Koen Van Wichelen

Pleidooi voor een warmere samenleving en andere beslommeringen

Verhalen

==

2012

Uitgeverij Atlas Contact

Amsterdam/Antwerpen

© 2012 Koen Van Wichelen

Omslagontwerp Herman Houbrechts

Verzorging e-book Perfect Service

==

ISBN 978 90 254 3976 7 / NUR 303

==

www.atlascontact.nl

www.koenvanwichelen.be

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2012

Voor Nadia, met heel mijn hart

==

==

==

==

==

Het is bekend wat onze eigen wil allemaal teweegbrengt: ontucht, zedeloosheid en losbandigheid, afgoderij en toverij, vijandschap, tweespalt, jaloezie en woede, gekonkel, geruzie en rivaliteit, afgunst, bras- en slemppartijen, en nog meer van dat soort dingen. Ik herhaal de waarschuwing die ik u al eerder gaf: wie zich aan deze dingen overgeven, zullen geen deel hebben aan het koninkrijk van God. Maar de vrucht van de Geest is liefde, vreugde en vrede, geduld, vriendelijkheid en goedheid, geloof, zachtmoedigheid en zelfbeheersing. Er is geen wet die daar iets tegen heeft.

Galaten 5, 19-23

Car wash

1

==

Jeffrey had al een luizenleven van twaalf stielen, dertien stommiteiten en veertien strafbare feiten achter de rug toen hij op een zonnige maandagochtend zijn criminele carrière een geheel nieuwe en – zo hoopte zijn stiefmoeder Rita uit de grond van haar hart – legale wending gaf als kersverse assistent-manager van Luxe Car Wash All Clean. Na vijftien maanden ‘effectief’ te hebben doorgebracht in het gezelschap van een knettergekke junk die bij gebrek aan the real stuff zelfs zijn eigen stront opsnoof, was Jeffrey vast van plan deze kans op ‘reïntegratie in de maatschappij’ met beide handen aan te grijpen. Althans, dat beweerde hij. En hij had met veel overtuiging geknikt toen de rechter van de strafuitvoeringsrechtbank hem aan het eind van de zitting over zijn voorwaardelijke invrijheidstelling op vaderlijke toon vroeg ‘of hij zijn lesje geleerd had en voortaan op het rechte pad zou blijven’.

‘Ik zweer het u, meneer,’ zei Jeffrey. ‘Ik heb lang genoeg in de bak gezeten.’ En in een stinkende metalen emmer gescheten, dacht hij. Daarbij trok hij zijn onweerstaanbare deze-brave-jongen-zou-zelfs-geen-grootmoedertje-een-poot-uitdraaien-blik waarmee hij al menige naïeve grootmoeder een poot (of twee) had uitgedraaid. Alleen was dat de laatste keer in een nachtwinkel een héél klein beetje uit de hand gelopen toen de uitbater per se de held wilde uithangen en niet het geld uit de kassa, maar een honkbalknuppel bovenhaalde. Gevolg: drie jaar cel voor gewapende roofoverval.

Het is een universele wet waar klaplopers zoals Jeffrey steeds handig gebruik van maken: de meeste mensen willen bedrogen worden. Sterker nog: ze vragen erom. Dat gold ook voor de rechter, die nochtans als een heuse ijzervreter bekendstond. Jeffrey mocht al na minder dan de helft van zijn straftijd met zeemvel in de hand genieten van zijn herwonnen vrijheid.

==

Toen hij de trappen van het gerechtsgebouw af liep, stortte zijn stiefmoeder Rita zich in zijn armen. ‘Och Jeffreyke toch, ventje toch. Je kunt niet geloven hoe blij ik ben,’ fluisterde ze lachend en huilend tegelijk.

Jeffreys maat Dario haalde een pakje papieren zakdoekjes uit zijn jaszak. ‘Hier, tante, stop met huilen en snuit eens goed je neus,’ zei hij terwijl hij naar Jeffrey knipoogde.

Rita pakte Jeffreys hoofd stevig vast en kuste hem op zijn voorhoofd. ‘Je hebt gehoord wat de juge gezegd heeft,’ zei ze. ‘Binnenkort word je eenentwintig jaar, ventje. Het wordt hoog tijd dat je je verstand gebruikt. Een braaf mens bedreigen met een mes – je moest je schamen! Wat moet je mama zaliger nu wel niet van je denken?’

