Christine Otten

De laatste dichters

==

==

==

Uitgeverij Contact

Dit boek is tot stand gekomen mede dankzij de steun van het Fonds voor de Letteren en het Amsterdams Fonds voor de Kunsten

==

==

© 2004, 2011 Christine Otten

De laatste dichters verscheen eerder bij uitgeverij Atlas

==

Omslagontwerp: Bart van den Tooren

Foto voorzijde omslag: Amelia Beamish

==

isbn 978 90 254 3766 4 / nur 301

==

www.uitgeverijcontact.nl

www.christineotten.nl

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de vijfde druk, 2011

Voor mijn zoon Daniël

This was always, and remains

a foreign land. And we are

==

undoubtedly, the slaves.

==

There is some music, that shd come on now

With space for human drama, there shd be some memory

that leaves you smiling. That is, night and the way

Her lovely hand, extended. The Star, the star, all night

We loved it

Like ourselves.

==

Uit: ‘Stellar Nitolic (29)’, Amiri Baraka, 1995

NOW’S THE TIME

Herfst

Proloog

Hij herinnerde zich de precieze datum: 11 november 1979. Het was een donderdagnamiddag. Hij was in Ameja’s flat, een chic appartement op de achtste verdieping aan Columbus Avenue. Hij keek naar buiten. Het regende zacht. Hij keek naar de druppels op het raam die langzaam naar beneden gleden, zich kronkelend een weg baanden over het glas. Buiten waren de straatlantaarns al aan. Hij zag de bomen in Central Park, de bonte schakering van geel en groen en rood en roestbruin. De dunne waterige wolken erboven en het bleke oranjegele zonlicht dat erdoorheen probeerde te breken. Zelfs nu, ruim twintig jaar later, herinnerde hij zich ieder detail van het treurige uitzicht. Alsof alles stilstond. De glanzende weerspiegeling van zijn gezicht in het glas. De lichtjes van de auto’s en taxi’s beneden in de straat versmolten tot een langgerekt glinsterend beeld, een vervagende lichtflits die zich nestelde op zijn netvlies. Nooit eerder had hij New York zo gezien, de stad als een abstract schilderij, bevroren onder zijn blik. De stad als een perfecte weerspiegeling van zijn gemoedstoestand. Hij voelde zich kalm. Zijn hoofd was helder. Hij hoorde het trage zoemen van de verwarmingsketel. Het was alsof hij zijn hele leven naar dit moment toe had gewerkt. Alles wat hij tot nu toe had beleefd, al het geweld, de commotie, de liefdes, de seks, de teleurstelling, het succes, vloeide uit hem weg en liet hem leeg achter. Zo voelde hij zich: alsof hij klaar was te vallen, zo diep als maar kon.

Ameja was weg. Ze had hem gezegd dat ze laat zou zijn, dat ze voor zaken naar Harlem moest en dat hij op haar moest wachten. Vanuit de keuken sijpelde de branderige, bittere geur van gekookte cocaïne de woonkamer in. Zaid zat in de keuken. Zaid was een vooraanstaande predikant van de Nation of Islam. Hij was niet weg te slaan bij Ameja. ‘Kom op, brother Umar, dit moet je proberen, dit is de volgende stap,’ had hij gezegd met die fluisterende, samenzweerderige stem van hem. ‘Dit gaat verder dan snuiven, dit is de hemel op aarde.’ Hij zei het nooit waar Ameja bij was. Ameja had hem verboden het spul te roken. Hij kon zoveel wit poeder van haar krijgen als hij wilde, zolang hij het maar niet rookte. ‘Dan is het afgelopen,’ zei ze. ‘Dan gooi ik je eruit.’

Die middag was hij nuchter. Hij had zich geschoren en gedoucht en een van de witte zijden overhemden aangetrokken die Ameja voor hem had gekocht bij een nicht op 125th Street. Ameja kocht van alles voor hem. Brooks Brothers-pakken, een gleufhoed, schoenen, alles in ruil voor cocaïne. En hij gaf haar seks.

Hij herinnerde zich hun eerste ontmoeting, een paar maanden terug. Het was de avond van de première van Suspenders. Het was zijn eerste toneelstuk dat werd opgevoerd. Het ging over een zwarte en een blanke man die vastzaten in een lift in een kantoorgebouw op Wall Street. Larry Fishburne speelde de hoofdrol. Er was een feest achteraf en Larry had hem voorgesteld aan Ameja. Ameja was lang en slank en haar haar hing tot over haar schouders. Hij had zich afgevraagd hoe ze dat lange haar zo glad en glanzend hield. Haar huid was gaaf en van chocolade.

‘Dus jij bent die beroemde dichter,’ had ze gezegd en hij had de ironie in haar stem gehoord. Alsof ze wist dat hij in jaren geen gedicht had geschreven. Hij werkte als kok in een diner in Soho. Hij was getrouwd met Malika. Ze hadden drie kinderen. Ze woonden in een klein appartement in Clinton Hills in Brooklyn.

‘Goed met woorden. Ik heb je platen in mijn kast staan... Al jaren niet meer gedraaid.’ Terwijl ze tegen hem sprak nam ze hem van top tot teen op, taxerend. ‘Je heette toch Omar?’

Hij had gelachen. ‘Umar,’ zei hij, ‘Umar Bin Hassan. Ik heb de koran gelezen.’

Het was alsof hij ontsnapte aan zijn eigen leven, die avond. Het theater, het applaus, de lichten, de aandacht. Het was zo vertrouwd, weldadig; Brooklyn leek een andere planeet.

‘Ik wil je mooie stem in mijn oor horen,’ fluisterde ze hem toe terwijl ze vooroverboog en hem haar borsten liet zien. Ze waren naar haar flat gegaan. Ze hadden gesnoven en geneukt tot de zon opkwam.

Hij zag de wolken langzaam wegtrekken boven Central Park. De schemering kleurde de hemel roze en paars. Nu pas drongen de geluiden van de straat tot hem door. Het opgewonden geclaxonneer van de auto’s, het gejank van de sirenes van ambulances, het monotone geraas van de motoren. Maar de geluiden bleven op afstand; in golven kwamen ze naar hem toe. Hij keek naar beneden, zag mensen met opgestoken paraplu’s over de trottoirs snellen, zwarte poppetjes waren het, gehaast vlogen ze de ondergrondse in. Het asfalt glom in het licht van de straatlantaarns. Hij zag de rij taxi’s wachten voor het rode stoplicht, als opgewonden kinderen leken ze tegen elkaar aan te duwen. Hoe langer hij naar het tumult in de straten keek, hoe verder hij zichzelf voelde wegdrijven. Hij had geen flauw idee wat hem te wachten stond, waar hij naar toe ging, wat er na vanmiddag met hem zou gebeuren. Het enige wat hij kon doen was meegeven; alle spieren in zijn lichaam waren ontspannen. Het was een opluchting om eindelijk toe te geven aan het knagende holle gevoel dat diep binnen in hem verstopt zat, een donker verlangen waar hij geen raad mee wist. Alsof er iets op hem wachtte. Alsof hij iets achterhield. Dat was de werkelijke reden waarom hij nauwelijks nog thuiskwam. Een paar weken terug had hij Malika en de kinderen meegenomen naar Coney Island. Het was een zondag. Een uitzonderlijk mooie dag in oktober. Ze hadden zijn oudste dochter Amina opgehaald bij Queenie en toen waren ze naar het strand gegaan. Het was zwoel en zonnig weer. Het licht was wit en mistig en vanaf de boulevard kon je nauwelijks zien waar het water ophield en de lucht begon. De kinderen waren in de draaimolen geweest. Ze aten ijs op het strand. Hij luisterde naar het heldere geluid van hun opgewonden stemmen, zag hoe Amina zich ontfermde over de kleintjes. Amina was net acht geworden. Hij keek naar de zee, een dun lichtblauw lint in de verte, hij wilde met de kinderen spelen, hij had een bal meegenomen en tennisrackets maar op een of andere manier kon hij niet bij ze komen, alsof hij zichzelf en hen van een afstand waarnam. Malika had hem geen moment uit het oog verloren.

‘Praat met me, Umar,’ zei ze.

‘Wat?’

‘Je weet wel wat ik bedoel. Die pakken. Die schoenen. Dat kun je nooit zelf betalen. Wat is er aan de hand?’

‘Niks, helemaal niks. Een meevallertje.’

‘Je kunt me niet lijmen met een beetje coke, weet je.’

‘Probeer ik dat dan?’

‘Weet ik niet.’ Ze zweeg. Keek van hem weg. Hij zag haar teleurstelling. Hij zei niets. Hij voelde zich een verrader, maar niet omdat hij met Ameja vree. Ameja had er helemaal niets mee te maken. Zelfs als hij seks met haar had, als hij zich mee liet glijden in de warme roes van de cocaïne en zachte geile woorden in haar oor fluisterde, haar gek maakte met zijn woorden en zijn tong, zelfs dan was het alsof hij naar een schaduw van zichzelf keek, een imitatie-Umar Bin Hassan.

Maar hij kwam iedere middag terug in haar flat. Hij deed zijn schoenen uit en liep over het dikke witte wollen tapijt dat in alle kamers lag. De verwarming stond hoog. Hij klikte de televisie aan en keek naar een quiz of een oude western. Met een kussen lag hij op de grond. Hij vergat alle geschreeuw en gejakker en gevloek in de diner, het bleke tl-licht waaronder hij salades maakte, hamburgers en patat bakte, snel snel, het licht dat pijn aan zijn ogen deed en de treurige witte badkamertegels en de vieze borden die opgestapeld in de afwasbak stonden. Het gesis van hete olie op de bakplaat. De hitte van de ondergrondse. Het zweet parelde op zijn voorhoofd en liep over zijn rug. Het laatste stuk van de ondergrondse naar 79th Street en Columbus rende hij altijd, hij rende zo hard als hij kon, alsof hij op de hielen werd gezeten.

Hij hoorde gerommel in de keuken. Hij draaide zich om en zag Zaid de kamer binnen strompelen. Hij zakte in een van de leren banken, legde zijn benen op de glazen salontafel en staarde wezenloos naar het enorme verlichte aquarium dat tegen de muur stond. Het was inmiddels donker geworden en het felle licht van het aquarium zette de woonkamer in een blauwe gloed.

‘Ameja komt voorlopig niet terug,’ mompelde Zaid.

‘Zal wel.’

‘Ik zeg niets.’

‘O nee?’

‘Dichters en priesters hebben een hoop gemeen, vind je niet?’ lachte hij. Hij had zijn ogen dicht. Om zijn mond speelde een gelukzalige glimlach. ‘Allebei op zoek naar inspiratie, of niet soms?’

‘Rot toch op, man. Hoe krijg je het voor elkaar? Zijn ze gek geworden bij de Nation? Hebben ze je niet door?’

‘De eerste keer is het alsof je klaarkomt, maar dan met je hele wezen. Een soort bovennatuurlijk orgasme. Kan geen doos tegenop.’

‘Ik weet het.’

‘Jij weet helemaal niks. Ga mee naar de keuken, Umar. Wat doe je hier anders? Jij bent net als ik. Te trots om je zomaar over te geven, maar ik zie wat er in je smeult, man. Jij hebt niet genoeg aan een beetje opwinding en een nummertje. Wat jij zoekt, kan geen vrouw je geven. Niemand niet. Ik zei toch dat dichters en priesters op elkaar lijken?’

‘Je ouwehoert.’

‘Jij weet dat dat niet waar is.’

‘Wat moet je van me?’

