.

DIMITRI VERHULST

De intrede van Christus in Brussel

(in het jaar 2000 en oneffen ongeveer)

.

2011

Uitgeverij Contact

Amsterdam/Antwerpen

© 2011 Dimitri Verhulst

Omslagontwerp en verzorging e-book Suzan Beijer

Omslagillustratie: © James Ensor, De intrede van Christus in Brussel in 1889 (details), 1888-1890, c/o Pictoright Amsterdam 2011

ISBN 978 90 254 3753 4 (paperback)

ISBN 978 90 254 3740 4 (gebonden)

e-ISBN 978 90 254 3804 3 (digitaal)

D/2011/0108/943

NUR 301

www.uitgeverijcontact.nl

.

Voor Chris, Gerard & Lieven

.

La la la lala la la la la la la

lalala lalala la la la la la la

.

[statie 1]

Men beweert dat het weinig blijk geeft van vakmanschap wanneer een verhaal aanvangt met een weersbeschrijving, en ergens kan ik begrijpen waar die gedachte wortel schoot. Toch rest mij op dit ogenblik geen andere mogelijkheid – en geloof mij, ik heb alle overwogen – dan dit relaas te beginnen met de boodschap dat het helemaal niet regende, de ochtend van de dag waarop wereldkundig werd gemaakt dat Christus spoedig Brussel zou bezoeken. Veeleer was het dat onbestemde weertje waar België een patent op heeft en het aan een plaats helpt in de wereldtop waar het de verkoop aangaat van antidepressiva. Wie ooit het vliegtuig naar onze hoofdstad nam, moet ze kennen: de losse, wollige schapenwolken, suikerspinnen gelijk, die aanstonds samentrossen eens ons luchtruim wordt doorsneden en die versomberen zodra de daling is ingezet. Dik en donker hangt dat pak boven de landingsbaan, en alle energie die de thuiskomers tijdens hun vakantie hebben opgeladen, is bij de aanblik van dat wolkendek grotendeels alweer tenietgedaan. Rammelend boort het toestel zich door de dichte nevelen, een stem hijgt à la française dat de gordels moeten worden omgegord, een andere en kordatere stem zegt hetzelfde maar dan met een moeizaam verholen Leuvens accent. Gedurende vele weken aanhoudende regen is het enige wat men verwachten kan, en het is telkens weer verrassend hoe laag men al hangt wanneer men eindelijk de grond ziet, hoe gedetailleerd men de gazonnen bestuderen kan waarin de als zwembad fungerende, grote, blauwe soepkommen ongebruikt pronken naast de trampolines, de lintbebouwing, de vierkante villa’s van de middenklasse, de keurig geschoren hagen eromheen, de wijken waarin de alarmsystemen waken over het leven van kind en gezin. Maar: het regent niet. Het is warm noch koud, grijs noch blauw, maar in elk geval is het geen van de tweehonderd jaarlijkse regendagen die de liefhebbers van gemiddelden in de mond nemen. De wind komt van waar hij doorgaans komt, het zuidwesten, verre van hard maar met net genoeg kracht opdat een luie fietser zichzelf de treurnis van het openbaar vervoer aan zou doen.

Zo’n weertje was het dus die bewuste ochtend en er was geen kunst aan geweest om het te voorspellen. Het regende niet, ik herhaal dat graag, in het geheel niet, geen verdwaalde drup viel neer. En omdat de inwoners van dit koninkrijk prijs stellen op de anonimiteit zoals die voortreffelijk wordt geboden door een paraplu, hadden zij zich nu een paraplu te bedénken: een cocon, een psychologische afbakening, een muur die elkeen scheidde van elkeen, om toch maar geen contact te hoeven hebben met elkaar. Modieuze trainingspakken hadden aangenaaide monnikskappen en jongeren maakten er dankbaar gebruik van om er in weg te kruipen met hun hele moeilijke zelf, of ze duwden de headphones van hun mp3-spelers diep in hun oren, afgesloten als ze daarmee waren van ’s werelds lelijke geluiden. Op alle lijnen, de ondergrondse zowel als de bovengrondse, tussen Gare du Nord en Foyer Schaerbeekois, tussen Berchem Shopping en Anderlechtsepoort, tussen de halte van Montgomery en die van Gare de l’Ouest, overal, sms’ten pendelaars kattenbellen naar elders; de communicatievorm waar zij zich achter verstopten om gesprekken te vermijden. Koppen staken in kranten, neuzen wezen naar buiten en lieten een dampvlek achter op de ramen. Als er niet zo nu en dan een kinderwagen was waaruit een ongecontroleerde krijs opsteeg, of een bel die de reizigers attendeerde op het naderen van een stopplaats, men zou dit doofstomme tafereel met diepe doodsverachting hebben bekeken.

