A.H.J. Dautzenberg

Extra tijd

Roman

==

2012

Uitgeverij Atlas Contact

Amsterdam/Antwerpen

Dit boek is mede tot stand gekomen door steun van het Nederlands Letterenfonds

==

© 2012 A.H.J. Dautzenberg

Omslagontwerp en -illustratie Herman van Bostelen

Verzorging e-book Perfect Service

==

ISBN 978 90 254 3974 3 / NUR 301, 306

==

www.atlascontact.nl

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2012

Voor mijn moeder

‘We lost. We’ll always lose.’

==

Chris (yul brynner) in the magnificent seven

==

‘De geschiedenis die zich onder onze neus voltrekt zou het inzichtelijkst moeten zijn, en toch vervaagt die het snelst.’

==

julian barnes, alsof het voorbij is

1
Indianen huilen niet

Feyenoord-Roda jc (10 mei 2009)

==

==

==

==

==

‘We schakelen over naar Ron de Rijk in de Kuip. Ron, er is gescoord bij Feyenoord tegen Roda!’

‘Ja, Tom, veertiende minuut, een diepe pass van Kah richting Cissé. Tiendalli stapt te laat uit de verdediging, en niet zo’n beetje ook. Cissé blijft kalm, passeert Henk Timmer en schiet de bal rustig binnen. Een minuut geleden schoot hij net voorlangs, maar bij de tweede kans is het wél raak! Sekou Cissé maakt het keurig af en zet Roda jc in de veertiende minuut op een 1-0-voorsprong.’

Marcel voelt de adrenaline door zijn lijf jagen. Roda staat voor! Hij zet de radio op het klaptafeltje harder, balt zijn rechtervuist en steekt die in de lucht. Zenuwachtig loopt hij door zijn tuin op en neer, terwijl hij met zijn linkerhand aan zijn blonde krullen trekt. Roda moet vandaag winnen, dat beseft hij maar al te goed; anders degradeert de club naar de eerste divisie. Het is de laatste speeldag en Roda staat op de laatste plaats. Alleen bij winst is er kans op lijfsbehoud.

Marcel denkt aan zijn vader Gustaaf, een van de grootste fans van de club. In elk geval een van de meest trouwe. Ook hij hangt aan het elastiek. Hij gaat sterven, de artsen geven hem nog enkele weken. Het melanoom is de afgelopen maanden lekker bezig geweest en heeft voor de nodige nakomelingen gezorgd. Die beginnen bescheiden, klein, maar vaak al na een paar dagen bereiken ze hun absolute vorm. Een behoorlijk indrukwekkend verschijnsel. Een Limburgs heuvellandschap, zo typeert zijn vader zijn lichaam. Logisch – hij woont al zeventig jaar in het puntje van de lel die aan Gelderland en Brabant bengelt. Dat leidt uiteraard tot een beperkt aantal metaforen.

Met humor bestrijdt zijn vader de harde realiteit. Marcel helpt hem daarbij. Zo houden ze het verdriet op afstand. Het mag toekijken, met knijpende ogen.

Zijn moeder en zijn drie minuten oudere tweelingbroer Werner voelen zich een beetje buitengesloten. Zij missen de bevrijdende kracht van hun ironische benadering. Marcel en zijn vader trekken zich daar weinig van aan. Het gaat hier over leven en dood, en dan is álles toegestaan. Marcel gelooft echter niet in rage – rage against the dying of the light. Zijn vader mag best gentle de ultieme nacht betreden. Dat is wel zo prettig.

==

De afgelopen weken is Marcel veel bij zijn ouders geweest. Samen met zijn vader bezocht hij de chirurg – ‘We kunnen hooguit de grootste tumoren wegsnijden.’

‘Dat hoeft niet, volgens mij staan ze me niet slecht.’

Een hele middag zat hij aan het bed tijdens een bloedtransfusie, omringd door terminale kankerpatiënten – ‘Zullen we een weddenschap afsluiten over wie het eerst vertrekt?’

‘Wat is de inzet?’