‘Niks, brother Umar. Ik kan het alleen niet aanzien dat je jezelf zo vergooit. Jij hoort in de Nation, weet je dat. Je hebt iets te zeggen.’

‘Bullshit. Ik hoor helemaal nergens bij. Geen een motherfuckah zal mij vertellen waar ik bij moet horen, begrijp je me? Dit slaat helemaal nergens op. Heb je jezelf weleens bekeken?’

‘Ga mee naar de keuken.’

‘Ze zal me op straat zetten.’

‘En dan?’

‘Hou je kop, Zaid.’

‘Sst...’ Zaid legde zijn vinger over zijn mond en zakte onderuit in de bank. Zijn hoofd viel naar achteren. Van het ene op het andere moment tuimelde hij in een diepe slaap.

Umar keek naar de grote oranje en rode vissen in het aquarium. Hij hoorde het zachte gepruttel van de pomp in het water. Een vriendelijk geruststellend geluid. Zaid begon te snurken. Zijn mond hing open. Hij was zo mager als een ram. Zoals hij daar lag... Weerloos als een oude man.

Hij liep naar de badkamer en deed een plas. De badkamer was behangen met spiegels; hij zag zichzelf aan alle kanten. Het glimmende witte overhemd dat losjes over zijn broek hing. Zijn ronde kop. Zijn pik in zijn hand. Hij sloot zijn ogen. Piste over de rand van de wc-pot. Hij hoorde het gekletter op de tegelvloer. Ameja moest eens weten. Hij deed zijn broek dicht en met een handdoek veegde hij de vloer droog. De handdoek gooide hij in een hoek. Hij ging terug naar de woonkamer. Zaid lag op zijn zij te slapen op de bank. De benen opgetrokken, als een foetus. Umar bleef een poosje naar hem staan kijken, alsof hij waakte over een kind, wachtte tot het wakker werd. Zaids woorden zaten onder zijn huid, zongen in zijn hoofd. Hij was als de duivel, die vent. Al wekenlang praatte hij op hem in. Hij had hem uitgelachen toen Ameja de recensies van Suspenders hardop voorlas. ‘Last Poet overtuigt als toneelschrijver,’ schreef de New York Times. De New York Times!

‘Je hoort er helemaal bij, Umar,’ hoonde Zaid. ‘Wat is je volgende stap? Hollywood? Ga toch weg. Je bent niet meer dan een zwarte mascotte voor die theaterlui, dat weet je net zo goed als ik.’

Hij had zijn euforie over het succes kunnen rekken met een paar lijntjes coke. En de volgende ochtend was hij om halfzeven opgestaan en met de A-trein naar zijn werk gegaan. Niemand las daar de New York Times.

Soms leek het alsof hij gevangenzat in zijn eigen gedichten. Hij had een brief gekregen van een professor van een universiteit in Michigan. Of hij ‘Niggers are scared of revolution’ mocht opnemen in een reader voor de studenten. Hij gaf een cursus over poëzie en de zwarte nationalistische beweging in de jaren zestig. Het gedicht was een klassieker, schreef de man, het legde de kern bloot van het probleem waarmee zwarten, zwarte mannen, jaren hadden geworsteld. Niggers are lovers. Niggers love to hear Malcolm rap but they didn’t love Malcolm. Niggers love anything but themselves.

Hij had niet teruggeschreven. Zolang er geen nieuwe gedichten kwamen, had hij niet de moed iets over zijn werk te zeggen. Alsof hij het recht niet had. Hij kon zelfs bijna niet meer naar muziek luisteren. Hij had de pick-up thuis afgezet toen Malika op een avond Kind of Blue van Miles draaide. Het deed pijn om die vertrouwde klanken te horen, de subtiele wendingen en herhalingen, het warme broeierige gefluister van de trompet, dat eindeloze zoeken naar de juiste toon. Miles was een rare gast, een gladde jongen, maar zijn muziek sneed Umar recht door de ziel. Achter iedere toon zat een woord verstopt, een stemming, een sfeer, maar die avond zag hij helemaal niets, geen beelden, geen woorden; de muziek maakte hem blind en doof tegelijk. Hij kon zich amper herinneren hoe hij zelf klonk. Alsof zijn gedichten hem niet meer nodig hadden. Ze leidden hun eigen leven, los van hem. Hij zag ze: wanneer hij zich door de drukke straten van Manhattan haastte en al die anonieme gezichten aan zich voorbij zag trekken, de lichtjes, de schreeuwerige neonreclames, de hoge blinkende torens, de bedelaars, het gehossel, de junks, een wervelwind van woorden en beelden en geluiden die heimwee bij hem opriep.

Zaid draaide zich op zijn andere zij. Maakte klikgeluidjes met zijn tong.

‘Sta op man. Ze komt zo.’ Umar duwde tegen zijn rug.

Zaid gromde wat, opende zijn ogen. ‘Wat?’

‘Ameja houdt niet van gedonder. En al helemaal niet van jouw gore voeten op haar bank.’

Zaid lachte. Hij hees zich uit de bank en verdween in de keuken.

Umar keek hem na. Hij wist dat hij zichzelf voor de gek had gehouden. Al die tijd wist hij dat hij vroeg of laat het spul zou gaan roken. Hij had geen keus. Hij had alleen gewacht op het juiste moment.

Hij liep naar de keuken. Het heldere licht verblindde hem een ogenblik.

‘Ga zitten,’ zei Zaid. Hij staarde gebiologeerd naar het vlammetje van zijn aansteker dat de coke op de lepel liet smeulen. ‘Pak jij die pijp.’

Umar pakte de kleine stenen pijp die op de tafel lag. Zaid liet de pruttelende massa in het pijpje lopen. ‘Snel,’ zei hij, ‘voor het weg is. Je moet het binnen houden, zolang je kunt.’

Umar inhaleerde de bitterzoete rook. Hij voelde de rook branden in zijn luchtpijp, zijn longen.

‘Voel je het?’

Zaids stem gonsde in zijn hoofd. Hij sloot zijn ogen. De warmte die door zijn lichaam trok duwde hem achterover. Het was een zachte, vloeibare warmte. Zijn konen gloeiden. Hij voelde de knisperende trillingen in zijn kop, alsof hij wakker werd na een lange, diepe slaap. Het was allemaal rood, hij zag rood fluweel. Hij wilde liggen. Stond op en liep naar de bank. Hij zag de vissen door het stroperige water glijden. Het blauw-gele licht in het aquarium. Het licht was helder en scherp en echt. Hij ging liggen. Zijn vingers tintelden. Zijn benen voelden zwaar en loom. De warmte omarmde hem, streelde hem, kuste hem. Alsof hij in een herinnering viel.

‘Dit is alleen nog maar het begin,’ hoorde hij Zaid in de verte zeggen.

Hij kon niet spreken. Zijn verlangen versmolt met de fluweelzachte storm die door zijn lichaam raasde. Hij glimlachte.

‘Het komt allemaal goed, brother Umar,’ fluisterde Zaid. ‘Allemaal.’

##

‘A.M.’ (1990)

That sound... What is that sound? So clean. So fluid. Emotions so hot in the passing of Summer into Autumn. The magnificence of awakening to something so rare... so new. Images dreaming softly in slow dances that wrap themselves tightly around our doubts.

I touch your face.

You touch mine. He is so tender with our needs.

So strong in our desire to be free. The definitions of his statement colors the skyline. He was that one last feeling of logic before the needle punctured the vein. He was the music the morning after the resurrection of pain and prayers in the twisted honor and slight applause of demons and folk heroes stabbing us in the back.

He was a love Supreme.

He was a love Supreme.

East-Orange, New Jersey, september 2001

Herinneringen van producer/dj Dxt aan Greenpoint Studio, Brooklyn, 1991

‘Er was een slachthuis naast de studio. Iedere ochtend heel vroeg kwam er een vrachtwagen vol kippen voorgereden en wanneer de laadklep openging hoorde je hun geschreeuw en gekerm. “I don’t wanna go. I don’t wanna go.” Alsof ze wisten waar ze naar toe gingen. Dat hoge schrille gejank. Ik werd er altijd wakker van. En die geur in het weekend. Ze lieten de kippen in het gebouw. Op zondag rook je de bittere, ranzige geur van kippenstront en geronnen bloed. Maar we raakten eraan gewend, toch? Ik heb die slachter een keer ontmoet. Een enorme vent. Hij had een scherp mes en een voor een hakte hij die kippen de kop af en hing ze op aan van die haken. Hij kende geen genade. Hij zei geen gebed of niks. Gewoon, wham, kop eraf, klaar, volgende. Ik heb soms heimwee naar de studio – jij niet, Umar? We waren familie: jij, ik, Anton de drummer en Lane – herinner jij je Lane? Een jonge gast. Wat zou er van hem zijn geworden? Ik was mijn huis in Los Angeles kwijtgeraakt door de aardbevingen. Bill Laswell zei dat ik boven zijn studio kon wonen. Wist ik veel dat jij er ook sliep. Ken je die Chinees nog aan de overkant? Die was echt goed, dat restaurant naast de McDonald’s. We hadden geen keuken. Alleen een gootsteen en koud water. Een douche op de derde verdieping. En een enorme houten tafel waar we ’s nachts aan zaten te praten. In de winter moest je het water laten stromen omdat de boel anders zou bevriezen. Later vond ik een appartement in Harlem, maar eigenlijk wilde ik in Greenpoint blijven. Op mijn mountainbike fietste ik van 132nd Street helemaal terug naar Brooklyn. Er was iets met die studio. Begrijp je wat ik bedoel? Jij zei een keer dat ik te veel tijd verspilde aan een beat. Kwam je ’s nachts beneden en mopperde je dat ik je wakker had gemaakt. Maar ik zat al helemaal in die beat. De rest kwam vanzelf, de geluiden, de kleuren, de dialogen, de akkoordenschema’s. Ik zette het om in muziek. We hadden allemaal onze rituelen. Jij ook. Soms verdween je plotseling en kwam je na dagen weer aanzetten. Bill woedend. Weet je nog? “Ga naar boven, ga je roes uitslapen.” En later begon je dan weer te schrijven...’

Akron, Ohio, 1958

Geronimo

‘Kun je het zien?’

De hoge schrille stem van Carla Wilson galmde door Howard Street.

Jerome Huling verroerde zich niet. Hij was onzichtbaar. De nacht maakte hem onzichtbaar. Hij duwde zijn vuisten dieper in de zakken van zijn jas en keek hoe de rood-gele flikkering van het neonlicht weerkaatste op de blote dijen van Carla, die op het muurtje achter Roxy’s Café zat. Goud en zilver waren haar dijen. Rood kleurde ze goud, geel zilver. Bij zilver zag je haar kippenvel. Kleine zwarte puntjes in een glinsterende huid.

‘Kom eens hier.’

Nog drong het niet tot hem door dat Carla het tegen hem had. Hoe langer hij keek, hoe minder hij zichzelf voelde, zijn bevroren voeten in de canvas gympen.

‘Ben je soms doof?’ Ze sprong van het muurtje waarop ze al meer dan een halfuur tevergeefs had zitten wachten. Het was te koud vannacht. Ze stroopte haar zwarte rok naar beneden en trok het dunne leren jack strakker om zich heen. Daarna blies ze een witte wolk de nacht in.

‘Het vriest,’ zei ze toonloos.

‘Heb je het niet koud?’ Als in een reflex ontsnapten de woorden aan Jeromes gedachten.

‘Dus je hebt een stem.’ Carla Wilson lachte. Haar hoge jukbeenderen gingen omhoog en haar ogen werden spleetjes. ‘Kom hier, of durf je soms niet?’

