Wanda Reisel

Jacobi’s tocht

Witte liefde

Die zomer

==

==

==

2012

Uitgeverij Atlas Contact

Amsterdam/Antwerpen

Jacobi’s tocht (eerste druk), Witte liefde (eerste t/m zesde druk) en Die zomer (eerste druk) verschenen eerder bij Querido.

==

Jacobi’s tocht © 1986, 2011 Wanda Reisel

Witte liefde © 2004, 2011 Wanda Reisel

Die zomer © 2008, 2011 Wanda Reisel

==

Omslagontwerp Studio Jan de Boer

Omslagillustratie © Marta Bevacqua/Arcangel Images

Verzorging e-book Perfect Service

==

ISBN 978 90 254 3789 3 / NUR 301

==

www.atlascontact.nl

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2011

Jacobi’s tocht

1

Een donderklap jaagt de schrik in mijn hart en wekt me uit een droomloze slaap. Door de zijruit stroomt de regen naar binnen. De wegenkaart ligt als een deken over mij uitgespreid. Mijn hand omklemt een verkreukelde provincie. Als een goederentrein rolt de donder de verte in.

Ik zet de ruitenwissers aan. Ik blijk voor een spoorwegovergang te staan. Het rode licht knippert nog. Mijn achterruit is een lachspiegel. Ik open het portier om mijn excuses te maken aan de file achter mij. Ik heb hun getoeter niet gehoord, het gebliksem van hun koplampen niet gezien. Ik open het portier. Een kale landweg. Het klettert in de plassen.

Wat doe je hier Elena Jacobi, dochter van Wolf en Elisa Jacobi, zuster van Leo, Mirjam, David, Pauline en kleine Jacques, wat doe je hier op deze zondagmorgen. Ik probeer de kaart terug te vouwen. Hij blijft weerbarstig. Dan maar niet.

Wat ik hier doe. Een geheime-doelentocht zoals vader dat noemt, noemde.

Aan de andere kant van de spoorweg ligt het dorp B. Een respectabel dorp met bekakte naklank.

—

Bekakt dat moet je niet zeggen, zegt vader en kijkt maar heel even op uit de diepe Neue Sachlichkeitstoel. Boei-jij-niet-mee, zeg ik zonder op te kijken en vervolg het spel met Ossie mijn marionettenpop. Ossie is mijn ideale gesprekspartner. Hij weet wat ik weet en omdat vader werkt beperken wij ons tot een monologue intérieur.

—

In het dorp B. heerst rust. Ik sta voor het Marklinachtige stationnetje. De glazen toegangsdeuren zijn gesloten. Achter het glas zie ik een telefoon hangen. Eronder ligt het telefoonboek van het dorp B. Rammelen aan een volgende deur haalt niets uit. Dat het hebben van een adres uit het telefoonboek van het dorp B. nog eens zo’n diepe wens zou zijn. De deur krijgt een welgemeend rotschopje. Ik vervloek de plaatselijke bevolking met zijn vooroorlogse gebruiken. Het park, het graspolletje voor het station ligt er drassig bij.

Elena Jacobi dochter van Wolf Jacobi wat doe je hier. Je hebt geen enkel aanknopingspunt. Haar man is tandarts in het dorp B.

Het luifeltje boven de gesloten stationsdeur is de enige beschutting in de omtrek tegen de haast tropische regenbui. Tropisch dat klinkt lachwekkend in het dorp B. Maar de hatelijke lach versteent bij de plotselinge gedachte aan de auto. De auto. Zijn auto. Vader zal met de Volvo Katterug door B. gereden zijn. Zijn auto die nu mijn auto is. Die nu aan de andere kant van het station geparkeerd staat. Zo’n auto die je herkent uit duizenden. Elena Jacobi, stom wicht, daar staat je auto, zijn auto, te kijk voor de gehele bevolking van het dorp B. Daar staat als het ware het plaatsvervangend corpus delicti te kijk voor de tandarts vrouw. Wat een binnenkomst. Wat een geslaagde anonieme binnenkomst.

De glazen stationsdeur in m’n rug wordt kouder. De regen slaat nu onder het luifeltje.

—

Hier ben je lekker warm. Vader houdt het linker pand van zijn grijze winterjas op. Ik reik nog niet tot zijn oksel. Hij sluit de jas om mij heen en tussen twee knopen door kijk ik naar de regen. De portefeuille in zijn binnenzak rust op mijn nek. Ach Mädele, zingt hij bijna terwijl hij zijn armen stevig tegen mij aan drukt. Hij gebruikt altijd buitenlandse woorden als hij zich gelukkig voelt.

—

Mijn witte gymschoenen kleuren grijs in de regen. Er begint zich op de plek waar ik sta een bruinige plas te vormen. Ik trek de kraag van mijn jas over mijn hoofd tot vlak boven mijn ogen.

In de auto is het koud. Mijn adem slaat tegen de voorruit. De autoradio speelt krakend van het vocht ‘April in Paris’. Mijn pakje sigaretten blijkt leeg. De asbak levert ook al niet veel nieuws op. Waarom rook ik sigaretten altijd tot het eind toe op. De plaatselijke sigarettenautomaat zal wel net zo onbereikbaar zijn als het plaatselijke telefoonboek. Als ik nu rechtsomkeert maak naar A. sta ik binnen twintig minuten voor een uitgebreid assortiment sigaretten. Mijn vingers stinken van het woelen in de asbak.

—

Jongens houden niet van doorrookte meisjes. Zelf rookt hij niet. Alleen bij speciale gelegenheden van die platte Egyptische. Chic. Hij houdt de rook een paar seconden in zijn mond, wangen bol en dan in een heel dun sliertje er weer uit. Als moeder rookt houdt ze de sigaret onwennig tussen haar vingers. En als ze de rook uitblaast knippert ze met haar ogen als waaiers. Heel sierlijk.

—

Geen sigaretten. Geen telefoon. Wat eigenlijk wel. Het dorp B. en de regen, die wel. En de blauwe Volvo. Dat die daar staat kan me nu niets meer schelen. Ik stel me al voor hoe de tandartsvrouw een hartklap krijgt als ze hem ziet staan. Zodra ik haar adres heb parkeer ik elke zondag voor haar huis. Een uurtje en dan weer weg.

Op het ritme van de muziek trappel ik de kou van me af. Ik ben ineens verschrikkelijk bang. Bang dat ze op moeder lijkt. Nee, ze zal blond zijn. Het tegendeel van moeder. En haar man is een lange vroeggrijzende tandarts. Op zondagmorgen polijst hij kronen. Zij ligt nog in bed. Ze hebben geen kinderen. En als dat wel zo zou zijn dan schuwe pubers met beugels in hun mond. Gave tanden. Dat wel. Als het mooier weer is ontbijten ze in de tuin. Hij houdt zich dan op haar instigatie bezig met het vangen van een wesp die boven de marmelade cirkelt. Ja, ze is blond. Ik ben er zeker van.

Villa’s villa’s. Allemaal een grindpad. Ergens moet er toch een uitspanning zijn. Waar men koffie drinkt. Waar men telefoonboeken bezit.

Een spiertje of adertje trilt in mijn rechterslaap. Ik voel dat er een stekende hoofdpijn komt opzetten. Ik moet wat eten. De hoofdpijn komt van het niet eten.

Ik sta voor de uitspanning. Tapijtjes in puntdropvorm op tafels. Ik tik tegen het suikerglazen ruitje. Ik wijs een aantal keren met mijn vinger naar mijn open mond. Of ik iets kan eten. Bent u open. Eten. Kopje koffie.

Een glimmend kaal hoofd heeft hij. Aan de pootjes van zijn bril hangt een touwtje dat achter zijn oren, langs de kaalheid in zijn nek hangt. De koffie moet hij nog zetten.

‘Het is automatiek,’ gluipt hij. Ik geef hem schamper het lachje waar hij om vraagt. Meteen voel ik een steek in mijn slaap. Voor straf. Het Perzisch tapijt op het tafeltje voelt aan als een slapende poes.

—

Vanmiddag is er een verrassing. Vader zegt het op het moment dat David en ik de autoportieren openen. We zijn zoals gewoonlijk te laat. Wat voor verrassing. Je merkt het wel, vooruit de school is begonnen. David en ik kijken elkaar even aan. Ik ben te laat. Ik moet op het gele bankje. Maar mijn vader. Te laat. Mijn tekening mislukt. Binnen de lijntjes blijven met verven gaat helemaal niet. Wat is de verrassing. Een nieuwe baby. Misschien. Bloem uitprikken gaat ook niet. Het kartonnetje scheurt. Een fiets. Ik ben niet jarig. Geen fiets. Waarom zing je niet met ons mee. Juffie kijkt me met een scheef hoofd aan. Een hond. Dat is ’t. David krijgt een herdershond. Hij heeft er zo vaak om gevraagd. ’s Middags ligt de verrassing op de verwarming. Ze heet Mimi zegt moeder. Vader is boven aan het werk. Mimi Magdalena van Oranje. David komt niet dichterbij. Een poes, een lapjespoes. Speciaal voor David. Moeder aait David en ik de poes. Vader belt om thee. David huilt.

—

De koffie smaakt naar olie. Onder een plastic stolp op de toonbank liggen gekrompen krentenbroodjes. De telefoon rinkelt. De kale man praat op gedempte toon terwijl hij mij over zijn bril heen observeert. Hij leunt daarbij losjes op het telefoonboek. Telefoonboek. Het telefoonboek van B. Ik neem een zo nonchalant mogelijke houding aan. Buiten motregent het zich. Mooi weertje voor een executie. De glimkop heeft nu beide ellebogen op het boek. Mijn boek der boeken. Ik pluk wat in het hoogpolige tafelkleed. Een koperen pot hangt aan een tot lamp omgevormd wagenwiel. Recht boven de tafel. In de weerspiegeling zie ik eruit als een varken. Onwillekeurig trek ik met lippen en neus een varkenskop. Ik merk dat de beheerder mij ziet. Snel wrijf ik onder mijn neus en zoek tegelijkertijd met de andere hand naar een zakdoek.

Hij legt neer. Of ik even het telefoonboek mag inzien. Ik vraag het bijna onderdanig. Hij schuift het boek met een groot gebaar over de toonbank. Waar moet ik zoeken. Ik weet geen naam. Ik blader wat op goed geluk. Bijna alle namen passen bij een tandarts. Het is maar dun, het telefoonboek van het dorp B. en omstreken, maar toch te dik om geluk te hebben. Ik vraag of B. ook een beroepengids heeft. Nee B. heeft geen beroepengids. Dat ik een bepaalde tandarts zoek maar zijn naam me ontschoten is. Veel tandartsen in B. maar hij kent ze niet. Hierop wipt hij zijn vals ondergebit naar voren. Ik leg het geld voor de koffie neer en gooi de deur achter me dicht. Het miezert nu maar het is me welkom. Ik spuug snel op de grond om de oliesmaak kwijt te raken.

Mijn gymschoenen maken een eigenaardig zuigend geluid op de natte rijweg. Het klinkt mallotig en ik ga er ook raar van lopen. Met cello-benen. Die kleine O-benen van tante Sophie. Ik dacht dat ze die had door het cello spelen. Maar het kwam door de Engelse ziekte. Het trekt in mijn kuiten.