==

Zijn moeder en twee jaar oudere zus waren om het leven gekomen bij een verkeersongeval toen ze op familiebezoek waren in Chili. Jeffrey en zijn vader overleefden als bij wonder de crash. Hij was toen vijf jaar. Zijn vader bleef in Chili en kleine Jeffrey werd toegewezen aan de kinderloze zus van zijn moeder, tante Rita. Van het tragisch voorval zelf herinnert Jeffrey zich niets meer, maar vijftien jaar later droomt hij soms nog van de begrafenis. Van het tikkende geluid waarmee zijn tranen op het rouwprentje vielen en van de zweterige kramp in zijn angstvallig dichtgeknepen hand waarmee hij de hele offerande lang een witte ballon vasthield. De droom eindigt altijd op het moment dat de ballon met een harde klap uiteenspringt. Hij schrikt dan wakker met een stekende pijn in zijn borst.

Toen hij nog een kind was, nam tante Rita hem dan in haar armen en troostte hem met warme chocolademelk en speculaas. Lieve, heilige tante Rita, onbaatzuchtige troosteres der verdrukten: ontferm u over ons.

==

‘Ja ja, tanteke,’ suste Jeffrey. ‘Je moet je geen zorgen maken. Ik ga mijn leven beteren. Echt waar. Mij zie je nooit meer in een gevangenis, tenzij als bezoeker van deze psycho killer hier.’ Jeffrey sloeg Dario op zijn rug.

De psycho killer grijnsde schaapachtig. Hij had noch de brains noch de guts om een echte killer te zijn. Dario was een typische meeloper van dertien in een dozijn: eerst sleutelkind, dan straatkind, school niet afgemaakt, nog geen dag gewerkt, leven van de dop en van de centen die hij zijn brave ouders aftroggelt. Dario’s grootste talent bestond erin dat hij hele scènes en dialogen uit The Big Lebowski feilloos kon naspelen. Net als The Dude Lebowski was Dario een sympathieke loser waar je niet kwaad op kon worden, een goedhartige flierefluiter met als enige ambitie op zo aangenaam mogelijke wijze de dag door te komen.

==

Tante Rita vouwde zorgvuldig de zakdoek op waarin ze net haar neus had gesnoten.

‘God geve het,’ zei ze. ‘Het wordt hoog tijd dat je volwassen wordt, Jeffrey. En dat je gaat werken voor je geld. Anders zul je nooit een lief vrouwtje vinden. Zo’n knappe jongen als jij!’ Ze streek het haar van Jeffrey uit zijn ogen. ‘Jij moet dringend naar de kapper, ventje.’

Achter de rug van tante Rita maakte Jeffrey een zagend gebaar met zijn hand over zijn arm.

Dario grijnsde. ‘Weet je, tante,’ zei hij. ‘Misschien moet ons ventje helemaal geen vrouwtje meer vinden. Misschien heeft ons ventje al een vrouwtje gevonden in de amigo.’ Dario maakte met zijn handen het bekende deksel-op-de-pot-gebaar en stak zijn tong uit.

Jeffrey gaf hem een stomp in zijn maag. ‘Het is al goed, dude,’ zei hij.

‘Je moet niet naar die idioot luisteren, tante. Kom, we gaan iets drinken. Ik heb verschrikkelijke zin in een kopje koffie. Niet de lauwe kattenpis die ze in de bak serveren, maar een hete espresso.’

==

==

2

==

Twee minuten later zitten ex-bajesklant Jeffrey en zijn maatje Dario achter een bakje troost in taverne Pro Justitia. Tante Rita houdt het bij een icetea, want te veel koffie is niet goed voor haar hart, beweert ze.

‘Heerlijk,’ zegt Jeffrey terwijl hij voorzichtig een slokje neemt. ‘Je kunt niet geloven hoe geweldig dit smaakt. Echte koffie en een echt toilet, dat zijn de twee dingen die ik de voorbije maanden het hardst gemist heb. Dus als jullie me nu even willen verontschuldigen...’

Tante Rita maakt dankbaar van deze sanitaire stop gebruik om bij Dario te polsen naar de toekomstplannen van Jeffrey.

‘Het enige wat ik weet is dat Jef volgende week mag beginnen in een car wash,’ zegt Dario. ‘Een of ander grietje van de sociale dienst heeft dat voor hem geregeld. Je kent onze charmeur, hè. Hij laat iedereen naar zijn pijpen dansen. Maar zeg eens eerlijk: zie jij onze James Dean al van ’s morgens tot ’s avonds auto’s wassen? Ik niet. Wedden dat hij het daar geen week uithoudt?’

Tante Rita vist het schijfje citroen uit haar icetea en stopt het in haar mond. Jeffrey komt terug uit het toilet.

