DIERENVERHALEN

Van L.H. Wiener verschenen eerder

Nestor (2002, bekroond met de F. Bordewijkprijs)

De verhalen I (2003)

De verhalen II (2004)

De verering van Quirina T. (2006)

Eindelijk volstrekt alleen (2008)

Herinneringen aan mijn uitgevers (2008)

L.H. Wiener

Dierenverhalen

2009
Uitgeverij Contact
Amsterdam/Antwerpen

De brief aan A.L. Snijders (‘Specht’) verscheen nog niet eerder in druk. De overige verhalen in deze bundel zijn eerder gepubliceerd in De verhalen I, De verhalen II, Nestor en Eindelijk volstrekt alleen. Ze beschrijven een grillige verzameling dieren: van een zacht knuffelaapje tot een allegorisch monster van gedrochtelijke proporties. In een enkel verhaal is door de auteur een kleine wijziging of verbetering aangebracht.

© 2009 L.H. Wiener

Omslagontwerp Suzan Beijer

Auteursfoto Ronald Hoeben

Typografie Arjen Oosterbaan

Zetter Text & Image, Almere

ISBN 978 90 254 3997 2

D/2009/0108/903

NUR 303

www. uitgeverijcontact.nl

Wezels

Toen ik in de nacht van 25 op 26 augustus 1975

Geen slaap kon krijgen

En daarom maar naar het strand van Bloemendaal reed

Om de zee te horen

En eens flink adem te halen

Kon ik op de Zeeweg, bij de Erebegraafplaats,

Ternauwernood – het scheelde werkelijk geen haar –

Een wezel ontwijken die doodleuk overstak

En vervolgens in de richting Zandvoort verdween.

Op 26 augustus, de dag zelf dus, moest ik stoppen

Voor het verkeerslicht op de Zandvoortselaan

Ter hoogte van het politiebureau te Aerdenhout

En zag toen, doodstil, een wezel liggen

Dubbelgevouwen geplet.

Ik hoopte nu dat het niet dezelfde was

Dat deze wezel, bijvoorbeeld,

Uit de richting Vogelenzang was gekomen

En naar Overveen had willen gaan.

Al maakte het natuurlijk niet veel verschil

Voor de wezel in kwestie.

Balthazar

Het is schemerig binnen en buiten donker. De kaars die mij licht verschaft, walmt en flakkert, slingert grote schaduwen in het rond. Omdat ik toch zo weer naar bed ga, snuit ik hem maar niet.

Het moeten vlooien geweest zijn en nu al voor de derde keer. Aan de zijkant van mijn knie zitten enkele blaasjes met middenin een haast onzichtbaar gaatje. Daardoorheen hebben zij het bloed opgezogen. Zeker kan ik het natuurlijk niet weten, maar ik geloof dat het er meer dan twee geweest zijn. Ze hebben er een verdelgend poeder voor. Ik zal er morgen wat van kopen.

Ik kijk uit het raam en wacht tot het jeuken afneemt. Ik moet me tot het uiterste inspannen niet te krabben; toch is dat de beste manier, want als je krabt wordt het alsmaar erger.

Ik zie mijn gezicht op de ruit, als een portret, in een lijst van sponningen. Met moeite kan ik mijn ogen onderscheiden. Ze glimmen niet, maar kleven als doffe vlekken op mijn gezicht, alsof ik een hoogtezonbrilletje op heb.

Het bed met de omgewoelde dekens. De matras hangt er half uit en raakt met een punt de grond. Toen ik na uren, die voorbijkropen, nog de slaap niet had gevat, ben ik maar weer opgestaan.

Zodoende zit ik hier in het holst van de nacht aan de tafel, half onderuitgezakt, met lome knieën. En kijk naar de koude theepot op het lichtje, dat eruitziet als een gestileerde vierpotige spin. Het waxineblokje is geheel opgebrand; er ligt alleen nog een stukje metaal in het glaasje. Heb ik dan zoveel thee gedronken? Dat moet wel, want het is niets voor mij om het lichtje te laten branden zonder nut.

In de vensterbank hebben de bloemen hun kleuren gedoofd, vooral de rode geraniums. Die zien er in het donker altijd zwart uit. Toch zijn ze er niet minder mooi om. Het is alsof de kleuren nog nagloeien in mijn gedachten. Dat komt zeker doordat ik zo precies weet hoe zij eruitzien, overdag. Ik houd van mijn planten.

Ze geven leven en rust, ze verspreiden zachte geuren en al hun diensten komen voort uit volstrekte onbaatzuchtigheid; dat is wel het belangrijkste. Een scheutje water, dat is alles waar zij om vragen en een beetje licht. Zelfs als het donker is, zie ik hun schoonheid nog.