‘Een extra boeket bloemen voor op de kist, haha.’

De dood stond nog op enige afstand. Hij liet zich nog niet in zijn stinkende bek kijken. Maar hij nadert snel. Marcel kan het ruiken.

==

‘Ron de Rijk! Er gebeurt iets in de Kuip?’

‘Een penalty! Roda krijgt een strafschop! Negentiende minuut. Hadouir wordt door Tiendalli in de houdgreep genomen. Geen twijfel mogelijk. Tiendalli zit niet lekker in de wedstrijd. Misschien zijn het de frustraties omdat hij betrokken was bij de 0-1… Blom loopt nu naar de onfortuinlijke verdediger toe en trekt… Róód! Ook dat nog: de verdediger wordt van het veld gestuurd! Feyenoord moet met tien man verder! Wat gebeurt hier allemaal in de Kuip?’

Marcel stopt met ademen. Gespannen luistert hij naar de radio. In het stadion ben je fysiek betrokken bij de wedstrijd, denkt hij. Medeverantwoordelijk zelfs. Maar hier, in de tuin… Pure overmacht.

‘Meeuwis legt de bal op de stip, neemt een aanloop en… 2-0! Roda leidt met 2-0! Zou het dan toch gebeuren? Gaat de Limburgse club het dan tóch redden?’

Marcel kan het bijna niet geloven. Hij pakt zijn mobieltje uit zijn zak, selecteert ‘thuis’ en drukt gehaast op het groene streepje. Na twee keer overgaan neemt zijn vader op.

‘2-0!’ Marcel kan zijn enthousiasme bijna niet onderdrukken. ‘Heb je het gehoord? 2-0!’

‘Rustig jongen, de wedstrijd is nog lang niet afgelopen.’

‘Ze gaan het redden. Ik voel het. Ze gaan het redden!’

‘We zullen zien.’

‘Feyenoord is nog maar met tien man!’

‘Dat zegt niks.’

Opnieuw lukt het Marcel niet om zijn enthousiasme met zijn vader te delen. Weer wordt zijn euforie automatisch de kop ingedrukt. Marcel is het na veertig jaar gewend, maar toch.

‘Hang nu maar op, jongen. We spreken elkaar wel na de wedstrijd.’

Teleurgesteld drukt hij op het rode streepje. Hij baalt van zichzelf. Waarom blijft hij zo afhankelijk van zijn vader? Waarom hunkert hij, een volwassen man van middelbare leeftijd, nog altijd naar de bevestiging van een man wiens zaad de oorzaak is van zijn bestaan?

Wiens zaad. Niet per definitie wiens liefde.

==

Zijn vader groeide op in de tijd van de hondenvordering. Groot en zwaar moesten die Hunde zijn. De Duitsers lieten de beesten voor de troepen uit lopen, om landmijnen te ‘ontdekken’.

Marcel las het onlangs op internet. Nooit eerder had hij iets over de inzet van honden in de oorlog gehoord. Een bizar beeld: een ontploffende herdershond.

Wellicht heeft zijn vader als jongetje gezien hoe de honden werden ‘gevorderd’? Misschien wel die van hem? Dat zou in elk geval zijn meer dan innige band met honden kunnen verklaren – Vlekkie, Oskar en volgens de overlevering een hele roedel daarvoor. Bang om ze kwijt te raken.

Zijn vader praat nauwelijks over zijn jeugd. Ja, hij voetbalde op straat met zijn buurjongen Gerard Hoenen en hij schoot met een katapult vogels uit de boom. Daarover weidt hij graag uit, maar over de oorlog… geen woord.

==

Sinds de oprichting van de fusieclub Roda jc in 1962 is zijn vader, geboren Kerkradenaar, supporter. In dat jaar gingen Roda Sport en Rapid jc samen verder, na eerdere samensmeltingen van enkele buurtclubs ergens begin jaren vijftig. Het oude veld van Juliana – de j uit jc – heeft Marcel als kind samen met zijn vader bezocht. Uiteraard. Zijn vader had er nog gevoetbald. Met een bal van steen, voorzien van een stugge veter. De afgeknotte icosaëder zou pas in de jaren vijftig populair worden – en daarmee het aantal gevallen van hoofdpijn en bloedende voorhoofden doen afnemen.