Het is pas twaalf uur in het dorp B. en ik begrijp nu al niet meer wat me vanmorgen bezielde. Ik werd wakker met een intense haat tegen de onbekende tandartsvrouw. Ik moest haar deze dag vinden. Haar uitschelden. Bij de haren grijpen en driemaal rond het erf sleuren. Haar ontredderd achterlaten in een toestand die haar zou heugen. Een strafexpeditie zou het worden vol verterende haat. Als een gloeiende bal zou ik door haar kamers razen. Haar Delfts blauw aan diggelen slaan. Haar van gezelligheid druipende huis laten kennismaken met de doorleefde haat die men in A. ontwikkelt en waarvan men in B. geen weet heeft. Trillend stond ik op. Te hard trok ik de deur van de ijskast open. Drie eieren op de keukenvloer. De dooiers nog heel. Bij mij kan je van de vloer niet eten. Kokhalzend schep ik ze in de vuilnisbak. De eetlust is me al lang vergaan maar zonder maagvulling gaat men niet op oorlogspad. Ik offer dus het laatste ei. Uit de halve doppen glibbert een bloeddoorlopen dooier.

2

Een mens tekent zich af tegen de duifgrijze lucht. Hij is nog ver weg. Ik kan zien dat het een hoeddrager is. Een regenjas. Een blonde baard. Een lichte tred. Dit is de tandarts die ik zoek. Dit toeval is mij beschoren.

Bent u de tandarts zal ik hem vragen. Welzeker. Ah, dan loop ik met u op. Ik maak namelijk een vergelijkende studie. Er zijn moet u weten verbazingwekkende en zelfs frappante verschillen én overeenkomsten tussen het stads- en het plattelandsgebit.

Hij is verdwenen. Eerst nog geen vijftig meter van me verwijderd en nu is hij weg.

Als ik op de plek van zijn verdwijnen sta heb ik naar rechts uitzicht op een open veldje. Of een plantsoentje. Of hoe men dat hier noemt. Grindpaadjes met hier en daar een conifeertje. Om de zoveel meter een groen bankje. Daar zit hij. In de motregen. Mijn tandarts. Hij buigt zich voorover om bij zijn voeten een verlept bloempje op te pakken. Voor de botaniseertrommel. Of het herbarium. Hoe dichter ik hem nader des te minder lijkt hij op een tandarts. Zijn blonde baard blijkt grijs. Zijn jas en hoed zien er verschoten en stoffig uit. En als ik hem vraag of ik in de buurt iets kan eten zie ik dat hij één hoektand boven heeft en één snijtand beneden. Ze staan in een mond met nauwelijks lippen. Hij kijkt me aan en lacht geluidloos. Hij is doof denk ik. Ik lach schaapachtig terug. Nee doofstom. Mijn god hij is doofstom en ik ken die gebarentaal van ze niet. En het is zo’n vriendelijke man. Hoe kom ik daar weer snel van af. Het blijft maar vonken onder die schedel van mij en hij ziet dat allemaal, want ze kunnen dan misschien niet horen of praten maar ze kijken dwars door je heen.

—

Vader zegt Eerst denken dan doen. De jodium prikt in mijn hand. Ik krijg een heel mooi gaasje en twee pleisters op de snee. Met het snijden van aardappelstempels schoot het mesje uit. Om de duim beter te verbinden tilt hij me op zijn bureau. Eerst denken. En dan doen, zegt hij weer woord voor woord. Ik zal proberen eerst te denken. Maar ik weet gewoon dat het aardappelmesje soms zijn eigen plannetjes heeft. En nu mag je je nooit meer snijden zegt hij, want dan doe je mij ook pijn. Jouw duim is mijn duim. Hierop drukt hij me stevig tegen zich aan. Mijn wang tegen zijn warme, zachte buik. Met een dierlijk geluid alsof hij me van zich af moet scheuren pakt hij me op en zet me op de grond.

—

Alsof hij een kledingstuk door de mangel haalt zo laat de doofstomme zijn grijze baard tussen middel- en wijsvinger glippen. Plotseling slaat hij met vlakke hand een paar keer op de bank. Of ik naast hem kom zitten. Of liever ik moet naast hem komen zitten. Ik heb weinig keus.

Ik merk nu pas dat ik de hele tijd nerveus heb staan lachen. Niet om hem. Niet omdat hij die twee tanden in zijn mond heeft. Jacobi, wanneer krijg je eens een volwassen houding tegenover andere mensen. Altijd als je een vreemde ontmoet wordt dat luik onder je voeten weggetrokken. Zo plotseling en zo intens gemeen. Je houdt je staande op de richels. Maar ook die lijken ingesmeerd met groene zeep. En daar sta je dan. Ten prooi aan de rustige blikken van die ander. Wankelend als een pasgeboren kalf. Een bank voelt dan ineens stevig aan.

‘Ik kom hier elke zondag,’ zegt hij. Hij spreekt, al is het langzaam. ‘Al vijfentwintig jaar elke zondag.’ Het enige dat beweegt in de wijde omtrek is een voorbijtrekkende wolk. Hij houdt zijn hand een beetje voor zijn mond. Bij de s’-en slaan er kleine spatjes speeksel tegen die hand.

‘Het is hier dan zo rustig dat de vogels heel dichtbij komen. En hoe dichterbij de vogels des te beter de dag.’ Hij kijkt weer voor zich uit en zwijgt. De last om iets terug te zeggen valt van me af. Hier heerst de vanzelfsprekendheid van de stilte. Als je het weet hoor je heel in de verte het geruis van de autoweg van B. naar A. Een vogel vliegt klapwiekend op.

Met al zijn tanden nog en een eeuw geleden had hij de dorpsonderwijzer kunnen zijn. Gerespecteerd. Met ontzag benaderd. Nu is hij waarschijnlijk niet meer dan de plaatselijke cretin. Ik stel me zijn uit golfplaat opgetrokken stulp voor ergens in een naburig bos. Prak oude bonen op een alpaca bord. En spirituskleurige alcohol van eigen stook die hij uit een klein glaasje drinkt.

Ik zie dat hij juist wil gaan vragen wat mijn bezoek aan B. ten doel heeft. Daarom ben ik hem voor met de vraag over de niet nader omschreven tandarts die zich schuilhoudt in B.

Een tandarts. Hij legt zijn hand voor zijn mond. Dit had je niet mogen vragen, Jacobi.

Ik voel dat ik opsta. Ik mompel iets verontschuldigends en ben al weg. Het grind knerpt hard onder mijn voeten.

Een leger mussen begeleidt mij terug naar de auto. Ik loop en fluit de ‘St. Louis-blues’. De drie lanen die de T-kruising vormen komen me alle drie even bekend voor. Ik neem de linker weg. Onder de dichtbebladerde eiken is het donker. De laan zuigt me verder en verder. Terugkeren heeft geen zin. Dat zou zelfs laf zijn. Ik loop door. Gespitst op het eerste verdachte geritsel dat zich maar voordoet, buiten het soppende geluid van mijn eigen schoenen.

Zacht het geluid van radiaalbanden op de macadamweg. Een Amerikaan. Oldsmobile of Chevrolet. Ik houd mijn adem in om beter te horen van welke kant hij komt. Achter mij? Voor mij. Gestroomlijnd geluid van de motor komt dichterbij. Ik kan hem nu zien in volle lengte. Een donkergroene. Rustig en statig. De chauffeur is niet te zien. De schaduw van de eiken valt op het Caraïbisch blauw van de voorruit. Is het soms Palmzondag waarop de plaatselijke maffia pleegt uit te rukken? Hij slaat af. Een zijweg in. Een grindpad, hoor ik. Zacht slippend tot stilstand gebracht. Stilte. Krikken van de handrem. Portier sluit. Grindvoetstappen. De banden hebben een remspoortje van een halve meter achtergelaten. Ik kan mezelf zien hurken in de smetteloze wieldop.

—

Op vaders schoot ligt een map en daarop weer een schrift waarin hij doktershandschrift schrijft. Ik ben al zo lang stil geweest en Ossie is ook uitgespeeld. Die ligt slap op het kleed. Zijn draden zijn in de war. Op veilige afstand heb ik al een ronde om vaders stoel afgelegd. Hij kijkt niet. Hij schrijft een boek en ik weet dat hij verdrietig is. Want zijn pak is donker en hij heeft de stippeldas niet aan. Ik maak me zo klein mogelijk en schuif heel langzaam over het kleed naar zijn stoel. Ik steun op zijn been. En hangend aan zijn linkermouw trek ik me op tot vlak bij zijn grote oor en fluister Ik lief jou. Ik mag binnen in zijn jasje zitten en oefen ademloos heel stil te zijn.

—

Vanachter het wiel heb ik uitzicht op een deel van een immens gazon. Ik zie mezelf al langs de muren van het huis sluipen. Na het grind zal het gras ineens verraderlijk modderig zijn. Stilletjes glibberend beweeg ik me om het huis. Op zoek naar de tandartskamer. De martelkamer bij uitstek. In het gras staan crocketpoortjes te roesten. Terwijl ik ernaar staar als naar zeldzame bloemen grijpt een hand me bij mijn voet. Alles wordt me wazig voor de ogen.

Mijn gebolde hoofd doemt weer op in de wieldop. Door kramp in mijn benen kost het me moeite om te gaan staan. Alleen al de gedachte dat ik iedere kapitale villa in B. op deze wijze zou moeten inspecteren. Ik kan mijn Wil nergens toe brengen. Ik ben radeloos. Waartoe al dit gezwoeg en getob. Is ze het eigenlijk wel waard, de tandartsvrouw. Heb je je dat wel eens afgevraagd. Is het niet te banaal, Jacobi, om je in zo’n banale affaire te storten. Ah mijn Wil is wakker. Nee nee protesteert hij. Doorgaan, juist doorgaan. Je was zo’n eind opweg. Je komt er wel. Je ruikt haar vanzelf als je in haar buurt bent, die overspelige tandenvrouw.

—

Ik krijg een knipoog van vader. Hij begeleidt net een van de patiënten naar de spreekkamer. Door de spijlen van de trap volg ik hoe hij de patiënt voor laat gaan. Mijn handen stinken naar rotte eieren. Ik wilde echt maar één lucifer aansteken. Maar toen ik er twee tegelijk aanstreek vatte het hele doosje vlam. Er komt een steekvlam uit en mijn vooroverhangend haar is in één klap verschroeid. Van de zenuwen krijg ik de wc-deur niet meer open. Ik had hem zelf op slot gedraaid om het heimelijk streven te verhullen. De grote schaar in vader en moeders badkamer geeft uitkomst. In één, twee grote knippen zijn mijn vroeggrijze haren verdwenen. Wat overblijft is minder fraai. Maar, bedenk ik me staande op het krukje voor de twee wastafels, het vuur is gedoofd. Iedereen zal smakelijk lachen om mijn nieuwbakken kapsel. Van de brandstichtster geen spoor. Als hij de deur van de spreekkamer bijna gesloten heeft zwaait hij nog even snel. Ik zwaai terug, met mijn andere hand mijn voorhoofd bedekkend.

—

De Volvo is niet van zijn plek geweest. Staat daar te roesten in de middagzon. Je oude glans krijg je niet meer terug, maar je houdt je goed.

Ik hang tegen de motorkap. Nu eens een halve slag deze kant en dan weer die kant op wentelend. Mijn wraakzucht van vanmorgen lijkt weggesijpeld. Als een uitgeput fotomodel leun ik tegen de voorruit aan. Er ritselt iets, daar naast me. Een boomblad waarschijnlijk. Ik ben te lui om te kijken. Sluit daarom mijn ogen en probeer van het beetje zon te genieten. Het blaadje kietelt in mijn zij. Ik veeg het weg. Het blijft vast zitten. Ik kijk en zie dat er een papiertje onder de ruitewisser steekt.

Van wie is deze auto? tel. 1316. Het staat er. In een keurig ietwat schuinlopend handschrift. Ontegenzeglijk van een vrouw. Maar wat voor een?