Omdat er hier niemand anders is, zou men kunnen zeggen dat ik alleen ben, maar dat is niet zo.

Ik ben ervan overtuigd dat Balthazar deze bewering zou tegenspreken; niet uit piëteit, want dat is niets voor hem, maar eerder uit eigenwaan. Daarvoor zou ik hem echter eerst zijn jas moeten uittrekken, want in het donker spreken deze vogels zelden.

Balthazar is naar zijn zeggen ouder dan honderd jaar. Maar daar geloof ik niets van; hij is een echte snoever. Veel kletsen, weinig hersens. Zoiets heb je snel door.

Hij is een echte betweter. Scheldt tegen voorbijgangers, zeurt dat de sinaasappel bitter is, of hij vertelt opzettelijk leugens. Als ik er dan iets van zeg, scheldt hij zelfs tegen mij. Maar ik weet dat hij het zo niet bedoelt.

Net als van mijn planten houd ik ook van Balthazar. Want in zijn hart is hij goed en hoeveel gezellige uren hebben we samen al niet beleefd. Ik kan hem geen groter plezier doen dan zijn kooi voor het raam in de zon te zetten en die dan te openen, zodat hij aan alle kanten kan hangen en klimmen. Dan begint hij te zingen en te fluiten en heb ik ’s avonds de grootste moeite om hem weer naar binnen te krijgen. Koppig haakt hij dan zijn klauwen in de spijlen en krijst tegen me als ik hem beetpak en een voor een zijn tenen losmaak. Waarschuwen helpt dan niet meer; hij houdt pas op als ik de zwarte deken over zijn kooi doe. Die deken noem ik zijn jas.

Ik heb hem ongeveer drie jaar geleden gekregen. Dat ging zo. In huis was het ongezellig en kil, zoals het ’s winters vaak is als het niet waait en de kachel niet wil trekken. Daarom ging ik uit om een borreltje te drinken.

In het kroeglokaal was het erg stil. Er zat maar één man. Op de bar had hij een blikken koektrommel gezet, waar hij met zijn rug naartoe was gaan zitten.

We raakten in gesprek over de winter en het koningshuis. Onder het spreken keek hij steeds schichtig achterom, alsof hij een onverhoedse aanval wilde voorkomen.

Ik vroeg hem wat hij in die trommel had.

Hij boog zich naar me over, hield zijn hand bij zijn mond en zei heel zacht: ‘Een duivel, meneer. Een groene.’

Ik antwoordde vanzelfsprekend dat ik niet begreep wat hij bedoelde. Toen vertelde hij me dat hij het blik straks in de gracht zou smijten om eindelijk van die kwelgeest verlost te zijn, maar dat je het met duivels nooit kon weten en dat hij zich daarom eerst nog wat moed was gaan indrinken.

Volgens mij hoopte hij dat zijn groene duivel onderwijl zou stikken, want ik kon op geen enkele plaats een luchtgaatje ontdekken en dat het een levend wezen betrof, dat hij in het blik gevangen hield, had ik stilzwijgend aangenomen.

Opeens begon hij te schreeuwen.

‘Straks mieter ik het hele zooitje in het water! Al moet ik er een bijt voor hakken! Maar verzuipen zal ik hem!’

En nadat hij zijn zoveelste glas geleegd had, gaf hij zo’n dreunende slag op het blik dat er een diepe deuk in het deksel kwam.

Ik keek naar zijn gezicht, dat roodachtig was geworden en naar de Russiese muts die hij steeds had opgehouden en die nu door de slag scheef op zijn hoofd kwam te hangen. En op hetzelfde moment dat hij met beide handen zijn hoofddeksel weer recht schoof, orakelde er onverwachts een gedempte, maar toch schor krijsende grafstem:

En zij dronken een glas

En zij pisten een plas

En zij lieten de zaak zoals die was…

Zijn ogen bolden haast uit hun kassen van schrik, terwijl zijn gezicht van angst vertrok. En zonder nog een woord te spreken verliet de man ijlings het café.

Pas bij het openen van de deur gebruikte hij zijn handen, die al die tijd aan de van namaak-persianer vervaardigde muts gekleefd leken.

Zo kreeg ik Balthazar.

Nu enkele weken geleden zijn nukken zijn begonnen, denk ik weleens, ik wilde dat ik die koekbus maar nooit had meegenomen. Met die nukken bedoel ik niet het gemopper en gescheld op alles en nog wat, maar wat ik ben gaan noemen zijn ziekte, die vrienden en kennissen mijn woning doet schuwen.

Een der laatsten heeft me aangeraden Balthazar te verkopen, omdat hij een zwarte tong heeft en de snavel van een roofvogel en ook omdat hij de papegaaienziekte zou hebben, die dodelijk is.

