Élisa Brune en Yves Ferroul

Het geheim van de vrouw

Vertaald door Nini Wielink en Alice Teekman

2011

Uitgeverij Contact

Amsterdam/Antwerpen

© 2010 Odile Jacob

© 2011 Nederlandse vertaling Nini Wielink en Alice Teekman

Oorspronkelijke titel Le secret des femmes

Oorspronkelijke uitgever Odile Jacob

Omslagontwerp Bart van den Tooren

Typografie binnenwerk CeevanWee, Amsterdam

ISBN 978 90 254 3617 9

D/2011/0108/924

NUR 320

www.uitgeverijcontact.nl

Inleiding

Mannen en vrouwen zijn heel verschillend wat seksueel genot aangaat. Volgens recente onderzoeken krijgt 90 à 95% van de mannen bij seks altijd of bijna altijd een orgasme. Bij vrouwen antwoordt een derde ‘vaak of altijd’, een derde ‘ongeveer een op de twee keer’ en een derde ‘zelden of nooit’.

Wat een enorm verschil, terwijl er sinds de tweede helft van de twintigste eeuw zoveel is bereikt! De seksuele revolutie heeft de morele druk verzacht, taboes doorbroken, en geleid tot lossere zeden en ongedwongener taalgebruik op seksueel gebied. Door studie en werk zijn vrouwen economisch onafhankelijker geworden en vrijer in de keuze van hun partner. Voorbehoedsmiddelen hebben vrouwen beschermd tegen ongewenste zwangerschappen. Van recenter datum is viagra, dat het aantal erectieproblemen heeft verminderd. Geen van deze ontwikkelingen is erin geslaagd de kloof tussen het genot van mannen en dat van vrouwen te dichten.

Met dit boek willen we een overzicht geven van wat we, objectief en subjectief gezien, weten van het vrouwelijk orgasme. Hoewel het onderwerp van oudsher op de helft van de mensheid betrekking heeft, is het verbazingwekkend hoe weinig er doelgericht aan spontane getuigenissen, onderzoeken en research heeft plaatsgevonden. Het orgasme van de vrouw is een blinde vlek, of we het nu bekijken vanuit medisch, biologisch, sociologisch, historisch of literair oogpunt. Je vindt in bibliotheken overal ter wereld eerder informatie over rijst koken, labradors fokken of hoe je fijt kunt behandelen, dan over de manier waarop een vrouw in bed een hoogtepunt kan bereiken.

Pas vanaf het midden van de twintigste eeuw houdt men zich in het laboratorium bezig met de seksualiteit van de mens en wordt er statistisch onderzoek naar gedaan. Met name het orgasme, en vooral dat van de vrouw, is een studieobject van de allerlaatste tijd, in dat opzicht vergelijkbaar met zwarte gaten of supergeleiders. We zouden ons er niet speciaal mee bezig hoeven te houden als het voor iedereen vanzelfsprekend ‘goed ging’. Het is een feit dat het voor een beslist niet te verwaarlozen aantal vrouwen niet goed gaat, of niet zoals ze zouden willen, of niet wanneer of met wie ze het zouden willen. Uit een doolhof komen is moeilijk wanneer je geen globaal idee hebt van de vorm van de doolhof en er niet naar durft te vragen. In deze studie vind je alle actuele kennis op het gebied van het vrouwelijk orgasme.

We beginnen het overzicht met wat we weten uit dierproeven en op grond van prehistorische en historische gegevens, waarna we uitvoerig de informatie bespreken die de huidige wetenschap ons biedt, evenals de antwoorden die 314 vrouwen hebben gegeven op een lijst van vragen gericht op het orgasme zoals het door hen wordt beleefd. Zodoende kunnen we deze, per definitie explosieve, kwestie van alle kanten bekijken – niet met de bedoeling haar af te bakenen, maar om haar nog explosiever te maken.

Hoofdstuk 1
Het orgasme voordat de mens zijn intrede deed

Het is algemeen bekend dat mensen niet alleen seks hebben om zich voort te planten. Het komt zelfs weinig voor dat ze aan de voortplanting denken (afgezien van strategieën om zwangerschap te voorkomen). Dus waarom hebben we seks? Nou, om de seks natuurlijk! Het is een genot op zich, daar heb je geen bedoelingen voor nodig. Seks is lekker.

In de rest van de natuur, en vooral bij weinig ontwikkelde diersoorten, zien we het tegenovergestelde: onwillekeurig en seizoengebonden seksueel gedrag, dat alleen op de voortplanting van de soort is gericht.

Hoe zijn we van het een tot het ander gekomen? Van de werktuiglijke seks tot de hedonistische seks? Waar en wanneer is het genot ontstaan dat zo veel bij ons losmaakt?

Is er in de natuur sprake van orgasmes?

We kunnen er redelijkerwijs van uitgaan dat planten, bacteriën, paddenstoelen of sponzen geen genot kennen dat met de voortplanting wordt geassocieerd. We zijn ook niet gauw geneigd heftige emoties toe te schrijven aan insecten of spinnen, en evenmin aan dieren waarbij de bevruchting buiten het lichaam plaatsvindt (zoals vissen die op afstand kuitschieten) of die zich zonder seks voortplanten (ja, die bestaan: duistere hagedissen waarbij de dochters klonen van de moeder zijn), en ook niet aan al die rusteloze dieren in documentaires die, angstig om zich heen kijkend, snel even paren.

Bij mannetjesdieren zijn we uit antropomorfisme geneigd te denken dat er een orgasme zou kunnen optreden zodra er sprake is van penetratie en ejaculatie. Maar zolang ze zich beperken tot het besproeien van eitjes, raken mannetjes niet in extase. Om van een orgasme te spreken moeten ze op zijn minst over een basale voorziening beschikken, een specifiek orgaan waarmee ze fysiek kunnen paren, kortom: een penis.

Hoe vernuftig de penis ook is, hij is bij verschillende groepen van het dierenrijk afzonderlijk ontstaan: bij pantoffeldiertjes, insecten, sommige vogels, haaien en natuurlijk bij de zoogdieren. Strikt genomen kunnen we zelfs zeggen dat groenwieren of bepaalde bacteriën de penis hebben uitgevonden, want bij deze eencelligen hebben (‘mannelijke’) wezens de mogelijkheid een uitsteeksel te ontwikkelen dat de wand van een ander (‘vrouwelijk’) wezen doorboort om er een paar genen in te spuiten – ook al planten deze eencelligen zich meestal voort door middel van klonen. Waaruit blijkt dat penetratie geen specifiek moderne vinding is. Gepenetreerd is er vanaf het begin van het leven, als een extraatje en zonder permanent orgaan, als een handigheidje dat pas veel later in sommige takken van de evolutie is overgenomen en geperfectioneerd. Maar bacteriën en wieren kennen geen liefdesspel. Om dichter in de buurt van een orgasme te komen moet er bovendien ejaculatie plaatsvinden, wat betekent dat we te maken hebben met dieren die sperma producerende klieren bezitten, waarbij dit sperma tijdens een episode van spiercontracties wordt geloosd. Als deze contracties, zoals bij de mens, gepaard gaan met een gevoel van intens genot, kunnen we met recht aannemen dat zulke dieren een orgasme ervaren.

Maar het is belangrijk dat we weten dat niet alle dieren genot kunnen ervaren. Genot is een verfijnd evolutionair fenomeen waarvoor een specifieke bedrading is vereist, zoals je om te kunnen zien ogen en gezichtszenuwen nodig hebt. Tot aan de evolutionaire periode dat de reptielen ontstaan doet het zenuwstelsel niets anders dan reflexmatig de fysiologie van de voortplanting reguleren via een aaneenschakeling van geprogrammeerde lichamelijke reacties, wat het begrip genot, en dus orgasme, uitsluit. Zo geeft een vis die zijn kuit in het water van een rivier of zee schiet, gehoor aan een automatisme, en kan hij daar geen genot aan ontlenen. Bij de lagere zoogdieren reguleert het zenuwstelsel bovendien het voortplantingsgedrag, dat in werking wordt gezet door perioden van loopsheid of bronst. We zien dan baltsgedrag ontstaan en andere paringsrituelen, maar omdat ook hier sprake is van werktuiglijk gedrag, is het niet voorstelbaar dat de zucht naar genot als motivatie of als bijkomstig voordeel een rol speelt. Toch beschikken deze zoogdieren al over zenuwbanen die specifiek op beloning zijn gericht. Door middel van prettige of onprettige gewaarwordingen kan er een leerproces plaatsvinden. Met een systeem van straf en beloning kun je ieder zoogdier dresseren, terwijl je een snoek of een garnaal niets kunt leren. Door middel van dit systeem kan ook spontaan genotzuchtig gedrag worden ontwikkeld. Daarom zullen deze zoogdieren, naast voortplantingsgedrag, ander seksueel gedrag gaan vertonen, dat gericht is op het streven naar genot op zich, zoals masturbatie. Er moet nu eenmaal gepaard worden, maar jezelf verwennen is een extraatje voor het beloningssysteem, dat knippert van vreugde. Bij katten en honden is autofellatie heel bekend, en talloze andere diersoorten beoefenen soms acrobatische vormen van zelfverwennerij: konijnen zijn bijvoorbeeld in staat tot autosodomie, waarbij ze hun eigen lid in hun rectum steken, een olifant weet met behulp van zijn eigen slurf een zaadlozing op te wekken, herten krijgen dit zelfs voor elkaar door met het uiteinde van hun gewei zichzelf te bevredigen (waar denk je dat die lange geweien goed voor zijn?), terwijl een stier daarbij de hulp van een boom moet inroepen, en dat zonder aarzelen ook doet.

