A.H.J. Dautzenberg

Rock € Roll

Economie voor en door leken verklaard

Met een nawoord van prof. dr. Rob Bauer

==

==

==

==

Uitgeverij Contact

Elke gelijkenis met bestaande personen en/of situaties berust op toeval.

==

© 2011 A.H.J. Dautzenberg

Nawoord © Rob Bauer

Omslagontwerp Herman van Bostelen

==

ISBN 978 90 254 3732 9 / NUR 320

==

www.uitgeverijcontact.nl

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2011

Fraeye historie ende al waer

Mach ic v tellen hoort naer

==

Karel ende Elegast

Er bestaat voor iedere centrale bank een optimale

graad van transparantie, al weten we niet precies

waar deze ligt.

==

Prof. dr. Sylvester C.W. Eijffinger*

* ‘Sylvester Eijffinger is Hoogleraar Financiële Economie; gedurende drie jaar is hij lid geweest van de Raad van Economisch Adviseurs van het Nederlandse parlement en is nog steeds lid van het Panel van Monetaire Experts van het Europese Parlement ten behoeve van de monetaire dialoog met de Europese Centrale Bank; ten slotte was hij het enige academische lid van de Adviescommissie Toekomst Banken (commissie-Maas) waarvan de adviezen omgezet zullen worden in een Code Banken.’ (www.sylvestereijffinger.com)

Het is maar een spelletje

We leven in een schimmige schijnwereld. Een wereld die is opgetrokken uit artificiële behoeften en dito aanbod. Het ruilen van aardappels tegen eieren is een stuk ingewikkelder geworden, zeg maar.

En zoals dat gaat met luchtballonnen, ze lopen soms leeg. Dat accepteren we, waarom ook niet. De wereldwijde kredietcrisis heeft ons één ding geleerd: we doen maar wat. Les twee: dat is helemaal niet erg.

Actuarissen, financieel toezichthouders, wetenschappers en bestuurders hebben verschillende, sterk uiteenlopende analyses over de economische ‘malaise’. Die debiteren ze met wellustige speelsheid.

Het ís ook een spel. Want wat al die professionals met elkaar gemeen hebben, is dat ze geen eigendomsrechten bezitten. The tragedy of the commons. De gemeenschappelijke weiden worden overbegraasd, want niemand neemt verantwoordelijkheid voor het geheel.

Vrijwel alle professionals maken carrière met het geld van anderen, spelen met centjes die niet van hen zijn… Inderdaad, dat doet denken aan Monopoly, een populair gezelschapsspel waarbij je ego wordt gevoed (of vertrapt, ook lekker) en waarbij verliezen niet zo héél erg is. Het is immers maar een spelletje…

Dit verklaart ook de geamuseerde toonzetting van de debatten over de pensioen- en kredietcrisis. De ‘ouwejongenskrentenbrood’-ambiance waarin de gesprekken worden gevoerd. Het evalueren van een zojuist gespeeld wedstrijdje, die sfeer. De amices trekken volop kanskaarten en ontvangen bij elke nieuwe start een bonus. Zo zijn de spelregels. Uitermate vermakelijk.

Nu de secularisatie lijkt door te zetten, hebben we een nieuw speeltje bedacht om de dag door te komen. En net als de Bijbelse parabels zijn de economische modellen pure fictie. Hoe kan het ook anders. Maar wat maakt het uit, we moeten toch iets…

Aan de uitkomsten van dat spelletje hebben we bovendien de randvoorwaarden voor de ‘gezondheid’ van onze samenleving gekoppeld. Zonder economische groei geen armoedebestrijding, cultuur, onderwijs en zorg, om maar eens iets te noemen. Een cul-de-sac van jewelste.

Gelukkig hoeven we ons tussentijds niet te vervelen. We hebben immers derivaten, futures, turbo’s, long en short gaan, toezichtkaders, governance, bonussen, dekkingsgraden, commissariaten, speerpunten en handelsmissies. Nee, we hoeven ons absoluut niet te vervelen.

Bestuurders van het oer-Hollandse Philips die Poolse ziekenhuisdirecteuren omkopen met in Taiwan gemaakte flatscreen-tv’s. Hilarisch… Callcentra die tot in de late uren bezig zijn om zwaar oververzekerde mensen te behoeden voor grote rampen. Ontroerend…

==

Ook ik speel een spelletje, ga een experiment aan. Ik probeer de economische krachten nu eens niet te verklaren door ‘deskundigen’ aan het woord te laten, want we weten inmiddels wat daarvan komt. De leek, daar wil ik me op richten. De autodidact die, niet gehinderd door academisch gezwets, teruggaat naar de basis. De praktijk. De modder. Eens kijken wat dat oplevert.

Zo kom ik uiteindelijk uit bij vijf min of meer bekende ‘leken’, personen met wie ik altijd al een keer had willen praten. Met hen spreek ik over essentiële economische vraagstukken. En wat werkt in De Wereld Draait Door, Pauw & Witteman en andere publieksprogramma’s, werkt ook bij mij. Eindelijk wordt er eens niet hermetisch over ogenschijnlijk ingewikkelde materie gesproken. Begrijpelijke taal, dat is wat ik wilde en dat is wat ik gelukkig ook kreeg.