Maar ik geloof niet dat Balthazar gevaarlijk is, ook niet nu hij niet helemaal dezelfde meer is als vroeger.

Voortdurend dringt de gedachte zich aan me op dat ik ergens gelezen heb dat de papegaaienziekte niet eens door deze vogels kan worden overgebracht; dan is het toch ook redeloos deze benaming te gebruiken. Daarmee wil ik zeker niet het bestaan van de ziekte als zodanig ontkennen, zeker niet; iedereen weet immers dat die bestaat.

Eerst neemt men rossige puntjes op benen en gezicht waar, die tot blaasjes zullen opzwellen, bevattend de gifstof, een glazig slijm dat brandt als lava. Vervolgens treedt een loomheid in die tot slaap maant. Zodra men zich echter ter ruste heeft gelegd, vervangt de dood de slaap.

Dat weet ik allemaal best.

Waar het mij om gaat, is aan te tonen, dat Balthazars ziekte niet de papegaaienziekte is. Hij is niet eens een papegaai.

Nou ja, hij is wel een papegaai, maar toch blijf ik erbij.

Zijn ziekte kenmerkt zich eigenlijk alleen door agressiviteit tegen alle overdreven vriendelijkheid. Meer niet.

Langzamerhand heeft hij iedereen al gebeten. Hem van alles de schuld geven zou toch ook weer niet redelijk zijn. Men heeft het ten dele wel aan zichzelf te danken gehad. Balthazar waarschuwde altijd vooruit als ze hem wilden koppiekrauwen.

Maar steeds als hij terugweek en krijste:

‘Niet aaien! Niet aaien!’ (soms tot drie keer toe) vonden ze hem juist zo aandoenlijk en eigenwijs dat ze van ophouden niet wilden weten.

Sommigen liepen na de beet onmiddellijk het huis uit, anderen lachten zuur en vroegen eerst nog om jodium en een pleister. De meesten groeten mij niet eens meer als ik ze nog een enkele keer op straat tegenkom.

Je zou rustig kunnen zeggen dat na het incident met Van Vogelenzang niemand hier meer heeft willen komen.

Van Vogelenzang kwam hier ’s avonds weleens aan, wanneer hij met zijn hondje een straatje omging. Het dier, een dwergpoedeltje, ging altijd zo tekeer tegen Balthazar dat we het meestal in de bijkeuken lieten.

Nog nooit had Van Vogelenzang bijzondere aandacht aan Balthazar besteed, maar die avond wilde hij hem, net als alle anderen, over zijn veren strelen. Door de tralies kon hij hem echter onmogelijk bereiken. Nog minder toen Balthazar zijn gretige vingers probeerde te ontwijken en over zijn stok naar de andere kant schuifelde. Maar kennelijk had Van Vogelenzang zich zo vast voorgenomen de vogel zijn genegenheid te tonen, dat hij er zelfs de kooi voor wilde openmaken en zijn hele arm gebruiken toen zijn vingers te kort bleken.

En alle waarschuwingen ten spijt opende hij het deurtje, waarvan Balthazar ogenblikkelijk profiteerde en een plaatsje vond op de gordijnroede.

Zoete woordjes konden hem niet bewegen naar beneden te komen.

Plotseling kwam het poedeltje van Van Vogelenzang binnen. Hoe het zich heeft kunnen bevrijden, is mij tot op heden nog niet duidelijk, maar ik wilde dat het arme dier maar nooit ontsnapt was. Want voordat wij goed en wel begrepen hadden wat er gebeurde, stortte Balthazar zich op hem en takelde het van pijn en angst gillende beestje in korte tijd zo toe dat het ter plaatse, onder verlies van veel bloed, de geest gaf.

Van Vogelenzang werd woedend en begon jacht te maken op de moordenaar, die weer naar zijn hoge zitplaats was gevlogen en met bebloede snavel zijn veren zat recht te strijken. Toen aan de gordijnen trekken niet bleek te helpen, hief Van Vogelenzang de schemerlamp boven zijn hoofd en begon daarmee naar Balthazar te zwaaien. Deze zat, druk in de weer, verontwaardigd in zichzelf te praten, wat Van Vogelenzang nog razender maakte.

Eerst leek het dus of Balthazar niets doorhad, maar opeens strekte hij zich uit en liet zich als een valk neervallen op zijn belager, hem enkele venijnige beten toebrengend. Pas toen zijn slachtoffer op de grond kronkelde en mij luidkeels om hulp riep, vloog hij uit zichzelf zijn kooi weer binnen en ging verder met zijn toilet.

Daarna is voor mij de eenzaamheid begonnen.