Voor zoogdieren met een complexer brein wordt het voortplantingsgedrag steeds minder werktuiglijk. Het leren van gebaren en houdingen voor voorspel en paring is onontbeerlijk en dat gebeurt doodeenvoudig door te observeren en te imiteren. Jonge ratten bijvoorbeeld moeten getuige zijn van seksuele interacties tussen de volwassen dieren van de groep, want anders zijn ze niet in staat om, als het zover is, hun doel te bereiken.

Verschillen in zenuwstelsels komen ook tot uitdrukking in de hormonen, die bij dieren vaak een onveranderlijke werking hebben (een bepaald hormoon brengt bepaald gedrag teweeg). Bij weinig ontwikkelde dieren is het verband volkomen onwillekeurig. Als je handig genoeg bent om het brein van een garnaal met GnRH te injecteren, zie je dat het diertje automatisch meteen de paringshouding aanneemt – terwijl er geen partner in de omtrek te bekennen is. De werking van ditzelfde hormoon zal minder systematisch zijn bij een meer ontwikkeld wezen als een rat, waarvan de psychische gesteldheid, en met name stress, de werking van het hormoon kan temperen.

Uiteindelijk nemen we pas bij het nog complexere zenuwstelsel van de primaten seksueel gedrag waar dat voornamelijk of uitsluitend op beloning is gericht, waarbij de voortplanting dan van ondergeschikt belang is. Bij deze dieren, chimpansees, bonobo’s, de grote apen en de mens, is er geen sprake meer van automatisme, een leerproces is onvermijdelijk, en de wijfjes zijn permanent ontvankelijk, wat betekent dat in veel gevallen de ovulatie onzichtbaar is en er meestal sprake is van seksuele activiteit buiten de vruchtbare perioden om. We zien dan ongekende seksuele praktijken ontstaan die niet tot bevruchting leiden, zoals masturbatie en homoseksualiteit tussen mannetjes of vrouwtjes. De seksualiteit dient klaarblijkelijk andere doelen dan de voortplanting, met name het smeden van sociale banden, het verminderen van spanningen, of het genot op zich. Ook bij dolfijnen vinden we, net als bij de primaten, een seksualiteit die losstaat van de voortplanting. Zij lijken het zelfs te winnen wat experimenteren met seks betreft: genotzucht is voor hen niet alleen vaak een aanleiding tot homoseksueel gedrag, maar ook tot paren of pogingen tot paren met schildpadden, haaien, palingen, en zelfs met hun dresseur. Of zouden ze soms erg bijziend zijn?

Op grond van al deze feiten kunnen we concluderen dat alleen de laatstgenoemde zoogdieren werkelijk een orgasme kunnen krijgen.

Blijft het feit dat we dit bewuste orgasme bij deze dieren nog moeten aantonen. Dat is jammer genoeg heel moeilijk. Ook al is er sprake van ejaculatie als objectief verschijnsel, genot is nog steeds een uitermate subjectief begrip. Het kan de vorm aannemen van uitingen die herkenbaar lijken, zoals grimassen en het voortbrengen van geluiden. En dan nog zouden we onderscheid moeten kunnen maken tussen ‘eenvoudig’ genot, vergelijkbaar met genot dat bijvoorbeeld door liefkozingen of voedsel teweeg wordt gebracht, en het hoogtepunt dat het orgasme is in de betekenis die wij voor ogen hebben. Mannetjesdieren lijken ejaculeren echt lekker te vinden. Maar seksuele liefkozingen vinden ze ook lekker: veel dieren masturberen zonder dat het tot ejaculeren komt. In hoeverre voor een dier het genot van een ejaculatie verschilt van dat van seksuele prikkeling is moeilijk te zeggen. Het kan meer van hetzelfde zijn, maar ook iets heel anders.

We weten overigens dat ejaculatie bij mensen niet altijd synoniem is aan een orgasme, zoals de meeste mannen ooit weleens in hun leven hebben kunnen ervaren. Ejaculatie gaat meestal gepaard met een orgasme, maar soms ook niet, zoals er ook een orgasme kan optreden zonder ejaculatie. We moeten ons dus duidelijk bewust zijn van het onderscheid tussen een lichamelijke gebeurtenis en een gebeurtenis die subjectief wordt ervaren.

Kunnen mannetjesdieren aanspraak maken op een orgasme met ejaculatie? Waarschijnlijk tot op zekere hoogte, variabel per soort. Naargelang van hun zenuwstelsel en hun al dan niet onzekere levens- en dus paringsomstandigheden (want een olifant zal ongetwijfeld minder nerveus zijn dan een eekhoorn), zullen ze door seks meer genot ervaren dan door andere bezigheden.

Hebben vrouwtjesdieren orgasmes?

Bij de vrouwtjes is het allemaal nog veel vager. Omdat er geen duidelijk aantoonbare gebeurtenis als een ejaculatie is, kunnen alleen gedragsuitingen ons iets vertellen over het moment en de intensiteit van een eventuele genotspiek. Maar de meeste vrouwtjes in de dierenwereld lijken de paringsactiviteiten van hun partner, die trouwens heel kort duren, nogal onverschillig te ondergaan. Een coïtus van een paar seconden en klaar is Kees, dat is voor de overgrote meerderheid van de soorten het maximum haalbare, en voor veel dieren duurt het nog korter dan een seconde – alsof meneer bang is zich te branden als hij ’m er nog langer in houdt. Bij de meest ontwikkelde zoogdieren kan de penetratie zo’n 15 seconden duren, en alleen een paar soorten breken records: de mens natuurlijk, maar ook de orang-oetan (tot 15 minuten), en het varken (tot 20 minuten) – vandaar waarschijnlijk zijn reputatie van wellustig dier. Maar de zeug toont weinig interesse en lijkt alleen af te wachten tot het over is, koeien blijven naar de voorbijrijdende treinen kijken en poezen eten rustig hun brokjes, terwijl de mannetjes intussen als een wilde tekeergaan.

Bij de wijfjes van sommige apensoorten nemen we gebaren en kreten waar die van veel genot lijken te getuigen. We moeten daarbij aantekenen dat dit minder vaak gebeurt tijdens de, heel kortdurende, coïtus dan tijdens de seksuele liefkozingen, van met name vrouwtjes onderling. De bonobowijfjes bijvoorbeeld geven zich over aan typische genitale stimulaties: ze wrijven hartstochtelijk met hun clitoris over elkaar, trekken grimassen van vreugde met ver opgetrokken lippen, en slaken schelle kreten. Van alle vrouwtjes uit de dierenwereld zijn zij het meest extravert. Tijdens de paring, die gemiddeld 14 seconden duurt, leggen ze veel minder vaak zulk enthousiasme aan de dag.

Bij de staartloze makaken, waarvan in 1980 een studie is gemaakt door D.A. Goldfoot, vertonen sommige wijfjes dezelfde ‘ejaculatiemimiek’ als de mannetjes, dat wil zeggen met hun lippen naar voren gericht en geopend in de vorm van een O (zo ongeveer als iemand die kringetjes rook uitblaast). Die mimiek zien we vooral wanneer het ene vrouwtje het andere bestijgt en met haar bekken stootbewegingen maakt die de paring imiteren, waarmee ze haar clitoris stimuleert.

Andere vrouwtjesmakaken van het geslacht fuscata zijn in 1998 tijdens het paren bestudeerd door Alfonso Troisi en Monica Carosi. Zij zagen dat 80 van de 240 copulaties aanleiding gaven tot een orgastische mimiek, ofwel een derde deel. De waarschijnlijkheid van deze veronderstelde orgasmes bleek verband te houden met twee variabelen. Ten eerste de duur van de coïtus: hoe langer de penetratie duurt en hoe meer bekkenbewegingen er worden gemaakt, des te groter de kans op een orgastische mimiek. Ten tweede de sociale rangorde: bij eenzelfde coïtusduur zagen ze de meeste orgasmes bij vrouwtjes van een lagere rang die paarden met mannetjes van een hogere rang. Een onverwachte bevestiging van de erotiserende eigenschappen van macht? Tenzij het een weloverwogen strategie is van een vrouwtje van een lagere rang, die bij het mannetje in het gevlij wil komen en hem wil aansporen een voor haar status verhogende ervaring nog eens te herhalen. We weten sinds jaar en dag dat bij de mens de vrouwen geneigd zijn seksueel opgewonden te raken door macht en maatschappelijk prestige. Een studie uit 2009, door Thomas Pollet uitgevoerd met een groep van 1500 Chinese vrouwen, heeft aangetoond dat de frequentie van orgasmes van deze dames niet samenhing met het formaat van de penis van meneer, maar met het bedrag op zijn bankrekening. Op de vraag: ‘Hoe vaak hebt u een orgasme tijdens seks met uw huidige partner?’ kwamen de antwoorden ‘vaak’ of ‘altijd’ meer voor bij vrouwen wier partner een hoog inkomen had. Vooraanstaande mannen hebben er nooit moeite mee gehad iemand in bed te krijgen, dat wisten we al. Mussolini kreeg duizenden smeekbrieven van vrouwen die zijn minnares wilden zijn, wat hij niet altijd afwees (hij had veertien jaar lang elke dag met een andere vrouw seks). Maar als we dit onderzoek mogen geloven, zou bij zulke mannen, die gemiddeld niet over een betere seksuele techniek beschikken, de maatschappelijke macht ook nog tot gevolg hebben dat vrouwen bij hen makkelijker klaarkomen. Dit effect is niet typisch voor de mens. Bij apen wordt er ook makkelijker klaargekomen met de bendeleider. Hoe stuitend dat ook is, die correlatie is verklaarbaar vanuit eenvoudige evolutionistische redenen: het is geen bewuste beslissing, maar het is beter om klaar te komen met iemand die in staat is de toekomst van een gezin veilig te stellen, en hem op die manier aan je te binden. Maar voor de wijfjesapen blijft het de vraag of er sprake is van echte orgasmes. Wat voor grimassen de fuscata-makaken ook trekken, we kunnen onmogelijk op grond van hun uiterlijk gedrag met zekerheid stellen dat ze maximaal genot ervaren. De kreten en mimiek zijn geen voldoende specifieke uitingen om als kenmerk van een orgasme te kunnen worden beschouwd. We moeten dus op zoek gaan naar objectieve tekenen.