—

Om de zoveel jaar laat vader ons wat opschrijven en bergt het daarna op in zijn brandkast. Daar moeten heel wat geheimen liggen. Of je moet de test met hem doen. De vlekkentest is het leukste spel dat je met vader kan spelen. Jammer genoeg speelt hij het maar eens in de paar jaren. Daar komen de platen te voorschijn getoverd. Van zijn schoot achter het grote bureau. Eerst met de blinde kant naar boven en dan kantelt hij de plaat vlak voor je. Op de achterkant staan Romeinse cijfers maar je krijgt ze niet op volgorde. Nooit denk je iets anders in die symmetrische vlekken te ontdekken dan weer die twee dansende beren, de vlinder met de doodskop, de vechtende bokjes, de kussende wurmen. Hoe lang de vorige keer ook geleden is, je herkent meestal dezelfde. Hij wacht geduldig en schrijft alles op wat je zegt. Alles wordt serieus genomen. Het is een gewichtige test. Het is de godstest en vader speelt voor god. Je ziet er het hele leven in. Van bacterie tot rups tot vlinder tot hert tot neger tot oud vrouwtje met stok. Het is de test die laat zien of je wel mee mag doen aan dat leven. Of je wel goed genoeg of slim genoeg bent voor dat grote leven. En vader zit gemoedereerd aan de poort ervan. Hij heeft de macht je door te laten of te zeggen dat je nog even moet wachten. Je wilt goed je best doen en meer, meer zien dan de keer ervoor. Maar de zwarte plaat blijft altijd de doodsplaat en de kleurige de feestplaat. Vader weet door die platen iets wat jij niet weet, misschien nooit te weten zult komen. Tot slot spreidt hij de kaarten uit op het koele lichtgroene linoleum van de onderzoekskamer. Netjes in rijen van vier. Hij vraagt welke je de mooiste vindt. De aangenaamste, zegt hij ook wel. Elke plaat die je aanwijst pakt hij ertussen uit en legt hem omgekeerd op het instrumentenkastje. Daarbovenop komt de volgende en zo door tot de doodsplaat die alleen maar zwart met sliertjes is en daarom onaantrekkelijk. In zijn onleesbare medicijnmannenhandschrift houdt hij alles bij. Als je klaar bent bedankt hij je. De platen gaan weer in hun gemarmerde kaft. Nooit is er op dat moment iets van zijn gezicht te lezen. Je weet dat hij op deze manier alles van jou weet en jij niks van hem. De vlekken tuimelen voor je ogen. Achteraf zie je er nog een vliegtuig in en een tennisracket en ook een ladder. Maar dat is nu te laat. Ik ga niet buitenspelen. Ik vouw een papiertje. Op de ene helft spriets ik inkt. Dichtvouwen en wrijven van onder naar boven, van boven naar onder. Mijn eigen vlekkenplaat is minder boeiend en belandt dus in de prullenmand.

—

Ik sta weer voor het stationnetje. De glazen deur staat als Goliath in zijn hengsels. Een katapult, denk ik, moet genoeg zijn. Een katapult en zo’n klein steentje van het plaatselijke grind. Een trein raast het stationnetje langs. Een goederentrein van drie, vier, vijf wagons. Door de verplaatste luchtdruk kleppert de glazen deur. Ze is open, juicht het in me. Met zevenmijlslaarzen ben ik in enkele stappen bij de ingang. Om niet voor verrassingen te komen staan kijk ik eerst door het glas of de telefoon er nog is. Achter het loket zit nu een beambte. Hij eet een witte boterham uit aluminiumfolie.

Ik open de deur. Loop richting telefoon. De deur slaat met een harde klap dicht. Ik kijk om. Hij eet door. Kent zijn pappenheimers. Met het zoeken naar een kwartje begint mijn hart al te kloppen. Eerst voelbaar in de maagstreek. Met het pakken van de hoorn in de buurt van de borst. Met het ingooien van het kwartje in hals en pompend in de oren. 1316. Wie bel je Elena Jacobi? En wat ga je zeggen. Is het een autoverzamelaar of een maîtresse. En, als zij het is, zul je dan in staat zijn om ook maar één woord uit te brengen. Daar sta je dan met al je plannen om de loop van de geschiedenis eens van een nieuwe koers te voorzien. Daar sta je dan, je hand zweterig vastgeplakt aan een openbare telefoonhoorn, leunend tegen de draaischijf die rondjes in je voorhoofd drukt. En dan dat ellendig korte nummer in je hand. Een nummer dat te kort is om halverwege het draaien de hoorn erop te gooien. Je hebt het gevoel dat zelfs de loketbeambte opkijkt van zijn boterham.

In een handomdraai heb ik 1316 gebeld. Met elke hartslag wordt mijn keel meer dichtgeknepen. Een bromtoon.

‘Met Van Eek.’

‘Heeft u nummer 1316?’

‘Ja.’

‘Dan ben ik verkeerd verbonden.’

Alsof ik een bom met de geheime cijfercode 1316 op het laatste moment gedemonteerd heb gooi ik de hoorn op de haak. Dat was ontegenzeglijk een tandartsstem. De logica van mijn cijfergegoochel zal hem bezighouden. Haar aandacht zal het ook trekken. Ze zal het in verband brengen met haar briefje op mijn voorruit.

Het telefoonboek levert drie Van Ecks op. Maar één tandarts vlg. afspr. Lamsoorlaan 8.

Dat de Lamsoorlaan aan de andere kant van het spoor ligt weet ik nog net uit de spoorwegbeambte te knijpen. Een meer gepreciseerde richting komt niet over zijn kauwende kaken. Hij kneedt het aluminiumfolie tot een bolletje en drukt er tergend langzaam een dobbelsteentje van.

Ik besluit de weg naar de Lamsoorlaan nummer 8 te voet af te leggen. Ook vanwege de Volvo. Maar meer vanwege het behoedzaam naderen van de prooi. Een lamsoor krijgt men niet zo maar te pakken. En weer proef ik bloed. Het sijpelt langs de ondertanden, langs de lip. Het druipt in vette druppels op mijn hemd. Kleverige spetten die aan de huid kleven. Ik doop mijn vinger onder mijn tong en trek rode strepen op mijn voorhoofd en op mijn wang. Midden tussen de ogen plaats ik de rode stip. Mijn haar is als van een Indiaan, waarom zou mijn wraak niet ook zo zijn.

3

Dieper over het spoor blijkt een ouder gedeelte van B. te liggen. Grijs vervallen huizen en zwart gevlamde gevels. Eén straatje maar. Verderop wordt het weer groener. Het rijtje groezelige huisjes lijkt zo maar neergezet. Een geveldecor als op de terreinen van filmstudio’s. Hier en daar schemert er nog wat baksteenrood door de aanslag heen. Beneden hebben de meeste huizen een winkelruit. Ook groezelig, ongezeemd, sommige met halfvergaan vitrage bedekt.

Bij één ruit hangt een roodwitblauwe kapperszuurstok. Binnen staat inderdaad een kappersstoel. Een schort is netjes om de stoel gedrapeerd. De volgende winkel heeft het opschrift Apothee. In dikke witte letters is het in een halve cirkel op de ruit geverfd. Binnen zie ik een langwerpig bureau staan met tientallen laden voorzien van witte knoppen.

Alsof ik voor een groot schilderij sta en nu het titelkaartje gelezen heb (Early Sunday Morning) loop ik achteruit om meer overzicht te krijgen. Brink, lees ik op een blauw bordje dat tegen de muur van het meest rechts gelegen huis geplakt zit. De oudste brokstukken B. liggen voor me. Hier is het allemaal begonnen. Met Apothee, kapperszaak, een kruidenier misschien.

Over de gevel van de volgende twee huizen staat in geel verschoten letters: Pension Stank. Het staat er. Stank. Pension Stank aan de Brink. Voor elk raam hangt roze vitrage met aan de bovenkant repen goudgalon.

De deur van dit Pension Stank staat open. Dichterbij gekomen zie ik dat de opgang uit drie treden bestaat, belegd met een rood lopertje dat vastzit met goudkleurige roetjes. Ik kan niet veel anders doen dan mijn Wil volgen waarheen hij mij voert.

In de hal is het koel en donker. Op een houten tafel ligt een vloeiblad, een stapel papiertjes en er staat een stenen potje met pennen en potloden. Niets doet een pension vermoeden. Het stinkt er niet. Beschaamd probeer ik op mijn tenen naar de rode treden te komen. Maar de vloerplanken kraken als omvallende bomen.

‘Hallo?’ klinkt het met twee dikke l’len. Er staat ineens een vrouw van om en nabij de vijftig in de hal. Zij leunt met haar handen op de tafel.

‘Wenst u?’ zegt ze er achteraan met een duidelijke j tussen de s en t.

‘Dit is een hotel?’ praat ik krom terug.

‘Ja hotel, pension, kamers,’ zegt ze met dezelfde j achter de s’-en.

‘Zijn er ook kamers vrij?’ vraag ik om mijn aanwezigheid wat aannemelijker te maken.

‘Ja, ja, zijn vrij. Hoeveel persoon?’

Uit hoeveel persoon een mens bestaat valt vermoedelijk niet in een getal uit te drukken.

‘Eén,’ zeg ik.

Ze heeft een bril met zwart montuur opgezet en rommelt in het stapeltje papieren. Kijkt van de papieren naar mij en terug. Als ze naar mij kijkt, kijkt ze over de rand van haar bril.

‘Kamer 72,’ zegt ze en overhandigt me een sleutel met een zware bol eraan. ‘Ik ben mévrouw Búlakki. Uw kamer is boven.’

Ik ben verkocht. De Oosteuropese kraalogen van mevrouw Búlakki glimmen zo opgewekt en zo tragisch dat ik wel moet.

Ik ben heel B. vergeten als ik bovenop de roze sprei plof. De kamer is tamelijk groot. Er staat nóg een bed, met een groene sprei. De wasbak vlak bij het raam is schoon zo te zien. Ernaast een tafel met stoel. Ik trek mijn knieën op tegen mijn borst. Mijn favoriete slaaphouding.

==

Een fabriekshal. Onze groep wordt door militairen onder schot gehouden. Iedereen kruipt tegen de muren van angst. Ik ken er niemand. Een van de militairen roept Niet schieten om te doden. Ik krijg een schot in mijn rug. Ik lig op een smalle houten bank. Niemand bekommert zich om mij. Ik denk dat ik doodga. Voel de wond in mijn rug branden. Eindelijk komt er een verpleegster aan die me in een ambulance legt. We komen aan bij een villa. Het moet een ziekenhuis voorstellen. Op een terras voor de villa zitten drie professortjes thee te drinken. Ik vertrouw ze niet. Ik wil dat mijn vader hier is om me te opereren.

==

Als ik wakker word heb ik pijn in mijn rug. Ik draai me op mijn zij. De sleutel met de zware bol rolt onder me vandaan. Op deze reuzenerwt heb ik dus geslapen.

Pension Stank. Ik moet niet vergeten om mevrouw Bulakki te vragen waar die naam vandaan komt.

In de eetzaal staan vierentwintig tafels. Ieder bedekt met een wit tafelkleed. Mevrouw Bulakki brengt me kippepootjes en gebakken aardappelen. Bij elke beweging die ze maakt klikken haar drie jade armbanden tegen elkaar. Ik heb uitzicht op Boedapest. Boven blinkende daken en uitorens zweven de letters MAGYAR. Hongaars zal ze dus zijn, mevrouw Bulakki. Misschien in de jaren vijftig gevlucht voor de Russen.

Aan een van de vierentwintig tafeltjes zit een rijzige man. Ik schat hem veertig jaar. Zijn haar is met vet glad achterover gekamd. Meer kan ik van hem niet zien. Van achteren ziet hij er schrikaanjagend uit. Zijn nek is kaal en pezig. Hij zit zo stil dat ik er onrustig van word. Misschien leest hij. Misschien slaat hij onmerkbaar de bladzijden om. Misschien leest hij niet de zinnen of de woorden maar de letters en de punten, het wit tussen de regels en in de marge. Zijn beide handen moeten op het witte tafellaken rusten want ik zie alleen twee puntige ellebogen. Ze steken in een smetteloos colbert.