Iemand opende de deur van Roxy’s. De zachte, rokerige muziek die de hele tijd als een dof geroezemoes op de achtergrond had geklonken, dreunde Howard Street in. Snerpend hoge tonen van een saxofoon, alsof iemand het uitschreeuwde. Een gejaagd drumritme. De muziek was als een warme damp die op hen neerviel. Hun blikken kruisten elkaar een moment. De deur ging weer dicht.

‘Heb je Charlie gezien?’ vroeg Carla.

‘Nee,’ loog Jerome. Een paar uur eerder had hij Charlie Brown in zijn witte Pontiac weg zien rijden uit de buurt. Charlie had zijn hand naar hem opgestoken en geknipoogd. Op de achterbank zaten twee vrouwen, blanke vrouwen.

‘De klootzak,’ siste Carla, alsof ze zijn gedachten las. ‘Hij zou me ophalen. Ik had net zo goed thuis kunnen blijven. Wat is er hier aan de hand? Wil er niemand meer neuken?’

Jerome keek weer naar de enorme dijen van Carla, die verstopt zaten onder de strakke gerimpelde rok. Hij had medelijden met haar, zoals ze daar stond te wachten en haar handen warm blies met haar adem. Maar hij mocht Charlie graag. Charlie was de enige pooier in de buurt die hem als een volwassene behandelde. Soms nam hij hem mee in zijn Pontiac en vertelde dingen die niemand anders hem vertelde. Dat je niet met witte vrouwen moest vrijen. ‘Ga je met ze naar bed, dan worden ze je wereld. Maar respecteer je ze en blijf je uit hun bed, dan laten zij je de wereld zien.’ Charlie Brown droeg mooie witte pakken en zijden overhemden. Zijn huid glom van de olie en zijn haar rook naar kokos. Ook als hij geen klanten had aangebracht, gaf Charlie hem soms een paar dollars.

‘Misschien komt-ie nog,’ zei Jerome.

‘Wie?’

‘Charlie.’

Carla schaterlachte. Haar lach klonk hol en lelijk in de nacht. ‘Hou je moeder voor de gek. Hoe oud ben je trouwens?’

‘Twaalf,’ loog Jerome Huling.

‘Twaalf,’ zei Carla Wilson. ‘Twaalf mijn reet.’

Ze zwegen. De muziek uit Roxy’s zoemde zacht en lonkend door de straat. Het was de enige bar die nog open was.

‘Waarom ga je niet naar binnen?’ vroeg Jerome.

‘Naar dat stinkhol?’

Hij moest naar huis. Hij moest al uren geleden naar huis. Maar zolang Roxy’s nog open was had hij het gevoel dat er nog wat kon gebeuren. Zo ging het altijd. Hij hing net zolang rond tot hij alle moed bij elkaar had geraapt en zijn kist met borstels en schoensmeer oppakte en naar binnen ging. Roxy’s was als een zeerovershol. Het licht was er rood en mistig van de rook. Er zaten mannen met donkere lappen over hun oog, soms over twee ogen. Hij had een vrouw gezien zonder haar en zonder tanden, ze liep wankelend op haar dunne benen door de kroeg. Een keer lag er een man bloedend op de grond, in een hoek, er stak een mes in zijn buik maar niemand keek naar hem om. Het rook er naar sterkedrank en zoet parfum. De muziek stond loeihard. Roxy’s was als een magneet, hij werd er vanzelf naar toe gezogen. Hij was nooit bang. Eerder het tegenovergestelde, alsof niemand hem iets kon maken in Roxy’s, alsof hij vloog. En hij ving altijd wel een paar dollar. Hoe later je kwam, hoe meer werk er was. Soms leken die kerels er nauwelijks erg in te hebben dat hij hun schoenen poetste onder tafel.

‘Wat sta je daar nou?’ riep Carla.

Ze was weer op het muurtje geklommen. Ze zag er meteen mooier uit in de flikkerende neonlichten.

‘Hoe heet je eigenlijk?’ vroeg ze.

‘Geronimo,’ zei Jerome.

‘Geronimo? Wat is dat nou voor een naam?’

‘Gewoon Geronimo.’ Hij liet zich niet uit de tent lokken, wat dacht ze wel? Hij was een zwarte indiaan. Een bareigenaar in Exchange Street had hem die naam gegeven. Eerst hadden die boerenkinkels in de kroeg hem verrot gescholden. ‘Je komt er niet in, nigger.’ Ze hadden hem bespuugd en geslagen maar hij bleef gewoon komen en zijn werk doen. En op een avond had de eigenaar hem apart genomen en zijn naam gevraagd. ‘Jij heet geen Jerome,’ zei hij. ‘Van nu af aan ben je Geronimo, een zwarte indiaan.’ Carla was de eerste aan wie hij zijn nieuwe naam vertelde.

‘Ik ga naar binnen,’ zei Jerome.

‘Kom even hier,’ zei Carla.

‘Waarom?’

‘Dat vraag je niet.’ Voor het eerst klonk ze vriendelijk, bijna warm. ‘Kom hier.’

Met zijn handen in zijn zakken slenterde Jerome op haar af. Hij keek naar de lichtjes en de weerkaatsing ervan op Carla’s huid. Rood, geel, rood, geel, zei hij in zichzelf op het ritme van de neonreclame. Rood, geel, rood, geel.

‘Dichterbij,’ fluisterde Carla.

Rood, geel, rood, geel, rood, geel.

Ze stroopte haar rok omhoog en deed haar benen uit elkaar.

Jerome zag hoe het neonlicht de enorme bos haar op haar venusheuvel liet glinsteren.

‘Voel maar,’ zei Carla. Ze pakte zijn hand en legde hem op haar kruis. De haren voelden stug en hard en warm. Rood, geel, rood, geel, rood, geel, ging het in zijn hoofd. Ze duwde hem naar beneden, op zijn knieën, zijn hoofd tussen haar blauwzwarte dijen. Hij kokhalsde. Hij rook een scherpe ranzige lucht die hem aan vis deed denken. Hij voelde haar sterke handen in zijn nek, ze trok hem dichter naar zich toe. ‘Doe maar,’ hijgde ze. Doe maar wat? Hij zag haar dikke gezwollen lippen, gerimpelde stukjes paars vel en vlees. ‘Je mond open,’ beval ze. Hij opende zijn mond, zijn tong raakte haar lippen, haar lippen waren nat en slijmerig en heet, hij proefde de bittere verzengende geur, van heel dichtbij was de geur minder vies, smaakte zout en zacht in zijn mond.

Carla holde haar rug en strekte haar lichaam, duwde haar kruis dieper in het gezicht van Jerome en klemde haar dijen om zijn hoofd. Hij kreeg nauwelijks adem. Hij zag alleen maar zwart. ‘Hoger,’ hoorde hij haar zeggen, ‘hoger.’ Hij liet zijn tong tussen haar lippen glijden, van boven naar beneden, van beneden naar boven. Opnieuw. Hij voelde het bloed kloppen in zijn slapen. Zijn hoofd was leeg. Zijn lichaam gloeide. Hij slikte haar slijm weg, likte verder. Carla’s dijen begonnen te schokken. Hij trok zijn hoofd terug en keek omhoog. Ze lachte naar hem en duwde hem naar achteren. Hij viel op zijn gat.

‘Zo is het wel weer genoeg,’ zei ze.

Jerome probeerde op te staan, maar hij werd zo licht in zijn hoofd dat hij bang was dat hij om zou vallen. De felle flikkerende lichten deden pijn aan zijn ogen.

Carla sprong van de schutting en deed haar rok naar beneden. Ze stak haar hand naar hem uit. ‘Gaat het?’ vroeg ze.

Hij knikte. Hij stond op. Hij wist geen woord uit te brengen, zijn keel was dichtgesnoerd. Hij liep naar zijn kist en pakte hem op.

‘En nu naar huis, Geronimo,’ zei Carla.

‘Geronimo,’ echode het in zijn hoofd. Zijn hoofd zat vol met haar geur en haar smaak. Hij haalde diep adem, voelde de knisperende koude nachtlucht branden in zijn longen.

‘En je hoeft het niemand te vertellen,’ zei ze.

Niemand, zei hij in zichzelf. Hij begon te lopen, de binnenplaats af, langs de vuilnisvaten en de halfvergane houten stoelen die zomer en winter voor Roxy’s stonden. Hij hoorde de muziek op de achtergrond. De zangerige broeierige klanken van de saxofoon. De doffe, dreunende basritmes. De muziek begeleidde hem. Hij versnelde zijn pas. Hij was zo licht als een veertje. Hij begon te rennen. Van opzij zag hij de maan die laag boven Howard Street hing en de lucht zilverachtig en blauw kleurde. De maan volgde hem, ging met hem mee. Hij rende zo hard als hij kon. Hij keek niet één keer om.

New York City, september 2001

Bill Laswell, producer

And so I play I play I play walking to their smiles

Pain uptempo

Sensitivity open to the four winds

==

I want you to feel this thing I feel when fingers touching strings

This strange thing that kisses my lips

Whispers in my ears

==

‘Eddy Hazel was een geweldige gitarist, zeer invloedrijk, een lid van de Funkadelic-familie. Het is een tragisch verhaal. Eddy worstelde al jaren met drugs en drank. We zouden een plaat met hem opnemen. Ik had hem aan een platencontract geholpen en wat geld; hij probeerde clean te worden. Het ging echt beter met hem. Toen moest ik naar Japan voor een paar concerten. Ik stelde de opnames een maand uit. Dat was in de herfst van ’94.

In Tokyo kreeg ik een telefoontje. Slecht nieuws. Eddy was dood. Een overdosis. Ik was te laat geweest. Ik ging terug naar New York. In de studio luisterde ik naar het materiaal van Eddy. Het was zo prachtig. Misschien moesten we een ode aan hem maken met alle mensen met wie Eddy gewerkt had. Bootsy Collins, George Clinton, Pharaoh Sanders, Bernie Worrel, Sly Stone.

Umar woonde in die tijd in Greenpoint in Brooklyn, in de ruimte boven mijn studio, samen met Dxt en een paar andere muzikanten. Hij was aan het terugkomen. Umar was gefascineerd door Eddy. Ik denk dat ze veel gemeen hadden. Op een avond luisterden we samen naar een stuk van Eddy, een ballade. Umar zat er meteen in. Hij kroop in de muziek. In de snerpend hoge tonen van Eddy. Ik zag het gebeuren: hij was helemaal weg. Umar is een echte muzikant, al speelt hij geen noot. Zijn vader speelde trompet. Muziek heeft niets met techniek te maken. Helemaal niets. Een trompettist heeft niets met een trompet te maken. Het gaat om de ervaring van creativiteit. Soms moet je jezelf binnenstebuiten keren totdat er iets rauws en eerlijks komt. Dat maakt je kwetsbaar, je wordt een bedreiging voor anderen. Iets maken wat niemand anders maakt, wat niet normaal is. Dat kost pijn, frustratie. Drugs helpen dan soms. Drugs zijn goedkoop.

Umar was ontzet toen de muziek was afgelopen. Hij ging naar boven en schreef zijn gedicht. “Sacred to the pain” noemde hij het. De volgende dag namen we het op, over de muziek heen. Umars stem was zo sterk. Hij weet precies wat frasering is, bij welke noot hij even moet wachten of een woord moet herhalen. Wanneer hij hoger moet gaan, nog hoger. Hij weet het van Miles en Coltrane. Van zijn vader. Dat zoeken naar de juiste toon. De opname was in één keer goed.