+

Uitgaand van het feit dat bij de vrouw het orgasme gepaard gaat met contracties van de vagina en de baarmoeder, hebben onderzoekers geprobeerd diezelfde contracties bij wijfjesdieren aan te tonen. Bij een dergelijke onderneming krijg je te maken met ethische en praktische problemen. Het betekent dat er kunstmatig een object moet worden ingebracht om de contracties te meten en dat er een kunstmatige stimulatie moet plaatsvinden om ze op te wekken. Sommige onderzoekers zijn hier niet voor teruggedeinsd en hebben hun best gedaan om met behulp van een vibrator vrouwtjesmakaken seksueel te prikkelen. In 1971 heeft Frances Burton in het laboratorium aangetoond dat, na vijf minuten clitorale en vier minuten vaginale stimulatie, de wijfjes van de resusaap drie van de vier fasen van seksuele respons vertoonden die beschreven zijn door William Masters en Virginia Johnson: opwinding (verwijding, afscheiding, bloedstuwing), stabiliteit (met zwelling van de clitoris) en resolutie (slinking). Voor de cruciale fase, de climax, vond men geen specifieke tekenen, want net als bij de mens, is de eikel van de clitoris tijdens deze fase ingetrokken en de proefdieren waren niet uitgerust met een vaginale sonde. Niettemin concludeerde Burton dat de makaken werkelijk een orgasme konden krijgen. Met dien verstande dat de natuurlijke paring 3 à 4 seconden duurt, en dat er voor het niveau van stimulatie dat in het lab plaatsvond, een groot aantal opeenvolgende paringen met cumulatief effect nodig zou zijn geweest.

Laten we onze zoektocht naar contracties voortzetten. Bij de eerdergenoemde staartloze makaken, die met hun lippen een O vormen wanneer ze elkaar bestijgen, heeft men in de baarmoeder van een heel actief vrouwtje drukgevoelige sondes geplaatst, om te kijken of de orgastische mimiek wel of niet met contracties verband hield. En inderdaad verscheen op de grafiek gedurende de 9 seconden durende mimiek tijdens het bestijgen van een ander vrouwtje, een heel duidelijke piek van contracties, evenals een plotselinge versnelling van het hartritme: nogal overtuigende tekenen dat er sprake was van een echt orgasme – in lichamelijke zin, uiteraard.

Ten slotte moeten we bewondering hebben voor een nog enthousiaster onderzoeker, die zich erop toelegde eigenhandig de vagina van vrouwtjeschimpansees te stimuleren. Na 10 of 15 seconden van heen en weer bewegen verkreeg hij ritmische vaginale contracties. Dit lijkt een snelle reactie, maar toch is ze niet snel genoeg om tijdens een natuurlijke paring op te treden, want het mannetje ejaculeert al na 5 à 7 seconden. Bovendien is het nog steeds twijfelachtig of het zo verkregen orgasme werkelijk als een orgasme wordt beleefd. Een vrouwelijke collega die het experiment gadesloeg zei dat ze door de onverstoorbare gelaatsuitdrukking van het vrouwtje weinig overtuigd was, terwijl de proefnemer ‘heftige vaginale contracties’ voelde. Dat neemt niet weg dat wanneer een vrouwtjeschimpansee geleerd heeft zo’n massage te krijgen, ze er steeds weer om vraagt, waarbij ze de vriendelijke onderzoeker haar geslachtsdelen aanbiedt. We kunnen dus voor bewezen aannemen dat sommige soorten apinnen lichamelijk in staat zijn tot een orgasme, maar dat dit onder natuurlijke omstandigheden zelden een rol speelt en dat onbekend is hoe het subjectief wordt ervaren. Het lijdt daarentegen geen twijfel dat diezelfde apinnen aan hun geslachtsorgaan genot ontlenen, want ze masturberen net zo graag als de mannetjes. Orang-oetanvrouwtjes wrijven met hun vingers of tenen of met voorwerpen over hun clitoris. Ze stoppen ook een vinger of voorwerpen in hun vagina. En er zijn er die de vinger waarmee ze zichzelf bevredigen, nat maken door erop te zuigen. Chimpanseewijfjes betasten hun geslachtsorganen rechtstreeks met de hand en wrijven eroverheen met voorwerpen als stenen of bladeren.

Maar ook vóór deze laboratoriumproeven konden we bij dieren al vaginale contracties waarnemen. Varkensfokkers zijn gewend kunstmatige inseminatie bij zeugen toe te passen. Om de inhoud van de zak met sperma bij ze in te brengen, moeten de zeugen in de stemming gebracht en seksueel gestimuleerd worden. Wanneer er vaginale contracties optreden, wordt het sperma beter opgezogen en verbetert de vruchtbaarheid met 6% ten opzichte van een inseminatie zonder stimulatie, zoals in 2001 is gebleken uit een studie van het Deense nationale comité voor varkensproductie. Dus hebben ze in Denemarken een stimuleringsprogramma voor fokkers opgesteld, met dvd en posters. Sindsdien verplichten zich de boeren die op productie zijn gericht, om hun zeugen te masturberen om contracties op te wekken. De stappen van het stimulatieplan volgen de natuurlijke handelingen die het varken in actie verricht. 1) Men laat een mannetjesvarken in de juiste staat van opwinding rondlopen in de ruimte waar de zeug zich bevindt, om het dier duidelijk te maken wat er gaat gebeuren. 2) De varkenssnuit (de vuist) wordt onder de lies van de zeug geplaatst en haar achterlijf wordt verscheidene keren achtereen een paar centimeter opgetild (zo trekt het mannetje de aandacht van zijn geliefde). 3) Met de snuit (de vuist) wordt gedrukt op de zwelling van roze vlees vlak onder de vulva. 4) De speciale ‘varkensvibrator’ (een door een Belgische firma voor landbouwwerktuigen gefabriceerd apparaat) wordt gebruikt om de binnenkant van de vagina van het dier te stimuleren (het is ook mogelijk de vibratie op de inseminatiebuis over te brengen, voor wie afkerig is van het idee een zeug te moeten penetreren, al is het dan via een apparaat). 5) Een laatste bevorderlijke maatregel is het wrijven over en knijpen in de tepels van de zeug – wat het makkelijkst gaat door het dier te bestijgen, erop te gaan liggen en je armen eromheen te slaan. Het is een doeltreffend systeem (wat doet een mens niet voor 6% meer rendement?), maar ondanks al deze inspanningen laat de zeug op geen enkele manier blijken dat ze aan haar gerief komt. Net zomin als de koe wanneer haar baarmoeder vibreert. Al in 1952 werd uit een in Illinois verricht onderzoek duidelijk dat de baarmoeder van koeien tijdens de coïtus samentrekt. Door een sonde in hun baarmoeder te schuiven heeft men op het moment van de dekking krachtige contracties gemeten. Maar tot ieders verbazing traden die contracties al op vanaf het moment dat de stier in zicht was. Moeten we daaruit concluderen dat koeien alleen al door te kijken naar het mannetje dat met ze aan de gang zal gaan, een orgasme krijgen? Dat zou absurd zijn, en we moeten erkennen dat deze aanwijzing ook geen afdoend bewijs levert. Er kan gewoon sprake zijn van een reflexmatige conditionering.

We zouden het orgasme door een meer specifiek kenmerk moeten kunnen karakteriseren. Hersenscans verschaffen ons op dat gebied nieuwe gegevens. We zullen zien dat onderzoek naar de seksualiteit van de mens gericht is op wat zich tijdens het orgasme in het brein afspeelt. Bij de dierproeven werd echter geen gebruik gemaakt van zulke kostbare en gekwalificeerde apparatuur.

Maar zelfs als we zouden kunnen aantonen dat de hersenactiviteit van een vrouw die klaarkomt en die van een bonobowijfje dat seksueel wordt geprikkeld gelijkwaardig zijn, geeft dat nog geen absolute zekerheid dat het dierlijk orgasme bestaat. Net zozeer als we kunnen aantonen dat een gewaarwording of een activiteit gepaard gaat met een bepaald hersenbeeld, is het onmogelijk met zekerheid te zeggen dat het hersenbeeld in kwestie het bewijs is van de subjectief ervaren gewaarwording. Het subjectieve blijft tenslotte altijd subjectief, en trouwens, ook bij de mens kunnen we er geen eed op doen dat wat wij orgasme, pijn of mandarijnensmaak noemen voor ieder als eenzelfde gewaarwording wordt ervaren. Alleen op grond van uitwisseling door middel van taal kunnen we veronderstellen dat wat wijzelf beleven lijkt op wat anderen beleven. En ondanks allerlei objectieve maatregelen kunnen we niet weten ‘wat het met ons doet’ om een mandarijn te eten of een orgasme te hebben. De taal laat overigens nogal uiteenlopende gevoelens zien, zowel qua intensiteit als qua aard van de gewaarwordingen, zoals zal blijken uit hoofdstuk 6.