Marcel herinnert zich een witte smeedijzeren poort, met in sierlijke krulletters juliana boven op het dreigende traliewerk. In de verte ligt een verlaten voetbalveld – zonder doelen, zonder lijnen. Zo zag het verleden er lange tijd voor hem uit: een verwaarloosd grasveld, gevangen achter tralies.

==

Marcels gedachten schieten alle kanten op. Vroeger, nu, straks – alles kriskras door elkaar, een wervelwind van beelden en emoties. Hij staat op en pakt een flesje Brand-bier uit de koelkast. Met een routineuze klik opent hij het en loopt weer naar buiten. Met een zucht laat hij zich in de tuinstoel zakken. Uit de radio klinkt nog altijd Langs de lijn-muzak; het staat blijkbaar nog 2-0. Zijn opwinding is niet verdwenen. Er staat ook zoveel op het spel...

Hoe zou zijn vader er nu bij zitten? Of liggen? Handen op zijn buik en innig verstrengeld, de gecamoufleerde bidhouding? Vast en zeker. Zijn gezicht strak in de plooi. Ontroering zal daarop niet te zien zijn, dat staat ook vast.

Emoties wegduwen – Werner en hij zijn ermee opgegroeid. ‘Indianen huilen niet,’ zei hun vader waarschuwend wanneer er tranen dreigden te vloeien. Eigenlijk zei hij het in het dialect: Indianer kriesche nit. Dat klonk nog dwingender, want hun vader sprak vrijwel nooit in het Kirchröadsj tegen zijn kinderen. Met abn kon hij op bepaalde momenten niet uit de voeten.

Indianen huilen niet. Hij had natuurlijk gelijk; vaders hebben altijd gelijk, vooral wanneer de moeders die wijze levenslessen stilzwijgend bevestigen. Als kind had Marcel het daar moeilijk mee. Huilen was fijn; het luchtte op, het verdriet stroomde uit hem weg. Gaandeweg is hij het huilen echter verleerd, hij ontwikkelde een antenne voor opkomende tranen. Het is zaak om direct in te grijpen – in de kiem smoren dat verdriet!

Indianen huilen niet. Waarom eigenlijk niet? Die vraag heeft Marcel zich als kind nooit gesteld. Het was nu eenmaal zo. Bovendien had hij indianen hoog zitten; dat waren mannen die nergens bang voor zijn en die spannende avonturen beleven. Met zijn vriendjes speelde hij regelmatig koiboi en indiaantje. Ook cowboys huilen niet, dat was meteen duidelijk. In de Karl May-boeken die hij van zijn vader kreeg werd geen traan gelaten. Door mannen welteverstaan, want vrouwen balkten er een eind op los.

==

‘Ron, kom er maar in!’

‘Het is 1-2 in Rotterdam! Doelpunt: Roy Maakay. In de zesenvijftigste minuut schiet hij de bal binnen. Slim gedaan ook van Michael Mols. Mols zoekt het lichaam van Kah, zet zich daartegen af en kopt de bal naar de vrijstaande Makaay, die héél fraai uithaalt. Feyenoord zit weer in de wedstrijd… Met nog een dik halfuur te spelen ligt de wedstrijd weer volledig open. Ik ben benieuwd of de mannen van coach Van Veldhoven stand kunnen houden tegen een ontketend Feyenoord. De ploeg uit Rotterdam wil zijn laatste thuiswedstrijd maar al te graag winnen, om zicht te houden op een ticket naar Europees voetbal.’

Zijn hart slaat een paar keer over. Shit. Het zal toch niet… Vlieland…

Nog één keer wil zijn vader de zee zien. Hij wil nog één keer naar Vlieland. Een weekje met het gezin, om afscheid te nemen. Het huisje heeft Marcel al geboekt – de Zandruiter – maar dat zal over veertien dagen misschien een week leegstaan...