Ik eet een caramelpuddinkje van mevrouw Bulakki. Bij elk hapje tikt de lepel op het bord. Ook dat lokt de peesman niet uit tot omkijken. Ik besluit dat hij van was is. Een curiosum van mevrouw B. Een tegemoetkoming aan eenzame pensiongasten. Want niets schijnt zo goed te helpen tegen honger als de aanblik van een eetzaal zonder gasten. Misschien is het meneer Bulakki zaliger. Dat zal ze natuurlijk nooit toegeven. Het zou de maag van haar gasten bederven. Daarom zal ze zeggen dat het een pop is. Een pop van was. Een van haar hobby’s.

Het affiche van Boedapest hangt aan de muur tegenover hem. Quasi geïnteresseerd bekijk ik het van dichtbij. De daken. Eén voor één. De torentjes. De letters. De plek waar de punaise in het papier gedrukt zit. De scheur aan de bovenkant. Ik kan me niet meer beheersen. Keer me kuchend om. Het wassen beeld leest inderdaad. Zijn vingers stil onder aan de pagina. Dunne witte vingers waar ik graag met de punaise in wil prikken. Misschien dat er dan niets zou gebeuren.

Heel langzaam draait het marionettenhoofd in mijn richting. Dan omhoog. Zijn gelaatskleur is ongezond bruin. De huid ongezond glad. Na enig monsteren worden grote witte tanden zichtbaar. Hij glimlacht vormelijk.

‘U bent ook gast?’

Hij spreekt uiterst correct. Ik knik.

‘Ik lees. Gaat u zitten. U bent gast. Nu bent u mijn gast.’

Hij steekt zijn enge witte hand al uit. Ik verroer me niet.

‘Ben Burgmans. Aangenaam.’

Ik hoor zijn hakken onder tafel tegen elkaar klakken. Ik raak de hand kort aan. Godzijdank is hij warm en niet kil.

Zijn hand heeft de juiste temperatuur. Ook zijn das zit onberispelijk. Ik stel me niet voor. Hij leest niet verder. Het blijft stil. Mevrouw Bulakki komt afruimen. Ze knikt ons lachend toe. Natuurlijk, zij stimuleert het contact tussen haar gasten. Voor ik een uitvlucht heb kunnen verzinnen is ze met de borden verdwenen.

‘Wat leest u?’ vraag ik toch maar.

Het blijkt een werkje over stapel wolken te zijn. Burgmans begint te vertellen van cumulus of stapel wolk. Van stratosfeer en röntgenstraling. Wodan en Freia. Tor en Edda. Geestdriftig klakken de hielen van zijn juchtlederen schoenen tegen elkaar. Ik heb het idee dat ik hem alleen met een brutaal Duits bevel tot zwijgen kan brengen. Ik loop weg van zijn tafel.

In de hal zit mevrouw Bulakki achter een grote Ordner. Ze kijkt over haar bril als ik naderbij kom. Briefpapier vraag ik haar. Meteen graaft ze diep in de la van haar bureau.

Pas als ik de vier velletjes en twee enveloppen op de tafel in mijn kamer neerleg zie ik wat erop staat.

Pension Stanka – Brink 12 – B. De a moet van de gevel zijn gevallen. Of uitgegumd door slagregens.

Geachte mevrouw.

(Ik acht haar helemaal niet. Ik ken haar niet eens.)

Beste mevrouw. (Nee.)

Mevrouw. (Sec. Zonder omhaal. Beste mevrouw Sec.)

Mevrouw, u kent mij niet en ik ken u niet.

(Die ene zin zou voldoende zijn. Ik ken haar niet. Ze is met vader naar Zwitserland gegaan. Haar man wist ervan.)

Best Reisgenootje.

Geachte Bedgenoot, door omstandigheden weet ik dat u met mijn vader... (Hier en daar werd wat vermoed.) .. .dat u met mijn vader op reis geweest bent. Mijn moeder heeft namelijk een hotelrekening voor twee gevonden in uw minnaars binnenzak.

Ik weet nu al dat deze brief straks als prop vermomd in de prullenmand zal liggen. In dit geval is een brief laf. Ik wil het haar in haar gezicht zeggen. De uitdrukking op haar gezicht zien. Ook niet waar. Ik ben alleen nieuwsgierig hoe ze eruitziet. Ken ik mijn vaders smaak? Of valt het bitter tegen. De prop ligt al roerloos in het plastic prullenmandje.

Lieve vader, staat er nu ineens op het tweede vel. Lieve vader,

ze hebben je geloof ik verplaatst. Je ligt niet meer op de plek waar we je hebben neergelegd. Je ligt niet meer bij het boerenkoolveldje maar verder weg tussen de anderen. Misschien heb je die verhuizing wel opgemerkt. Enfin, misschien is het daar ook gezellig. Toen ik er was lag er sneeuw. Hopelijk heb je het niet koud. De volgende keer zal ik de krant voor je meenemen. Kun je toch nog het nieuws volgen al is dat niet opwekkend. Je kunt hem als deken gebruiken. Wielrenners stoppen ook kranten onder hun kleren tegen de kou. Je laatste kaart die ik ontving kwam uit Zwitserland. Er stond een eekhoorntje in de sneeuw op.

==

Mevrouw Bulakki klopt zacht op de deur. Of ik genoeg papier heb. Ja papier genoeg. Ik schrijf geen brief meer. In mijn hoofd is alle post al verstuurd. De brieven zijn aangekomen. Ze worden bewaard in een opslagcentrum waarvan ik alleen de sleutel heb.

Mevrouw Bulakki vraagt of ik van muziek houd. Wat toont ze toch een warme belangstelling. Ik houd van muziek. Het blijkt dat ze een gast heeft die viool speelt. Elke dag, op hetzelfde uur studeert ze. Of ik er geen last van zal hebben. Nee. Integendeel. Vioolspel zal me goed doen. Eén ding moet haar nog van het hart. De gast speelt in de badkamer. Vanwege de akoestiek.

—

Het enige waar vader echt veel geld aan heeft uitgegeven is een grammofooninstallatie. Het was in de tijd dat de platen nog mono waren, en de mensen trouwens ook. De boxen bevinden zich in een ruimte zo groot dat ik er als kind mijn kamertje in kon hebben. Ernaast zit de uitschuifbare draaitafel. Daar weer naast in smalle laden de duizenden grammofoonplaten op alfabet. Het is zondag. Bij voorkeur zijn de balkondeuren geopend. Daar zit hij in de witcrème draaifauteuil op het balkon. Zijn colbert zit slordig om het wat wolkige vlees van zijn rug. De witte kraag van zijn overhemd er losjes overheen. Het is tenslotte zondag. Dan draagt hij geen das. Zijn sluike achterovergekamde haar reikt net tot aan de kraag. Hij staart naar de verderop gelegen bomen van het park. Mij kan hij niet horen want de muziek staat hard. Een vioolconcert. Hij zegt altijd dat het als in een concertzaal moet klinken. Nu en dan zie ik zijn hand kort maar fel meedirigeren. Daarna omklemt de hand de leuning weer. Niemand mag hem dan storen. Niemand weet wat hij denkt. Hij zuigt de muziek in zich op en zwelt tot hij zo groot is dat niets meer in staat is hem kapot te maken. Met die muziek beheerst en bezweert hij het leven, al is het maar tot de volgende zondag. Als hij me ziet zegt hij P niets. Legt alleen zacht zijn vinger op zijn mond opdat ik stil blijf. Luisteren Elena, fluistert hij. Luister met je zieltje. En met zijn duim en wijsvinger vormt hij een ootje waarmee hij fijntjes dirigeert alsof hij spinragdraadjes uit zijn oor tovert terwijl zijn andere hand golvend door water lijkt te gaan.

—

Doordringend klinkt het stemmen van een viool. Het galmt over de gang. Het piepen van de badkamerdeur brengt een valse noot in de toonladder. Gelukkig merkt de gast niets of laat niets merken. Ik leun tegen de deur, zo muzikaal mogelijk. Ze speelt stevig de voorgeschreven noten. Het galmen geeft er inderdaad allure aan. Het tegelijkertijd op en neer én heen en weer gaan van haar strijkstokarm fascineert. Ze heeft een wijde angora trui aan die met elke beweging van de arm meegolft. Het ruikt er naar lavendel maar dat kan aan de badkamer liggen. Na een lang aangehouden slotnoot draait ze zich om en kijkt me aan. Vaal licht dat door de matglazen raampjes valt strijkt over haar roodachtig haar. Haar verbazing is streng. Ik voel me betrapt. Ik heb er tenslotte niets te zoeken.

‘Mooi,’ is het enige dat ik uit kan brengen. Haar gezicht is sereen, zoals dat hoort bij musici. Haar schampere lach galmt door de ruimte. Ze legt op zachte toon uit dat het maar een oefening is. Ze heeft grote groene ogen die me blijven aankijken. Ik vraag ten slotte maar of ze het bezwaarlijk vindt als ik blijf luisteren. Ze schudt haar hoofd terwijl ze een toon aanstrijkt. Ik nestel me in de hoek bij de deur. De tegelvloer is niet koud. Ik sluit mijn ogen en koester de sfeer die het vioolspel oproept.

‘Slaap je?’ Haar vraag doorbreekt mijn trance. Ze houdt haar hand licht op mijn hoofd. De lavendelgeur lijkt met haar verbonden.

Beneden schenkt mevrouw Bulakki Hongaarse wodka. De violiste blijkt niet zo timide als ze eruitziet en slaat een half glas achterover. Aan haar gekreun te horen brandt het in haar keel. Mevrouw Bulakki lacht breeduit. Zij weet wat zij haar klanten voorzet. Het brandt inderdaad, ook met kleine slokjes. En maakt de tongen los. Zo verhaalt mevrouw Bulakki met dikke l van duistere mythen in het oude Hongarije. Er zijn geen andere gasten die zich aan ons gelach zouden kunnen storen.

Kleine lampjes branden op de lambrizering. Een paar maal in haar verhalen drukt mevrouw Bulakki uit pure vreugde ons om de beurt aan haar verende boezem. Ze zit tussen ons in en illustreert haar verhalen door met één hand van mij en één hand van de violiste in de lucht te tekenen. Telkens als dat gebeurt kijkt de violiste in plaats van naar de handen naar mij. Ik kan haar blik niet langer dan enkele seconden beantwoorden. Ik vlucht alweer in de warme verhaalsmond van mevrouw Bulakki.

Ieder hebben we onze hand op de rugleuning van mevrouw Bulakki’s stoel. Heel af en toe voel ik de vingers van de violiste tegen de mijne. Bij de lage uitheemse stem van mevrouw Bulakki, bij de brandende wodka, bij onze handen op de stoelleuning, bij het gezicht van de violiste past het gevoel van bewondering. De wodkafles is nog niet leeg, de avond nog lang niet om. Er heerst de sfeer van glas. Van breekbaar kristal dat niet mag breken.

Mevrouw Bulakki zegt dat ze een verrassing voor ons heeft. Haar gezicht is rood geworden van de drank, mooi diep rood tussen de tanige groeven. Ze loopt snel de eetzaal uit.