Het is dus de afwezigheid van een deugdelijke taal die het beoordelen van genot bij dieren heel problematisch maakt. Eerlijk gezegd moeten we erkennen dat we nauwelijks weten of het orgasme in de dierenwereld bestaat. Genot blijkt wel te bestaan, want bij de primaten en de dolfijn is er onderzoek gedaan naar seksuele interactie en uitingen van bevrediging, vooral bij de mannetjes. Maar het optreden van een kwalitatief distinctieve episode die we orgasme noemen, is nog steeds onzeker. De overeenkomst van sommige gedragingen wijst erop dat mannetjes die ejaculeren iets paroxismaals ervaren dat we als orgasme kunnen kwalificeren. Een eenvoudige observatie van sommige dierlijke paringen geeft mutatis mutandis direct de indruk dat de mannetjes klaarkomen, en soms op een benijdenswaardige manier, zoals bij de leeuw of de beer, die majestueus brullen. Maar wie weet zou een konijn, als hij het kon, nog harder brullen. We hebben geen flauw idee wat deze dieren ervaren. Wie wat wijzer wil worden, kan op internet de video’s bestuderen van paringen van dieren, zoals de video waarop het verbazingwekkende ‘orgasme’ van de mannetjesschildpad is te zien (www.koreus.com/video/tortue-orgasme.html) – terwijl het vrouwtje volkomen onaangedaan blijft –, of de video van de uiterst sensuele coïtus van de wijngaardslak (www.youtube.com/watch?v= wBzDlzdhfdM); misschien is het aan hun tweeslachtigheid te danken dat ze dubbel kunnen genieten: zowel van het penetreren als van het gepenetreerd worden.

Wat de wijfjes betreft, en daarbij baseren we ons nog steeds op de uiterlijke tekenen, is men het er in grote trekken over eens dat zij geen paroxismaal moment kennen, en vaak zelfs geen duidelijk genot, afgezien van een paar primatensoorten: bonobo, chimpansee, makaak en orang-oetan. Ten aanzien van het eigenlijke orgasme zijn de meningen van de specialisten nog steeds verdeeld; sommige denken dat het orgasme alleen is voorbehouden aan de mens (Desmond Morris, David Barash, George Pugh, Frank Beach, Richard Alexander, Katharine Noonman, Donald Symons) en andere zijn van mening dat de primaten het ook kennen (Frances Burton, Helaine Morgan, Suzanne Chevalier-Skolnikoff, Jane Lancaster, Doris Zumpe, Richard Michael, Donald Goldfoot, Sarah Hrdy).

Toch moeten we nog melding maken van een onthutsend experiment, ook al werpt het slechts zijdelings licht op de kwestie van het orgasme. Dit klassieke experiment dateert uit de jaren vijftig van de twintigste eeuw. Twee Canadese onderzoekers, James Olds en Peter Milner, maakten een studie van de elektrische stimulatie van het rattenbrein door middel van elektrodes. De stroomstootjes wekten reacties van angst en vermijdingsgedrag, zoals in de klassieke gevallen van straf. Tot op een dag een rat een omgekeerde reactie vertoonde en actief op zoek ging naar situaties waarin hij een elektroshock kreeg toegediend. Na onderzoek ontdekte men dat de elektrode in een ander hersengebied was geplaatst dan bij de eerdere ratten. Toen deze op exact dezelfde manier werden aangesloten, begonnen ook zij actief op zoek te gaan naar stimulatie. Zozeer dat als de diertjes daar, door middel van een hefboom, zelf over konden beslissen, ze zichzelf continu stroomstootjes in hun hersenen toedienden. Voedsel, seks en zelfs het moederinstinct verdween naar de achtergrond door de allesoverheersende behoefte om klaar te komen via elektriciteit, waarbij de ratten zich wel 100 stroomstootjes per minuut toedienden. Wanneer de schokken werden verhevigd, vroegen de ratten om nog meer, niet ontmoedigd door het feit dat ze tegen de wanden van de kooi werden geslingerd. Zodra ze weer op hun pootjes stonden, kwamen ze aangerend voor de volgende stroomstoot. Het hersengebied dat men zojuist had ontdekt heet tegenwoordig het septumgebied en maakt deel uit van de genotscentra van het brein. Het speelt een rol bij seksueel genot (we zullen het tegenkomen wanneer we het menselijk brein tijdens het orgasme bestuderen), maar ook bij andere vormen van genot, en het is duidelijk aanwezig bij zoogdieren – prikkeling van dit gebied kan ze zelfs gek maken. Maar het soort prikkeling dat een elektrode geeft die in de hersenen is geïnstalleerd, is uiteraard iets heel anders dan natuurlijke opwinding, seksueel of niet, en uit het feit dat een rat onder zulke uitzonderlijke omstandigheden ultiem genot kan kennen, mogen we niets concluderen ten aanzien van orgasmes zoals hij die in het dagelijks leven ervaart. Overigens werpt dit verhaal een geheel nieuw licht op de kwestie van het genot als neuronale ervaring. Het brein stelt ons in staat extase te ervaren die niet noodzakelijkerwijs verband houdt met een seksuele activiteit en die misschien meer omvat dan het eigenlijke orgasme. Een elektrode kan als een kortere weg beschouwd worden, en levert het bewijs dat het centrum van orgastisch genot in werking kan worden gezet zonder dat dit via de zenuwen vanuit de genitaalstreek gebeurt. Seks is de klassieke manier om het brein in een specifieke staat te brengen die orgasme wordt genoemd, maar er bestaan andere manieren om dat te bereiken (en niet alleen door middel van elektrodes).

Los van deze specifieke reactie op elektroshocks, is men het er, bij gebrek aan overtuigender informatie, dus over eens dat bij bepaalde diersoorten de mannetjes een orgasme kunnen ervaren terwijl de vrouwtjes dat niet kunnen of alleen bij wijze van uitzondering.

Waarom toch dat verschil? Waarom zouden de mannetjes over een ‘gadget’ beschikken dat de vrouwtjes niet hebben? En waarom zou het bij de mens anders zijn? We zullen onze aandacht moeten richten op de geschiedenis van de menselijke seksualiteit, als we willen proberen te begrijpen hoe het komt dat vrouwen in staat zijn een orgasme te krijgen.

Hoofdstuk 2
Het vrouwelijk orgasme in de menselijke evolutie

Bestaat het orgasme bij de prehistorische vrouw?

Het heeft geen zin daar breedvoerig over te gaan discussiëren. We kunnen het onmogelijk weten. De seksuele opwinding van onze ‘voormoeders’ heeft noch in fossiele resten, noch in archeologische lagen sporen achtergelaten. Hoogstens kunnen we vermelden dat er in de paleolithische kunst talrijke afbeeldingen van vrouwelijke geslachtsdelen voorkomen. In de periode van 30 000 tot 20 000 v.Chr. vind je gesneden beeldjes van vrouwen met grote borsten, een bolle buik en opvallende schaamlippen, en rotsschilderingen van vulva’s, soms voorzien van een clitoris, terwijl daar in die tijd geen mannelijk equivalent voor bestaat. In het tijdperk van de jagers/verzamelaars werd de vulva vereerd. Pas na de neolithische revolutie (het ontstaan van vaste woonplaatsen als gevolg van de ontwikkeling van de landbouw) werd de afbeelding van de fallus dominant. Onder andere dit gegeven kan worden geïnterpreteerd als een teken van degradatie van de status van de vrouw. Door het sedentaire bestaan zou ze aan huis gebonden zijn geweest en geen beslissende functie meer hebben gehad in het sociale leven, terwijl ze in het nomadische tijdperk, op zijn minst in symbolisch opzicht, een doorslaggevende rol had. Maar deze aanwijzingen leren ons niets over de genotsbeleving van vrouwen, en zelfs niets over de seksuele gebruiken in het algemeen. Hoe kwamen ze aan hun gerief in het Acheuléen? In het Micoquien, het Mousterien, het Solutréen, het Magdalénien? Het blijft een raadsel.

Eén ding is zeker: door het rechtop lopen is het vrouwelijke geslachtsorgaan veranderd. De clitoris is kleiner geworden (die van vrouwtjesapen kan wel vijf centimeter groot zijn), en ze is opgeschoven naar het bovenste gedeelte van de vulva. De vagina zelf is langwerpiger geworden en in achterwaartse richting gekanteld, waarbij een ribbelig oppervlak van V-vormige plooien is ontstaan dat het sperma beter vasthoudt; de vagina van de grote apen daarentegen is alleen in de lengte geplooid. Deze anatomische evolutie heeft twee belangrijke gevolgen. Allereerst is de menselijke clitoris zo bescheiden geworden dat je haar gemakkelijk over het hoofd ziet. Kleine meisjes, pubermeisjes en zelfs volwassen vrouwen weten soms niets af van het bestaan van dat piepkleine orgaan in de plooien van hun vulva. Bovendien is de clitoris meestal niet direct betrokken bij de copulatie omdat ze te ver van de vaginaopening verwijderd ligt. Over het algemeen wordt ze niet gestimuleerd door de penetratiebewegingen. De clitoris is echter het belangrijkste orgaan bij het ontstaan van het vrouwelijk orgasme. Als het orgasme al bestond bij de wijfjes van onze mensachtige voorouders, zal het dus geneigd zijn geweest minder vaak voor te komen naargelang de mens meer rechtop ging lopen en de clitoris terugweek. Maar als je het orgasme als iets specifiek menselijks ziet, kun je daarentegen ook denken dat het juist is ontstaan op het moment van die gedaanteverwisseling, voor zover die gepaard ging met een verandering van de emotionele en psychische omgeving en met een ontwikkeling op het gebied van erotiek en verbeelding. Sommige antropologen houden staande dat het vrouwelijk orgasme een gevolg is van die nieuwe seksualiteit, die volledig los is komen te staan van de reproductieve functie en een belangrijke symbolische en psychische lading heeft gekregen. Bij de moderne mens is het libido een vreemd mengsel van hormonale, lichamelijke driften, symbolische beelden en gemoedsaandoeningen – het beslaat een heel terrein, van romantiek tot pornografie en van automatismen tot mystiek. Het is mogelijk dat het vrouwelijk orgasme stoelt op een anatomische basis én op een psychologische verandering die zelf weer is gebaseerd op een ontwikkeling van het brein en op een diversificatie van de seksuele praktijk, met name een toename van de tijd die aan seks wordt besteed. Gelijktijdig met haar menswording zou de vrouw over het volledige vermogen zijn gaan beschikken om een orgasme te krijgen. Met andere woorden, het vrouwelijk orgasme zou een nieuwe evolutionaire functie zijn, die nog maar net aarzelend uit de startblokken is gekomen en nog niet bij iedereen naar behoren werkt, maar die bedoeld is om algemeen te worden. Wij willen deze optimisten graag geloven.