Bootsy en George waren die middag in de studio, en nog wat jongens uit de buurt. Toen de muziek was afgelopen bleef het doodstil. Ik draaide me om en ik zag dat geen van hen het droog had gehouden, zelfs George Clinton niet – Clinton! Wanneer je dat kunt bereiken met woorden en muziek, dat moet toch iets betekenen?’

==

Embraces all that I am

This thing called love

Love with no one to recieve it

Love with no one to understand it

Love with no one to care for it

Musical discontent in a trance

Eyes rolling back in my head...

Needs something no not that

My head needs something no not that

Akron, Ohio, 1953

Oma Elisabeth

Hij was wakker geworden van een vaag geluid van stemmen in de verte. Een onverstaanbaar grijs gemurmel dat dan weer hoog en snel klonk en soms laag en diep en langzaam. Hij kroop uit bed, opende de deur van de slaapkamer en sloop naar de overloop.

‘Het is zijn eigen schuld. De idioot,’ hoorde Jerome zijn grootmoeder zeggen met haar hoge, raspende stem. Hij hield zijn arm voor zijn gezicht tegen het felle licht in de gang. Hij keek naar beneden. In de gang, onder de grote koperen hanglamp, stonden opa Willy, mama en oma Elisabeth in een kleine kring. Het viel hem nu pas op hoeveel groter zijn oma was dan zijn moeder.

‘Hoe kun je zoiets zeggen?’ zei opa.

Jerome verstopte zich achter de leuning en keek door het trapgat naar beneden.

‘Hoe ik zoiets kan zeggen? Hij had nooit terug uit Detroit moeten komen. Dat zeg ik je. Hij brengt alleen maar ellende. En ik kan voor zijn kroost zorgen.’

Jerome begreep niet over wie oma het had, maar haar woorden klonken dreigend en lelijk. Hij keek naar zijn moeder. Ze had haar handen in de zakken van haar schort. Met een voet schuurde ze over de houten vloer. Ze praatte niet mee.

Oma keek opa bestraffend aan. ‘Hij deugt niet,’ zei ze.

‘Hij is je zoon.’

‘Niet meer.’

‘En de kinderen dan?’

‘Die kunnen blijven tot hun vader vrij is en dan sodemieteren ze met z’n allen mijn huis uit, begrepen?’

==

Op zijn tenen liep hij terug naar de slaapkamer. Met zijn arm duwde hij per ongeluk tegen de deur. Hij hoorde het hoge gepiep van de scharnieren. Hij kromp ineen en wachtte een ogenblik. Toen duidelijk werd dat niemand hem had gehoord dook hij vlug in zijn bed en trok de dekens over tot zijn oren. Zijn neus voelde koud als ijs. Naast hem, in het andere bed bij het raam, lag Larry op zijn buik te slapen. Een streep licht van de maan viel precies over zijn gezicht. Zijn mond hing een eindje open en wanneer hij inademde maakte hij een raar bromgeluid. Larry was al zes. Larry was een kop groter dan hij.

Jerome kneep zijn ogen dicht. De harde woorden die hij daarnet had gehoord draaiden cirkeltjes in zijn hoofd. ‘Hij had nooit terug uit Detroit moeten komen...’ ‘Hij is je zoon.’ ‘En de kinderen dan?’ ‘... totdat hun vader vrij is...’ Hij vroeg zich af wie die kinderen waren over wie opa Willy het had. Zijn stem had bezorgd en trillend geklonken. ‘... totdat hun vader vrij is...’ Wat was er met de vader van die kinderen? Oma was razend. Met grote zware stappen was ze de gang uit gelopen. Hij was blij dat ze hem niet had betrapt.

Hij gooide zich op zijn andere zij. Larry bewoog in zijn slaap. Er kwamen wat vreemde geluiden uit zijn mond. Jerome kneep zijn ogen dicht en deed zijn best om opnieuw in slaap te vallen. Maar de woorden sloegen als hamertjes tegen de binnenkant van zijn hoofd. Hij hoorde het doffe gebeuk. ‘... dan sodemieteren ze met z’n allen mijn huis uit.’ Moesten Larry en hij en de kleintjes weg? Waar was papa? Jerome zou het niet erg vinden om weg te gaan uit oma’s huis, maar waar moesten ze naar toe? Waarom had mama niets gezegd? Hij ging op zijn rug liggen en daarna op zijn buik. Het maakte niet uit hoe hij lag. Hij was klaarwakker. Hij hoorde zijn hart bonken in zijn slapen. Beneden was het stil geworden. Er klonk alleen wat gestommel in de woonkeuken, geschuif van stoelen. Het liefst was hij opgestaan en naar beneden gegaan, naar mama, maar oma Elisabeth was altijd in de buurt, ze zou hem direct terug naar bed sturen – ‘Aansteller’ – misschien was ze zelfs nog zo boos dat ze zijn pyjamabroek naar beneden zou trekken en hem op zijn billen zou slaan. Mama zou er niets tegen kunnen doen. Het was oma’s huis.

In de verte hoorde hij de uilen roepen in het bos. Het was alsof ze met elkaar praatten. Eerst hoorde hij het diepe donkere geroep van de ene uil en even daarna antwoordde een andere uil met scherpe korte schreeuwen en dan zei de eerste weer wat. Hij vroeg zich af waarover ze het hadden. Het was vast en zeker iets geheimzinnigs, want je hoorde ze alleen als het buiten helemaal donker was. De stemmen van de uilen werden kleuren in Jeromes hoofd. Het roepen van de eerste uil was roodbruin als de aarde achter het huis. De stem van de tweede uil was zilver en helder als het licht van de maan. Jerome luisterde net zolang naar het verre vreemde roepen totdat hij in slaap dommelde.

==

Hij was bijna vijf en sprak geen woord.

‘Misschien is hij stom,’ had hij oma horen zeggen.

‘Hij is niet stom. Ik weet zeker dat hij niet stom is,’ zei mama.

‘Blij dat het mijn kind niet is.’

Hij verstopte zich zo veel mogelijk voor oma Elisabeth. Gelukkig was het huis heel groot. Het was van hout en het had een veranda waarop een schommelstoel stond en een gammele houten tafel. Het lag ver van de verharde weg en de bewoonde wereld af. Het was omringd door grasland. In de zomer was het gras dor en geel en dan leek het wel een prairie. Urenlang zat Jerome naar het stoffige gouden veld te kijken en naar de lucht erboven die trilde en rimpelde alsof het water was. Hij had nog nooit de zee gezien, maar mama had hem verteld over de grote meren en dat het was alsof je bij de zee stond, de meren waren net zo groot en blauw als de zee en er voeren schepen op. Jerome stelde zich voor dat het gouden veld overging in de zee. Hij keek naar de strakblauwe lucht, waarin geen wolkje te bekennen was – alleen een paar rimpelige, vage witte strepen. De witte strepen waren het schuim op de golven. Het felle licht van de zon liet het water blinken als zilver. Hij hoorde het geruis van de golven. Het gedreun van een kanonschot. Uit een witte verre nevel dook ineens een schip op, een piratenschip met grote rafelige zeilen. Het schip kwam dichterbij, hij zag de mannen zwaaien vanuit de verte, mannen met lang haar en donkere lappen voor hun ogen. De piraten kwamen voor hem, niet voor Larry. Ze kwamen hem bevrijden uit het grote kale huis op de prairie.

==

Jerome had zijn best gedaan het nachtelijke gesprek van oma en opa op de gang te vergeten. Maar papa was niet meer thuisgekomen. Tijdens het eten de volgende avond sprak niemand een woord. Zwijgend hadden ze de gele maïssoep opgelepeld. Daarna had oma Elisabeth de gebraden varkenspootjes opgediend en de aardappelpuree en de jus. De jus glinsterde in het licht van de lamp. Mama had hem een knipoog gegeven vanaf de andere kant van de tafel, terwijl ze baby Billy zat te voeren. Billy maakte er een troep van. Zijn gezicht was geel van de soep. Hij sloeg de lepel aardappelpuree die mama hem voorhield van zich af en de puree pletste op de houten keukenvloer. Jerome hield zijn adem in. Hij hoopte dat mama dadelijk opstond en de vloer schoonmaakte voordat oma het zag.

’s Avonds in bed hoorde hij mama en Larry met elkaar praten. Hij deed alsof hij sliep.

‘Hij heeft het voor ons gedaan, vergeet dat nooit,’ zei mama.

‘Had-ie een geweer?’ vroeg Larry.

‘Hij had een geweer.’

‘En een paard?’

‘Nee lieverd,’ lachte mama, ‘geen paard. Je vader is geen cowboy.’

‘Hoe ging het dan?’

‘Hij wilde geld voor ons verdienen. Zodat hij een huis voor ons kon huren.’

‘Maar we wonen toch hier?’

‘Hier kunnen we niet blijven.’

‘Waarom niet? Ik vind het hier leuk.’

‘Oma wordt te moe van de kleintjes.’

‘Niet waar.’

‘Ga maar slapen.’

‘Maar hoe ging het nou?’

‘Wat?’

‘Dat met papa.’

‘Papa zou nooit iemand kunnen neerschieten. Daarom ging het mis. Hij is geen overvaller. Hij is muzikant.’

‘Oma zegt dat muzikanten niks voorstellen. “Zwarte muzikanten zuipen alleen maar,” zegt ze.’

‘Je vader kan heel mooi spelen.’

‘Ik hoor hem nooit.’

‘Als hij terugkomt, vraag ik hem voor je te spelen.’

‘Hoeft niet.’

‘Toe nou, Larry.’

‘Ik wil slapen.’

‘Je vader houdt van jullie. En ik ook.’

Jerome hoorde het gesmak van een kus.

‘Welterusten,’ zei mama.

Larry zei niets terug.

Daarna drukte mama een kus op zijn voorhoofd en liep de slaapkamer uit. Ze liet de deur op een kier en een streep geel licht van de overloop viel precies tussen zijn bed en dat van Larry in.

==

Oma had een moestuin achter het huis. Ze liet er kruiden groeien en aardbeien en tomaten en aardappels. Niemand mocht in de tuin komen, zelfs opa Willy niet. Omdat Jerome niet praatte, was het soms alsof oma vergat dat hij ook in het huis woonde. Dan sloop hij naar buiten en bespiedde haar van achter een struik en dan zag hij hoe ze op haar knieën onkruid zat te wieden of kruiden te plukken. Haar grote handen bewogen los van haar lichaam, ze was een standbeeld, haar rug was recht en ze hield haar hoofd omhoog, ze mompelde woorden in zichzelf alsof ze zat te bidden. Oma Elisabeth had een lichtbruine, koffiekleurige huid, een smal lang gezicht en hoge jukbeenderen en een kromme neus. Ze was half Cherokee. Ze kwam uit Alabama. Dat was alles wat Jerome wist over zijn grootmoeder. Mama sprak nooit over haar. Alsof het verboden was om over oma Elisabeth te praten, alsof er een straf op stond.

==

‘Moet je niet buiten spelen?’ vroeg opa Willy op een middag.

Jerome zat in de vensterbank en keek naar de lucht. De wolken waren dik en wit en opgeblazen. Ze leken op watten.

‘Ik zag Larry bij het bos,’ zei opa.

Jerome zag een gezicht in een van de wolken. Een gezicht met ogen, een neus en een mond. Hij moest aan de kerstman denken.

‘Waarom ben je altijd zo serieus? Kom eens hier.’