Om de gesprekken ook relatief simpel voor het voetlicht te brengen, kies ik ervoor om de interviews in één journalistieke vorm uit te werken: het vraag-antwoordmodel. Daarmee doe ik wellicht mijn gesprekspartners te kort, maar vanuit didactisch oogpunt vind ik dit wenselijk. Ik wil het de lezer zo gemakkelijk mogelijk maken. Niet alle onderwerpen komen in de interviews optimaal uit de verf. In kaders licht ik ze toe.

Marlies Dekkers stond er in eerste instantie op dat ik haar antwoorden zou parafraseren, maar uiteindelijk ging ze akkoord. Waarvoor dank. Ik heb één concessie gedaan: de naam van het accountantskantoor waarmee ze werkte, heb ik vervangen door een X. (U weet toch allang om welke firma het gaat…)

De interviews. Lingerieontwerper Marlies Dekkers legt me glashelder uit hoe een jaarrekening werkt en hoe je die kunt pimpen. Ook krijg ik via haar een verbijsterend inkijkje in de wereld van de accountancy. En in de praktijken van Heleen van Royen…

Oud-guerrillastrijder Ronnie Brunswijk vertelt me aan de hand van de succesvolle ontwikkelingen in Suriname hoe je een economie ecologisch verantwoord kunt organiseren. ‘De aarde is geen speeltuin, jongen.’ Zo is het maar net.

Dan Inger ‘Pippi Langkous’ Nilsson. Ze heeft zich na haar leven als anarchistische kind-ster ontwikkeld tot een vooraanstaand deskundige op het gebied van staatsobligaties. ‘Ik hou van vaste inkomsten. Ik ben een zekerheidszoeker.’

Frivoliteiten horen meer bij het avontuurlijke karakter van beleggen in andere effecten. Dat blijkt ook wel tijdens mijn gesprek met ex-voetballer Ronald de Boer, een van Nederlands meest invloedrijke en succesvolle particuliere beleggers.

Met Motörhead-boegbeeld Ian ‘Lemmy’ Kilmister spreek ik ten slotte over de euro. Hij weet me te verbazen met zijn analyse van de kredietcrisis en de gevolgen daarvan voor één monetaire unie.

Met Oliver Stone was ik ook een eind, om te praten over de praktijken op de beursvloer, maar op het laatste moment trok hij zich terug. Money Never Sleeps, zijn langverwachte vervolg op Wall Street, haalde een slechte pers en dito bezoekersaantallen. Stone had geen zin meer om mee te werken. Het volgende project wachtte, opeens.

==

De gesprekken vonden plaats in de eerste helft van 2011. Dit betekent dat bepaalde gebeurtenissen inmiddels zijn achterhaald door de actualiteit. Voor de duiding van de economische vraagstukken is dit geen bezwaar. Die zijn namelijk van alle tijden.

==

A.H.J. DAUTZENBERG

1
Marlies Dekkers

‘MAAK EEN JAARREKENING HELEMAAL VAN NÚ,

SEXY EN SPANNEND’

==

==

Nee hoor, de ophef over haar vermeende fraude en verliesgevende concern raakt haar niet. Sterker nog, ze is strijdbaarder dan ooit. ‘Lieverd, die tegenwind doet mij goed. Mijn haren gaan ervan wapperen, mijn hoofd wordt weer lekker schoon.’ Gespeeld of niet, de ongekroonde lingeriekoningin ziet er inderdaad fris uit, energiek zelfs. We zitten op het terras van Américain. De eerste lentezon likt voorzichtig aan haar pronkende decolleté. De befaamde strenge dubbele bh-bandjes lijken het allemaal best te vinden. Ze vormen geen bestraffende tralies, zoals gewoonlijk wel het geval is: een geraffineerd ontwerp dat de borsten weliswaar in de etalage zet, maar ze tegelijkertijd beschermt tegen al te opdringerige blikken van geile mannen (en vrouwen). De spannende bandjes roepen ook geen associaties op met bondage of verstrikt raken in een web. Marlies heeft blijkbaar niks te verbergen. Haar hele lichaamstaal zegt: ik sta open.

Begin 2011. Accountantskantoor X stuurt een persbericht de wereld in. De Marlies Dekkers Group deponeerde bij de Kamer van Koophandel een andere jaarrekening over 2008 dan die waar de accountant een accountantsverklaring over had afgegeven. Een dubieuze post sierde de opgepoetste jaarrekening. Een post die ruim een kwart van de balanswaarde van Dekkers’ onderneming vertegenwoordigde. Iets van ruim drie miljoen euro. Een halsmisdaad in de financiële wereld. X meldde de ‘fraude’ bij de Autoriteit Financiële Markten, zoals het kantoor volgens de wet verplicht is. De media sprongen als hongerige wolven… Etc.