Heel langzaam, als om niets te breken leggen de violiste en ik onze handen weer op de rugleuning van de nu lege stoel. Ik weet dat ze me aankijkt met glazige grote ogen, maar ik durf niet terug te kijken. Ik drink mijn glas leeg en vul het hare. Daarna het mijne. We klinken niet maar drinken woordloos een volgende slok. En nog onder het drinken legt ze haar hand op de mijne en knijpt zacht. Ze lacht een wat dronken lachje en zegt dat dit goed is. Onze handen strelen de hand van de ander. Ik heb het gevoel dat de lichtjes aan de lambrizering heel langzaam doven. Ineens wil ik een straaltje wodka dat van haar mondhoek naar haar kin loopt oplikken. Maar ik steek enkel mijn hand uit, veeg het weg en lik het van mijn vinger.

De verrassing van mevrouw Bulakki bestaat uit een aantal speciale Hongaarse pasteitjes die op haar aanraden met rijkelijk wodka gegeten dienen te worden.

Tijd verstrijkt. Het hoofd van de violiste rust tegen mijn schouder. Ook ik kan mijn ogen niet goed meer bij elkaar houden en mis de hoogtepunten in de verhalen van mevrouw Bulakki. Gelukkig maakt ze er zelf een eind aan door mee te delen dat het morgen weer vroeg dag is.

De violiste is beschonken en heeft moeite met het plaatsen van de ene voet voor de andere. We nemen afscheid van mevrouw Bulakki en ik ondersteun haar bij haar tocht door de eetzaal.

Haar kamer is een exacte kopie van de mijne, alleen de beddesprei is van een andere kleur. En in tegenstelling tot mijn kamer is hier een douche. Ik stationeer haar tegen de muur en zeg dat een douche haar zal opfrissen na al die wodka. Ik veeg haarslierten uit haar gezicht en begin haar uit te kleden, wat ze willoos ondergaat. Als het water van de douche de juiste temperatuur heeft zet ik haar eronder. Ze schrikt. Even vergroten haar ogen zich, maar dan koestert ze zich meteen in de warme straal.

Geleund in de deurpost kijk ik naar haar. Met schaamteloze vertedering. De kleine ruimte vult zich met stoom. Slechts het nabeeld van haar sierlijk lichaam flitst nog even op mijn netvlies op. Als een felbelicht decor na de laatste donkerslag.

—

De Taj Mahal noemt vader het. Die vreemde tempel toren in de bossen. Via de kroondomeinen met wegen waar sintels op lijken te liggen kom je er. Het pruttelend geluid van de banden op de sintels en achter ons een machtige wolk stof. Zo betreden we met de Volvo het Rijk der Kronemijnen. Waar kilometerslang geen sterveling te zien is. Na de sintels breekt het bos aan waar het overdag nacht is. Pas lang daarna komt men door een wijde bocht en begint de afdaling over de rode stenenweg. Vader draait het sleuteltje in het contact om. De motor slaat af. Om het een grotere magie mee te geven haalt hij zijn handen van het stuur en laat ze in de lucht hangen. Zo glijden we in alle stilte de hellende weg af, de verborgen wereld in. Tot daar in de verte de gestalte van de Taj Mahal opdoemt. Een slagboom markeert het gebied van een radiozender waartoe de Taj Mahal behoort. Meteen rechts ervan staat ons eigenlijke reisdoel, het Pension Middelheim. Al na het parkeren van de auto keren we de slagboom met de erachter gelegen toren de rug toe, als om niet in de verleiding te komen te weten wat erachter ligt.

—

In mijn kamer liggen de twee brieven roerloos op de tafel. Ik besluit het licht uit te laten. B. bij nacht moet ik nog ervaren. Pal aan de overkant brandt een lantaarn. In de verte is een enkel verlicht huis te zien.

Deze avond met de violiste, mevrouw Bulakki, mijn hele aanwezigheid in Pension Stank hebben me van mijn oorspronkelijke plannen afgehouden. De brief op de tafel is er nog het enige tastbare bewijs van. De gedachten erover werden weggeduwd, zij het behoedzaam, door de lange tengere handen van de violiste. Wat fascineert me in haar? De wens haar plotseling in de nek te zoenen? Haar schouders te masseren? De alcohol van mevrouw Bulakki heeft mijn zinnen verwijd. Niet dat ik er iets op tegen heb. Integendeel.

De dialoog die ik met mijzelf voer voor het raam met de roze gordijnen, neemt geagiteerde vormen aan. Als de een spreekt draaien de ogen zich naar rechtsboven, praat de ander dan draaien ze linksonder weg. En dit in steeds snellere afwisseling.

Buiten laat een man een hond uit.

Een schokje golft in mijn maagstreek wanneer de deur van de kamer langzaam open gaat. In het gelig lamplicht van de gang staat de violiste. Rokend in silhouet. Na een korte pauze vraagt ze of ze binnen mag komen. Ook ik moet voor haar in silhouet te zien zijn tegen het verderop schijnende lantaarnlicht. Ik glimlach, wat in het donker natuurlijk niets uithaalt.

‘Buiten laat een man een hond uit,’ zegt ze.

Ze heeft een badlaken omgeslagen. De gloed van haar sigaret verlicht heel even haar gezicht zodra ze een trekje neemt.

Een minuutlang lijkt de manier waarop wij ons tegenover elkaar bevinden op een patstelling. Eentje die met aandachtig trekken aan een sigaret overdacht en ingeschat moet worden. Geen woorden, maar trage blikken kruipend over het linoleum van de vloer. Zoals zo vaak ook nu bloed als bijna stollend lood in de aderen van mijn armen en benen. Onmogelijk te bewegen. Een koninkrijk voor een woord. Voor één woord.

Het lijkt of ze in één stap op bed ligt.

‘Ik ben zo moe dat ik niet kan slapen,’ zegt ze. En zonder onderbreking: ‘Kom, laat me je profiel bekijken. Je hebt een prachtig profiel.’

Ik lig naast haar op bed en zij trekt mijn profiellijn na met een van haar lange vingers. Langs mijn voorhoofd, de kromming van de neus, de lippen langs, de kin, de hals en terug. Ik leg mijn hand in haar nek.

—

Het bekijken van boektitels in de boekenkast gaat met scheef hoofd. Urenlang hang ik in die jezushouding aan de planken. Prevel de titels van de boeken die ik later zou gaan lezen. Stefan Zweig, Thomas Mann. Linksboven Duits. Veel Duits. Die zachte oude Duitse boeken met hun diepgedrukte titels. Ook veel geschiedenis. Een meter Jan Romein. Met de tot de verbeelding sprekende titels ‘Eender en anders’, ‘Tussen vrees en vrijheid’, ‘In opdracht van de tijd’. Een meter tijd ingeklemd tussen twee boekenwandjes. Al die verleden tijd neem ik me voor later in mijn hoofd te persen. Om nooit meer te vergeten. Vader legt me de wet van de Remmende Voorsprong uit. Daarmee bezit ik een deel van de wereld. Het inzicht in haar maakt haar kleiner. Te omvatten. Te omarmen. Zo vertelt vader dat er in Londen nog tot diep in deze eeuw gaslantaarns waren terwijl overal al elektriciteit in gebruik was. Dat kwam omdat Londen als eerste stad in de wereld geasfalteerde wegen had. Omdat de gasleidingen welgeconserveerd onder het asfalt lagen duurde het lang voordat men besloot met veel geld en ontbering die zwarte plak open te breken en over te gaan op de modernere elektriciteit. Hetgeen natuurlijk meer voeten in de aarde had dan het aanleggen van elektriciteit in achterlijke gebieden met zand- of klinkerwegen. Dat hele tegendraadse proces, dat nooit weten of je het goed doet, dat leven dat je een rode lap kan voorhouden waar je op afstormt, en weg is de lap. Dat onvoorspelbare, nimmer te grijpen voortbestaan. Dat heen en weer geslingerd worden als een yokariballetje aan een lang elastiek. Dat ontdekken stelde ik me als opdracht. De reizen in het hoofd zijn begonnen in onze boekenkast. De tocht langs de planken. Het wachten op het groeien totdat ook de hoogste plank geen geheimen voor me zou verbergen. Het wachten op het groeien. Het wachten.

—

Het is ochtend. De roze sprei ligt verfrommeld op het bed. Leeg is de kamer in blauw en dik ochtendlicht.

De violiste is weg. Onder haar douche. Of in haar kamer. Of gewoon verdwenen. Een ontbrekende pagina uit een boek. Ik zou niet weten hoe ze heet. Die dingen kom je niet te weten in een nacht. Het zou me niets verbazen als ze afgereisd was. En alleen de lavendelgeur nog in haar kamer hing. Nu kan ik ook haar tandenborstel niet meer te leen vragen. Het niet hoeven invullen van passie. Het vult zichzelf op.

Geen kater. Integendeel. Eropuit met de machete. In de jungle van B. bepaalt men zelfde wegen met het kapmes. Eropuit met een magistraal understatement. Mrs. tandenvrouw, I presume?

Bij de balie van mevrouw Bulakki kan ik zien dat de sleutel van de kamer van de violiste op het rek hangt. Mevrouw Bulakki zit al in de zwarte Ordners. Weer die aangename blik over de zwarte rand van haar montuur.

‘Geslapen?’ vraagt ze, waarmee ze in haar taalgebruik ‘goed’ meteen naar het rijk der clichés verbant. Mijn knikken doet haar opstaan.

‘Ontbijt?’ Ik onderbreek mijn knikken niet.

In de eetzaal nog steeds de vierentwintig tafeltjes met de vierentwintig witte tafelkleden. Alle vierentwintig zijn nu echter voor het ontbijt gedekt. Ook het lezende wassenbeeld is verdwenen. Van twee ver uit elkaar gelegen tafeltjes is gegeten.

—

Moeder lacht maar wat schouderophalend. De filmpjes worden vertoond. David ontfermt zich over de projector want er gaat altijd wel wat mis. Welke beelden zijn het dit keer? Parijs, Madrid, Moskou, Havana, Zürich? Een terrasje. Moeder tegen de zon in kijkend. Flauwe glimlach. Nippend aan café-glacé. Inzoom. Zwenk. Een Parisienne. Eind twintig misschien. Sensueel rokend. Wegduikend. Lachend. Wegkijkend. Dan straatbeeld. Winkelende mensen. Scherp op dame. Boodschappentas in beeld. Korte rok. Meedraaien als ze langs loopt. Kijkt glimlachend om. Altijd lang en slank. Met de Rijpere Verleidelijkheid. Die vrouwen in vaders vakantiefilms zijn ons onbekend. Vrouwen die het spel meespelen met een vijftiger achter een camera. Die zijn waardering voor hun schoonheid uit via de mechanische knipoog. Een vluchtige flirt. Vastgelegd voor het nageslacht. Hij zegt Iets moois kan ik niet laten lopen. Lacht verlegen.

4

De Lamsoorlaan is een laan als zovele andere in B. Achter de meeste heggen het grinderf. Veel garages. Eén Wildzang en één Zonnelust.

Nummer 8 ligt aan het einde van de laan. Ik heb nu de tijd om vanaf nummer 124 te bedenken wat ik er eigenlijk zal gaan doen.

Mevrouw, ik wilde met u spreken over een nogal precaire kwestie. De zaak is deze...

Mevrouw, laten we er niet omheen draaien. U bent schuldig, hoe dan ook...

Mevrouw, mijn hond. Mijn hond is op uw erf. Hij heeft een gevaarlijke ziekte.

Mevrouw, uw man is tandarts nietwaar. Ik neem dus aan dat u verzekerd bent. U kunt dan onmogelijk bezwaar hebben als ik...

Mevrouw, u mag uzelf dan verleidelijk vinden, ik vind het een groot schandaal. Uw schreeuwerige uiterlijk lokt mijn woede uit, ik...

Mevrouw, u moet mij niet zo lastig vallen. U spookt maar rond in mijn hoofd. Ik vraag u daar mee op te houden...