Aanhangers van de stelling dat toeval niet bestaat, zagen het als een teken dat de misschien wel bekendste inwoner van deze stad, Pieter Breugel de Oude, bijgenaamd Peer den Drol, zich van een plaats in de kunstgeschiedenis verzekerde middels het schilderen van de bekendste toren uit de Bijbel. Brussel liet zich namelijk vaker vergelijken met de ziggurat van Babel, bemoeilijkt als het zich in alles voelde door de heersende hutsepot van vele talen. Voorbij de gevels werd er gebeden, gedroomd, met potten gesmeten en de liefde bedreven in alle mogelijke dialecten uit alle windstreken. Maar op trein, tram of bus waren het idiomen waarin er voornamelijk werd gezwegen. En wat maar weinigen durfden toe te geven: men was dolgelukkig zich te bevinden op een plaats waar de mensheid in al haar diversiteit afgevaardigd was. Het gaf elke aangeboren asociaal het goedkope excuus te mogen schuilen achter de façade van z’n moedertaal.

In de binnenstad was het nodeloos hengelen naar een lach of een goedendag, tenzij je natuurlijk met een verkoopster te doen had die zich zelfs wou verlagen tot een beetje vriendelijkheid om haar alreeds gedemodeerde zomerstock kwijt te raken. Haast en spoed, zelden goed, stonden elke vorm van hoffelijkheid in de weg: het gebruik van het woord ‘alstublieft’ was kostbaar tijdsverlies. Wie hoopte met een ongeschonden gezicht thuis te komen, ging er beter niet van uit dat er ook maar iemand ooit een deur voor hem zou openhouden.

Eenmaal terug in de flakkering van de eigen haard, kropen deze individuen achter hun computerschermen, zich bedienend van schuilnamen om op allerhande blogs gif te spuien. Ze spuwden bevolkingsgroepen in de smoel, jongleerden met schuttingtaal, richtten hun grofbekkerij desnoods met begeleidende bedreigingen naar mensen wier mening het gevolg is van het feit te hebben nagedacht. Maar in de fysiek tastbare realiteit waren zij kopjes zonder tekstballon, voortreffelijke vertolkers van hun figurantenrol in het grootstedelijke massaspektakel.

Het regende niet, behalve wanneer je op ieders gezicht afging. Doordeweeks doorweekt, zompig en lomp.

Het nieuws van Christus’ komst – en ik kan niet anders dan het heuglijk te noemen, wars van elke overtuiging – werd door de meesten onder ons, Belgen, dappersten aller Galliërs, vernomen in de glazen kathedralen van het kantoordistrict en de ambtenarij, toen het zoveelste spelletje patience was gaan vervelen en men naar een nieuwssite surfte, diep fronsend, knabbelend aan een potloodtopje om concentratie te veinzen en de afdelingschef te misleiden. Daar stond het, weggemoffeld tussen een bericht over een wereldrecordpoging hotdogs eten en de immer op de voet gevolgde strapatsen van een zangeres. Christus zou naar Brussel komen, de eenentwintigste juli aanstaande, de bron was betrouwbaar doch onbekend, maar dat Hij komen ging was een vaststaand feit, nadere informatie volgde later.