De kwestie van de oorsprong zal, zoals het hoort, voor altijd onduidelijk blijven. Wie was het eerste vrouwelijke wezen dat klaarkwam? Er moet er een zijn geweest. Was het een vrouw? Een apin, een dolfijn? Een zeug? Dat is niet meer te achterhalen. En de tweede die klaarkwam had vast niets met de eerste te maken. In feite heeft ieder wijfje, iedere vrouw die ooit is klaargekomen dat orgasme helemaal zelf uitgevonden, heeft ze haar eigen Amerika ontdekt, totdat het nog niet zo lang geleden dankzij de taal en een gunstige cultuur mogelijk werd meisjes vooraf te vertellen dat er soms iets geweldigs gebeurt tijdens de seks, en we hen kunnen helpen er bewust naar op zoek te gaan. En ook nu nog worden ervaringen via de taal maar mondjesmaat van de ene aan de andere vrouw doorgegeven, en sommige ervaringen worden vergeten en zelfs moeders zwijgen erover, maar soms komt gelukkig het genot vanzelf in de nacht, of het komt nooit... Het ervaren van een orgasme is nog steeds een van de meest ‘ongerepte’ kanten van de menselijke ervaringen, en is niet gecodificeerd of geformatteerd door taal en cultuur. Seksueel gedrag is dat juist wel, maar wat een orgasme behelst is nog steeds een zwart gat, een blinde vlek, een zonegrens waar het intieme meer dan intiem wordt en waar ieder zich overgeeft aan het leven in zuivere vorm... Klaarkomen, dat is in de sociale structuur het onvoorziene, het absolute en ongerijmde, een beleving die buiten het kader valt, onvoorspelbaar is, niet onder woorden te brengen, een ervaring die altijd maagdelijk blijft.

+

Maar ook al kennen we de historische oorsprong van het orgasme niet, toch zijn er lichamelijke gegevens die glashelder zijn geworden dankzij onderzoek naar de ontwikkeling van het embryo. De geslachtelijke ontwikkeling van een menselijk embryo is een proces dat zich in verschillende etappes afspeelt en niet meteen bij de eerste cel begint. Voordat er divergentie optreedt tussen mannelijke en vrouwelijke embryo’s verstrijken er eerst acht weken van celdeling en algemene structurering van het lichaam. Alle gezamenlijke organen hebben hun plaats al gekregen vóór deze divergentie, wat logisch lijkt, maar veel verbazingwekkender is dat de geslachtsorganen ook al zijn gevormd. En bij iedereen zijn ze hetzelfde. Als goede rentmeester werkt de natuur zo zuinig mogelijk: eerst een gezamenlijke basis leggen en dan de details afwerken. In het begin kan het hele geslachtsapparaat dus twee kanten op, het is geschikt voor beide seksen. Wanneer de hormonendouche komt die de embryo’s in de richting van twee verschillende lotsbestemmingen duwt, zullen bepaalde basale elementen zich bij de ene groep verder ontwikkelen en bij de andere atrofiëren, en omgekeerd. De kanalen van Wolff ontwikkelen zich bij de man tot een groot deel van het geslachtsapparaat en degenereren bij de vrouw, maar soms zijn er op volwassen leeftijd nog overblijfselen van aanwezig. De kanalen van Müller worden bij de vrouw de eileiders, de baarmoeder en het bovenste deel van de vagina, terwijl ze bij de man atrofiëren, maar in de testikels en bij de prostaat zijn er nog overblijfselen van te vinden. Voor het overige zullen alle gezamenlijke structuren zich verschillend ontwikkelen. Het tuberculum genitale wordt bij de ene groep de penis en bij de andere de clitoris. Bij de een groeit de geslachtsspleet dicht en bij de ander blijft die open. De labioscrotale zwellingen worden ofwel de balzak ofwel de grote schaamlippen. De urogenitale plooien worden de binnenkant van het mannelijk lid of de kleine schaamlippen. Zo is de ene sekse de tegenhanger van de andere, maar hebben ze zich op een andere manier ontwikkeld. De tegenhanger van de penis is dus niet de vagina maar de clitoris, die hetzelfde aantal zenuwuiteinden bevat, ongeveer achtduizend, terwijl de vagina er zo goed als geen heeft.

Wat voor nut kan het hebben?

Gesterkt door deze kennis kunnen we ons buigen over de netelige kwestie van de functie van het vrouwelijk orgasme. Zeker is dat een vrouw in verwachting kan zijn zonder dat ze een orgasme heeft ervaren, voor de voortplanting is dat niet nodig. Maar waartoe dient het dan?

Bij de man bestaat daar geen onduidelijkheid over. Aangezien het orgasme bijna systematisch is gekoppeld aan de ejaculatie, is een man die geen orgasme heeft een man die niet ejaculeert en dus geen nageslacht krijgt. Alle mannen worden onmiddellijk zonder uitzondering ‘geselecteerd’ op hun vermogen om doeltreffend te ejaculeren; kunnen ze dat niet, dan zijn ze genetisch uitgeschakeld.

Voor vrouwen geldt dat beloningssysteem niet. Zij krijgen geen orgasme als ze ovuleren (eens per maand, dat zou alvast wat zijn). Omdat de ovulatie automatisch en onwillekeurig plaatsvindt, is het niet nodig die aan te moedigen. Ook krijgen vrouwen tijdens de geslachtsdaad niet vaak een orgasme. In de geschiedenis van de mensheid had er geslachtsverkeer plaats met of zonder instemming van de vrouwelijke partner en voor de instandhouding van de soort was dat ruimschoots voldoende. Een vrouw kan vijftien kinderen baren zonder ooit een orgasme te krijgen. Dus waarom krijgen sommige vrouwen dan wel orgasmes?

Er zijn verschillende hypothesen geopperd, die we kort zullen toelichten. Alle zijn gebaseerd op een evolutionaire zienswijze. Biologen leven met het idee dat er voor ieder huidig kenmerk van een soort een reden is en dus proberen ze, logischerwijs, te bedenken wat de reden is voor het vrouwelijk orgasme. Omdat het mannelijk orgasme nu eenmaal nauw verbonden is met de voortplanting, vragen ze zich af op welke manier het vrouwelijk orgasme de kansen op nageslacht zou kunnen verhogen.

Het vrouwelijk orgasme stimuleert vrouwen tot geslachtsgemeenschap

De eenvoudigste hypothese is dat vrouwen door het orgasme worden aangemoedigd tot seks, waardoor de kansen op nakomelingen automatisch groter worden.

Maar we weten dat het niet zozeer de frequentie van het geslachtsverkeer is die garandeert dat vrouwen nakomelingen krijgen, als wel het feit dat ze hun pasgeboren kind goede overlevingskansen kunnen bieden. De bevruchting is niet het probleem, maar de bescherming van de verwekte kinderen.

Overigens is er in recente statistische studies geen verband gevonden tussen het vermogen van een vrouw om orgasmes te krijgen en haar neiging om seksuele relaties aan te gaan. Vrouwen die gemakkelijk klaarkomen zijn niet sneller bereid tot seks dan anderen; die behoefte wordt door andere factoren bepaald.

Het vrouwelijk orgasme versterkt de spermacompetitie

Sommigen hebben geopperd dat het vrouwelijk orgasme de spermacompetitie zou versterken. Gezien het feit dat de man sneller dan de vrouw klaarkomt en dat hij niet altijd de moeite neemt zijn partner tot het eindpunt te brengen, zou de vrouw regelmatig een gefrustreerd gevoel krijgen dat haar ertoe zou aansporen seks met iemand anders te hebben en zo zouden de twee aanwezige spermasoorten om de buit moeten ‘vechten’. Maar dat zou veronderstellen dat vrouwen vrijelijk en snel van partner kunnen wisselen, wat in alle beschavingen die we vanuit de geschiedenis kennen praktisch nooit het geval is. Daarentegen is dat wel het geval bij verschillende apensoorten waar veelvuldig wordt gecopuleerd en waar het wijfje haar partners uitkiest en over de frequentie van het geslachtsverkeer beslist. Zo kunnen chimpanseewijfjes zich vijftig lovers per dag veroorloven. Spermacompetitie is dan heel reëel! Maar in menselijke gemeenschappen gaat het heel anders.

Het vrouwelijk orgasme zorgt voor een selectie onder de mannen

Een andere hypothese gaat ook uit van de constatering dat het vrouwelijk orgasme minder snel en automatisch tot stand komt dan dat van de man. Sommige onderzoekers zien daar juist een ‘slimmigheidje’ van de evolutie in. Die moeilijkheid zou het middel zijn om mannen te selecteren. Als vrouwen met iedereen gemakkelijk een orgasme konden krijgen, zouden ze met de eerste de beste paren en daar tevreden mee zijn. Maar als sommige partners het kunnen opwekken en andere niet, zullen vrouwen de voorkeur geven aan goede minnaars. En juist de kwaliteiten die een goede seksuele partner moet hebben – geduld, gevoeligheid, intelligentie en empathie – maken hem ook tot een goede vader, die in staat is voor zijn nageslacht te zorgen. Dankzij hun wispelturige orgasme slaan de vrouwen dus twee vliegen in één klap: ze krijgen een goede minnaar en een modelvader.