Zo. Allereerst zet dit de adrenalinepomp in werking. Met kleine aanmaakhoutjes immers komt men uiteindelijk tot een laaiend vuur. Verder brengt het me ter hoogte van nummer 104. Wat toch ook vooruitgang mag heten. Mijn ideeën over een te volgen aanvalstactiek lijken vooralsnog op kartonnen generaals rond een stafkaart. Bij wildvreemden wildvreemde vragen gaan stellen. Het trekt me wel aan. Een elastiek soort baldadigheid begint zich over lichaam en geest te verspreiden als een onontkoombaar eczeem.

—

Omdat wij thuis geen kerstboom houden, trek ik er met andere straatkinderen in het nieuwe jaar op uit. Samen met mijn vriendje stropen we de omliggende straten af. Je vindt ze naast de vuilnisbakken. De afdankers. De zieke kerstbomen. Met geknakte armen. Of met bruine of zelfs uitgevallen vacht. Ondankbaar neergesmeten door hun vrome of juist heidense bazen. In die tijd dat iedereen god dankt dat Kerstmis voorbij is struinen wij als kapers langs de goten. Het gaat om het verzamelen van zoveel mogelijk trofeeën. Die worden bij de top beetgepakt en achter de jager aan gezeuld. Huiswaarts. Daar worden de diverse bomen zo nodig van nieuwe standaards voorzien. Onderdelen van oude zeepkisten dienen hiertoe. Het meestal her en der vastgeklitte engelenhaar wordt opnieuw gekamd en gedrapeerd. Alleen wij hebben zo’n Kerstmis en zoveel bomen tegelijk buiten het officiële seizoen om. Dat laatste, die smaak van illegaliteit, maakt het des te aantrekkelijker. Slechts één keer hebben we een boom gevonden met een bal ‘intacta’. Een turquoise. Na ons te hebben verbaasd hoe dit wonder heeft kunnen geschieden halen we voorzichtig de bal uit de boom. Het besluit wordt genomen dat het onze schat zal zijn. We dragen hem samen. Bijna struikelend over eikaars voeten. Hellend en buigend. We begraven hem met het eerbetoon van met de mond geproduceerde saluutschoten in de tuin van het laatste huis van onze straat.

—

De rechte eentonigheid van de laan wordt nu en dan afgewisseld met een onverwacht flauwe bocht. Ik probeer een woede te forceren die in ieder geval gelijk staat aan die van de boze maar verder eenzame buurman wiens ruit zojuist aan diggelen is geslagen door een voetballend kind. Maar er is steeds sprake van wegebben. Van niet oorspronkelijke of ongerichte woede.

Ik zou willen weten hoe ze elkaar ontmoet hebben.

—

Vader maakte wel vaker oncontroleerbare ‘visites’ buiten de stad. Nee, ik hoop dat het niet een van zijn patiënten is. Misschien is zij, net als hij, bezoekster van kunstveilingen. Is hij een gesprek met haar begonnen in de veilingzaal.

Zij zit nietsvermoedend naast hem. Maakt aantekeningen op een keurige blocnote. Omdat de eerste serie schilderijen hem niet interesseert bladert hij door de catalogus. Zijn oog valt op haar fraaie knieën. Door wat nonchalant om zich heen te kijken kan hij vluchtig haar gezicht zien. Zij kijkt hem terloops aan. Hij is charmant om te zien. Een man van zestig, grijzend aan de slapen, sluik achterovergekamd zwart haar. Als een Gustav von Aschenbach. Starend naar zijn Tadzio. Of een Humbert Humbert naar zijn Lolita. Ze is in ieder geval jonger dan hij. Nerveuze schoonheid. Ze heeft niets, misschien moet ik zeggen juist niets van moeders voorname, vanzelfsprekende schoonheid. Waar moeder een antilope zou zijn, is zij, nou ja, een tam konijn. Leuk om te zien, schattig om te aaien, niet te lastig als huisdier.

Het op dat moment te veilen schilderij dient hun tot conversatieonderwerp. De afzichtelijkheid van de lijst. Het slecht kleurgebruik. Het onafgebroken getallengeratel van de veilingmeester doet hen dichter naar elkaar toe nijgen. Heel lichtjes geeft zij een kleine intimiteit bloot door, als om beter te horen wat hij zegt, haar haar achter de oorschelp te leggen. Een klein maar toegevend gebaar. Hij wipt wat verlegen met zijn voet. Het charmeert haar. Evenals de bruine ogen achter de brilleglazen. Ze besluiten na de veiling iets te gaan drinken.

Om niet te hard van stapel te lopen belt zij pas na een week op. Hij zit midden in zijn spreekuur. Een oudere patiënt wacht geduldig op de behandelbank. Ze spreekt een rendez-vousplaats met hem af.

Ze zit op de afgesproken plek. Hij is als gewoonlijk te laat. Niet veel, een minuut of tien. Hij verontschuldigt zich en belooft het goed te zullen maken.

‘In bed?’ vraagt ze, niet zo onschuldig meer.

Dat zij zo snel iets van hem wilde wond hem des te meer op. En haar klaarblijkelijk ook. Op haar vraag diende dan ook geen antwoord gegeven te worden. Het beheerste het geanimeerde gesprek als een slang op de borst van zijn slachtoffer.

Zij raakte voor het eerst zijn wang even aan. Ze wist niet wat er in hem omging en vroeg het ook niet. Hij was niet van zins om zijn verleden aan haar uit de doeken te doen. Deze ontmoeting en de volgende als die er kwamen, zouden zich op een gebied afspelen wat ver van zijn verleden aflag. Zelfs ver van zijn dagelijkse bezigheden. Als een goed boek dat men alleen op zondagmiddagen ter hand neemt. In geen geval zou zijn vrouw hier weet van hebben. Het zou haar onnodig kwetsen. Zestig jaar was hij nu. Nooit had zijn vrouw enig vermoeden gehad van zijn escapades. Zij dienden niemand dan hemzelf. Hij wilde het beschouwen als een onoverkomelijke karaktertrek waartegen vechten zinloos was.

==

Hij vroeg haar de gordijnen die zij juist wat open had geschoven weer te sluiten. Het zonlicht herinnerde hem te veel aan een wereld die buiten deze middenklasse hotelkamer lag.

De spanning lag in het geheime van deze ontmoetingen. De anonieme hotelkamer. Het nieuwe lichaam van deze vrouw. Waardoor al zijn vroegere en deels afgesleten ervaringen plotseling weer als nieuw konden gelden. Zij aanbad hem.

Op zijn leeftijd droomde hij wel eens dat hij lector of hoogleraar aan een universiteit zou zijn. Waar hij aan jonge studenten zijn bevindingen door kon geven. Waardoor er een band met hen ontstond. Hij kon ze bij hem thuis uitnodigen. Ze zouden discussiëren. Sommige studentes zouden gecharmeerd van hem zijn. Verliefd op hem worden. Zoals Sartre die met jonge studentes in Les Deux Magots keuvelde. En met ze naar bed ging. Maar hij was Sartre niet en zijn vrouw geen Simone de Beauvoir. Een mooie droom op de rive gauche.

==

Hij dacht er niet over om in Parijs met zijn minnares hetzelfde hotel te nemen als waar hij traditiegetrouw met zijn vrouw logeerde. Wolf Jacobi kende Parijs goed. De minnares, laten we haar N. noemen had moeite om hem bij te houden. Zo snel liep hij van de ene locatie naar de andere.

==

Wolf Jacobi staarde melancholisch in de wasbak van het éénsterren hotel in de provincie.

Post coitum omne animal triste est mompelde hij onverstaanbaar. N. die elk woord uit zijn mond als het ware opzuigt, vroeg wat hij zei.

‘Niets,’ klonk het bars.

‘Niet iets bijzonders,’ herstelde hij zich vriendelijker. Hij voelde zich walgelijk en spoelde zijn mond met water.

Hij keek de kamer rond. Nu pas viel hem het bloemetjesbehang op. En het paarse hoogpolige tapijt waar hij met zijn blote voeten op stond. Hij liep naar de stoel en trok zijn sokken aan.

Voor het eerst voelde hij ook walging bij het afrekenen van de kamer aan de balie. Hij keek naar zichzelf die bankbiljetten neerlegde. Hij twijfelde even of hij de rekening moest laten liggen of hem gewoon bij het wisselgeld in de portefeuille stoppen. Die kleine details staken als naalden in zijn hart. Daar stond hij, een man van zestig, weifelend van het ene been op het andere.

Hij draaide zich om. N. zat in de lobby. Ze deed hem denken aan een schilderij. Als hij schilder was geweest, bedacht hij zich, zou ze een van zijn modellen geweest zijn. Een van de vele.

Hij griste de rekening van de balie en propte hem in één doorlopende handeling in zijn zak. Hij haalde diep adem en liet de lucht langzaam en geluidloos tussen zijn samengeperste lippen stromen.

==

De tandarts was een zwijgzaam man. Hij keek uit het raam en probeerde zich op zijn auto te concentreren. Hetgeen hem niet lukte. Al was hij dan een vakidioot, hij hield van zijn vrouw. Hij moest denken aan een Amerikaans pocketboekje over relaties. Hij had het tijdens een congresreis gekocht in een kiosk op het station van Hamburg.

N. had haar geheime ontmoetingen met de dokter uit A. breed uitgemeten. Zij vond dat hij dat van haar moest weten. Hij hoorde haar schijnbaar onbewogen aan. Alsof het een zegelring betrof wreef hij met een zacht doekje een gouden kroon op. Met weinig woorden en slap handgebaar gaf hij zijn fiat voor haar ontmoetingen. Alsof zij daarom gevraagd had.

==

Wolf Jacobi liep met ferme pas door een achterafstraatje van de stad Genève. Zijn fototoestel als alibi om zijn schouder. Al enkele dagen bracht hij wandelend in deze stad door. Van deze momenten genoot hij. Als hij alleen was kon hij lopen zo hard hij wilde. De beslissingen nemen die hij wilde.

De huizen in deze straat begonnen langzamerhand hun keurig Zwitsers karakter te verliezen. Gebroken ruiten. Steunbalken die scheefhangen. Een stuk karton dat slordig vastgespijkerd zit op een voordeurruitje. Hoewel het pas twee uur in de middag was werd het hier al donker. Maar ook als het werkelijk nacht was geweest had hij het huis feilloos kunnen vinden. Zelfs als hij echt oud en blind zou zijn, wat hij nooit hoopte te worden, zou de geur van versgebakken brood hem naar het pand leiden.

De stokdunne bakker Bücherer rookte een zelfgedraaid sigaretje in de deuropening van de bakkerij. Dun meelstof zat op zijn borsthaar en op het haar van zijn armen. Ook rondom het vierkante petje krulde meelwit haar, als bij een toneelspeler.

Wolf sprak hem aan. Bücherer wierp meteen zijn sigaret op straat en veegde zijn hand af aan zijn witte voorschoot om Wolf een hand te geven. Wolf was blij dat Bücherer hem direct herkend had. Het was tenslotte vijfjaar geleden geweest dat hij er voor het laatst was. Wolf s blik richtte zich naar boven. Naar de ruiten vlak boven de bakkerij. Bücherer knikte. Hij was thuis.

Bij de ouderwetse trekbel was een kartonnetje bevestigd. Met kleine kriebelletters stond er een naam op geschreven: Isaac Vigdor.

Wolf trok tweemaal aan de bel. Een minuutlang gebeurde er niets. Hij klopte op de deur die open zwaaide. Vaag gestommel. Hij keek langs de steile donkere trap omhoog.

‘Isaac?’ roept hij naar de drempel. Zodat zijn oor elk geluid uit het trapgat zal opvangen. Dan klinkt een rustige stem.

‘Wolf, mein Freund.’