Opa zat in de lage leunstoel bij de haard. Hij had de bijbel opengeslagen op zijn schoot liggen. Opa las altijd in de bijbel, hij kende het dikke boek van voren naar achteren.

‘Ik zal je wat vertellen.’

Jerome bleef in de vensterbank zitten. Hij keek naar zijn grootvader. Hij zag er klein en oud uit zoals hij daar zat. Zijn stugge krulhaar was bijna helemaal grijs. Zijn brede handen waren kreukelig.

‘Je bent een gevoelig kind, dat zag ik meteen. Niet iedereen zal dat begrijpen. Hoor je wat ik zeg?’

Jerome knikte. Hij begreep niet precies wat opa bedoelde.

‘Ik denk dat je op je vader lijkt. Daar moet je niet bang van worden. Sonny is een goede jongen.’

Opa’s woorden klonken treurig en zwak. Hij wilde dat hij ophield zo tegen hem te praten.

Hij gleed van de vensterbank af en liep naar de buitendeur.

‘Ik bid tot God dat die witte duivels daar hem niet kleinkrijgen,’ hoorde hij opa in zichzelf mompelen.

Jerome praatte in zijn hoofd. Maar zodra hij de woorden en zinnen naar buiten wilde laten komen was het alsof zijn tong te dik en te kort was en zijn keel te nauw. Dan kwamen er alleen rare rauwe klanken uit. Hij hield liever zijn mond.

Larry lachte hem soms uit. ‘Kleuter. Je bent een kleuter.’

Jerome liet hem. Hoewel hij een stuk kleiner was dan zijn broer voelde hij zich de oudste. Larry zag nooit wat er met mama gebeurde. Wat oma met haar deed. Oma deed net alsof mama er niet was, alsof ze onzichtbaar was en soms keek mama zo verdrietig. Dan kroop hij bij haar op schoot en was ze meteen weer vrolijk.

‘Larry is een echte Huling,’ zei oma Elisabeth. ‘Kijk maar hoe lang hij is. Niet zo rond en dik als Jerome. Jerome is een Fuller.’ Oma had een hekel aan de familie van zijn moeder. De Fullers waren boeren, vond ze. Ze maakten te veel kinderen. Oma bemoeide zich ook nooit met zijn kleine broertje Chris of met baby Billy. Oma zei dat het een schande was dat mama alweer met een dikke buik liep.

==

Hij probeerde papa’s gezicht te zien. Hij deed zijn ogen stijf dicht maar hij zag alleen de omtrekken van zijn haar, een ronde dikke krans, het gezicht bleef leeg. Jerome lag op zijn rug in bed. Het was al heel laat, iedereen sliep en het huis was stil. Hij hoorde het kraken van het hout. Hij wilde opstaan en naar de andere kamer lopen waar mama en de kleintjes sliepen maar hij durfde niet. Hij probeerde het opnieuw. Hij zag helemaal niks. Hij hoorde niks. Zijn keel voelde rauw en branderig. Zijn hoofd gloeide en bonkte. Hij opende zijn mond. ‘Phh,’ probeerde hij. Larry draaide in zijn slaap. ‘Phh,’ kreunde hij zo zacht mogelijk. Wanneer hij papa’s naam kon zeggen zag hij hem misschien weer voor zich. Hij trok de dekens over zijn hoofd. ‘Phh.’ Hij kreeg bijna geen lucht meer. Aan het gerammel van het ijzeren bed hoorde hij dat Larry zich omdraaide. Hij moest ophouden, anders werd zijn broer wakker. Hij duwde de dekens van zich af en zuchtte diep. Zijn vader was opgelost in het niets.

Akron, Ohio, 1955

North Street

Achter het huis in North Street was een riviertje met rotsen. Het was zo smal dat Jerome er makkelijk overheen kon springen en dan kwam hij op een veld en daarachter was het bos. Wanneer het raam in de keuken openstond hoorde hij het kletteren van het water. Zo’n mooi tintelend geluid; het hield nooit op.

Het huis in North Street was het paradijs. Zodra papa weer thuis was gekomen, was mama begonnen met het pakken van hun spullen. Een week later waren ze in het nieuwe huis aan de andere kant van de stad getrokken, helemaal in het noorden. Het was een roodbruin bakstenen huis met vier slaapkamers, een woonkeuken en een kleine zitkamer. Alles was anders dan bij opa en oma Huling. Ze hadden een heleboel buren. En er woonden veel kinderen in de straat en mama vond het niet erg wanneer ze bij hen thuis kwamen spelen. Mama had weer een baby gekregen. Een meisje: Sandra heette ze. Jerome deelde een slaapkamer met Chris en Billy. Larry woonde niet langer bij hen. Larry was bij opa en oma gebleven. Oma had gezegd dat zij beter voor haar oudste kleinkind kon zorgen dan mama.

Hij was nu echt de oudste.

Hij praatte nog steeds niet, maar mama had gezegd dat hij zich niet druk moest maken, dat hij vanzelf zou gaan praten nu ze een eigen huis hadden in de Elisabeth Park Projects. Maar hij sloot soms zijn ogen en dan begonnen alle woorden rond te zingen in zijn hoofd. Rivier, keuken, papa, gras, zon, stenen, Billy, baby, mama, huis, boom, bos. Hij werd er gek van. Ze zoemden door zijn hoofd maar hij kon ze niet pakken, niet vasthouden. De woorden waren kleuren en geluiden. Rivier was doorschijnend wit, boom bruin, keuken geel, stenen wit, baby paars, zon rood, papa wit, het wit van zijn ogen en tanden. De kleuren schitterden op zijn netvlies. Papa was het geluid van de trompet. Een dun, haperend geneurie dat van onder het huis kwam, vanuit de kelder. Zachte donkerrode klanken die door de kieren in de houten vloer naar boven zweefden. Hij kon ze zien, die tonen, rond waren ze, rond en glanzend als rood fluweel. Ze zagen er warm uit. De hoogste tonen waren geel en scherp, als het zonlicht op het heetst van de dag. Als gehuil en geschreeuw. Alsof papa iets probeerde, ergens probeerde te komen met zijn trompet, hij duwde en duwde, hoger en hoger ging hij en dan klonk er ineens een doffe valse dikke toon. Hij stopte. Jerome opende zijn ogen. Het was stil in zijn hoofd. Hij ging naar buiten, naar het riviertje. Hij graaide kiezelstenen van de grond en gooide ze in het water. Hij liet de stenen kletteren tegen de rotsblokken.

==

‘Wil je herten zien?’ vroeg papa.

Jerome knikte.

‘Zeg het dan.’

Hij knikte opnieuw.

‘Toe maar.’

Hij duwde de woorden tegen zijn keel. Dacht dat hij moest overgeven.

‘Rustig.’

‘He... he...’ Zijn tong zat in de weg.

Sonny Huling zakte door zijn knieën. Ze waren even groot nu. ‘Herten. Je wilt herten zien.’

‘Her... ten,’ hijgde Jerome. Hij was buiten adem.

‘Herten. Zie je nou wel?’

==

Soms liep Jerome zijn vader achterna.

Zijn handen tegen het koele glas van Jacksons kapperszaak in Howard Street. Het raam is half beslagen, waardoor alles binnen er mistig uitziet. Hij ziet zijn vader. Een lange slanke man. Zijn vingers dun en elegant. Met een zachte bezem veegt hij de haren bij elkaar. Minuscule krullen en plukjes die samen een zwart hoopje vormen. Hij opent een luik in de vloer en met de bezem duwt hij het hoopje erin. Jackson en papa praten wat, ze lachen. Er zit een man in de stoel, zijn hoofd hangt hulpeloos naar achteren. Jackson legt een hete witte doek over zijn gezicht. De stoom slaat er vanaf. Jackson laat de man onder de doek liggen terwijl hij zijn mes scherpt aan een riem en doorpraat tegen papa.

==

Het haar van zijn vader is zacht en hoog, als een wollige krans omlijst het zijn smalle gezicht. Hij vindt het mooi zo. Hij wil het niet knippen, ook al zegt mama dat een neger er niet zo bij kan lopen. Niet in Akron. Niemand zal hem zo in vaste dienst nemen.

==

Mama trok hem op haar schoot. Ze waren in de keuken en op de tafel met het gebloemde plastic kleed lag een opengeslagen tijdschrift.

‘We gaan lezen,’ zei mama. Ze trok het tijdschrift naar zich toe.

‘Ik ga je letters leren en als je wilt, zeg jij ze na. Dit is een b.’ Met een potlood omkringelde ze een b ergens in een zin. ‘Zeg dan b.’

‘Bh,’ zuchtte Jerome. Hij keek naar de vreemde tekens in het blad. Als je lang genoeg keek werden het zwarte strepen.

‘A,’ zei zijn moeder. ‘Dit is een a. Zie je het?’

Hij knikte. Hij drukte zich tegen haar boezem aan. Hij rook zeep en bloemen.

‘Een l,’ zei ze. Ze schreef de drie letters achter elkaar op. ‘Bal,’ zei ze, ‘hier staat “bal”. Bal.’

Hij hoefde niet te praten van haar. Hij hoefde alleen maar te kijken en te luisteren hoe ze het ene na het andere woord voor hem opschreef en hardop voorlas. ‘Ik wil dat je kunt lezen als je naar school gaat,’ zei ze.

Hij luisterde naar haar warme trage stem.

‘Ik gooi de bal.’

‘De bal is rond.’

‘Ik ga naar huis.’

‘Ik loop op straat.’

Hij hoorde de kleine smakgeluidjes van haar tong in haar mond. De zinnen klonken als een melodietje. Hij begon ze in zichzelf na te zingen. Ik-ga-naar-huis. Ik-loop-op-straat. Ik-ga-leren-praten.

==

I-am-gonna-learn-how-to-talk.

I-am-gonna-learn-how-to-talk.

I-am-gonna-learn-how-to-talk.

==

‘Jerome?’

‘Ja?’

‘Zeg tegen Chris dat-ie die rode trui uittrekt. Ik wil geen rood in mijn huis.’

Papa stond in de deuropening. Zijn lange armen in zijn zij.

‘Waarom?’ sputterde Jerome.

‘Je hoort me. Ik wil die communistenkleur hier niet zien.’

Jerome keek naar Chris, die zijn vader ook had gehoord. Ze haalden allebei hun schouders op en Chris trok de sweater uit, die zijn moeder een paar dagen eerder voor hem had gekocht.

Papa bleef daar maar staan. Alsof hij ergens op wachtte. Ze durfden nauwelijks verder te spelen.

‘Mogen we een ijsje kopen?’ vroeg Chris.

Papa leek het niet te horen.

‘Toe nou, pap.’

‘Wat?’

‘Een ijsje. Het is bloedheet. Mogen we een ijsje halen?’

Jerome keek naar zijn vader. Het was alsof hij niet begreep wat ze zeiden. Met een schichtige blik in zijn ogen keek hij langs hen heen. Jerome liep op hem af en trok aan zijn arm. ‘Papa.’

‘Is goed, jongen.’ Hij graaide in de zak van zijn spijkerbroek en haalde er een paar dollarcenten uit.

‘Is dit genoeg?’

De jongens schoten in de lach.

‘Nog vijftig cent erbij,’ zei Chris. Hij stootte Jerome aan en trok zijn wenkbrauwen op.

‘En je hoofd omhoog,’ zei papa. ‘Kijk die witte motherfuckers recht in de ogen. Daar kunnen ze niet tegen. Nooit naar beneden kijken, nooit. Beloven jullie me dat?’

Ze knikten. Hielden hun hand uitgestrekt zodat papa het geld erin kon leggen.