Verliest Roda vandaag, dan is het einde verhaal. Bij winst zijn er in het gunstigste geval nog vier wedstrijden te gaan – en haalt hij Vlieland. Zijn vader zal boven zichzelf uitstijgen, hij zal koste wat het kost de nacompetitie willen volgen, desnoods op zijn tandvlees. Gód-vér-dóm-mé, met knarsende tanden. Voor aanmoedigingen in het stadion is hij te zwak, maar zijn aanwezigheid voor de buis kan ook doorslaggevend zijn. Roda heeft zijn steun nodig. Hij zal niet voortijdig sterven, dat is uitgesloten.

Het flesje Brand-bier smaakt Marcel prima. Zijn vader houdt meer van Grolsch. Misschien is de bierkeuze voor Marcel een manier om de band met zijn geboortestreek in stand te houden. En omgekeerd: zijn vader wil waarschijnlijk onbewust de Limburgse grens een keertje oversteken.

Marcel kan zijn benen niet stilhouden. Hij kijkt naar de grond; het gras rondom zijn voeten krijgt het zwaar te verduren. Hij moet denken aan een zin van Gerard Reve: ‘De mens is als gras, dat gisteren was, en morgen hooi is op de tas.’ Diens oeuvre kent hij als geen ander.

==

Marcel is vierenveertig. Hij woont alleen, in een hoekhuis, in Tilburg-Noord. In die gemeente is hij na zijn studie economie blijven hangen. Al twintig jaar rommelt hij maar wat aan wat werken betreft. En ook met de liefde wil het niet echt vlotten. Soms heeft hij een neukvriendin of een geliefde. Dat gaat nooit lang goed, want Marcel is graag alleen. Hij kan het lichaam van een vrouw in zijn bed niet goed verdragen. Hij vindt de reuk niet fijn. Te anders, te volwassen ook – een serieuze begrenzing van zijn fantasie.

Als hij tijd heeft schrijft Marcel gedichten. Het vrije vers, daar ligt zijn voorkeur. Onbegrensd, niet-corrigerend. Nog niemand heeft zijn poëzie gelezen.

==

In 1987 vertrok Marcel als bleue jongen uit Landgraaf naar Tilburg, om economie te gaan studeren. Hij moest weg uit het verstikkende milieu. Hij kon door de familiegassen niet meer vrij ademen – en dat niet alleen in overdrachtelijke zin. Zijn vader rookte op het toilet. Marcel kreeg er keelpijn van.

De kloof tussen hem en zijn ouders was sinds de lagereschooltijd alleen maar toegenomen. Als kind waren ze hem geestelijk nog de baas, maar vanaf het moment dat hij naar het Coriovallum College in Heerlen ging, namen zijn ouders afstand. Ze spraken nooit meer met hem over school. Werner ging naar de mavo; daar konden ze nog wat mee – even – maar aan het atheneum brandden ze hun vingers liever niet.

Het duurde lang voor Marcel die afstand begreep. Zijn ouders hadden geen hoge opleiding genoten. Zijn moeder was typiste; zijn vader werkte al vanaf zijn vijftiende in de fabrieken van Philips. Ook zijn opa’s ploeterden, allebei in de mijn – de een in de Oranje-Nassau 1 in Heerlen, opa Sjevemet in de Laura in Eygelshoven. In die laatste werkte ook de dichter Pierre Kemp, als administratief medewerker, maar dat ontdekte Marcel pas veel later. Zouden ze elkaar gekend hebben? Misschien las de dichter in de kantine gedichten voor aan zijn opa?

Marcel was het buitenbeentje van de familie, dat besefte hij al snel. Een studentje. In een arbeidersmilieu is dat geen compliment. Je bent een bedreiging, je maakt het sluimerende minderwaardigheidsgevoel wakker. De nooit gekregen kansen, het beperkte toekomstperspectief… Door een etiket te plakken krijgen de mensen weer even controle over hun angsten. Studentje, plak! Onzekerheid, weg! Dat het plakken juist een tegenovergesteld effect had merkten ze niet.