Isaac Vigdor was een kleine gezette man. Over een bruine broek vol vlekken en een rafelige dikke trui droeg hij een korte verschoten kamerjas van zijde. Het postuur van een kleine bokser. Een taaie, door de tijd gebruinde kop. Intelligente ogen. Kort stekelig grijsbruin haar. Een baard van een dag of drie.

De twee mannen pakten elkaar vast bij de ellebogen. Keken elkaar aan. Omhelsden elkaar dan terwijl ze met vlakke hand meermalen op eikaars rug klopten.

‘Ik dacht, der Wolf die zie ik niet meer. Niet meer voor mijn dood.’

Hij spreekt met een licht Duits of Slavisch accent.

‘Maar je bent gekomen, mijn god, je bent er, mijn vriend.’

In een alkoof stond een gasstel waarop zacht een ketel water kookte. Midden in de kamer een groot bureau van donkerbruin hout met een gescheurd leren bovenblad. Overal waar je keek lagen boeken, paperassen en kranten. Stapels kranten. Op de vloer een uitgesleten perzisch bidkleed. Verscholen tussen de paperassen op het bureau een bord met broodkruimels. In de donkerste hoek een onopgemaakt bed.

Isaac Vigdor was de belichaming van de kosmopoliet. Ook als hij in zijn leven niet gedwongen was geweest van land tot land en van stad tot stad te springen had hij dat uit zichzelf wel gedaan. Nu woonde hij in Zwitserland maar wie weet waar hij over vijfjaar zou wonen. Hij liep tegen de zeventig. Zeker tien jaar zou hij nog meegaan.

Wolf kende Isaac uit de tijd dat zij beiden ondergedoken waren. Van hem had Wolf het echte schaken geleerd. Het schaakdenken. Isaac was een briljant schaker. Zonder de ambitie dat aan de wereld te tonen.

Isaac had de thee in de hoge glazen geschonken. Hij brak een stukje van een suikerklontje af. Legde het op zijn tong en zoog de sterke thee erdoorheen. Zoals altijd. Zoals de oude Russen het deden.

Wolf vertelde dat hij een wereldreis maakte. Londen, New York, Tokio, Shanghai, Moskou, Berlijn.

‘Berlijn?’

Ja. Oost-Berlijn. Hij wilde de muur zien. Die had hij nog nooit gezien.

‘Ik ontloop mijn leven lang muren. En jij gaat er een zoeken?’ Isaac roept het luid. Wolf glimlacht.

‘Je hebt het me zelf verteld. De twee is een theorie.’

‘Wat?’ Isaac schatert het uit. ‘De twee is een? Je bedoelt de splitsing van het atoom? Maar dat was ik niet. Ik heb je dat verteld? Twee is een?’

Wolf speelt het spel mee.

‘Het hart bij voorbeeld bestaat uit twee kamers. Gescheiden door een wand. De twee gescheiden helften vormen tezamen het ene hart. De een is niets zonder de ander. Dat is het geheim. Twee is dus een.’

‘Je hebt gelijk,’ zegt Isaac zachter. ‘Maar het is niet mijn theorie. Het is het verhaal van de overlevering. Het verhaal van die kabbalistische zwendelaars door wie ik ben opgevoed. Het komt door dat boek. Dat rotboek der rotboeken.’ Isaac maakt zich nog kleiner dan hij al is en fluistert: ‘Maar het is waar. Ik als mathematicus verkondig twee is een. Maar ik doe het heel zacht.’

Vergenoegd zuigt hij een slok thee naar binnen. Een intelligenter en spitsvondiger mens dan Isaac Vigdor had Wolf Jacobi in zijn leven niet ontmoet. Warm middaglicht viel nu in de kamer. Het projecteerde de tekening van het glas-in-lood van de bovenramen op de muur. Urenlang konden ze samen discussiëren. Op een gegeven moment zou Isaac de halfvolle fles wodka uit de kast halen. Die in kleine glaasjes schenken.

Wolf haalde zijn portefeuille uit de binnenzak van zijn jasje.

‘Je kent mijn vrouw nog?’ vroeg hij. Hij legde een pasfotootje voor Isaac op tafel.

‘Natuurlijk,’ antwoordde Isaac, ‘maar je brengt haar nooit mee.’

Isaac bekeek de foto van dichtbij. Het was een oude foto. Elisa Jacobi was er misschien drieëntwintig op. Een gevoelig gezicht met melancholische ogen.

‘Ik kon haar toch onmogelijk niét trouwen?’ Wolf legde zacht een vinger op de mond van de foto.

‘Je houdt er vast weer een vriendin op na.’ Isaac sloeg zijn arm om de leuning achter zich. Wolf hoorde hoe Bücherer beneden met gelijkmatige ploffen het deeg kneedde.

Daar zat hij. Alsof hij zich moest verantwoorden tegenover zijn vader. Met een schuldgevoel dat zich als een enorme inktvlek langzaam over zijn lichaam verspreidde. Hij hoopte dat Isaacs raad wijs zou zijn.

‘Wodka.’ Isaac schoof met één gebaar zijn stoel naar achteren. Liep rechtstreeks naar de kast waar zich de halfvolle fles bevond. Wolf begon aarzelend te praten.

‘Er is een muur. Een smetteloos witte muur. Ervoor is het licht. Erachter ligt het miserabelste van het miserabelste. Alle zwarte treurnis, alle pijn, alle ellende ligt achter die ene muur. Ervoor sta ik. Elke stap die ik neem leidt weg van de muur. Soms loop ik in cirkels. Grotere. Kleinere. Dan sta ik weer voor de muur. Alle vuilnis van de wereld ligt daarachter. Ik heb het er zelf neergegooid. Ik wil het niet zien. Soms drukt de vuilnisberg tegen de muur. Wil eruit. Slaat een gat. Dan plaats ik mijn rug tegen die opening. En duw. Uit alle macht. Urenlang. Tot het wegzakt als koorts die na een hallucinerende nacht weer daalt. Ik pleister het gat in de muur dicht. Draai me om en loop weg van de muur. Ik wil, ik kan het niet zien.’

Isaac hield de wodkafles nog net zo in zijn hand als aan het begin van het verhaal. Wolf haalde een zakdoek te voorschijn en wiste zweetdruppeltjes van zijn voorhoofd. Hij glimlachte. Pakte zijn fototoestel. Ontdeed het van de hardleren hoes. Zette het toestel op een hoge stapel boeken. Stelde scherp op Isaac die bij de kast stond. Spande de zelfontspanner. Drukte af. Het zoemen was hoorbaar. Wolf posteerde zich snel naast Isaac. Legde zijn hand op diens schouder. De klik. Wolf pakte het toestel weer in.

‘Sommige primitieve volkeren,’ vervolgde hij alsof er niets gebeurd was, ‘mag je niet fotograferen. Ze geloven dat je daardoor de ziel uit het lichaam steelt.’

‘Dat kan waar zijn,’ zegt Isaac lachend. ‘En nu jouw toestel ons beider ziel gestolen heeft wens ik je, mijn goede vriend, alle geluk en zegen toe om hem terug te vinden.’

Deze laatste woorden van Isaac Vigdor echoden vele malen in het hoofd van Wolf Jacobi toen hij in een taxi op weg was naar het vliegveld van Genève. Hij, Wolf, had Isaac geen vraag gesteld. Zodoende had hij, Isaac, geen antwoord gegeven. Niet in de taal van de mensen. Hun zielen hadden met elkaar gesproken. Dat was ook het doel van Wolfs bezoek aan Isaac geweest. Alleen moest zijn stoffelijke lichaam het antwoord nog precies doorgronden. En dat had tijd nodig. Misschien veel tijd. Ieder groot gevoel had zijn geheim.

Het vliegtuig waar N. mee zou komen, landde exact op het aangegeven tijdstip. Wolf keek op van de krant en controleerde de landingstijd op zijn horloge. Onwillekeurig spiedde hij om zich heen als de eerste de beste privé-detective. Overal was het mogelijk dat je bekenden tegenkwam. Dus waarom hier niet.

En plotseling trof het hem. Waar hij al die tijd al bang voor geweest was. Zweepslag. Alsof een kogel zijn kuit doorboord had. Hij had sterke maar korte ongetrainde kuitspieren. Door al het wandelen waren zijn kuitspieren extra gespannen geraakt. Hij bracht een toonloze schreeuw uit. Met uiterste inspanning lukte het hem zijn lichaamsgewicht op het getroffen been te brengen. Het constante schokken van zijn hele lichaam kon hij niet onderdrukken. Hij hield zich vast aan het tafeltje waarop een koffiekopje meetrilde. Zweet liep tappelings van zijn slapen naar zijn kaak. Bijgelovig was hij niet. Toch onderging hij dit als een straf. Juist op dit moment. Beelden schoten voor zijn ogen. Hoe hij van het vliegveld naar een ziekenhuis in de omgeving getransporteerd werd. Hoe men hem pijnigde en maltraiteerde. Hoe hij zich verzette maar uiteindelijk in een wurgend dwangbuis vastgebonden werd, pleister op de mond. Met pijn. Met niet uit te houden oorverdovende pijn.

N. masseerde zijn kuit gewillig met wat massageolie die ze op weg naar het hotel gekocht had. Het stelde hem gerust dat hij nu niet meer alleen was. Hij probeerde zich op N. te concentreren. Drie dagen zou hij met haar doorbrengen. Voor het eerst drie aaneengesloten dagen. Daarna was hij alleen. Zijn wereldreis zou drie maanden duren.

De pijn ebde weg. Een tinteling doorstroomde zijn benen. Alsof hij niet op bed lag maar erboven zweefde. Hij sloot langzaam zijn ogen.

==

Ik ben ter hoogte van nummer 14 gekomen. De Lamsoorlaan blijkt ellenlang. Nu ik even stilsta voel ik pas de pezen in mijn knieholten als rechtopstaande spijkers. Hoe is het überhaupt mogelijk om in zo’n slaapverwekkende laan te wonen. Er is geen auto gepasseerd. Niet eens een kind op een step. Zelfs geen hondedrol. Om razend van te worden.

—

Als puber kan ik het niet verdragen als vader zich als een dictator gedraagt. Ik vraag hem me zijn kam te lenen. Het is me een intiem voorrecht om soms na tafel met het kleine zakkammetje vaders haar te kammen. Het zit altijd onberispelijk in rechte lijnen achterovergekamd. Hij doet er brillantine in. Zijn haar is even dun als het mijne. Ik trek scheidingen dwars over zijn hoofd. Kam het helemaal naar voren. Draai er krullen in. Telkens bezin ik me op weer een ander gezicht. In een handomdraai heb ik een lok over zijn voorhoofd gelegd. Met twee vingers van iedere hand verklein ik zijn zwarte snor tot de grootte van een vierkant dropje. Zijn buik lacht. Op een handige manier ontfutselt hij mij het kammetje. Brengt snel alles in de oude staat. Maar lacht. De volgende avond echter heb ik me een of andere brutaliteit veroorloofd tegenover een gast. In de slaapkamer sluit hij de deur. Begint me met zachte maar dwingende stem de les te lezen. Zijn houding is belachelijk omdat hij, ter wille van de gast in de andere kamer, zijn stem niet wil verheffen. Ik lach hem uit. In woede – hij zal mij nooit slaan – trekt hij me twee keer kort aan mijn haar. Het is zo’n gek gebaar dat ik niet weet of ik lachen of schrikken moet. Ik kijk hem alleen doordringend aan. Hoor niet meer wat hij sissend zegt. Het liefste had ik hem geslagen. Ik begin te huilen. Door de tranen heen zie ik hem vervormd. Arme vader. Als hij weg is bestudeer ik het biggelen van mijn tranen in de spiegel.