Dit zou een aantrekkelijk scenario zijn als vrouwen werkelijk hun partners konden kiezen. Misschien konden ze dat tijdens de miljoenen jaren die er zijn verstreken tussen de eerste mensachtigen en de neolithische mens en waarin de orgastische functie is ontstaan of geconsolideerd. We komen er niet achter. Maar in de geschiedenis zijn er weinig samenlevingen geweest waarin vrouwen vrij waren hun partner te kiezen en nog minder waarin ze dat konden doen op grond van seksuele, en dan ook nog vergelijkende criteria. Voor de overgrote meerderheid van de vrouwen op aarde zijn de kaarten al geschud als ze het seksuele gedrag van hun partner ontdekken en dan is het te laat om een andere kandidaat te gaan testen. En als er dus al selectie is, dan werkt die eerder andersom. De gevoelige en attente mannen worden in het sociale leven gespot in de hoop dat ze ook in bed gevoelig en attent zijn.

Het vrouwelijk orgasme is een stabiliserende factor voor de relatie

Ook al hebben vrouwen dan niet alle ruimte om steeds weer met anderen seks te hebben en partners te vergelijken, voor één ding zou hun orgasme wel nuttig kunnen zijn, namelijk om de partner die ze hebben vast te houden. Waarschijnlijk heeft een paar met sterke seksuele banden, die in stand worden gehouden door gedeelde orgasmes, een grotere kans bij elkaar te blijven dan een paar waarbij alleen de man aan zijn gerief komt. Dat is althans wat men vanuit een humanistische visie geneigd zou zijn te denken. Het vervelende is echter dat de meeste samenlevingen zich beijverd hebben om het erotisch potentieel van vrouwen aan banden te leggen. Er viel voor vrouwen niets vast te houden, want ze werden eerder zelf vastgehouden. Het kan zijn dat de Australopithecus en de Javamens anders hebben gefunctioneerd, maar voor zover we weten heeft het vrouwelijk orgasme niets kunnen stabiliseren in groepen waarvan de stabilisatie door normatieve sociale regels werd gewaarborgd. Hoe zou er een keuze hebben kunnen plaatsvinden?

Het vrouwelijk orgasme heeft een aanzuigende werking op het sperma

Het bestuderen van de vagina tijdens het orgasme heeft tot de gedachte geleid dat haar contracties en ook die van de baarmoeder een aanzuigende werking hebben op het sperma dat er is ingebracht. Helaas geven de verschillende studies tegenstrijdige resultaten. Sommige metingen wijzen op een uitdrijvend effect in plaats van een aanzuigend effect – de samentrekkingen van de baarmoeder houden het sperma tegen. De studies die een aanzuigend effect waarnemen, concluderen dat er een toename van het vruchtbaarheidspercentage is van 5%. Maar je kunt dat niet als bewezen beschouwen. Het is bekend dat kunstmatige bevruchting bij varkens efficiënter is als er vaginale contracties worden opgewekt, maar dat hoeft niet noodzakelijkerwijs ook te gelden voor een natuurlijke bevruchting, en bovendien is de vagina van een zeug anders dan die van een vrouw. De sterkste tegenwerping in het geval van het vrouwelijk orgasme is dat het niet vaak tegelijkertijd met de ejaculatie plaatsvindt en als er dus een aanzuigende werking zou zijn, gebeurt dat niet op het goede moment. Nog verwarrender is dat Jon en Tiffany Gottschall, in 2001, met een onderzoek naar 405 verkrachtingszaken hebben aangetoond dat de bevruchtingskans daarbij opliep tot 8% (tegen minder dan 4% voor seks waarmee is ingestemd) zonder dat hier de gunstige effecten van een orgasme kunnen worden aangevoerd. De hypothese van het aanzuigend effect dat onderwerp is geweest van felle debatten is nagenoeg verlaten.

Het vrouwelijk orgasme voorkomt dat vrouwen te snel weer opstaan

Lach niet, dit is een serieuze hypothese. Na de paring gaat een vrouwelijk dier onmiddellijk door met haar activiteiten, wat de bevruchting niet in gevaar brengt omdat ze op vier poten loopt en haar vagina naar onderen is gericht, waardoor het sperma binnen blijft en zelfs naar de baarmoeder wordt geleid. Wanneer een vrouw direct opstaat nadat ze seks heeft gehad, zakt het sperma weer naar beneden en worden de zaadcellen bij hun jacht naar de schat gehinderd. Er zijn mensen die hebben geopperd dat het orgasme vrouwen dwingt te blijven liggen om bij te komen van de draaikolk van emoties. Ondertussen hebben de zaadcellen dan alle tijd om een eind te zwemmen. Je kunt dat de antizwaartekrachttheorie noemen. Ook dit zou een overtuigend idee zijn als het orgasme van de vrouw tegelijkertijd of zeer kort vóór of na de ejaculatie van de man plaats zou vinden, wat meestal niet het geval is. En bovendien, als we het echt over het vrouwelijk orgasme tijdens de penetratie hebben, dan komt dat statistisch gezien het vaakst voor op het moment waarop de vrouw op de man zit, dus in een setting waar de zwaartekracht volledig van toepassing is.

+

Het orgasme is werkelijk tegen alle mogelijke utiliteitstheorieën bestand. Feit is dat wanneer elkaar bestijgende vrouwtjesmakaken inderdaad orgasmes zouden ervaren, het niet duidelijk is hoe die orgasmes bevorderlijk zouden zijn voor hun voortplanting. Het gegeven dat vrouwelijke orgasmes zich meestal op andere momenten afspelen dan tijdens de penetratie of de vruchtbare periodes pleit ook niet voor een effect op de vruchtbaarheid. Uiteindelijk blijkt nergens uit dat het vrouwelijk orgasme de vruchtbaarheid bevordert en is ook niet afdoende aangetoond hoe dat in zijn werk zou moeten gaan.

Alle hypotheses zijn onbevredigend. Ze kunnen eventuele neveneffecten van het fenomeen orgasme benadrukken, maar niet de grondoorzaken. Op de vraag hoe het vrouwelijke orgasme door de natuur is geselecteerd, of waartoe het dient, krijgen we geen antwoord. Maar in wezen is het vanaf het begin een duistere zaak. Als het vrouwelijk orgasme ook maar de geringste positieve weerslag op de vruchtbaarheid had, zouden de vrouwen die tot een orgasme in staat zijn de vrouwen die daartoe niet in staat zijn er allang uit gewerkt moeten hebben. Een lichamelijk mechanisme dat een rol speelt bij een succesvolle voortplanting zou veel beter moeten werken dan is waargenomen.

Het lijkt dus het aantrekkelijkst om te antwoorden in de trant van: het vrouwelijk orgasme is nooit geselecteerd en het dient nergens toe!

Stephen Jay Gould heeft op markante wijze de stelling verdedigd die uitgaat van het principe dat niet alle fenomenen die in de natuur worden waargenomen per se vanwege hun aanpassingsvermogen zijn geselecteerd. Sommige zijn bijproducten, dat wil zeggen bijkomende of afgeleide producten, die bestaan omdat ze het gevolg zijn van een ander fenomeen, dat wel actief is geselecteerd. In het geval van het orgasme is het mannelijk orgasme klaarblijkelijk geselecteerd. En wat eruit ‘voortvloeit’ is het vrouwelijk vermogen om orgasmes te ervaren, simpelweg omdat ze volgens hetzelfde basismodel zijn uitgerust. De clitoris is een bijproduct of een ‘echo’ van de penis, precies zoals de mannelijke tepels een afgeleid product zijn van de borsten van de vrouw. Vanuit één basisstructuur kwamen er twee verschillende ontwikkelingen tot stand. Niemand zou een seconde willen besteden aan het uitleggen van het belang van de aanpassing van de mannelijke tepels. Ze dienen nergens toe. Ze kunnen echter wel een gevoeligheid bezitten of ontwikkelen die dicht in de buurt komt van die van vrouwenborsten, eenvoudigweg omdat ze een vergelijkbare lichamelijke oorsprong en structuur hebben. Evenzo dient de clitoris nergens toe, maar ze kan het vermogen een orgasme op te wekken bezitten of ontwikkelen omdat de zenuwbedrading in aanleg bij beide seksen dezelfde is. De samentrekkingen tijdens het orgasme hebben overigens bij mannen zowel als bij vrouwen de frequentie van 0,8 seconde, wat duidt op deze functionele gelijkwaardigheid. Mannen hebben tepels omdat vrouwen ze moeten hebben. En vrouwen kunnen orgasmes krijgen omdat mannen ze moeten krijgen.

Deze stelling is in feministische kringen sterk bekritiseerd omdat daarmee de clitoris als een ‘derivaat’ wordt beschouwd en het vrouwelijk orgasme als een onnodige luxe wordt gezien. Sommige meer pragmatische feministen, zoals Elisabeth Lloyd, waren echter van mening dat het goed nieuws was: we konden ons eindelijk alleen met ons genot gaan bezighouden, los van elke op het nut of de moraal gerichte context, omdat het vrouwelijk orgasme geen ander nut had dan zichzelf. Waarom zou het vrouwelijk orgasme minder waarde of betekenis hebben als het geen biologische functie heeft? Het is de cultuur die uitmaakt of er aan het seksuele genot van de vrouw al dan niet waarde wordt toegekend, de biologie verstrekt alleen de basisingrediënten. De vrouw is de toekomst van de man, zei de dichter. Als het vrouwelijk orgasme ontsproten is aan het mannelijk orgasme, dan op zijn minst bedankt, heren!