‘En nou opgedonderd jullie.’

‘Maar het geld...’ zei Jerome.

‘Vraag maar aan je moeder.’

==

Ze speelden op het veld achter de rivier. Jerome, zijn broer Chris en Reggie Watson, zijn beste vriend en de andere kinderen uit de buurt. Het was zomer. Iedere ochtend kwamen er oudere jongens en meisjes van de andere kant van Akron naar de Elisabeth Park Projects om spelletjes met de kinderen te spelen en wedstrijden te organiseren. Slagbal, voetbal, hardlopen, verstoppertje. Sleepy Johnson was een van hen. Hij was een jaar of twintig. Hij torende boven iedereen uit. Hij was zwaargebouwd maar wanneer hij liep was het alsof hij een eindje boven de grond zweefde, zo licht en soepel waren zijn bewegingen. Iedereen mocht Sleepy. Hij had een lage, zangerige stem en als hij lachte was het alsof de grond trilde. Op een middag liep Sleepy Johnson het bos in om te plassen. Het bos was verboden terrein voor de kinderen. Het bos was groot en dicht en donker en in het midden was een groot meer. ‘Mud Bottom’ werd het genoemd, omdat er drijfzand op de bodem lag. Er waren mensen verdronken in Mud Bottom. Opgezogen door de modder.

Toen Sleepy Johnson na een poosje het bos weer uit kwam bleef hij aan de rand van het veld staan kijken. Met zijn zware lijf leunde hij tegen de stam van een treurwilg, alsof hij zich wilde verstoppen onder de lange hangende takken van de boom.

‘Hey Jerome,’ riep hij.

Jerome keek op van zijn spel. Ze speelden slagbal en hij stond achter. Vanuit zijn ooghoeken had hij voortdurend de plek in de gaten gehouden waar Sleepy het bos in was gelopen.

‘Ik moet je wat zeggen,’ zei Sleepy.

Jerome liep naar hem toe, hij duwde de takken van de wilg opzij als een gordijn.

‘Sonny Huling is toch jouw vader?’

‘Ja hoezo?’ zei Jerome quasi-onverschillig.

‘Hij was in het bos. Ik zag hem aan de rand van het water zitten. Hij was helemaal alleen. Hij speelt prachtig, weet je dat? Echte mooie jazz. Laat niemand zeggen dat je vader gek is, okay? Niemand, beloof je me dat?’

Jerome knikte. Hij wist niet wat hij moest zeggen. Zijn keel werd dichtgeknepen. Hij voelde trots bij de woorden van Sleepy, maar tegelijk had hij het gevoel dat Sleepy Johnson hem ergens op betrapte. Hij dacht aan de herten. Hij rook de zware warme geur van de naaldbomen. Zijn vader ging altijd alleen naar het bos. En als iemand iets tegen hem zei leek hij het niet te horen, alsof hij vergat waar hij was. Dan liep hij de keuken uit met zijn trompet, stak de rivier en het veld over en verdween in het bos. Jerome verbeeldde zich altijd dat hij de zachte, vloeibare tonen van de trompet hoorde zingen tussen de bomen.

Akron, Ohio, september 2001

Barbara Jean Fuller

‘Sonny en ik kenden elkaar van The Palace in Howard Street. Daar trad hij soms op met een kwartet. Hij speelde nooit hard. Meer loom en zacht en melodieus. Hij had een mooie stem. “Little Harlem” noemden ze Howard Street, omdat er zoveel clubs en theaters waren. The Palace, The Army, East Market Garments. In The Palace kwamen Duke Ellington en Ella Fitzgerald, Count Basie en zijn big band, Billy Eckstine. Soms speelden de big bands ook in East Market Garments omdat je daar beter kon dansen. In The Palace moest je op stoelen zitten. Howard Street was een mooie straat in die tijd. Er was geld in Akron. De rubberfabrieken draaiden op volle toeren.

Op een avond zat ik dicht bij het podium in The Palace. Ik zag dat Sonny onder het spelen naar me keek. Hij was een stuk ouder dan ik, achttien of negentien. Een knappe vent. Op een gegeven moment staat hij op en loopt op me af met die saxofoon. Hij speelde gewoon door, bleef me strak aankijken. Ik zag de lach om zijn mond. Hij speelde toen nog alleen saxofoon. Pas later is hij trompet gaan spelen.

Mijn vader werkte bij Goodyear. Zesenderig jaar heeft hij daar gewerkt. Hij kwam uit Macon, Georgia. Mijn moeder uit Plantersville, Alabama. We woonden in Hickory Street, tegenover een boerderij met paarden. Voor een paar cent kon je paardrijden door de straat. Op vrijdagavond speelden mijn broers polo. Ik was het negende kind, na mij kwamen er nog drie. Ik weet niet veel over mijn familie. Er is een straat in Akron vernoemd naar mijn grootvader, George Washington Fuller. Hij was opzichter op een katoenplantage in Georgia en kwam met een paar slaven naar Akron. Hij trouwde mijn grootmoeder Martha. Ze kwam uit Tsjecho-Slowakije. Ze deed de huishouding bij de eigenaren van de plantage. Daarom zijn sommige van mijn kinderen zo licht. Ik herinner me dat mijn vader vertelde dat hij nooit wilde dat zijn moeder hem naar school bracht. Hij schaamde zich voor haar omdat ze blank was.

We trouwden toen ik in verwachting was van Larry. Ik was vijftien. Toen pas leerde ik Sonny’s familie kennen. We verhuisden naar Detroit omdat Sonny daar een baan kon krijgen in de Ford-fabrieken. In de weekends speelde hij in clubs in Hastings Street. We hadden het goed. Maar op een dag viel hij op zijn werk bijna in een verbrandingsoven, zo’n vuurput waar ze staal in smelten. Ik weet niet precies wat er gebeurde, maar vanaf die dag wilde Sonny niet meer naar de fabriek. We gingen terug naar Akron, trokken bij zijn ouders in. Jerome was nog een baby.

Bij de Hulings was het allemaal zo anders dan ik thuis gewend was. Ik weet niet wat er was met Elisabeth Huling; ze was erg in zichzelf gekeerd. Misschien dat er in Alabama dingen zijn gebeurd met haar waar wij geen weet van hebben. Dat moet haast wel. Ze wilde niet dat hij muziek maakte. Het leek of ze hem niet gunde dat hij plezier had, dat hij ergens goed in was. Ze schold altijd op hem. “Donder op met die muziek,” zei ze, “jij wordt toch nooit muzikant. Zoek een baan.”

Zijn vader was een belezen man. Willy Huling kwam uit hetzelfde dorp in Georgia als Elijah Muhammed van de Nation of Islam. Daar had hij het vaak over. Hij was geen moslim, maar soms ging hij wel op zaterdag naar bijeenkomsten van de Nation in Chicago. Hij kon niet tegen Elisabeth op.

Ik denk dat er iets niet goed was in Sonny’s hoofd. Hij werkte nooit ergens langer dan een paar dagen. Later in North Street mocht hij niet meer in de buurt van ons huis komen. Hij had een straatverbod. In wezen was Sonny een goede vent, maar hij had problemen. Hij dronk. Ik weet het niet precies.’

##

Zonder titel (1957)

Shoeshine shoeshine give your soul a treat

Shoeshine shoeshine can’t be beat

Akron, Ohio, 1960

Dora

‘Hey yo, Jerome, waar ga je naar toe?’

Van de overzijde van Wooster Avenue schreeuwde en zwaaide Reggie Watson hem tegemoet. ‘Mh... mh... mammio heeft een taart gebakken. Ze vraagt of je ook komt.’

Jerome schudde zijn hoofd. ‘Geen tijd, man. Zeg maar dat ze een stuk voor me bewaart.’

Reggie slenterde de brede straat over. Handen in de zakken. Hoofd naar beneden. Reggie ging altijd meteen uit school naar huis, maar nu zag Jerome hem treuzelen.

‘Heb je soms haast?’ vroeg Reggie toen hij dichterbij was.

‘Nee, hoezo?’

‘I... i... i... k weet niet...’ stotterde hij.

‘Daddio wordt laaiend als je niet thuiskomt.’

‘Jaja,’ mompelde Reggie geïrriteerd. Hij had geen zin zich af te laten schepen.

Reggie en hij waren vrienden vanaf de eerste week dat ze op hun zesde bij elkaar in de klas zaten. Ze waren na school samen naar huis gelopen. Reggie stak de straat over toen een glanzende blauwe Cadillac hem schepte. Jerome had gezien hoe Reggies kleine lijf meters hoog de lucht in werd geslingerd en hoe hij daarna met zijn gezicht op de stoep terechtkwam. Hij lag stil en slap op de grond. Een stroompje bloed kringelde over de grauwe stenen. Jerome was op hem af gelopen, maar toen hij dichterbij kwam was Reggie ineens opgesprongen en als een speer weggerend zonder een woord te zeggen. De auto reed door. Jerome stond bevroren op de stoep. Hij kon zich niet bewegen. Hij dacht dat Reggie dood was. Hoe kon het dat hij zo hard liep? Hij was als een geest die door de lucht zweefde.

De volgende dag op school zag hij Reggie met een dikke pleister over zijn linkerwang.

Jerome had geprobeerd hem te negeren, maar in de pauze was het jongetje naar hem toe gekomen.

‘Be... be... dankt,’ zuchtte hij.

Het was voor het eerst dat Jerome een ander kind hoorde stotteren. Hij begon te lachen.

‘Ben jij van elastiek of zo?’

Pas veel later begreep hij dat Reggie bang was geweest dat zijn moeder hem een pak rammel gaf wanneer hij te laat thuiskwam. Angst voor de vlakke handen van zijn moeder had zijn gehavende lichaam vleugels gegeven. Hij mocht nooit zomaar op straat rondhangen. Hij woonde samen met zijn moeder, zijn broer en zus en zijn grootouders in Bail Street, een paar straten van Jerome vandaan.

Zo waren ze bevriend geraakt. Jerome kwam graag bij Reggie thuis. Het huishouden waarin Reggie opgroeide was in alles het tegenovergestelde van zijn eigen huis. Er was altijd genoeg eten, niemand maakte ruzie en daddio Bellamy hielp Reggie met zijn schoolwerk wanneer zijn moeder aan het werk was. Mammio Bellamy zei dat Jerome altijd welkom was en kon blijven zolang hij wilde. Ze kende zijn familie.

Maar de laatste tijd begon Jerome zich steeds vaker te ergeren aan zijn stotterende vriend. Soms leek het wel alsof hij honing aan zijn kont had hangen; altijd hing Reggie in zijn buurt, alsof hij zijn schaduw was. Hij had het gevoel dat hij iets van hem wilde, maar hij wist niet wat. Laatst was Reggie ineens over zijn vader begonnen. Iedereen in de buurt wist dat George Watson een drankorgel was, maar wat moest hij ermee? Alsof hij erin geïnteresseerd was dat die klootzak zijn zoon weer eens voor niks had laten wachten. Reggie moest zich niet aanstellen.

Hij had trouwens haast, maar daar had zijn vriend geen moer mee te maken.

‘Ik zie je morgen wel,’ zei Jerome.

‘Kan ik mee?’

‘Dat wil je niet.’

‘Hoe... hoe... hoezo wil ik dat niet?’

Jerome lachte geringschattend. ‘Ga nou maar.’ Hij keek in het beteuterde gezicht van Reggie. Hij haatte het wanneer hij zo keek. Moest hij hem soms meenemen? Hij zou hem op de uitkijk kunnen laten staan. Maar Reggie was nog zo’n broekje. Hij zou zich rot schrikken. En zijn moeder zou hem alle hoeken van de kamer laten zien wanneer ze erachter kwam dat hij in de stad rondhing.