Gelukkig kon Marcel voetballen. Dat was een vereiste om als intelligent kind niet al te veel schade op te lopen. Voetballen nivelleerde, ook al had niemand in de oostelijke mijnstreek ooit van dat woord gehoord. Alleen mietjes konden niet met een bal overweg. Die mochten touwtjespringen met de meisjes.

‘Zeventigste minuut. Delorge ziet Hadouir vrijstaan aan de linkerkant. Die neemt de bal aan en heeft alle tijd om een hoek uit te zoeken… 3-1! Hadouir zet Timmer op het verkeerde been en schuift de bal strak binnen. Roda leidt weer met twee doelpunten verschil. Het lijkt erop dat de club uit Kerkrade zich daarmee verzekert van de nacompetitie. Ik kan me niet voorstellen dat tien spelers van Feyenoord tegen dit ontketende Roda terug kunnen komen. Maar in het voetbal is alles mogelijk.’

Vlieland, schiet het door Marcels hoofd. Vlieland gaat door.

==

Voetballen was voor Marcel dé manier om nog enig contact te krijgen met zijn vader; dat had hij gelukkig snel in de gaten. Hard werken en voetbal, dat waren de levenslessen die Marcel als kind van zijn vader kreeg en waarmee hij aandacht kon genereren. Zijn moeder bleef het liefst op de achtergrond. Ook zij werkte hard, misschien wel harder dan zijn vader, maar als vrouw kende ze haar plaats. Een achterstand die ze niet wilde inhalen. Misschien ook wel niet kón inhalen, Kerkradenaren achten zich immers superieur aan Heerlenaren – de Winkbülle.

Vlekkie was ook zijn vaders domein. Al haalde hij zijn vrouw en zonen niet aan, de hond werd bijna doodgeknuffeld. Zo’n sterke twee-eenheid zag Marcel daarna lange tijd niet meer. Totdat Vlekkie stierf en een paar jaar later Oskar ten tonele kwam – er móést een nieuwe hond komen, want zijn vader kwijnde weg.

Ze zaten de hele dag aan elkaar, zijn vader en de hond. De ene keer vond Marcel dat aandoenlijk, maar meestal ergerde hij zich kapot. Jaloezie, vaders en zonen – noem maar op.

Voetballen dus. Werner en hij voetbalden waar ze konden. In de tuin. Voor op het grasveld, onder toeziend oog van mopperende bejaarden die bang waren dat de bal op hun balkon terecht zou komen. Op het speelveld naast het al jaren braakliggende mijnterrein – een van de klimtoestellen was een perfecte goal. Op straat, met de bal de lantaarnpaal raken. Op de oprit, met de garagedeur als doel. Putjesvoetbal: het putdeksel in de goot omhoog, tennisballetje uit de zak en schieten maar. Het was geen probleem om na elk doelpunt het natte, stinkende balletje eruit te halen. Even met de schoen het rioolwater eruit drukken en verder spelen. Bij het eerste schot spetterden ziekmakende druppels in hun gezichten. Ziek werden ze er niet van.

Dat door de jaren heen de nodige ramen sneuvelden vonden hun ouders niet erg. Hun moeder wilde nog wel eens schelden, maar hun vader suste haar woede. Jongens moeten voetballen. En inderdaad, zonder mopperen ging hij met zijn donkergroene Lada naar de glazenboer en kwam even later met een ruit terug. Telkens opnieuw. Marcel en Werner drukten hun vingers in de nog zachte stopverf. Ook dat vond hun vader niet erg.

Op het schoolplein mochten ze niet voetballen. Er werd dus veel gevochten, want jongens moeten hun mannelijkheid kunnen tonen. Ook Marcel stond regelmatig tegenover een voormalig vriendje, omsingeld door tientallen kinderen. ‘Wij willen bloetsie! Wij willen bloetsie!’ riepen ze geestdriftig, maar onverstaanbaar. Dat ze om bloed schreeuwden drong niet tot Marcel door.