De sereniteit waarmee dit item werd verspreid én waarmee het tevens werd gelezen, was even miraculeus als de inhoud ervan. Goed, de maatschappij mocht geseculariseerd zijn zoveel ze wou, het geloof in God was algemeen gezien nog altijd groter dan in het journalistendom. Steeds minder scrupuleus vulden die pennenridders hun katernen, opiniekolommen werden uitbesteed aan celebriteiten met meer roem dan opinie, te oordelen naar het aantal woorden werd het belang van een televisiequiz hoger ingeschat dan pakweg de miserie in Soedan. Men koketteerde met de term ‘sexy’ en gebruikte die voor politici zowel als voor obligaties. Men plaatste in de hoofdkatern uit morele verplichting een artikel over de achteruitboerende ecologie om dan in de weekendbijlage schaamteloos hippe reizen aan te prijzen richting verre, kerosineverslindende paradijzen. Was het uitgekeken op de wereld dan beval het journaille een onderzoeksbureau een statistiek te maken die de lezer vervolgens wijzer maakte dat Walen meer tijd in hun keuken doorbrachten dan Vlamingen, waarmee vaaglijk geïnsinueerd werd dat het om twee totaal verschillende volksstammen ging, met elk een heel eigen DNA-structuur en denkpatroon. En nefaster nog voor de reputatie van de papieren klokkenluiders: de klakkeloosheid waarmee zij zoveel slikten en verspreidden. Een jonge cineast die om aandacht hongerde hoefde meer noch minder te doen dan het persbericht te versturen waarin stond dat zijn laatste prent de Gouden Applausmeter op het gerenommeerde filmfestival van Sarajevo had gewonnen, en ’s anderendaags was het artikel overgenomen door veertien onafhankelijke en zichzelf als kritisch beschouwende couranten. Dus inderdaad, wat zou de tijding van Christus’ komst ons nog hebben opgewonden?

Ik kan mij niet herinneren dat er iemand die middag is opgesprongen van z’n bureaustoel. Niemand proestte het uit bij het vernemen van iets wat nochtans makkelijk voor een schitterende grap kon worden gehouden, geen gekerstende ziel sloeg zich een kruisteken, geen vreugdekreten onderbraken de zeurderige zang van printers en kopieerapparaten. En ook de rokers die, verenigd door het Ministerie van Volksgezondheid als gemeenschappelijke vijand, buiten op straat hun pauzes doorbrachten, als publiekelijk te kijk en te kakken gezette zwakkelingen, brachten hun gespreksonderwerpen niet op dit toch wel bijzondere feit. Natuurlijk, wij moesten de afdelingschef in de waan laten dat wij ons enkel hadden ingelaten met facturatiegegevens, ons salaris mocht ten anderen niet in vraag worden gesteld. En, ook dat, misschien vertrouwden we onze eigen ogen niet helemaal, waren wij beducht voor een over het hoofd geziene lapsus, wachtten wij af tot een moediger iemand het risico nam zich eindeloos belachelijk te maken door te zeggen: ‘Hé, hebben jullie het ook gelezen: Jezus Christus...?’

Elk voor zich had dit nieuws gelezen en het in stilte gedragen.

Het regende wél toen wij die avond uitprikten. Meer dan behoorlijk zelfs. Maar het was geen mens aan te zien. Paraplu’s bleven ongeopend, het waren niet enkel snotneuzen die je zag hinkstapspringen van plas naar plas. Chauffeurs kwamen tot de vaststelling dat ze vergeten waren te toeteren als een idioot hoewel zij niettemin en zonder blikschade het andere eind van de Wetstraat hadden gehaald. Op de tram zei een vrouw opeens, luidop: ‘Nous sommes des passeurs, nous avons besoin des mots des autres’, omdat ze dat net had gelezen in haar krant en dit zo mooi had gevonden dat ze de nood had gevoeld de hele zin uit te spreken. Een heel klein deeltje in haar wou zich nog verontschuldigen voor deze impulsieve daad, uit gewoonte, maar het was te laat, zij was met haar woorden door de lethargie van de pendelaars gebroken, en had daarvan genoten.