‘Ik moet werken, man.’

‘Vind je het leuk?’

‘Wat?’

‘Wa... wa... wat je doet.’

Jerome schoot in de lach. ‘Je mag een andere keer mee, okay? Ik zie je morgen.’ Met grote stappen beende Jerome van hem weg.

Thuis haalde hij zijn kist met borstels en doeken en schoensmeer uit de schuur. Hij had geen zin om naar binnen te gaan. Door het raam zag hij de omtrekken van de kleine gestalte van zijn moeder. Ze stond midden in de kamer. Hij hoorde de kleintjes roepen en lachen en schreeuwen. Hij wilde net weglopen, toen hij de voordeur met een hoge piep open hoorde gaan. Sandra kwam naar buiten geslenterd. Ze ging op het stoepje voor het huis zitten. Met een gefronsd gezicht volgde ze al zijn bewegingen.

‘Is papa binnen?’ vroeg Jerome.

Ze schudde van nee.

‘Zeg tegen mama dat ik later ben, wil je?’

Ze knikte.

Jerome voelde de onrust door zijn lichaam jagen. Hij had Dora beloofd op tijd te zijn. Sandra bleef hem aankijken met grote vragende ogen.

‘Heb je je tong verloren?’

‘Nah,’ zei Sandra.

‘Ik moet gaan. Let jij op mama?’

‘Jij moet hier blijven,’ lispelde Sandra.

‘En wie zorgt er dan dat er eten is voor jullie?’

Ze haalde haar schouders op.

‘Nou dan.’ Jerome drukte een kus op haar voorhoofd en maakte zich uit de voeten. Hij liep de straat uit, de brug over. Hij hoorde het water kletteren tegen de rotsen. De zon brandde in zijn nek. Met zijn handen in zijn zakken trok hij zijn broek omhoog en ademde diep de warme stoffige nazomerlucht in. Hij dacht aan Dora. Hij zag haar rode lange vlechten, het bleke gezicht vol kleine oranje sproeten. Hij had haar een paar weken geleden voor het eerst gezien, op een zaterdagmiddag in een bar op Exchange Street waar hij altijd naar toe ging om schoenen te poetsen. Het was een smalle, rokerige kroeg waar alleen asocialen kwamen zuipen. Hij had er nooit eerder kinderen gezien, behalve de andere schoenpoetsers die probeerden zijn werk af te pikken. Dora zat op een bank tegen de muur. Ze was klein en mager. Ze staarde wat voor zich uit. Met haar handen prutste ze gedachteloos aan de zoom van haar fletsgele jurk.

Hij had zijn werk gedaan. Vanuit zijn ooghoeken had hij voortdurend naar het meisje op de bank gekeken, zich afvragend wie haar ouders waren, wat ze in de kroeg deed. Hij had nooit geweten dat blanke mensen hun kinderen in dit soort kroegen lieten zitten. Toen hij in de buurt van haar tafeltje was gekomen had ze hem aangesproken.

‘Hoe heet jij?’ Haar stem was helder en hoog.

‘Jerome,’ antwoordde hij.

‘Ik heet Dora. Ik ben tien. Jij?’

‘Elf.’ Het verbaasde hemzelf dat hij zo eerlijk antwoord gaf. Hij keek naar het meisje. Ze was zo bleek dat het leek alsof je door haar heen kon kijken.

‘Zullen we naar buiten gaan?’ vroeg Dora.

‘En je ouders dan?’

Ze knikte in de richting van een vrouw die met haar hoofd op de bar lag. Zo te zien sliep ze want haar arm hing slap langs haar lichaam.

‘Heb je geen vader?’

Ze klemde haar lippen op elkaar en keek hem strak aan.

‘Ik vind het goed,’ mompelde Jerome. Hij haalde nonchalant zijn schouders op.

‘Mijn vader is daar.’ Ze wees met haar vinger naar een grote kalende man met een rood aangelopen gezicht. Met een glas bourbon in zijn hand leunde hij tegen de verweerde houten schrootjeswand en rookte een sigaret. Hij merkte niet eens dat zijn dochter naar hem wees.

‘Nou, kom dan.’ Het meisje sprong van de bank en liep voor hem uit. Het was bijna alsof ze een eindje boven de vloer zweefde, alsof ze geen gewicht had. Haar vlechten sprongen omhoog bij iedere stap die ze deed.

‘Ik weet een plek,’ fluisterde ze hem in zijn oor.

Buiten knipperden ze met hun ogen tegen het felle witte licht dat weerkaatste op het grijze asfalt. Ze staken de weg over. Dora was hem steeds een paar passen voor. Ze liepen over een stuk braak land achter de kroeg. Dora begon te huppelen en daarna te rennen. Jerome volgde haar, zijn zware kist met zich mee slepend. Hij vergat alles en keek alleen maar naar het vreemde doorschijnende meisje dat voor hem uit vloog.

Plotseling stopte ze. ‘Hier is het.’ Ze wees naar een uitgegraven gat in de grond. Er stonden struiken omheen en een eindje verderop waren allemaal bomen. ‘Lekker in de schaduw,’ zei ze. Ze nestelde zich in het gat. ‘Kom maar.’

Jerome liet zijn kist op de stoffige grond zakken en ging naast haar zitten. Het meisje leek precies te weten wat ze deed.

‘Hier ga ik altijd heen als ik alleen wil zijn,’ zei Dora.

‘Ahum,’ knikte Jerome schuchter.

‘Niemand kent deze plek, behalve ik.’ Ze trok haar jurk over haar hoofd uit. ‘Jij moet ook iets uitdoen.’

‘Waarom?’ Hij probeerde van haar blote bovenlichaam weg te kijken, maar het lukte hem niet goed. Het wit van haar huid deed hem aan ijs denken. Haar tepeltjes waren als twee rode speldenknopjes. Ondanks de warmte had ze kippenvel.

‘Dat zul je wel zien.’ Ze lachte haar beige tanden bloot. Ze had kleine puntige tandjes en dunne roze lippen.

Jerome deed zijn hemd uit. ‘Wat doe je hier dan?’ vroeg hij.

‘Gewoon, zitten. Denken.’

‘Denken?’

‘Doe jij dat dan nooit? Ik denk de hele tijd. En als ik wil dat het langzamer gaat in mijn hoofd kom ik hierheen.’ Ze gooide haar hoofd in haar nek en keek omhoog. Jerome volgde haar blik. Hij zag het dichte gebladerte van bomen, de takken en bladeren bewogen zacht op de wind. Erdoorheen zag hij stukjes diepblauw en paars van de lucht. Het was alsof ze onder een afdakje zaten.

Dora boog voorover en gaf hem een kus op zijn lippen. Daarna keek ze hem recht aan. ‘Kijk maar niet zo,’ bitste ze. ‘Waar woon jij?’

‘In de bottom.’

‘In de wat?’

‘De Elisabeth Park Projects.’

‘Dat is toch alleen voor niggers?’

Jerome zei niets terug.

‘Mijn vader haat niggers.’ Weer boog ze zich voorover. Met haar vingers duwde ze zijn lippen uit elkaar en begon hem te zoenen. Ze perste haar tong bij hem naar binnen en begon er rondjes mee te draaien in zijn mond.

Jerome voelde haar handen over zijn borst glijden. Hij begon vanbinnen te gloeien.

‘Je moet je broek uitdoen,’ zei ze.

‘Hoezo?’

‘Waarom niet?’

Jerome aarzelde. Hij wist wat seks was. Hij had de gekste dingen gezien in Howard Street. Hij wist dat blanke kerels gek waren op zwarte poesjes. Maar wat wilde Dora? Ze was zo jong. Ze deed hem aan het elfje denken uit de sprookjes die zijn moeder hem had voorgelezen toen hij klein was. Een elfje in een boom. Je kon haar zo wegblazen.

‘Toe dan,’ zei ze.

‘Hou jij je onderbroek aan?’

‘Wil je dat?’

Hij haalde zijn schouders op. Ze begon aan zijn riem te sjorren. Hij duwde haar van zich af en maakte zijn broek los.

‘Waarom maak je de schoenen schoon van die klootzakken in de bar?’

‘Waarom denk je?’

‘Betalen ze veel?’

‘Gaat wel.’

‘Ga je niet naar school dan?’

‘Tuurlijk wel.’ Zijn broek hing op zijn enkels. Hij hield zijn handen voor zijn piemel. Dora keek hem recht in zijn ogen. Haar irissen waren lichtgroen.

‘Laat mij eens.’ Ze duwde zijn handen weg. Ze ging op haar knieën in het gat zitten en pakte zijn pik. Ze begon hem te strelen. ‘Zo donker.’

‘Wat?’

‘Je ding.’

‘Wat had je dan gedacht?’ Hij probeerde zich te verzetten tegen het warme kriebelende gevoel onder in zijn buik. Zijn pik begon stijf te worden. Zijn zak voelde strak.

‘Nou moet je je ogen dichtdoen,’ fluisterde ze.

Hij deed wat ze zei. Hij voelde zich opgelaten. Maar Dora bezorgde hem een warm en tintelend gevoel dat hij nooit eerder had gevoeld. Het trok door zijn hele lichaam. Het was heel anders dan wanneer hij aan zichzelf zat. Alsof hij langzaam weggleed in een zacht en vochtig bed. Hij keek door zijn oogharen. Haar kleine hoofd ging op en neer. Ze likte en zoog aan zijn pik en ze hield zijn ballen vast met haar hand. Zijn bovenbenen begonnen zeer te doen. Alle spieren in zijn lichaam spanden zich. De lucht en de bomen boven hem begonnen rond te draaien. Hij deed zijn ogen weer dicht. Dora stopte.

‘Lekker?’ Zijn lichaam voelde zwaar en vreemd. Hij kon niet meer denken. Hij knikte. Hij opende zijn ogen.

‘Zullen we vaker afspreken?’ vroeg Dora. Ze sprong omhoog en deed haar jurk weer aan. Alsof er niets bijzonders was gebeurd. ‘Ik ben hier iedere zaterdagmiddag en soms ga ik ook na school hiernaar toe. Maar je moet niemand meenemen, goed?’

Jerome hees zijn broek omhoog. ‘Waarom niet?’

‘Ik heb jou toch uitgezocht?’

Hij knikte.

‘Volgende week?’

‘Is goed.’

‘Beloofd,’ zei ze. Ze kroop uit het hol en rende het hobbelige veld over. Jerome zag hoe haar rode lange vlechten achter haar aan zweefden.

==

De volgende twee zaterdagen gingen ze naar Dora’s plek. Telkens waren haar ouders te bezopen om te merken dat ze wegsloop en hem met zich meenam. Dora had hem leren tongzoenen en de tweede keer dat ze hem afzoog was hij klaargekomen. Ze had het witte spul opgelikt en doorgeslikt. Terwijl hij naar haar keek, moest hij zelf bijna overgeven. Hoe kon ze zoiets doen? Ze zei dat het naar paddestoelen smaakte en dat hij moest proeven.

‘Ben je gek?’

Ze trok altijd haar jurk uit en soms ook haar onderbroekje. Haar poesje was een recht streepje, zonder haar erop. Alsof het dichtzat. Hij durfde er niet aan te komen. Ze vroeg hem nooit haar aan te raken. En hij was heimelijk opgelucht dat hij niets hoefde te doen.