==

Op hun zevende maakte hun vader hen lid van een echte club, Heerlen Sport. Die huisde op sportpark Kaldeborn, schuin tegenover de Philips-fabrieken. De clubkleuren: blauw en wit. Een magische combinatie. De jongens hadden het er direct naar hun zin. Via een sluiproute, het Philips-paadje, fietsten ze twee keer per week naar hun club. De blauw-witte, van harde kunststof gemaakte clubtas leunde stoer op stuur en stang. Onderweg keken ze door de ramen van de door enorme tl-buizen verlichte fabriekshallen naar binnen. Verschillende mannen waren druk aan het werk. Nooit stond hun vader ertussen.

Om de zoveel weken mochten ze hun competitiewedstrijd in het imposante stadion spelen. Alle elftallen kwamen aan de beurt. Bij Heerlen Sport draaide het niet alleen om het eerste elftal, ook de jeugdelftallen waren belangrijk. De spelers van het eerste kwamen zelfs regelmatig kijken.

Hun moeder vond de hele vereniging maar krauw – asociaal volk. Maar wanneer de jongens aan de beurt waren, waste ze zonder mopperen de katoenen truitjes van het hele elftal. Haar man ging uiteraard zo veel mogelijk naar de trainingen en wedstrijden van zijn zonen kijken – als dat lukte met zijn nacht- of avonddiensten. Die belangstelling van hun vader vond de tweeling geen succes, zeker niet bij de trainingen. Hij stond niet gewoon te kijken, hij bemoeide zich ook met hun spel. En in tegenstelling tot andere vaders had hij alleen maar commentaar.

Met voetballen was Werner de betere. Ook later bleef hij de succesvolste voetballer van de twee. Fysiek sterk, geen behoefte aan alcohol, niet bang op het veld. Marcel had spillebenen en was lange tijd een kop kleiner; om zich een man te voelen begon hij vroeg bier te drinken. Bovendien kon Marcel te goed tegen zijn verlies, wat geen goede eigenschap is voor een voetballer.

==

‘Het staat nog altijd 1-3 in de Kuip!’

Marcel hoort de commentaarstem op de radio, maar zijn gedachten zijn bij vroeger. Pappig geworden van de verloren tijd, soppen ze rond in zijn hoofd. Het duurt niet lang meer voor ze uit elkaar vallen, als vlokkende stront. Geestelijk afval.

==

Marcel ging op kamers wonen in Tilburg. Na een jaar had hij de propedeuse economie binnen. Niemand in zijn Limburgse omgeving snapte wat dat precies betekende. Ach, veel stelde het natuurlijk ook niet voor. Tegen het doctoraal zag hij op. De sociale codes die daarbij hoorden, boezemden hem angst in. De dubbele agenda’s, de ongeschreven regels – hij kon er niet aan wennen. Voor het eerst werd hij met zijn arbeiderskomaf geconfronteerd en had hij er geen antwoord op. Nooit zou hij een donkerblauw colbertje dragen, dat voelde hij meteen. Maar hij zou die bul halen, om te laten zien dat hij het intellectueel wél kon.

Gelukkig beschikte Marcel over een flinke dosis doorzettingsvermogen. Die vier jaar kranten bezorgen hadden hem gehard. Om vijf uur op, twee uur door weer en wind met een overvolle krantentas die zijn fiets continu dreigde te laten steigeren, de angst voor het donker, de oorverdovende stilte… De Volkskrant was op sommige dagen zo dun dat hij geen handschoenen kon dragen. Zijn vingers wenden zo aan de snijdende kou dat hij tot op de dag van vandaag geen handschoenen nodig heeft.

Ook tijdens zijn studiejaren voetbalde Marcel, uiteraard. Hij formeerde samen met enkele andere buitenstaanders – ze herkenden elkaar direct aan de sobere kleding, de schuwe oogopslag, het figureren op de achtergrond – een zaalvoetbalteam. College Ringbandblok – de naam van een schrijfblok, studentikoos. Het voetballen hielp Marcel om in de grote stad te wortelen.