‘Wat scheelt er, tante?’ vraagt hij terwijl hij gaat zitten. ‘Waarom trek je zo’n zuur gezicht?’

‘Tante betwijfelt of dat wel iets voor jou is: de hele dag auto’s schoonmaken. Ze ziet in jou niet bepaald een Mister Proper.’ Dario balt zijn vuisten en spant zijn bicepsen. Op zijn zwarte T-shirt staat een bulldog met enorme hoektanden, een gigantische tong en een nazihelm op. Er spat kwijl (of is het bloed?) uit de muil van de bulldog.

Jeffrey lacht. ‘Je moet echt niet naar deze grapjas luisteren, tante. Zoals ik al zei: ik ga mijn leven beteren. Die job in de car wash is een geschenk uit de hemel. Ik mag de mensen van de sociale dienst op mijn blote knieën bedanken dat ze dat voor mij hebben willen regelen. Die kans wil ik echt niet zomaar verprutsen.’

Dario grijnst: ‘Now you’re being very un-dude, Jef.’

‘God geve het,’ zegt Rita. ‘Maar weet je eigenlijk al waar je gaat wonen? En heb je al een plek waar je kunt slapen vannacht?’

Jeffrey roert zwijgend in zijn kopje koffie. Dan kijkt hij zijn tante aan met zijn gekende brave-jongen-et cetera-blik.

‘Het is al goed, charmeur,’ lacht Rita. ‘Je mag weer bij mij intrekken, op twee voorwaarden: geen drank en geen drugs. En je gaat vandaag nog naar de kapper.’

‘Dat zijn er drie,’ grijnst Dario.

Jeffrey geeft Rita een kus op haar wang. ‘Afgesproken, tanteke,’ zegt hij. Hij buigt zich grommend voorover naar Dario.

‘Watch out, brother, nobody fucks with the Jesus,’ sist Dario. Hij beweegt het puntje van zijn tong heen en weer over zijn bovenlip.

‘Shut the fuck up, man! Hou nu eens op met die Lebowski-onzin. Echt, ik meen het.’

==

==

3

==

Op maandagochtend meldt Jeffrey zich fris gekapt en geschoren, maar met een kater van hier tot in Keulen voor zijn eerste werkdag in Car Wash All Clean. Jean-Claude, de eigenaar van de vijfsterren-Ceccato-wasstraat made in Italy, laat een stompje sigaar tussen zijn lippen rollen terwijl hij Jeffrey met varkensogen aankijkt.

‘Waarvoor heb je gezeten?’ bromt hij. Hij klemt de peuk tussen zijn tanden.

‘Euh... gewapende overval,’ zegt Jeffrey.

‘Proficiat, je moeder is vast trots op je. Hoe lang?’

Jeffrey schuifelt ongemakkelijk heen en weer voor het met paperassen bezaaide bureau. Jean-Claude staat op en stopt een map in een metalen kast.

Op de deur hangt een vergeelde poster van een rondborstige dame in een minuscuul badpak. Jean-Claude sluit de deur met een klap.

‘Hallo daar, wakker worden!’ roept hij. ‘Hoe lang zat je in de bak?’

‘Vijftien maanden. Sinds vorige week ben ik voorwaardelijk vrij. De sociale dienst heeft me naar hier gestuurd.’

‘Ja, ja, vertel mij iets nieuws. Attest.’ Jean-Claude mikt zijn sigarenpeuk in een vuilbak en steekt zijn hand uit.

De rondborstige dame zit op haar knieën in het zand. Ze zuigt aan een rietje en ze knipoogt. Ze ziet er allesbehalve gelukkig uit.

‘Moet ik alles twee keer zeggen?’ brult Jean-Claude. ‘Geef me godverdomme je attest van de sociale dienst, of heb je dat niet bij?’

Jeffrey schrikt op en haalt een map uit zijn rugzak. ‘Leegmaken,’ zegt Jean-Claude. Hij wijst naar de rugzak, neemt een bril uit zijn borstzakje en opent de map.

‘Jezus christus, man. Zit er soms stront in je oren?’ roept hij. Hij legt zijn bril en de map neer, grist de rugzak uit Jeffreys handen en kiepert de inhoud op zijn bureau. De gsm van Jeffrey valt kletterend op de grond.

‘Huisregel één,’ zegt Jean-Claude. ‘Geen gsm tijdens de werkuren.’

Jeffrey stopt de gsm in zijn broekzak.