Laat ik maar meteen de knuppel in het hoenderhok gooien. Je hebt ruim drie miljoen euro opgevoerd als negatieve vordering op je groepsmaatschappijen. Ten onrechte, zo blijkt. Die post had onder de financiële activa moeten vallen.

‘Mijn jaarrekening is waterdicht. Die vordering is niet negatief, boekhoudkundig gezien.’

Vanwaar dan die ophef?

‘Weet jij het, dan weet ik het.’

Wordt dit een stroperig gesprek?

(lacht) ‘Als het aan mij ligt niet, hoor. Maar ik snap je punt. Kijk, we leven in de eenentwintigste eeuw. De accountancy hanteert echter ouderwetse standaarden. De accountants schrijven tot in detail voor hoe ik mijn balans en mijn winst- en verliesrekening moet opstellen. Volgens regels uit de twintigste eeuw!’

Die regels gelden ook nu nog…

‘Hállo, zo werkt de wereld toch niet meer!’

Blijkbaar wel.

Je ziet het ook meteen aan de kleding van die lui. Ze dragen altijd donkerblauwe maatpakken, om hun autoriteit te benadrukken. Terwijl in het nieuwe millennium sociale hiërarchieën meer en meer verdwijnen. Dit is de eeuw van de gelijkheid.’

Ik kan je niet zo goed volgen.

‘Wát kun je niet zo goed volgen, lieverd?’

Wat bedoel je precies met ouderwetse standaarden? En wat heeft mode daarmee te maken?

‘In onze eeuw volgen de trends elkaar snel op. Subculturen en tegenculturen wisselen elkaar af. Het is toch logisch dat die trends doorwerken in mijn bedrijf. En dan doel ik niet alleen op mijn collectie. Die kameleontische tijdgeest heeft ook invloed op mijn boekhouding. Flexibiliteit is een absolute voorwaarde om als ondernemer te kunnen overleven.’

Bedrijven zijn nu eenmaal gehouden aan strenge regels. Accountants zien erop toe dat ze zich daaraan houden.

‘Typisch twintigste-eeuws. Times they are a-changin’. Volgens X heb ik een verkeerde vervangingswaarde toegepast bij een deel van mijn buitenlandse lingeriecollectie. En zij bestempelen dat als negatieve vorderingen. Laat ik zeggen dat ik helemaal geen verkeerde vervangingswaarde heb berekend. Mijn financiële adviseurs weten heel goed hoe ik werk. Zij hebben geen fouten ontdekt en zíj kunnen het weten. Ze werken elke dag met me…’

X is een gerespecteerd kantoor.

‘Weet je wat er aan de hand is? De markt voor accountancy is slap, een gevolg van de crisis. De kantoren proberen zich te profileren. X doet dat over mijn rug. Lekker opportunistisch. Eind december kwamen ze nog en masse naar mijn eindejaarsfeestje in Lausanne. Op míjn kosten... Het gaat niet goed met de accountantskantoren. Je wilt niet weten hoeveel concurrenten de afgelopen weken bij mij hebben aangeklopt. Allerlei bekende namen, allemaal willen ze met me praten.’

==

DE JAARREKENING, IN HET KORT
Elk jaar moet een bedrijf zijn financiële situatie over het afgelopen boekjaar openbaar maken. Daartoe stelt het een jaarrekening op en deponeert die bij de Kamer van Koophandel. Iedereen kan die jaarrekening inzien. Vaak ook publiceren de bedrijven een populaire versie voor de stakeholders en andere belanghebbenden. Een jaarrekening bestaat standaard uit een balans, een verlies-en-winstrekening en een toelichting hierop. Een verlies-en-winstrekening, de naam zegt het al, wordt ook wel exploitatierekening of resultatenrekening genoemd. Een bedrijf is wettelijk verplicht om de jaarrekening te laten controleren door een accountant. Die is op zijn beurt wettelijk verplicht om misstanden te melden aan de Autoriteit Financiële Markten. Het is vervolgens aan het Openbaar Ministerie om het bedrijf al dan niet te vervolgen.

==

Kun je iets meer zeggen over die ouderwetse standaarden?

‘Ik sluit verkoopcontracten af voor de stoffen die ik gebruik. Het produceren en distribueren is een tijdrovend proces. Verkoopprijzen veranderen elke maand, zeker in de mediterrane landen. Dat betekent dat ik niet met een vaste inkoopprijs werk, niet kán werken. De contracten die ik afsluit met de leveranciers zijn flexibel. Omdat ik een grootafnemer ben, accepteren ze dit. De markt bepaalt uiteindelijk wat ik aan de leveranciers betaal. De afgelopen jaren stonden de prijzen onder druk, zeker die voor luxeartikelen als lingerie. Dat betekent dat ik met terugwerkende kracht de voorschotten die ik aan leveranciers heb betaald, moest afromen. Omdat mijn werkmaatschappijen dit afwikkelen, ontstonden er vorderingen vanuit het hoofdkantoor. Zo gaat dat. X snapt dit niet en drukt er dan maar het stempel “negatieve vorderingen” op.’

Dat lijkt me logisch.