zijn. Maar wacht even – tenzij ik er net zo oud uitzie als jij, zonder het te weten. Maar dat kan niet. Of toch wel? Ik kijk om me heen en zie dat iedereen me aan iemand anders doet denken, en als ik erachter probeer te komen wie die ander is, blijkt het een vroegere versie van dezelfde persoon te zijn, een dunnere of gezondere versie, een langere of een versie-van-voor-de-plastische-chirurgie. Als dat voor iedereen geldt, geldt het ook voor mij. Toch? Maar goed, je bent me iets aan het vertellen. ‘Maggie,’ zeg je, ‘wat is dat lang geleden.’ ‘Ik ben Maggie niet,’ zeg ik. ‘O, mijn god,’ zeg jij. ‘Jij bent het. Ik had je niet herkend! Je hebt iets met je haar gedaan.’