‘Als ik je met een gsm betrap, vlieg je er meteen uit. Dat geldt ook voor huisregel twee: geen alcohol. Je bent nuchter als je komt werken en je blijft nuchter. Gesnopen?’

Jeffrey knikt.

‘En wat zit hierin? Toch geen drugs mag ik hopen?’ Jean-Claude opent het in zilverpapier gewikkelde pakje boterhammen dat tante Rita voor Jeffrey klaarmaakte. Hij ruikt eraan. ‘Mmm, heerlijk. Zeg maar tegen je moeder dat ze altijd een paar boterhammetjes extra voor mij mag smeren.’ Hij grijnst zijn bruine tanden bloot en trommelt van plezier met zijn vingertoppen op tafel. Zijn lach is hoog en schril, en eindigt met een piepende hik.

‘Mijn moeder is al vijftien jaar dood,’ zegt Jeffrey.

Jean-Claude stopt met lachen en kijkt Jeffrey strak aan. De seconden tikken weg op de ronde klok die boven de kast met de rondborstige dame hangt.

‘Juist,’ zegt Jean-Claude. Hij steekt een nieuwe sigaar op, inhaleert diep en laat de rook ontsnappen via zijn neusgaten. ‘Huisregel nummer drie: je privéleven hou je privé. Je bent hier om te werken. De rest interesseert me geen reet. Bespaar me dus je lulverhalen over je moeder, oké? Als je een potje wilt janken over je ongelukkige jeugd, dan ga je maar naar de sociale dienst. Die grietjes worden betaald om naar je flauwekul te luisteren. Hier moet er godverdomme gewerkt worden.’

Jeffrey knikt. Klootzak, denkt hij. Ik ram zo die sigaar door je dunne darm.

‘Nog vragen?’ zegt Jean-Claude.

Jeffrey schudt zijn hoofd en stopt het pakje boterhammen in zijn rugzak. De rondborstige dame blijft maar knipogen en zuigen op haar rietje.

‘Als je je aan de regels houdt, komt alles in orde,’ zegt Jean-Claude. ‘Ik ben tenslotte de kwaadste niet.’

‘Oké,’ zegt Jeffrey. ‘Mag ik nu even naar het toilet?’

Jean-Claude wijst met zijn duim over zijn schouder. ‘Tweede deur rechts.’ Dan klinkt plots een harde beltoon. ‘Maar haast je, want onze eerste klant is gearriveerd. Je hebt twee minuten.’

==

==

4

==

Jeffrey zit met zijn handen gevouwen voor zijn gezicht op de wc-pot van Car Wash All Clean. Ik sla die smeerlap op zijn stinkende bek, denkt hij. Bespaar me dus je lulverhalen over je moeder... Gore klootzak! Ik neem je te grazen en maak gehakt van je lelijke varkenskop. Benieuwd wie er dan een potje zal janken, asshole.

Jeffrey snuift. In gedachten ziet hij Dario aan de toog van hun stamkroeg zitten. Dario knipoogt naar hem. ‘Waar wacht je nog op, makker? Geef die klootzak maar eens goed zijn vet. En kom dan snel een biertje drinken. Ik zei het toch: auto’s schoonkrabben, that’s very un-dude.’

De vijfsterren Ceccato begint te zoemen. Dan klinkt er gebons op de toiletdeur.

‘Hallo daar, moederskindje. Wakker worden!’ roept Jean-Claude. ‘Hoe zit het? Die twee minuten zijn allang voorbij. Je bent toch niet stiekem aan het bellen, hè? Schiet op, de eerste klant is bijna klaar.’

Lieve, heilige tante Rita, sta me bij, denkt Jeffrey.

‘Oké, baas,’ zegt hij. ‘Ik kom eraan.’ Hij drukt op de spoelknop en zucht. Hij opent zijn rugzak, neemt het in zilverpapier gewikkelde pakje boterhammen en stopt een sneetje brood in zijn mond. Dat biertje zal nog even moeten wachten.

Oude snoeper

‘Goeiemorgen! Het is weer prijs,’ moppert Rudi. Zelfs na al die jaren als uitbater van de cafetaria aan het zwembad laat hij zich soms nog verrassen door de nukken van zijn volautomatische koffiemachine. De kokendhete melk brandt op de rug van zijn hand.

‘Sorry, Roger. Je zult nog even moeten wachten,’ zegt hij tegen de kalende, streng kijkende man aan de toog. Die legt zijn krant neer en raapt een vaatdoek op die naast de spoelbak ligt.

‘Vang,’ zegt hij. Hij gooit de vaatdoek naar de barman. Dan duikt hij weer met zijn neus in de krant.