Waarom heb ik hem niet allang van de hand gedaan? Elke cent die ik voor hem krijg is immers winst en er is altijd wel iemand te vinden die hem hebben wil, desnoods een marktkoopman, desnoods een poelier. Dan komt hij als houtsnip of zo op tafel. Zou dat geen prachtige wraakneming zijn?

Maar dat kan ik niet.

Me van hem ontdoen zou onmenselijk zijn, na al die tijd die we samen zijn geweest. Daar komt nog bij, dat ik buiten hem nu niemand meer heb. We zijn aan elkaar gewend geraakt en horen bij elkaar. En zo moet het blijven.

Het moet wel heel laat zijn nu. De stilte begint me langzamerhand te wurgen.

Ik sta op en trek de zwarte deken van de kooi. Balthazar.

Hij rekt zich uit, zich op één poot uitstrekkend, terwijl hij een vleugel langs zijn stok uitwaaiert. Verstoord en wazig kijkt hij me aan.

Haast onweerstaanbaar voel ik de behoefte hem te strelen, maar ik durf niet goed.

Het jeukend gevoel aan mijn knie is nog steeds niet minder geworden. Integendeel. Als ik me niet kan inhouden en begin te krabben, zie ik dat de rug van mijn hand bedekt is met blaasjes.

Ik moet morgen beslist vlooienpoeder halen.

Mee-eters zijn welkom

Het is nu eenmaal zo: alles waarmee ik vriendschappelijke betrekkingen aanknoop, wendt zich na verloop van tijd van mij af. Mannen weigeren mij hun vriendschap, vrouwen hun lichaam. Huisdieren worden vals of lopen weg; al moet ik hierbij aantekenen dat ik nog niet met stelligheid kan zeggen of mijn hond mij wel kwaadwillig heeft verlaten. Hij is eenvoudig niet meer thuisgekomen nadat hij was uitgegaan voor een van zijn nachtelijke waterwandelingen. En hij leek me toch zo normaal, die laatste keer dat ik hem in het donker zag wegsnuffelen. Hoogstens zijn blaas kan in overspannen toestand zijn geweest toen hij mijn huis verliet, maar dat kwam wel vaker voor. Wellicht is hij door een troep zwerfkatten overvallen en verscheurd. Die beesten terroriseren de stad de laatste tijd. Of misschien is hij wel gemept. Twijfels heersen. Maar wie zal zeggen of hij niet gewoon net zo’n Judas was als alle anderen. Katten heb je sneller door. Ik heb er eens een in huis gehad; zeg dus niet dat ik het niet geprobeerd heb. Een kat slaat alles op het gebied van egoïsme, valsheid en folterlust. Zelden heb ik een rijksdaalder beter besteed dan die welke ik moest neertellen voor het vergassen van dat loeder.

Muis de Meester hield van katten; minimaal slopen er twee bij hem rond, maar hij schrok voor een heel nest niet terug. Meestal moest ik op de trap al mijn hand voor mijn mond slaan. Dat sticht onmin. Alie had geen kat, wel een poes. Die kon je opwinden en die deed dan kunstjes. Ik zie haar niet meer.

Evenmin als Stephen W., met wie het me toch jarenlang was gelukt op goede voet te staan en die me desondanks op een middag, onverwacht – het was aan de bar in Het Wapen van Zandvoort – heftig tegen de schenen begon te schoppen.

Of Robert van D., die mij eens zonder aanwijsbare reden op het hoofd sloeg en daarna kwaad mijn huis uitliep.

Ik lijd hier zeer onder en wie zou dat niet. Niemand is graag eenzaam.

Ligt het soms aan mijn uiterlijk? Zo heb ik mij afgevraagd, want ik heb een snor…

Ik heb een snor. Best. Maar dr. Albert Schweitzer had ook een snor en was toch geliefd. Ik heb één kunsttand, terwijl half Nederland een plastic gehemelte heeft. Mijn oren staan iets af; goed, maar ik ben niet kaal. Ga zo maar door. Ik heb een litteken op mijn wenkbrauw, maar ik bijt geen nagels. Mijn neusgaten zijn nogal wijd, maar ik heb geen pukkels. Nee, aan mijn uiterlijke verschijning zal het wel niet liggen.

Ligt het dan aan mijn karakter?

Het kán haast niet.

Ik heb andermans schulden gedelgd, cadeaus verstrekt, met complimenten gestrooid (ook als daarvoor niet de geringste aanleiding bestond), bij nacht en ontij mijn diensten aangeboden, tegenwerpingen voor me gehouden, kortom: ik heb altijd alles gedaan om het anderen naar de zin te maken, maar niets mocht baten; zodra ik me aan iets of iemand hechtte, trad mijn noodlot in werking. Mens of dier, ik schijn er niet voor geschapen.