De laatste zaterdag dat hij Dora had gezien was de lucht betrokken. Het was begin september. Dora droeg een blauw gebreid vest over haar roze jurk.

‘Zullen we lopen?’ vroeg ze.

‘Waarheen?’

‘Gewoon lopen. Ik heb ’t koud.’

Hij wilde zijn arm om haar heen slaan maar hij was bang dat iemand hen zou zien.

Ze liepen over het veld en langs het hol. De wind liet de bladeren aan de bomen trillen. De bladeren begonnen al rood en geel te worden.

‘Zullen we het bos in?’ vroeg Dora.

‘Mij best,’ zei Jerome. Hij pakte haar hand. Er was niemand in de buurt.

‘Zul je altijd mijn vriend zijn?’ vroeg Dora. Haar stem klonk klein.

Jerome knikte.

‘Echt? Ik moet het zeker weten.’

‘Tuurlijk. Ik ben toch met je?’

‘Wat zegt dat?’

‘Wat moet ik dan doen?’

Dora bleef staan en keek hem aan. Haar ogen zagen er waterig en flets uit. ‘Ik wil niet terug.’

‘We zijn hier net.’

‘Dat bedoel ik niet. Ik wil echt niet terug. Niet naar mijn huis. Het is zo’n troep daar. Mijn moeder doet nooit wat. Kan ik niet met jou mee?’

Jerome schoot in de lach. ‘En je vader dan?’

‘Jij hebt toch ook een vader?’

Het was alsof hij een stomp in zijn maag kreeg. Al die tijd dat hij met Dora was dacht hij nooit aan thuis. En wanneer hij thuis was en hij dacht aan haar voelde hij zichzelf wegzweven. Hij had niemand over haar verteld. Zodra hij er met iemand over zou praten, was het fijne gevoel weg.

‘Wat?’ vroeg Dora.

‘Ik weet niet.’ Hij keek naar de grond en trapte met zijn laars in het zand.

‘Wou je zitten?’

‘Mijn vader is niet helemaal goed,’ fluisterde Jerome.

‘Niet goed,’ zei Dora hem na.

‘Hij jat mijn geld.’ Hij dacht aan papa. Papa stond achter het huis een sigaret te roken. Hij dacht dat hij alleen was maar Jerome zag hem vanuit de keuken en hoorde hem in zichzelf mompelen. Onverstaanbare grijze woorden en zinnen die hij onmiddellijk weer inslikte. Zijn lange lichaam hing voorover, alsof er een knik boven in zijn rug zat. Hij maakte een raar, hoog en grommend geluid dat van achter uit zijn keel leek te komen. Hij snoof het snot in zijn neus omhoog. Het klonk alsof hij huilde. Hij had zijn vader nog nooit zien huilen.

‘We kunnen weglopen,’ zei Dora. Haar ogen begonnen te glanzen. ‘Jij verdient toch geld?’

‘En dan?’

‘Dan zijn we altijd bij elkaar en als we groot zijn krijgen we baby’s.’

‘Wat?’ Jerome keek naar het kleine witte meisje in het blauwe vestje. Hij zag haar smalle lijfje. Hij kon het met zijn handen omklemmen en dan nog hield hij ruimte over.

‘Jij wilt toch wel weg?’ zeurde Dora.

Hij dacht aan Chris en Billy en de kleintjes. Sandra op het stoepje voor het huis. ‘Jij moet hier blijven.’ Dora kroop tegen hem aan. Ze liet haar vinger over de randen van zijn lippen glijden. ‘Het is net alsof ze getekend zijn,’ mompelde ze.

‘Wat?’

‘Je lippen.’

Hij voelde haar warme adem op zijn gezicht. Haar adem rook een beetje bedorven. Hij streek met zijn hand over haar haar. Het leek allemaal niet echt, alsof hij hier niet echt stond. En Dora ook niet.

‘Ik blijf altijd je vriend, okay?’ zei hij snel. Hij hoopte dat ze weer vrolijk werd.

Ze duwde hem van zich af. Keek hem lachend aan. ‘Kom op,’ zei ze, ‘wie het eerste bij het hol is.’ En ze rende van hem weg.

==

Ze hadden om vier uur afgesproken op het veldje achter de kroeg. Jerome was buiten adem. Hij had bijna de hele weg gerend omdat hij bang was te laat te komen. Zijn arm deed zeer van de kist. In Exchange Street hoorde hij van een afstand al het geroezemoes en geschreeuw uit de kroeg waar Dora’s ouders altijd zaten. Zo onopvallend mogelijk vloog hij de weg over en liep naar het veld met de hobbels en de gaten en de struiken waarachter Dora’s geheime plek was. Dora was er niet. Hij wachtte een poosje en liep een eindje het bos in. ‘Dora,’ riep hij. ‘Dora.’ Hij hoorde een vage echo van zijn eigen stem in het bos, het drukke gekwetter van de vogels. Hij ging terug naar het hol. Geen Dora. Hij slenterde naar Exchange Street. Voor de ingang van de kroeg bleef hij even staan. Hij kon nooit zomaar die bar binnen stappen. Hij haalde diep adem, probeerde nergens aan te denken. Wanneer hij een poosje zo stilstond en zich concentreerde kwam er vanzelf een beschermende laag om hem heen en dan merkte hij niks meer van de valse blikken en de lelijke woorden van de mannen in de kroeg. Hij nam de kist in zijn andere hand en stapte naar binnen. In een oogopslag zag hij Dora op de bank tegen de muur zitten, op dezelfde plek waar hij haar voor het eerst had gezien. Haar vader zat naast haar.

‘Hé, jij daar. Roetmop. Kom eens hier,’ riep de man met het rode gezicht. Dora wendde haar blik af. Jerome rechtte zijn rug en liep op hen af.

‘Doe jij je best maar eens voor mij,’ zei de man. Hij wees onder de tafel. ‘Dan kijk ik zo wel wat je waard bent.’

Jerome keek naar Dora. Haar gezicht zag er gelig en vaal uit. Ze had haar schouders opgetrokken en keek omlaag, alsof ze zich probeerde te verstoppen in haar eigen lichaam. Hij deed zijn kist open en dook onder de tafel. Hij zag de afgetrapte schoenen van Dora’s vader. Hij spuugde erop, pakte een doek en begon te poetsen. Hij zou die hufter wel krijgen. Ze dachten allemaal dat hun schoenen extra mooi werden van spuug, maar alleen hij wist waarom hij werkelijk spuugde. Hij was een poosje bezig onder de tafel toen hij de hand van Dora’s vader zag onder de tafel. Een witte vlezige hand. Hij legde hem op Dora’s knie. Hij schoof haar jurk omhoog en frunnikte aan haar broekje. Jerome hield zijn adem in. Stopte met poetsen.

‘Kun je niet opschieten?’

Hij hoorde de man lachen. Het was een grove dronkenmanslach. Jerome begon zacht met de doek over de schoenen te wrijven terwijl hij naar de grote hand van Dora’s vader keek die nu in haar broekje zat en haar benen uit elkaar wurmde en langzaam heen en weer bewoog. Hij voelde zich misselijk worden. Het was alsof hij een klap op zijn kop kreeg. Het werd zwart voor zijn ogen. Hij wankelde op zijn knieën. Daarom wist Dora zoveel van seks af.

‘Nou is het wel klaar.’ De man trok zijn voeten terug. Zijn hand bleef in de onderbroek van zijn dochter.

Jerome kroop onder de tafel vandaan. Moeizaam kwam hij omhoog. Het duizelde in zijn hoofd. Hij keek naar Dora. Haar vochtige wangen glommen in het rokerige gele licht van de kroeg. Met haar hand veegde ze de tranen weg en lachte tegen hem. Hij lachte niet terug. Hij was verdoofd. Hij vroeg niet om geld. Hij pakte zijn kist van de vloer en draaide zich om.

‘Zo word ’t nooit wat met je,’ riep Dora’s vader hem na.

Hij reageerde niet en liep naar de uitgang. Hij schaamde zich. Hij schaamde zich voor die klootzak van een vent, voor zichzelf omdat hij wegliep zonder iets te zeggen. Voor Dora. Voor haar kleine bleke kinderlichaam. Hij duwde de deur van de bar open. Hij keek nog een keer om. Dora zag hem en lachte weer. Hij dwong zichzelf terug te glimlachen en liep naar buiten, de straat op.

==

De volgende dag na school stond Reggie hem op te wachten.

‘Ga je mee?’

Jerome haalde zijn schouders op.

‘M... m... mammio vraagt waarom je nooit meer komt.’

‘Gewoon.’

‘Ze zegt da... da... dat ze met je moeder wil praten.’

‘Is ze gek geworden?’

‘Mammio is niet gek.’

‘Weet ik ook wel,’ zei hij zacht. Hij schopte tegen een steentje. ‘Ik ga wel mee.’

Zwijgend liepen ze Wooster Avenue af.

Jerome was blij dat Reggie zijn mond hield. Toen hij vanochtend wakker werd was er eerst niets aan de hand. Hij had diep geslapen en nergens over gedroomd. Het bed was lekker warm en hij rekte zich uit. Maar het duurde maar een paar seconden. Toen leek het alsof er een zwart scherm voor zijn gedachten schoof, alle spieren van zijn lichaam spanden zich en hij begon te zweten. Hij wist dat hij Dora nooit meer zou zien. Nooit zou hij ook nog maar een stap in Exchange Street zetten. Hij kneep zijn ogen dicht, maar het beeld van de witte grote hand die zijn weg zocht over Dora’s smalle dij kreeg hij niet uit zijn hoofd. Het was alsof hij met Dora ook al het andere verloor. Zijn werk, zijn geld, zijn trots.

Ze staken de weg over en slenterden in de richting van Bail Street.

‘Kun je je mond houden?’ zei Jerome.

‘W... w... waarom?’

‘Kun je je mond houden?’

‘Tuurlijk.’

‘Ik kende een meisje,’ begon Jerome. Hij had meteen spijt van zijn woorden. Alsof hij Dora weggaf.

‘En?’

‘Laat maar. Ik dacht alleen... ik bedoel. Jij denkt toch ook dat witte meisjes koud aanvoelen? Als eskimo’s. Of niet dan?’

Reggie stond hem met grote ogen aan te kijken. Hij lachte hem tenminste niet uit. Reggie wist altijd precies wanneer iets belangrijk was.

‘Ze was warm. Haar bloed was warmer dan het mijne.’ Hij praatte meer tegen zichzelf dan tegen zijn vriend.

‘Was ze mooi?’ vroeg Reggie.

‘Hmm,’ zei Jerome. ‘Daar gaat het niet om. We waren vrienden. Ze is weg.’

‘Waarnaar toe?’

‘Maakt niet uit.’ Ze stonden voor Reggies huis. Mammio zag hen vanuit de keuken aankomen en zwaaide. Jerome zwaaide terug.

‘Niemand weet het, hè?’ vroeg Reggie toen ze de achterdeur binnen gingen.

Jerome schudde van nee.

‘Mooi zo.’

##

‘Homesick’ (1993)

We were there at the beginning of trust and faith and respect behind closed doors we used to speak to each other in the soft tones of the rainbow smiling through the river’s mist cooling the warmth and passion of time waiting for us to come home.

Akron, Ohio, 1960

Mud Bottom

Hij stond op een brede tak, een meter of vijf boven het stille zwarte water. Op zijn onderbroek na was hij naakt. Hij wilde leren zwemmen.

Hij keek omhoog. Alsof er geen hemel was, zo licht en doorschijnend was de lucht. Als ik niet bovenkom vinden ze mijn kleren, flitste het door zijn hoofd.