Achter zijn rug schuifelt een klasje kleuters twee aan twee, hand in hand, richting zwembad. Enkele mama’s staan met omhooggerolde broekspijpen te wuiven naar hun kroost. ‘Tweede keer, goede keer. Alsjeblieft, een Mont Blanc voor meneer.’ Rudi zet een kop warme chocolademelk met slagroom neer.

‘Bedankt,’ zegt Roger zonder op te kijken. ‘Vergeet mijn vanillewafel niet.’

Sinds zijn rugoperatie kort na zijn pensioen komt Roger op doktersvoorschrift drie keer per week baantjes trekken in het zwembad. Na exact twintig badlengtes schoolslag, twintig badlengtes crawl en een warme douche leest hij de krant in de cafetaria.

‘Sorry, Roger. De vanillewafels zijn op. Ik heb vorige week drie nieuwe dozen besteld, maar daar wacht ik nog steeds op,’ zegt Rudi. ‘Is een suikerwafel voor één keer ook goed?’

Roger gromt vanachter zijn krant.

‘Heb je het al gehoord?’ vraagt Rudi. ‘Ze hebben weer iemand uit het meer gehaald. Dat is al de derde in enkele maanden tijd.’

‘Mm-mm,’ zegt Roger. Hij buigt naar voren, tuit zijn lippen en slurpt voorzichtig van zijn kop chocolademelk. Rudi kijkt aandachtig naar de kalende kruin van Roger. Hij ziet zweetdruppels blinken tussen de stoppels grijs haar. De hoofdhuid zit vol rode vlekken. ‘Oei, Roger. Je hebt te lang onder de zonnebank gelegen,’ zegt hij. ‘Daar moet je toch mee opletten. Voordat je het weet heb je huidkanker.’

‘Mm-mm.’

==

Rudi spoelt een bierglas, droogt het af en houdt het glas met één oog dichtgeknepen tegen het licht.

‘Staat het in de krant?’ vraagt hij. ‘Van die drenkeling, bedoel ik. Wat voor idioot haalt zoiets in zijn hoofd? Het zal wel weer een bezopen Pool of Albanees geweest zijn. Die mannen doen niets liever dan buiten de toegelaten zone gaan zwemmen. Ze denken: het zonnetje schijnt, het meer is zo glad als een biljartlaken, ik zwem wel eventjes naar de overkant. En telkens worden ze verrast door de ijskoude onderstroom. Zelfs hartje zomer is het water daar hooguit acht à negen graden. Voor je het weet, raak je onderkoeld en ben je een vogel voor de kat. Al schijnt het wel een heel zachte dood te zijn. Door de onderkoeling krijgen je hersenen geen zuurstof meer en ben je al buiten bewustzijn voor je daadwerkelijk verdrinkt.’

Roger legt zijn krant neer. ‘Geef me toch maar een suikerwafel,’ zegt hij.

==

‘Barça kopje-onder in blessuretijd’ bloklettert de krant.

‘Heb ik iets gemist?’ vraagt Rudi. ‘Was het een spannende wedstrijd?’

‘Hmm,’ zegt Roger.

‘Weet je wat het probleem is, Roger? Die voetballers verdienen veel te veel geld. Dat heeft het spel om zeep geholpen. Ja toch? Die gasten scheppen pakken poen en lopen toch nog de hele tijd te janken dat ze meer willen verdienen. En als je er ook maar even naar kijkt, laten ze zich al vallen. Watjes zijn het!’

Roger friemelt aan de verpakking van de suikerwafel.

‘Geef hier, oude snoeper,’ zegt Rudi. ‘Dat ik je uit je lijden verlos.’ Hij bijt de verpakking open met zijn tanden.

‘Bedankt,’ zegt Roger.

Hij stopt een stukje van de suikerwafel in zijn kop chocolademelk, wacht tot het stuk wafel in de kop valt en schept het vervolgens op. Terwijl hij op de wafel kauwt, druppelt er een fijn straaltje chocolademelk uit zijn mondhoek.

‘Ja toch?’ zegt Rudi. ‘Geld maakt alles kapot. Maar ja, wat kan een mens eraan doen?’

Roger slaat de krant dicht en staat op. ‘Tot vrijdag,’ zegt hij. Rudi wijst naar de bruine vlekken op Rogers kin. ‘Je lijkt wel een baby, oude snoeper,’ lacht hij.

Rudi kijkt hem na als hij met een blauw-wit gestreepte Aldi-zak in de hand richting uitgang van de cafetaria stapt.

==