Men zal zich, in het licht van bovenstaande, gemakkelijk kunnen voorstellen dat ik niet iemand ben die zich kan permitteren eigener beweging contacten te verbreken. En inderdaad, ik tracht alles om mij heen zo veel mogelijk intact te laten. Een muizenval zal ik nooit plaatsen, want bij mij zijn mee-eters steeds welkom. Bloemen pluk ik onder geen beding, zelfs grasmaaien valt mij zwaar. Ik ben – in de meest letterlijke zin – iemand die nog geen vlieg kwaad zal doen. Toch weerhoudt dit mijn omgeving er niet van mij streken te leveren, voor te liegen of mij anderszins van zich af te stoten. Zo word ik gedwongen in afzondering te leven. Zo moet ik het gelag betalen voor tegen mij gerichte arglist. Nota bene!

Maar ach, er zijn ook wel aangename momenten van alleen zijn. Ik wandel bijvoorbeeld graag in het reservaat De Koningshof, dat zich bevindt te Aerdenhout. Dit park leent zich bij uitstek voor eenzame wandelingen. Slechts leden van De Vereniging Tot Behoud Van Natuurmonumenten hebben er toegang en men komt er dus prakties nooit iemand tegen. Daar dwalende zie ik wel kans van de nood een deugd te maken. Zeker driemaal per week begeef ik me er ter verpozing heen en ik zou geen probater middel weten om tot rust te komen.

Zo ook op 20 mei 1972; nu drie maanden geleden.

De datum kan ik me nog zo goed te binnen brengen, omdat me op die dag iets is overkomen dat ik de geïnteresseerde lezer niet wil onthouden. Er is trouwens niemand meer aan wie ik het kan vertellen, zodat ik het in ieder geval maar opschrijf.

Het was een prachtige dag, waarop ik tussen de vreedzame bomen uren achtereen heb lopen mijmeren. Ik heb genoten in geuren en kleuren, te land en in de lucht.

Het is mogelijk dat ik onder het wandelen af en toe met mijn hand langs de begroeiing heb gestreken. Dat kan ik me niet meer herinneren, maar hoe het ook zij, toen ik bij thuiskomst mijn overjas aan de kapstok hing, merkte ik een halfwas teekje op dat zich aan de binnenzijde van mijn pols had vastgebeten. Mijn eerste opwelling was natuurlijk hem van mijn arm te schrapen en dood te maken. Dat zou toch de reactie zijn van iedere normale Nederlandse staatsburger. Maar op datzelfde moment realiseerde ik me dat ik eigenlijk voor een zeer moeilijke beslissing stond. Toegegeven, een teek is ongedierte. Teken kan men zo ongeveer beschouwen als het schoelje onder de insecten. Het zijn zonder twijfel schepsels van laag allooi. Maar aan de andere kant: hier was nu eindelijk eens een wezen dat zich aan mij hechtte en niet andersom en dat uitkwam voor wat het was. Een wezentje dat mij, in zekere zin, nodig had. Een uitzuigertje, zo men wil, maar dan een dat zich ook als zodanig presenteerde en zich niet anders voordeed. In feite bezat dit insect de eigenschap die ik tot dan toe nog nergens had waargenomen en tevergeefs had gezocht. En moest uitgerekend ik dat nu verdelgen? Een netelig probleem.

Ik begaf mij naar mijn studeerkamer en zette me neer aan mijn schrijfbureau. Ik knipte het licht aan en begon mijn arm nauwkeurig te bestuderen. De teek was niet groter dan een peperkorrel. Alleen zijn achterdeel stak uit mijn vel en hij bewoog niet. Voorzichtig pakte ik het bolle lijfje beet en trok het uit mijn vlees. Een klein gaatje bleef achter. Ik voelde niets. Nu nam ik een stuk schrijfpapier van kwartoformaat en legde dat voor me neer op het bureaublad. De teek deponeerde ik erop.

‘Daar lig je dan,’ mompelde ik.

Het diertje was ellipsvormig en leek nu meer op een klein appelpitje. De kleur was bruinzwart. Het bezat zes pootjes die traag bewogen, maar nergens houvast vonden. Dan leken er nog twee voelsprietachtige tentakels te zijn met daartussen zwarte, angelachtige uitsteeksels. Het was een op grijpen en vasthouden ingesteld schepseltje. Pas toen viel mij op dat het op de rug lag. Ik drukte een nietje uit de machine, boog het recht, liet er de teek tegenop klimmen en streek hem daarna weer terug op het papier. De bewegingen waren nu iets kwieker en het beestje bleek in staat zich te verplaatsen, al was het niet veel. Ik bekeek de beschadiging in mijn huid. Er was een roze zwellinkje opgekomen. Niets bijzonders. Iedere ordinaire mug liet meer achter. De hulpeloze parasiet werkte zich in kleine langzame cirkels nergens naartoe.