Het eerste jaar ging hij nog elk weekend naar huis, met de Limbo-expres. Inderdaad, om te voetballen. Heerlen Sport had hij samen met zijn broer op zijn veertiende ingeruild voor een club uit Schaesberg, iets dichterbij. Tijdens zijn eerste studiejaar speelde hij in het tweede van die club, rkons, destijds een gerespecteerde hoofdklasser. De o en de n stonden voor Oranje Nassau, de naam van de plaatselijke mijn.

Soms ging hij in die weekends nog naar Roda. Zijn favoriete speler destijds was Hennie Meijer. Niet alleen vanwege zijn spel – kont erin, draaien en schieten –, ook zijn huidskleur stond hem aan. Marcel ergerde zich kapot aan de oerwoudgeluiden die vanaf de tribunes klonken wanneer Meijer aan de bal was. Het deed hem voor het eerst serieus twijfelen aan zijn liefde voor de sport. Een twijfel die daarna niet meer verdween. De vernielingen, de vechtpartijen, de antisemitische leuzen. Een sport die zoveel dommigheid aantrekt, kan die deugen?

Omdat hij door de week in Tilburg woonde, kon Marcel niet meetrainen. Zodoende was het tweede elftal van rkons het eindstation. Dat vond hij niet erg. Hij speelde er met Hans Cremers, Leo Degens en Huub Smeets, oud-spelers van Roda die er hun profcarrière afbouwden. Zijn vader was jaloers. En terecht.

Die positieve aandacht van zijn vader was aangenaam, maar het wekelijkse gereis viel hem zwaar. Bovendien voelde hij zich steeds minder thuis in de door bier, frikadellen en fruitautomaten gedomineerde kantinecultuur van de dorpsclub. Hij was daar inmiddels een buitenbeentje geworden, de student uit ‘Holland’. De jongen die Limburg de rug heeft toegekeerd, verraden. De kantinetijgers werden hardhandiger en probeerden hem meer en meer te provoceren. Hun op kolengruis en gehopte gerst gestoelde zelfvertrouwen stond blijkbaar op het spel. Een kwestie van ondergisting, waarschijnlijk.

==

‘Feyenoord is duidelijk de betere ploeg, maar Roda houdt voorlopig stand…’

==

In Tilburg vond Marcel langzaam zijn weg. Hij verhuisde naar een ruimere kamer, in een groter studentenhuis. Samen met twee andere jongens deelde hij een etage. Ze waren alle drie behoorlijk op zichzelf. Soms kookten ze gezamenlijk, maar meestal at Marcel in de mensa. De gerechten smaakten hem prima, ook al klaagde vrijwel iedereen erover. Dat vond hij gezeur. Aanstellerij.

In de collegezalen was daar altijd die afschuwelijke mal waar hij blijkbaar in moest passen. Blauw colbertje, kort kapsel, lidmaatschap van het corps, aan je cv werken. Nee, dat ging niet lukken. Hoe vaak had hij zich niet geërgerd aan zijn vader als die zich weer eens overdreven dienstbaar opstelde tegenover iemand die hoger op de sociale ladder stond? ‘Yes, sir!’ Hij hoorde zijn vader deze woorden zeggen tegen… tegen vrijwel iedereen. Het waren de enige Engelse woorden die Marcel ooit uit zijn vaders mond hoorde komen. Behalve dan Limbo-anglicismen als penantie en sleiding.

Pijnlijk vond Marcel dat destijds, die kruiperige onderdanigheid. Die ‘fijn dat je met me wilt praten’-houding van de onderklasse. Als kind voelde die serviliteit al behoorlijk onveilig. Onder aan de ladder was immers geen plek om te schuilen. Met dát gevoel luisterde Marcel naar de professoren. Tussen de arrogante kapsels en de zelfverzekerde Lacoste-sweaters probeerde hij hun woorden op te schrijven.