5

Naast nummer 8 leidt een oprit naar een garage. Op de garagedeur een bord PRAKTIJK met een pijl die kennelijk naar een zijingang van het huis wijst. Ik probeer in zo kort mogelijke tijd zo veel mogelijk details in me op te nemen. Langzaam krijg ik het gevoel dat er verschillende geweren op me gericht staan. Op dit erf stappen betekent je in de linies storten. Maar alsof een dwingende hand in mijn rug me op de plaats houdt, zo staar ik onbeweeglijk naar de villa. Het ritselen van bij voorbeeld een eekhoorn of het klapwieken van een overvliegende vogel is met een kleine oogbeweging geregistreerd.

Hoe zouden vaders voetstappen op dit grind geklonken hebben. Een herkenbare tred die N. de oren deed spitsen.

Langzaam dringen onregelmatige voetstappen tot me door. Aan de linkerkant van het huis staat een lange man. Hij heeft een ingedeukte hoed op en draagt rubberlaarzen. Uit de voordeur komt een kleine dikke vrouw op pantoffels. Ze houdt één hand in haar zij, de ander ligt met de palm naar buiten op haar voorhoofd. Ik heb geen idee hoe zij zo snel daar gekomen zijn. Als twee elkaar opvolgende dia’s. Eén zonder mensen. En één met.

‘Zoekt u iets?’ klinkt het vanaf de voordeur.

Het is het startschot dat mij direct in beweging zet. Naar het huis toe. Ik voel de kiezelstenen van het erf onder mijn dunne zolen. Als dat de tandarts en zijn vrouw zijn, verkondig ik voortaan dat de aarde een pannekoek is.

‘Meneer en mevrouw Van Eek?’ vraag ik zo voorzichtig mogelijk.

‘Mevrouw en meneer zijn naar de stad,’ zegt de vrouw. ‘Ze komen niet voor donker terug. Had u een afspraak?’

Het Wat jammer ligt al op mijn lippen. Maar mijn mond dwingt me iets heel anders te zeggen.

‘Ik ben van het blad iDENTiteiten. Het maandblad voor de tandarts. Ik had een afspraak voor de enquête die wij houden. Het gaat om titels van boeken die in een tandartsengezin gelezen worden. Ik moet daar een lijst van maken.’

De man met de hoed kijkt met openhangende mond naar me. Aan zijn handen kleven klontertjes aarde.

‘Als u alleen wat op te schrijven hebt, komt u maar binnen en schrijft u maar op. Ik ben Marie, ik maak schoon. Dat is Wilhelm die is Duits en tuinman.’

Marie spreekt de naam Wilhelm uit als iets dat je bij wielrennen op je hoofd moet zetten.

Ik zoek in mijn zakken naar een pen. Ik herinner me de brief die ik in Pension Stank geschreven heb. Ik moet die pen ergens hebben. Elke journalist heeft een pen.

‘Hem moet je niets vragen,’ zegt Marie als ze me de gang in laat. ’Hij kan niet praten. M’n eigen man zou er wat voor geven als ik niet meer praten kon. Koffie?’

Ze is blijkbaar blij met mijn komst. Juist als ik diep in een van de zakken mijn pen gevonden heb neemt ze mijn jas van mijn schouders.

Hier sta ik. Midden in de salon van de Van Ecks. In de bek van de leeuw, om het zo maar eens te zeggen, die bekleed is met een wit zacht tapijt. Mijn gymschoenen misstaan in deze keurige kamer totaal. Een vreemde ben ik er. Een vreemde zal ik blijven.

Het is een behaaglijke ruimte. Marie zet koffie in de keuken. Een groot maar lelijk abstract schilderij neemt een dominante plaats in boven een lederen bank. Aan weerszijden ervan staan moderne lampen op speciale bijzettafeltjes.

Ik moet mij eigenlijk bezighouden met mijn rolinvulling maar de nieuwsgierigheid neemt de overhand. Niets in de ruimte verraadt de aanwezigheid van kinderen. De korte kant van deze L-vormige kamer ligt hoger dan het andere deel. Op die verhoging een strak bureau. Erop een chaos aan knipsels uit modetijdschriften. Ik hoop ergens een foto van het echtpaar te ontdekken. Maar misschien laat hun huidig huwelijksgeluk dat niet toe. Op mijn tenen sluip ik door de salon.

==

Ik lig voor de grote zwartwit tv op de grond. Het is woensdagmiddag. Vader en tante Nora zitten achter me op de bank. Er is een kinderprogramma begonnen. Tante Nora is geen echte tante van me. Een kennistante. Vader en tante Nora zitten dicht naast elkaar in de meest linkse hoek van de bank. De gordijnen zijn gesloten. Alleen de schemerlamp naast de bank is aan. Het kinderprogramma is spannend. Ik draai mijn hoofd zo dat ik niet het schijnsel van de schemerlamp in de tv zie. Vader en tante Nora zeggen niets. Misschien kijken ze ook naar het kinderprogramma. Ik waardeer het dat ze er niet doorheen praten. Als ik mijn hoofd meer naar links draai kan ik die twee zien zitten. Weerspiegeld in het glas van de tv. Hoewel het programma me boeit zie ik plotseling in de weerspiegeling dat vader zijn arm om de schouders van tante Nora legt. Ik besluit het kleurenbeeld van tante Nora’s oranje twinset en vaders grijze pak te verkiezen boven het zwartwit beeld van de tv. Het kinderprogramma interesseert me totaal niet meer. Ik concentreer me tot het uiterste om in de zwakke weerschijn te zien of vader tante Nora streelt. Of vader tante Nora kietelt. Of vader tante Nora zoent. Versteend kijk ik naar de tv en wacht af welke wending het daar getoonde drama nemen zal.

—

Een middelgrote boekenkast is het. Tot mijn geruststelling. Het geeft me het alibi om enkele uren in deze kamer te zijn.

Met onze rug naar de boeken drinken Marie en ik staande de koffie. Terwijl ik met haar over niets spreek dwalen mijn ogen al door de ruimte. Mijn mond glimlacht vriendelijk naar haar maar de gedachten zijn elders. Bij vragen van Marie – Hoe is de koffie, wilt u nog een kopje, ’t is me wat, Wilhelm is een rare, – veins ik interesse en geef een obligaat antwoord. Het zoeken naar sporen gaat intussen voort.

‘Doet mevrouw in mode?’ vraag ik Marie. Ze kijkt traag naar de knipsels op het bureau.

‘Dat is een hobby van haar. Ze is er bezeten van. Besessen zou Wilhelm zeggen als hij het kon. Ja, ze is d’r besessen van. Knip knip.’

‘Ik moet voor de lijst ook weten hoeveel en welke fotoboeken er zijn.’ Ik hoor het m’n mond zeggen. Hij loopt ervan over om iets tastbaars te vinden. Een kleine kiek uit Zwitserland misschien. Of bij het hotel in Londen, ’t Mag een heel wazige foto zijn. In de boekenkast heb ik al een rij kunstboeken ontdekt. Misschien staat daar op een eerste pagina iets geschreven. – Voor mijn..., Voor N. die..., Uit liefde je..., Met heel mijn hart..., L’amour c’est Ie désir de..., Roses are red..., On n’aime que ce qu’on ne possède pas –.

Marie opent een kastdeurtje van de boekenkast. Toont mij het stapeltje fotoalbums.

‘Ik heb er wel eens stiekem in gekeken,’ zegt ze lachend.

Nodigde ze me daartoe uit? Voelde ze aan dat ik geen journaliste was maar doodgewoon Elena Jacobi uit A., in B. op zoek naar de minnares van haar vader?

‘Wilhelm kan niet praten maar hij houdt van koffie,’ orakelt ze terwijl ze naar de deur loopt. En in de deuropening draait ze zich nog even naar mij.

‘U hebt een pen?’ Ik knik driftig.

‘Papier ligt daar.’ Ze wijst naar een blocnote op het bureau. Als ik ernaar kijk slaat de deur dicht. Marie exit. Op dat moment breekt het zweet me uit. Ik staar naar het witte blocnote terwijl het zweet me op de rug parelt.

Jacobi!

Een nuchtere stem in mijn hoofd probeert me tot de orde te roepen. Het zal haar niet lukken. Ik heb mijn hand al aan een lade van het bureau. Bereid alles te doorwoelen wat daar ligt. Brieven, foto’s, scharen, lijmpotten, knipsels. Vinden wil ik. Vinden zal ik. De vuurbal die ik voorspelde te worden begint op te gloeien. Koortsachtig stroomt het bloed naar mijn hoofd. En van het hoofd direct weer een andere richting op. Het klopt en bonst.

—

Hij zit in zijn karakteristieke houding aan de keukentafel. Achterover in de stoel geleund. Zijn hand tussen buik en broekband. Het amuseert hem wat ik vertel. Vader grinnikt. Legt zijn hand goedmoedig kloppend op de mijne. Ik vertel hem net dat de man waarbij ik een kamer huur zo verliefd op me is dat hij foto’s uit mijn fotoboeken scheurt. Ze opbergt in de laden van zijn bureau. Mij volgt in elke stap die ik zet. Mij aanstaart wanneer ik een ei kook. Mijn vrienden beledigt. Mij brieven verstuurt per traptrede. Zich dronken verontschuldigt voor zijn gedrag. Mij aanbidt maar mij haat omdat ik hem niet aanbid. Vader maak dat dit ophoudt. Toon je kracht. Breng die man tot rede. Hij lacht. Ik verklaar hem dat ik niet opgewassen ben tegen die wereld buiten. Ook al ligt die maar een paar straten verderop. Maar ik ga niet zo ver dat ik vertel dat ik die man brieven terugschrijf. De ene week gevoelige begrijpende brieven. De andere week giftige verterende brieven. Die ik verscheur. Maar die hij vindt. In mijn prullenbak. Ik ga al zo ver dat ik draadjes over mijn fotoboeken span. Zodat ik kan zien of hij er weer in gekeken heeft. Ik ga zover dat ik een haar uit mijn hoofd trek die ik om de deurknop en om een punaise in de deurpost wikkel. Om te zien- hij heeft de sleutels ook – of hij mijn kamer ongevraagd binnendringt. Vader ik ben pas achttien en nog helemaal niet geschikt om te leven. Hij lacht. En zegt dat het vanzelf overgaat. Alsof het gaat om een kleine kramp in de buik.

—

Snel en stil trek ik de la van het bureau open. Er bevindt zich een pennebakje in met allerlei prullaria. Blanco schrijfpapier. Lege enveloppen. Al datgene wat men in bureaus pleegt te vinden. Ik stort mij op de blocnote en schrijf onsamenhangende letters op zodra de deur geopend wordt. Marie steekt haar hoofd om de deur, glimlacht, sluit de deur. Je wordt in de gaten gehouden, Jacobi. Door het zijraam van de kamer kan ik de tuinman zien. Hij zit op zijn knieën. Klopt met zijn handen aarde aan rond een juist geplante struik. Hij veegt over zijn voorhoofd. Het laat een zwarte streep achter. Als hij door het raam heen mij ziet staan tikt hij zijn hoed met een vinger wat achterover. Bij wijze van groet neem ik aan.

Wie denkt er ook over inbreken op klaarlichte dag. Ik houd de blocnote op borsthoogte zoals ik bibliothecaressen wel eens heb zien doen.

Van het kastje met de fotoalbums gaat een elektriserende werking uit. Mijn vingers tintelen van ongeduld om de kaft om te slaan. En te zien hoe zij eruitziet. Ik probeer mijn ademhaling zo gelijkmatig mogelijk te houden. Maar zo gemakkelijk is dat niet. Het ademen gaat met schokjes. Tot stikkens toe. Ik werp een laatste controlerende blik op Wilhelm. Hij graaft een kuil in de aarde. Langzamer dan honden dat doen. Met zijn handen. Met secure toewijding.