Om hem nog beter te kunnen gadeslaan, liep ik de woonkamer in en ging op zoek naar een koperen loepje, dat ik nog ergens moest hebben. Een prakties dingetje, geconstrueerd uit drie wandjes, waarvan men er twee moest uitvouwen. Het kon dan uit zichzelf staan. De onderzijde was grotendeels open, terwijl zich in het bovenste wandje het eigenlijke loepje bevond. Door het instrument in positie te brengen stelde men het automaties op scherp. Vermoedelijk was het ontworpen voor filatelisten, maar men kon er ook teken mee vergroten.

Ik had het vergrootglaasje weldra gevonden – meer dan enkele minuten kan ik niet zijn weggeweest – maar toen ik in mijn studeervertrek terugkeerde bleek het insect niet meer op het papier te liggen. Ik trok het vel weg en begon langs het bureaublad te speuren, centimeter voor centimeter, mijn gezicht dicht bij het hout. Dit nu was donkerbruin, zodat de teek er, mede door de vele inktspatjes, een gedegen schutkleur op had. Raadselachtig dat hij zich zo snel had kunnen verplaatsen. Raadselachtiger nog dat ik hem zelfs niet meer kon terugvinden.

Niet onder het lemmet van mijn brievenopener.

Niet tegen, noch op mijn perforator.

Niet achter de inktpotjes.

Ik liet me in een stoel neer en legde het papier weg.

Eigenlijk maar het beste zo, hield ik me voor. Dood was hij niet. Ik had mezelf dus niets te verwijten. Misschien lukte het hem om elders nog emplooi te vinden. Ik wendde mijn blik naar het raam achter mijn schrijfbureau, maar het stond reeds open…

Toch was ik de volgende morgen, toen ik hem bij het opstaan opnieuw ontdekte, eerder ontroerd dan ontstemd. Dat wil ik wel bekennen. Hij had zich ditmaal aan mij vastgeklampt in mijn kuit, een tiental centimeters boven mijn enkel. Die plaats deed vermoeden dat hij via de vloer tegen me was aangekropen. Ik bleef het echter hoogst onaannemelijk vinden dat hij zich in zo’n kort tijdsbestek naar de rand van het bureau had weten te verplaatsen. Al stond daar tegenover dat ik van deze merkwaardige insecten zo goed als niets wist. (Pas later kwam bij me op dat hij zich naar de achterzijde van het papier kon hebben gewerkt en ik hem dus zelf van het bureau had getrokken.)

Wat waren het eigenlijk voor diertjes? Kon men ze wel insecten noemen? Het waren parasieten, maar dat waren de paddenstoelen die op bomen groeien ook. Parasieten zijn nog niet altijd insecten, anders zou men Albert B. ook een insect moeten noemen. Tenslotte heb ik hem jarenlang gratis consumpties verstrekt of anderszins ondersteund om als dank voor deze, in naam der vriendschap bewezen diensten, opnieuw eenzaam achter te moeten blijven. Niemand heeft mij hardvochtiger van zich afgestoten en mijn vertrouwen meer geschonden dan Albert B., in wie ik geloofde eindelijk een ware vriend te hebben gevonden. Uit louter kwellust liet hij zich eerst door mij fêteren om mij daarna vrekkigheid te verwijten. Hij was gesteld op katten, misschien heeft dat ermee te maken.

Ik nam een lexicon ter hand en zocht het woord teek op. TEEK: naam van de dieren van een familie van mijten (Ixodidae), die als parasiet op de huid van zoogdieren leven.

De familie der mijten; interessant.

Voorzichtig haalde ik hem uit mijn vlees en legde hem op een foliovel onder de loep. Ik zag nu dat hij twee kleuren had. Het spitse gedeelte van zijn lichaam was zwart, de rest bruinig. Twee angels, iets gebogen. De punten wezen naar elkaar toe. Glimmende zeisjes. Pootjes traag trappelend. Aandoenlijk, zonder meer. Zijn houding tegenover mij was er geen van vijandschap of agressiviteit, begreep ik. Hij drong zich weliswaar in mijn lichaam, maar het was geen aanvallen. Hij deed het juist omdat hij zonder mij niet kon leven. Hij wilde mijn bloed drinken – net als zoveel anderen, akkoord – maar dit was levensnoodzaak en geen barbarij.

Ik nam de loep, zette hem weg en bleef de teek enige tijd peinzend bekijken. Indien ik het verkoos, kon ik hem onder de nagel van mijn duim verpletteren. En wie zou dat niet doen?