Waarom was hij economie gaan studeren? Als hij eerlijk was, moest hij toegeven dat hij zijn familie wilde laten stijgen op de sociale ladder. Dat verdienden ze. Over het aantal sporten dat hij zélf zou opklimmen, had Marcel zo zijn twijfels. Maar zijn vader zou hij laten gloriëren met zijn doctorandustitel. Dom was zijn vader niet, dat kon hij aan alles merken, maar hij was al op jonge leeftijd de fabriek in gegaan. En er nooit meer uit gekomen. Waarom? Hij wilde daar niet over praten.

==

‘We schakelen weer over naar Ron de Rijk. Er is gescoord in de Kuip…’

‘Nee Tom, er is nog niet gescoord, maar dat gaat wellicht zo gebeuren. Feyenoord mag een strafschop nemen. Feyenoord krijgt een penalty van scheidsrechter Blom cadeau. Het was de Feyenoorder Hofland die hands maakte, maar Blom wijst naar Kah…’

‘We worden weer beduveld,’ roept Marcel tegen de radio. ‘De Limburgers worden weer gepakt.’ Hij moet lachen om de imitatie van zijn vader. Maar niet lang, want hij beseft dat Vlieland in gevaar komt.

‘Drieënzeventigste minuut, Makaay legt de bal op de stip… Hij neemt een korte aanloop… 2-3! Makaay laat Castro kansloos. De wedstrijd is nog niet afgelopen. De Rotterdammers zijn terug in de wedstrijd. De stand bij Feyenoord tegen Roda is 2 tegen 3.’

Marcel gooit zijn bierflesje door de tuin. Het schuim blijft aan het gras plakken.

Hoe vaak heeft de club in deze competitie niet al een voorsprong weggegeven? Niet te tellen… Van Veldhoven coacht volgens zijn vader veel te defensief, te angstig. Terwijl daar juist de zwakte van het elftal ligt: in de verdediging.

Wat zal zijn vader nu voelen? Wat gaat er door hem heen? Marcel probeert het zich voor te stellen. Roda jc is het belangrijkste in zijn leven. Hij is meer bezig met de dreigende degradatie dan met zijn naderende dood. Daar kun je als vrouw of zoon moeilijk over doen, maar het is niet anders. Hoeveel mannen projecteren niet hun ziel en zaligheid op een elftal? Alleen in Nederland al een paar miljoen. Ze werpen hun identiteit af en worden één met de club. Marcel vindt dat een te eenvoudige manier om een identiteit te verwerven. Maar hij beseft terdege dat hij makkelijk praten heeft. Wat is eigenlijk zíjn identiteit? Heeft hij die wel?

Jacques Derrida, Marcels favoriete filosoof, heeft ook zijn jeugd vergooid met voetbal. Hij zakte daardoor voor zijn eindexamen en werd pas bij zijn derde poging tot de beroemde Parijse École Normale Supérieure toegelaten. Derrida haalde zijn achterstand ruimschoots in met zijn deconstructivistische geschriften. Marcel is dat niet gelukt; hij worstelt zich nog altijd door het leven. En er zijn meer overeenkomsten dan een door voetbal geannexeerde jeugd: de behoefte om te verstoren, systemen te ontregelen, nieuwe betekenissen te ontdekken – en dat het liefst door de taal te laten trillen. Van lego naar logos.

Marcels gedachten reizen naar zijn kleutertijd. Alles begint in zijn hoofd door elkaar te lopen, de chronologie is verdwenen. Over deconstructie gesproken.

==

Als kleuters gingen Marcel en Werner voor het eerst met hun vader mee naar Kaalheide, het grote voetbalstadion waarvan ze de lichtmasten konden zien vanuit de tuin. Dat sprookjespaleis voor mannen, de plek waar moeders niet mochten komen.

‘Kun je niet eens een keer thuisblijven, bij mij en de kinderen?’ was op een zondag de boze reactie van hun moeder. Sindsdien nam hun vader hen mee naar Roda, bij wijze van tussenoplossing.