Waar komt het vandaan?

Hoe het ook zij, het vrouwelijk orgasme bestaat, en als het onderworpen is geweest aan een selectiedruk, is die heel zwak vergeleken met de selectie die op het mannelijk orgasme is toegepast. De enorme verschillen die er zijn tussen vrouwen wat betreft hun orgasmegevoeligheid kunnen daarvoor als bewijs worden gezien. Sommige vrouwen komen sinds hun vroegste jeugd iedere dag klaar, andere regelmatig, weer andere onregelmatig of nooit. Die diversiteit gaat samen met een grote diversiteit in anatomische vorming van het bovenste deel van de vulva die, omdat ze niet onderhevig was aan een functionele selectie, zich zonder verplicht filter heeft ontwikkeld. De uiterlijke vorm van de clitoris, de voorhuid en de kleine schaamlippen verschilt enorm van vrouw tot vrouw, terwijl de baarmoeder en de vagina-ingang, met welomschreven functies, duidelijk meer gelijkenis vertonen. Menig fotograaf heeft gefascineerd door die verscheidenheid zijn camera tussen het ene na het andere paar benen opgesteld om een verzameling van vrouwelijke geslachtsdelen aan te leggen zoals je een herbarium of een vlindercollectie maakt.

Maar ook al dient het vrouwelijk orgasme nergens toe en is het niet onderworpen geweest aan natuurlijke selectie, dat neemt niet weg dat het, op zijn minst ten dele, wordt bepaald door genetische factoren. De zenuwbanen die verantwoordelijk zijn voor het orgasme en de bijbehorende anatomische componenten, evenals het hormonale en tot op zekere hoogte psychologische gebied, worden in eerste instantie door een genetisch programma aangelegd. Als de genen in kwestie worden overgedragen door de vader, zijn ze geselecteerd (alleen mannen die een orgasme kunnen krijgen worden vader), als ze worden overgedragen door de moeder, zijn ze dat niet (niet alle vrouwen kunnen een orgasme krijgen). Uiteraard is er sprake van een ingewikkelde cocktail. Voor deze functie kan een man bepaalde genen doorgeven die van zijn vader afkomstig zijn en weer andere van zijn moeder, net zoals een vrouw genen van haar vader of van haar moeder kan doorgeven. Toch kunnen genen die ongunstig zijn voor het vrouwelijk orgasme zich voortplanten en aan vrouwen worden doorgegeven – ze worden niet tegengehouden. De orgasmegevoeligheid van een vrouw zou dus gunstig of ongunstig beïnvloed kunnen worden door haar genen. Tijdens een in 2009 gepubliceerde studie heeft een Engels team, onder leiding van Tim Spector, deze hypothese getest op een onderzoeksgroep van 4000 vrouwen (2000 tweelingparen waarvan de ene helft genetisch identiek en de andere helft genetisch verschillend, maar wel gezamenlijk opgegroeid). Aangezien de invloed van het milieu voor ieder tweelingpaar zo homogeen mogelijk was, vroeg men zich af of er bij de zussen een verschil in orgasmegevoeligheid was. Dat verschil was bij de identieke tweelingen duidelijk minder sterk dan bij de anderen. Daaruit werd de conclusie getrokken dat de genen gedeeltelijk het orgastisch vermogen van een vrouw bepalen, en statistisch wordt dat deel geschat op 34%.

Een gedachte die daarbij onmiddellijk opkomt is dat die conclusie met de nodige voorzichtigheid dient te worden benaderd. We weten dat het orgastisch gedrag van een vrouw door levenservaring compleet kan veranderen. Een vrouw die zegt dat ze geen orgasmes krijgt, kan niet worden beschouwd als iemand die er nooit een zal krijgen. Het is mogelijk dat ze vijf jaar later dezelfde vragen heel anders beantwoordt. (De oudste vrouw met orgasmes uit onze enquête, genoemd in hoofdstuk 6, leerde de extase kennen toen ze drieënzestig was en sindsdien komt ze regelmatig klaar.) Als twee-eiige tweelingzussen niet dezelfde ‘orgasmescores’ hebben, kan dat te wijten zijn aan hun verschillende genen of aan een andere levensstijl of aan ontmoetingen die de seksuele ontplooiing van de een hebben bevorderd en van de ander niet. Dat kan juist worden opgemaakt uit de antwoorden van de identieke tweelingen, want zij hebben exact dezelfde genen en toch hebben ze niet allemaal dezelfde scores. Het onderzoek maakt duidelijk melding van die ‘ervaringscomponent’, door vast te stellen dat 66% van de variatie níét door de genen wordt verklaard. Bovendien zou moeten kunnen worden bestudeerd hoe dit percentage zich ontwikkelt als je hetzelfde onderzoek tien jaar later met dezelfde onderzoeksgroep zou overdoen.

Er bestaat inderdaad een manier om de ervaringscomponent deels te omzeilen en dat is met dit onderzoek gedaan. In dat geval vraag je vrouwen naar hun orgasmegevoeligheid, niet tijdens seks met een partner maar bij het masturberen. De verschillen die te wijten zijn aan de kwaliteit van de partner of van de relatie worden zo geëlimineerd, alleen de techniek telt (en zelfs die kan bij de ene vrouw of de andere meer of minder doeltreffend zijn al naargelang de methode, de seksspeeltjes of de fantasiebeelden waarvan ze gebruikmaakt). Het resultaat is veelzeggend: bij de vraag over het masturberen liggen de antwoorden van de identieke tweelingzussen duidelijk nog dichter bij elkaar dan de antwoorden van de niet-identieke tweelingen. De orgasmegevoeligheid zou in deze omstandigheid tot 45% door de genen worden bepaald. Dat is een interessant resultaat, maar omdat dit de eerste statistische studie over deze kwestie is, wachten we op andere getallen om deze bewering te kunnen staven.

Als de genen voor een deel bepalen of een vrouw een orgasme kan krijgen, (wat geen twijfel lijdt – de vraag is alleen: in welke mate), wil dat niet zeggen dat er twee types erfelijkheid zijn, een met en een zonder de mogelijkheid tot orgasmes. Het aantal vrouwen dat een aangeboren ongeschiktheid zou hebben voor het orgasme wordt door seksuologen als heel gering beschouwd, niet meer dan 2 of 3%, en dan nog kan een latere verandering niet worden uitgesloten. De genen zullen eerder de aanleg bepalen en de manier waarop een orgasme kan worden bereikt, met name in samenhang met de lichaamsbouw.

Maar het gaat niet alleen om de lichaamsbouw. We kunnen stellen dat het vrouwelijk orgasme, hoewel gebaseerd op lichamelijke reacties die al aanwezig zijn bij dieren en die genetisch worden overgedragen, vergezeld gaat van een specifiek menselijk, subjectief gevoel dat in emotionele circuits is geworteld. Het orgasme is een potentiële mogelijkheid van het vrouwelijk lichaam, in symmetrie met het mannelijk orgasme, maar het treedt niet automatisch op, en of het zich ontwikkelt, zal afhangen van psychologische factoren zoals emotie, affectie, kennis en fantasie – en die veranderen voortdurend.

Een aanwijzing in die richting wordt geleverd door dezelfde Tim Spector die het verband tussen emotionele intelligentie en orgasmegevoeligheid heeft bestudeerd. Hij liet 2035 vrouwen een test doen op het gebied van emotionele intelligentie en legde hun een vragenlijst over seksueel gedrag voor. Hij vond een positief verband tussen het niveau van de emotionele intelligentie en de frequentie van het orgasme. Hoe scherpzinniger en meer betrokken een vrouw is op het emotionele vlak, hoe groter de kans dat ze veelvuldig orgasmes krijgt. Maar zoals altijd met statische studies tussen twee variabelen gaat het om een verband en niet noodzakelijkerwijs om een verklaring. Wie weet of het niet andersom is, namelijk dat vrouwen gevoeliger worden naarmate ze vaker een orgasme krijgen?

Het vermogen van een vrouw om een orgasme te krijgen hangt voor minder dan de helft af van haar genen, die niet zullen veranderen, en voor meer dan de helft van haar gedrag en ervaring, die altijd zo veel als zij dat wenst kunnen veranderen.

Hoe begint het?

We hebben gezien dat de clitoris door het rechtop lopen van de menselijke soort kleiner is geworden en verder van de vaginaopening verwijderd is geraakt. Deze feitelijke situatie verklaart voor een deel waarom vrouwen niet of pas laat het genot ontdekken. Bij een jongen is het geslachtsorgaan prominent aanwezig en de opwinding ervan heel duidelijk. Bij een meisje kan alles onopgemerkt blijven, het orgaan zowel als de staat van opwinding. Met als gevolg een zeer opvallend verschil in de leeftijd waarop voor het eerst een orgasme wordt ervaren. De helft van de mannen heeft al een orgasme voor het vijfde levensjaar en twee derde voordat ze twaalf zijn. Bij meisjes van vijftien heeft slechts 20% al eens een orgasme gehad – een wereld van verschil. Als er naast de verhullende lichaamsbouw ook nog sprake is van een opvoeding waarin seks wordt doodgezwegen of onderdrukt, wordt de kans dat meisjes zelf ontdekken dat ze een orgasme kunnen krijgen nog kleiner. Een klein meisje of een puber kan volstrekt onwetend zijn van het feit dat ze een clitoris bezit en niet begrijpen wat er gebeurt als haar lichaam zich in een fase van seksuele opwinding bevindt. Ze kan zelfs een spontaan orgasme ervaren en daarbij geen flauw benul hebben van wat er met haar gebeurt en denken dat ze ziek is. Heel wat slechtgeïnformeerde meisjes in de prepuberteit zijn op die manier in paniek geraakt omdat ze dachten dat ze een ernstige afwijking hadden of zelfs een hartaanval. Op twintigjarige leeftijd heeft nog steeds maar 50% van de vrouwen het orgasme ontdekt. Met vijfendertig jaar is dat 85%. De gemiddelde orgasmefrequentie van jongens van vijftien wordt door vrouwen pas bereikt als ze negenentwintig zijn.