Zelf kocht ik in Les Jardins du Luxembourg bloemen voor mijn vrouw, witte, iets wat ik in geen tijden meer had gedaan, een bevlieging zeg maar, en gaf vooral mezelf daarmee te kennen blijkbaar nog aan dat in slaap dommelende huwelijk van ons te willen werken.

[statie 2]

België is een favoriete reisbestemming van de Heilige Familie, altijd al geweest, tot die conclusie moet iedereen komen die de archieven van de Romeinse Curie heeft uitgevlooid. Absoluut memorabel was het donkere jaar 1933, waarin de Heilige Maagd Maria zo vaak op Belgische bodem is verschenen dat het stil moet zijn geweest in de Hemel. Een kleine veertig dagen voor het aanbreken van dat kalenderjaar, de negentiende november van 1932, stond Zij boven het spoorwegviaduct van Beauraing, te glunderen, alsof Ze een glas Elixir d’Anvers te veel gedronken had, griezelig te lachen naar vijf kinderen van onopvallende komaf. Tot en met de derde januari van 1933 zou Zij zich in totaal nog meer dan dertig keren aan deze kinderen presenteren, staand onder de takken van een meidoornhaag. ‘Ik ben de Koningin van de Hemel’, oreerde het lichaam in de stralenbundel, ‘Koningin van de Hemel en de Moeder van God. Bid tot Mij! Bid altijd!’ Het nieuws verspreidde zich als syfilis en kort daarop vertrokken bussen vanuit Brussel, Charleroi, Givet, Dinant, Namur en St. Hubert naar de mystieke plaats. Vanuit de hele, prachtige, gothic-novellisten gunstig gezinde Ardennen, werden extra treinen naar Beauraing ingelegd opdat elkeen getuige kon zijn van het wonder. Verschillende psychiaters namen de kinderen aan wie de Moeder Gods zich had vertoond in observatie en kwamen onafhankelijk van elkaar tot de vaststelling dat geen van de vijf een vijs los had. Volkomen normale kinderen, aangeraakt door de extase. Het volk, uit alle landsdelen massaal opgedaagd met picknickmanden en paternosterbollen, zich in al zijn miserie warmend aan een vernieuwde godsdienstwaan, zong tot de Madonna: ‘strek Uw gezegende hand uit over België.’

Twaalf dagen later en 85 kilometer verder, in Banneux, een dorp dat tot die dag enkel befaamd mocht zijn om z’n kolossale taarten, verscheen de Heilige Maria opnieuw, weer aan een kind, ene Mariette Beco, een halve naamgenoot, en leidde het meisje naar een ontspringend beekje met de cryptische woorden: ‘Deze bron is voorbehouden aan alle naties, om de zieken te verlichten.’

En Maria strekte Haar gezegende hand wel degelijk uit over België: datzelfde jaar nog dook de beroemdste aller moeders op in Herzele, Onkerzele, Etikhove, Olsene, Tubize, Wielsbeke, Wilrijk, Verviers, Berchem en Foy-Notre-Dame, ongehinderd door taalgrenzen en tot groot jolijt van bouwondernemers aangezien elke verschijning werd geëerd met de onmiddellijke oprichting van een kapel. Voor velen was hiermee het bewijs geleverd dat Maria zich niet inliet met geopolitiek, want als Zij ergens met Haar verschijningen de mensheid tot nut had kunnen zijn in 1933, dan wel in Duitsland, waar op dat moment net een nieuwe Messias was opgestaan, eentje met minder baard doch met een beter verzorgde snor dan de vorige.

De Heilige Maagd Maria: Zij kende hier Haar baan, Zij was hier al zo vaak geweest, de Lieve Vrouwe van dit land, met haar troon van sleep en kant.