Robert van D.? Zeker. Dezelfde vuist die eens op mijn hoofd was neergedaald, zou nu op dit bureaublad dreunen.

Stephen W.? Zonder enige twijfel. Ik zag hem voor me, met draaiende voetbewegingen, alsof hij een peuk uittrapte op de vloer van Het Wapen van Zandvoort. De leden van Pat Mat? Ze zouden er met de klokken op los timmeren.

Het vierde van Zandvoortmeeuwen?

Ik stond op. Alleen de gedachte al aan het vierde van Zandvoortmeeuwen maakte me ziek; die kleedkamer vol grote roze voeten en harige witte billen.

Ik begaf me naar de keuken, leegde een lucifersdoosje en deed de teek erin. Daarna zette ik het doosje op de schoorsteenmantel met het voornemen ’s avonds terug te gaan naar De Koningshof en het diertje daar vrij te laten.

Maar het liet me niet meer los.

De hele verdere dag moest ik eraan denken. Op mijn werk staarde ik afwezig naar buiten; kon mij vrijwel niet concentreren. De dag vorderde langzaam en steeds meer begon ik er een eer in te stellen de teek te sparen. In de lunchpauze voelde ik mij vreemd onrustig en in de namiddag was ik zonder meer nerveus. Zou hij wel genoeg lucht krijgen in die kleine ruimte? Werd het er niet te warm? Hoelang kon hij zonder voedsel?

Na werktijd spoedde ik mij naar huis om tot mijn grote opluchting te constateren dat de teek nog leefde. Onmiddellijk wegbrengen, schoot het door mij heen, maar op datzelfde moment kreeg ik een nog veel beter idee. Ik stroopte de mouw van mijn overhemd op en keerde het doosje in mijn handpalm om. Vervolgens pakte ik de teek tussen duim en wijsvinger beet en plaatste hem met zorg aan de binnenzijde van mijn pols.

‘Dit is mijn bloed,’ fluisterde ik plechtig.

En dat bleek niet tegen dovemansoren gezegd. In minder dan geen tijd stak zijn kop in mijn vel. Ik had het niet eens gevoeld. Nog enige keren bewoog hij, maar algauw had hij zich behaaglijk genesteld.

Ik had een gelukkige ingeving gehad en verstandig gehandeld. Ik had er zelfs voor gezorgd dat ik hem niet precies boven een ader neerzette, om niet de kans te lopen dat hij verdronk.

Een gevoel van tevredenheid kwam over me.

Waarom zou ik hem eigenlijk terugbrengen? Alleen is maar alleen. En was mijn bloed niet net zo goed als dat van ieder willekeurig konijn of toevallig passerende egel? Natuurlijk. Daar zou hij wel gauw achter komen. Trouwens, had hij niet zelf zijn keuze op mij laten vallen?

Glimlachend knoopte ik de manchet van mijn overhemd weer dicht.

Een nieuwe vriendschap was geboren.

Dat was drie maanden terug.

Het is nu eind augustus en de teek is nog steeds mijn metgezel. Wij hebben het goed. Nooit ruzie. Hij is flink gegroeid ook. Als alleen zijn achterdeel uit mijn arm of been steekt dan heeft dat de afmeting van een behoorlijke kapucijner. Om de drie dagen voed ik hem; gedurende een nacht. De rest van zijn tijd verblijft hij in zijn doosje, dat ik met gedroogd gras heb opgevuld. Ik neem hem nooit mee naar kantoor; dat risico durf ik niet te nemen. Bij de minste verwonding die ik oploop, zou het kunnen uitkomen.

Hij laat niet graag los en ook het opnieuw aanbijten is nu tamelijk pijnlijk, maar wat zou dat? Ik heb het graag voor hem over. Even de tanden op elkaar. Dat is alles.

Bij het uittrekken maak ik meestal gebruik van een watje gedrenkt in ether. Dan wordt hij verdoofd en geeft hij eerder toe, waardoor er minder kans bestaat hem te beschadigen. Er blijft nu een aardig gat achter, dat door de huidopzwelling echter spoedig dichttrekt.

Die schat. Ontsmet de wond zeker.

Ik heb me weleens afgevraagd hoe groot die beesten eigenlijk kunnen worden.

Maar al wordt hij zo groot als een tuinboon, hij blijft toch altijd mijn eigen kleine mijt.