Het probleem met die discrepantie is dat het waarschijnlijk niet alleen gaat om een achterstand. De leeftijd waarop het eerste orgasme plaatsvindt, heeft ook een effect op de doelmatigheid van de zenuwbanen die voor het eerst worden gebruikt. Over het algemeen is het zo dat hoe vroegtijdiger de zenuwverbindingen tot stand komen, hoe krachtiger ze zullen worden. De orgasmegevoeligheid van vrouwen lijkt zich permanent te kunnen ontwikkelen, maar je kunt er beter vroeg dan laat mee beginnen. In plaats van te voorkomen dat jonge meisjes masturberen, zouden we hen beter kunnen aanmoedigen, desnoods door goed duidelijk te maken waar en wanneer je je dat soort gedrag kunt veroorloven.

Gelukkig schijnt het zo te zijn dat de zenuwbanen die het orgasme reguleren bijna altijd in de vroegste jeugd instinctmatig tot stand komen. Baby’s masturberen automatisch – tenminste tot ze ervan worden afgehouden – en met vijf maanden worden er al orgasmes waargenomen. Een van de grootste scoops van de prenatale fotografie waren de foetussen die werden betrapt terwijl ze zich rustig betastten (zonder dat iemand ze ook maar terecht kon wijzen). Terwijl veel jongens daar gedurende hun hele jeugd mee doorgaan, geholpen door hun spontane erecties, verliezen de meeste meisjes het ‘contact’ zodra ze één of twee jaar oud zijn en duurt het vijf of... zestig jaar voordat ze het herontdekken.

Rekening houdend met de grote anatomische en genetische variabiliteit en met de grote variabiliteit in het moment van inwijding in het genot dat schuilgaat in haar organen, is het te begrijpen dat het seksueel functioneren van vrouwen, alleen al in lichamelijk opzicht, heel divers is. Veel meer dan mannen ontwikkelen vrouwen eigen manieren om opgewonden te raken en genot te ervaren. Dat is de grootste en verrassendste les die uit alle recente onderzoeken over de vrouwelijke seksualiteit te trekken valt, niet één vrouw is gelijk aan een ander.

In geen geval kan het vrouwelijk orgasme als ‘natuurlijk’, ‘instinctief’ of ‘automatisch’ worden beschouwd. Het gaat om een potentiële mogelijkheid die moet worden geactiveerd en ontwikkeld. Als ze geen onderdeel uitmaakt van een leerproces, al is het maar door ‘zelfstudie’, zal ze latent blijven en nooit tot uiting komen.

Hoofdstuk 3
Kleine etnologie van het orgasme

Is het orgasme bij de buren beter?

Hoe beleven vrouwen seksueel genot in andere culturen dan de onze? Komt men elders beter klaar? Wordt het vrouwelijk orgasme anders beleefd naargelang van de culturele, godsdienstige, ideologische en politieke grondbeginselen van de maatschappij?

Menswetenschappers denken dat psychosociale variabelen eerder dan fysieke variabelen bepalen of en wanneer vrouwen klaarkomen. Bepaalde aspecten van de cultuur, met name het beeld dat de maatschappij heeft van het vrouwelijk genot, beïnvloeden het vermogen om een orgasme te krijgen. Jammer genoeg is hier heel weinig (of liever gezegd, praktisch geen) kwantitatief onderzoek naar gedaan. Om een idee te geven: uit een onderzoek bij 45 vrouwen uit de victoriaanse tijd, omstreeks 1900 uitgevoerd door Clelis Mosher, blijkt dat 34 van hen een orgasme hebben ervaren. Het is een heel kleine steekproef, maar als hij representatief is, is de score behoorlijk, hoewel lager dan in de huidige tijd. In een maatschappij waarin de ideale vrouw ongeveer even wellustig was als een stoelpoot, lag anorgasmie meer voor de hand. In culturen die het vrouwelijk genot gunstiger gezind zijn, hebben vrouwen meer kans een orgasme te kennen dan in culturen die seks in de weg staan of die het uiten van seksuele begeerte ontmoedigen door passiviteit hoger te waarderen, of die genot in een kwaad daglicht stellen. Volgens de antropologe Margaret Mead hebben de Arapesh-vrouwen uit Nieuw-Guinea slechts heel zelden een orgasme – zelfs het idee dat er een vrouwelijk orgasme zou kunnen bestaan is hun vreemd – terwijl onder de Mundugumor, eveneens in Nieuw-Guinea, het vrouwelijk orgasme een essentieel element van de geslachtsdaad is.

+

Maar hoe krijgen we informatie over het orgasme van anderen? Van het orgasme zoals het wordt beleefd, kunnen we alleen een idee krijgen door getuigenissen, en die zijn uiterst zeldzaam en selectief en bijna uitsluitend afkomstig van mannen. Etnologen hebben soms dankzij heel veel geduld intieme onderwerpen aangeroerd, maar bijna nooit de allerintiemste, want daarover praat je met niemand. Ze hebben onderzoeken ingesteld en observaties gedaan met betrekking tot seksuele gewoontes en gedragingen, maar zonder zover te gaan dat ze informeerden naar de mate van extase die door de partners werd bereikt. Bij gebrek aan gegevens over frequentie en intensiteit van het seksueel genot, moeten we aanwijzingen interpreteren om te kunnen beoordelen of een seksuele cultuur gunstig is voor het genot van de vrouw, of uitsluitend gericht op dat van de man.

We hebben gezien dat in gemeenschappen uit de oude steentijd de verering van de vrouwelijke geslachtsorganen duidelijk domineerde, maar dat tussen tien- en twintigduizend jaar geleden, onafhankelijk van het gebied, tegelijk met de uitvinding van de landbouw en het ontstaan van vaste woonplaatsen, de status van de vrouw minder lijkt te worden. Bijna overal ter wereld werd de fallus het overheersende beeld. We weten ook, dankzij een uitgebreide studie uit 1957, uitgevoerd door Amerikaanse etnologen, dat van de 557 gemeenschappen die indertijd zijn bestudeerd, 75% polygaam was (in casu een man met meer dan één vrouw), 24,3% monogaam en 0,7% polyandrisch (in casu een vrouw met meer dan één man). In de meeste gemeenschappen kunnen de mannen er dus verscheidene partners op na houden, terwijl dat voor de vrouwen niet geldt, waardoor ipso facto hun mogelijkheden tot seksuele ontplooiing zijn beperkt. Nog een aanwijzing: in de meeste culturen wordt er geen bijzondere waarde gehecht aan een lange duur van de geslachtsdaad, en wanneer er ejaculatiewedstrijden bestaan, wordt de snelste man tot winnaar uitgeroepen. Het genot van de man wordt aangemoedigd. Overigens bestaan er overal ter wereld in groten getale rituelen waarbij het vrouwelijk geslachtsdeel wordt verminkt (een derde van de Afrikaanse vrouwen ondergaat zo’n seksuele verminking), waardoor deze vrouwen moeilijk of zelfs onmogelijk klaar kunnen komen. De redenen voor deze verminking kunnen van godsdienstige, hygiënische, esthetische of symbolische aard zijn. Zo worden in sommige culturen de meisjes besneden om hen te ontdoen van een aanhangsel dat aan het mannelijke geslachtsorgaan doet denken, en om hen ‘vrouwelijker’ te maken, in andere culturen gebeurt het omdat de clitoris als smerig wordt beschouwd, en in weer andere omdat ze onheil zou brengen en ongeboren kinderen schade zou kunnen berokkenen. Het is overduidelijk dat zulke vrouwen minder orgasmes krijgen. Een studie uit 1967 bij drieduizend Soedanese besneden vrouwen liet zien dat 84% nog nooit een orgasme had gehad.

In de meeste maatschappijen die de aardbol hebben bevolkt is de seksuele vrijheid van vrouwen ernstig beknot en zijn vrouwen door talloze verboden gehinderd in het ontdekken van seksueel genot. Het seksuele gedrag van vrouwen is bijna universeel aan strengere regels onderworpen dan dat van mannen. Nagenoeg alle culturen hebben geprobeerd de seksuele verlangens van vrouwen aan banden te leggen, of het nu was door de vrouwen weg te houden van de mannen (thuis, in het vrouwenverblijf, in de harem of achter een kuisheidsgordel) of door hun aandriften in te perken (door besnijdenis of door een normatief moreel systeem dat seks uitsluitend onder bepaalde omstandigheden toestaat). We zullen geen overzicht geven van alle gewoontes, wetten en morele opvattingen die de seksuele drift van vrouwen in deze maatschappijen begrenzen, belemmeren en culpabiliseren – het onderwerp is al overvloedig gedocumenteerd. Laten we liever op zoek gaan naar culturen die van dit model afwijken en het vrouwelijk seksueel genot een duidelijke plaats bieden. Er bestaan een paar tradities die seksueel genot van vrouwen als waardevol beschouwen en een verfijnde erotische cultuur kennen. Ook al gaat het vaak om inwijdingstradities bestemd voor een elite, de praktijken en opvattingen die voor de meerderheid gelden, worden er positief door getint.

Maar eerst nog even deze kleine wetenswaardigheid: door alle eeuwen heen is een Babylonisch kleitablet bewaard gebleven van meer dan vijfduizend jaar oud, waarop nog altijd het gebed is te lezen van een vrouw die vraagt of haar minnaar tot het einde wil doorgaan en hem zo verzekert van al het lichamelijk genot dat ze met hem wil delen.