Maar ook andere jaartallen veroverden het reisdagboek van Moeke Gods. In 1415 had de devote boerenbevolking van Scherpenheuvel een Mariabeeldje geplaatst in de holte van een eik. In afwachting van een deugdelijke geneeskunde en de uitvinding van antibiotica kwamen de plaatselijke koortslijders er, en met succes naar het schijnt, om genezing bidden. Toen een herder het beeldje stelen wou, verlamde hij terstond en bleef hij aan de grond genageld, als bevroren. Hij kon pas uit zijn komische positie worden bevrijd nadat het heiligenbeeldje weer in de boomholte was gezet. Later, in 1603, rolden er bloeddruppels over de lippen van ditzelfde beeldje, een luguber feit dat ons via maar liefst drie ooggetuigen heeft bereikt. Wie geen komma van dit verhaal in twijfel zal trekken is Maria Linden, alweer een naamgenoot. Deze Maasmechelse zag in september 1982 namelijk de plaasteren Mariabeeldjes op haar schoorsteenmantel bloedtranen schreien, de cameraploeg van de nationale omroep kwam net te laat om een wereldprimeur te filmen.

Maar nooit eerder in onze vaderlandse geschiedenis hebben wij de Moeder Van God zo kordaat weten optreden als in Malmedy anno 1919, waar een man het huis van een dame binnendrong met, zo kon worden opgemaakt uit zijn alreeds uitgespeelde broek, oneerbare bedoelingen. De dame dreigde ermee de hulp van de Heilige Maagd in te roepen als de ongewenste indringer niet stante pede weer zijn edele delen bedekte en het huis verliet. En het lijdt geen twijfel of de verkrachter zal zich uitstekend hebben vermaakt zijn weerloze slachtoffer te horen dreigen met, haha, een maagd. Tot de Alma Redemptoris Mater plotsklaps daadwerkelijk naast het bed stond, onversaagbaar, de hele slaapkamer verlichtend met de gloed van Haar aureool, en de arme zondaar de nacht in joeg. Volgens sommigen sukkelde hij sedertdien met erectieproblemen. Men zou van minder.

Maar al deze, in folklore gedoopte, voorbeelden betreffen visitaties van Maria. Nu was er sprake van de komst van Christus in eigen persoon!!! En niet zomaar op de wilde bof naar een landelijk gat, neen. Aangekondigd! En meteen naar de hoofdstad! Die ook de hoofdstad van Europa was!

Zo rustig en ruiselend het nieuws, de Blijde Boodschap zeg maar, ’s middags nog naar onze aandacht dong, zo heftig roesde het ’s avonds dwars door alle gesprekken. Uiteraard besteedden de televisienetten die avond enkel aandacht aan het hoge bezoek. In allerlei praatprogramma’s – die te allen prijze gezellig moesten zijn, actualiteit moest entertainen – zaten prominenten van uiteenlopende strekkingen knus naast elkaar op de bank te kouten over de mogelijke betekenis van Jezus’ reisplan. Rabbijnen en vooraanstaande atheïsten, agnosten, henotheïsten, eeuwige twijfelaars, de voorzitter van de moslimexecutieve (die het consequent over de komst van Isa had), anglicanen, woordvoerders van religieuze vrouwenraden..., ja zelfs een Birgittijner zuster was bereid gevonden haar clausuur te verlaten om in de verderfelijke wereld haar vreugde uit te schreeuwen met een stem die door het langdurige kloosterleven aan jus verloren had, gesticulerend met vingers die krom stonden van het vele kantklossen. Hun discussies werden afgewisseld met opgeleukte, poppy versies van kerkliederen. ‘O hoofd vol bloed en wonden’, maar dan door de mangelmolen van een beat-machine gedraaid. En nadien: de libertijnse meiden van popgroep Brigitte die live een lied hijgden uit hun debuutalbum, ‘Jesus Sex Symbol’. In hun onderbroek, een zwarte. Twee reclameblokken later spraken de studiogasten al over Christus als over een ouwe bekende, de jongen van de buren die het tot rockster had geschopt. En de ogen van de interviewer glommen reeds wanneer hij bedacht dat hij spoedig misschien het Lam van God in eigen persoon in zijn talkshow kreeg. Dat ze die dag de kijkcijfers maar eens in de gaten hielden!

‘En, Jezus... mag ik gewoon Jezus zeggen, ja, dank u... Vertel ons nu eens, want deze vraag ligt uiteraard al een dikke twintig eeuwen te kriebelen op onze tong... Die apostelen van u: zaten daar toch niet een paar nichten bij?’