Karpers

Al maandenlang had ik met het plan rondgelopen het dorp waar ik het grootste gedeelte van mijn kinder- en jongelingsjaren gesleten heb, weer eens een bezoek te brengen. Het was er echter, tot vorige week, niet van gekomen. Ik was aan geen bepaalde tijd gebonden geweest en aangezien allerlei zaken mijn aandacht vroegen en mijn aanwezigheid vereisten, was er steeds wel iets geweest wat voorrang verlangde. Maar vorige week zaterdag voelde ik mij op een vreemde manier onrustig en was er een sterke drang om mijn lang uitgestelde plan te verwezenlijken. Ik ben gegaan en dat weerzien met het dorp van mijn jeugd, een weerzien dat ik veronderstelde alleen uit sentimentele overwegingen te willen, zou mij een belevenis doen ervaren die zonder twijfel mysterieus genoemd kan worden.

Er was absoluut sprake van een merkwaardige samenloop van omstandigheden, toevalligheden die elkaar op raadselachtige wijze leken te veroorzaken en die mij betrokken bij gebeurtenissen waarbij ik slechts toeschouwer was, maar die alleen door mij in het juiste verband gezien konden worden en daarom ook alleen voor mij schenen te gebeuren. Ik deins er niet voor terug het vermoeden uit te spreken dat hier bovennatuurlijke krachten aan het werk zijn geweest.

Het was zaterdag 24 oktober; het dorp bleek van alle toeristen en badgasten verlaten. Het was guur en waterkoud. Ik had het gevoel dat het ieder ogenblik langdurig kon gaan motregenen. En nadat ik een paar uur door de straten gelopen had op zoek naar de oude adressen en plaatsen waar mijn jeugd zich, zovele jaren geleden, had afgespeeld, had ik mij voor een kop verwarmende koffie begeven naar hetzelfde café-restaurant waar ik ’s zondags met mijn ouders vaak gesmuld heb van het echte banketbakkersijs, dat ik dan met een besuikerde wafel uit de metalen coupe schepte. Ik zat weer in de rotan stoelen, die nog precies zo kraakten als tientallen jaren terug. Van achter de vale vitrages observeerde ik de schaarse voorbijgangers, van wie niemand mij bekend voorkwam. Er waren nieuwe mensen gekomen in dezelfde oude omgeving.

Ik dronk mijn koffie en merkte op dat de zaak nieuw servies had. Op het oude was een afbeelding te zien geweest van de oude watertoren die kort voor de oorlog werd opgeblazen. Voor me op het Perzies tafelkleedje lag De Strandbode, de plaatselijke courant met ‘het nieuws van alledag’, die tweemaal per week verscheen en die de lijfspreuk van de gemeente tot de zijne had gemaakt: TREKT U NIET AEN WAT YEDER SECHT MAER DOET DAT BILLIJK IS EN RECHT. Deze woorden, zo herinnerde ik mij ineens, waren ook uitgebeiteld in de fontein voor het raadhuis. Ik nam mij voor daar nog even naar toe te gaan om die woorden weer te zien, die mij vroeger door een analfabeet bedacht leken.

Zo gaven de dingen die ik zag mij herinneringen en zo namen mijn herinneringen me schoksgewijs mee terug het verleden in, zoals ik ook gehoopt had. De kelner zat aan het andere eind van het restaurant voor zich uit te kijken, zijn hoofd steunend in de kom van zijn hand; wij waren de enige aanwezigen. Een badplaats in het naseizoen.

Ik wenkte hem en bestelde iets te eten, daarna sloeg ik De Strandbode open en liet mijn ogen langs de kolommen gaan. Het eerste wat mijn aandacht trok, was het overlijdensbericht van Engel Keur, dat me bij eerste lezing nog helemaal niets zei, waarschijnlijk omdat er in Zandvoort zoveel mensen Keur heten. Maar de combinatie: Engel Keur, gaf mij toch vaag het gevoel met een bekende te doen te hebben, al is Engel als voornaam in dit dorp zeker niet buitenissig.

Ik las dat Engel Keur woensdagochtend 21 oktober ten gevolge van een noodlottig ongeval was overleden, op de leeftijd van drieëntachtig jaar. Ik las namen van nabestaanden en de datum van de teraardebestelling. Ik overwoog dat het wat de leeftijd betrof wel kon kloppen en toen ik even onder de doodsadvertentie een andere kennisgeving zag, waarin Engel de strandvonder betreurd werd, toen bestond er voor mij geen enkele twijfel meer: dit was de Engel Keur die schuld had aan een van de bitterste ervaringen uit mijn jeugd. Drieëntachtig was hij geworden en nu was hij dood. Door een noodlottig ongeval.

Ik sloot mijn ogen en trachtte me zijn gezicht voor te stellen, maar het was niet Engels gezicht dat ik zag, het waren glasheldere beelden van de grote machteloze kop en de machteloze bek en de zware uitgezakte machteloze witte buik en de stille vinnen van de karper. Vierenveertig jaar geleden.