Joe Dunthorne

Het feest is voorbij

Vertaald door Theo Scholten en Onno Voorhoeve

==

2012

Uitgeverij Atlas Contact

Amsterdam/Antwerpen

De vertalers ontvingen voor deze vertaling werkbeurzen van het Nederlands Letterenfonds.

==

De dichtregels in hoofdstuk 1 zijn afkomstig uit sonnet XVIII van William Shakespeare, vertaald door Albert Verwey (Mees, 1933).

==

© 2011 Joe Dunthorne

© 2011 Nederlandse vertaling Theo Scholten en Onno Voorhoeve

Oorspronkelijke titel Wild Abandon

Oorspronkelijke uitgever Hamish Hamilton

Omslagontwerp Bart van den Tooren

Omslagillustratie Alejandro Forero Cuervo

Verzorging e-book Perfect Service

==

ISBN 978 90 204 1338 0 / NUR 302

==

www.atlascontact.nl

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2011

Voor mijn zussen

1

‘Eerst wordt de lucht donker.’

‘Uiteraard.’

‘Daarna komen ze uit de grond, en als je een bepaald soort mens bent trekken ze je mee naar beneden, waar je lichaam wordt verteerd.’

Ze kwamen bij het hek van de kraal. Kate maakte het open en liet haar broertje eerst naar binnen.

‘En volgens mij ben jij zo’n soort mens,’ zei hij.

Terwijl hij vooruitrende, zijn laarzen soppend in de modder, schoof ze de grendel weer op zijn plaats. Ze liep verder en zag hem onder het lage dak van het hok duiken en met zijn vrije hand een klap tegen de houten dwarsbalk geven. Haar broertje was elf en werd elke dag blakend van energie wakker. Alles wat hij die eerste paar uur zag – grafstenen van huisdieren, stapels houtblokken, rijp – verdiende een high five.

‘Ik ga jullie kop d’r af melken,’ liet Albert de geiten weten. ‘Ik ga jullie doodmelken.’

Hij leek inderdaad wel wat op een klein Mager Heintje, vond ze, met zijn donkerblauwe poncho met capuchon, en die emmer om verse zielen in te doen. Ze stapte ook het hok binnen en ging op een laag krukje naast Belona zitten, haar lievelingsgeit, een vier jaar oude Alpine met witte poten en een zwarte kommavormige sik, die met een touw om haar nek tegen de achterwand stond. Ze stampte met haar hoeven terwijl ze uit haar voerbak at. Belona stond bekend om haar bokkigheid ’s ochtends; dat verklaarde voor een deel Kates affiniteit met haar.

Albert praatte onder het melken. ‘... dus ze heeft een hele grote foto van wat er in het middelpunt van het heelal te zien is, en dat zijn eigenlijk een paar ogen – twee grote boze ogen...’

Kate probeerde niet te luisteren. Ze kneep, trok, perste met haar vingers van wijsvinger tot pink en concentreerde zich op het geluid van melk op metaal; het geluid werd langzaam doffer naarmate de emmer zich vulde. Ze hield haar oor tegen Belona’s zij en luisterde naar het gegorgel in haar buik. Het rijzen en dalen van de ademhaling van de geit.

‘... en onderzoek heeft uitgewezen dat je wel dag met je handje kan zeggen tegen de zwaartekracht en de tijd en de universiteit en...’

‘Albert.’

Hij hield op met praten, maar ze wist dat het georeer in zijn hoofd gewoon doorging, ononderbroken. Ze begon in een ritme te komen, tweehandig, en haar vingers werden eindelijk warm. Ondertussen bespeelde haar broertje zijn geit alsof het een flipperkast was.

‘Eén-nul,’ zei hij, terwijl hij zijn emmer en zijn krukje oppakte en naar de andere kant van het tussenschot liep. Hij zette een voerbak voor Babette neer en ze begon meteen te eten.

Belona stribbelde wat tegen; haar poten schokten en ze trapte tegen de emmer. Met haar knokkels streelde Kate de kwastjes die aan de kaak van de geit hingen, boog zich naar voren en fluisterde iets tegen haar.

‘Wat zeg je?’

‘Niets.’

‘Ben je verliefd op Belona? Mag best, hoor. Papa en mama vinden het niet erg. Die hebben nergens een probleem mee. Die willen gewoon dat je een liefdevolle relatie hebt.’

Belona gaf een trap tegen de emmer, waardoor de helft van de melk in het stro en de modder terechtkwam. Kates kaak verstrakte.

Haar broertje had jarenlang woorden afkomstig van internationale bezoekers van de gemeenschap verzameld en beschikte over een heel arsenaal aan exotische beledigingen. Hij maakte een afkeurend tonggeluidje en voegde haar iets lelijks toe in het Bengali.

Het begon net licht te worden. Er hing een geur van hooi en stront. Hoeven klepperden op de stenen. Vanuit het donkere kot kon ze zien dat de regen nog steeds in de kraal neerviel en de gaten vulde die door hun laarzen waren achtergelaten.

Terug op het erf goot Albert zijn emmer leeg in een gedeukte melkbus. Spatjes modder en vuil camoufleerden zich tussen de sproeten op zijn gezicht. Zijn rechteroorgat, zag ze, zat vol zand. Ze had vaak geprobeerd hem ervan te overtuigen dat iemand die in een leefgemeenschap was grootgebracht de plicht had om stereotypen te bestrijden door, net als zij, een uitzonderlijke mate van hygiëne te betrachten. Albert was niet geïnteresseerd. Hij wilde een lichaam dat stonk, controleerde regelmatig zijn oksels en voorhuid – wachtend op de grote dag – en rook aan zijn vingertoppen als een sommelier aan een goed glas wijn.

Ze wachtte even en zei toen ‘tik’, wat het signaal was. Hij keek haar aan, knipperde met zijn ogen, zei ‘tak’, en begon te rennen. De lege emmer kletterde op de stenen.

Ze sprintten slippend over het grind naar de voorkant van het huis en door de open dubbele deur naar binnen, de brede trap op, zij aan zij, een modderspoor over de overloop, nog een trap op en toen de grote gemeenschappelijke badkamer in. Ze was hier te oud voor, maar ze betwijfelde of hij zonder haar ooit schoon zou worden. Ze kleedden zich zo snel mogelijk uit.

Kate ging op het bankje zitten en trok haar modderlaarzen uit, daarna haar sokken. Ze knoopte haar spijkerbroek los en liet hem op haar voeten vallen. Albert zat op één knie en was druk in de weer met zijn veter, die hij eindelijk had leren strikken, maar te goed. Kate draaide zich om en trok in één keer haar trui en T-shirt uit, en onthulde daarmee drie puistjes midden op haar borstbeen, en haar borsten, ook al probeerde ze die door haar lichaamshouding te verbergen en droeg ze een verhullende beha. Toen Albert zag dat zijn zus al in haar ondergoed stond, begon hij als een bezetene te duwen en te trekken, schopte tegen zijn schoenen en bleef met zijn capuchon achter zijn hoofd haken, een forel aan de lijn, spartelend op de tegels. Ze ging weer op het bankje zitten en trok gebukt en wel haar lange thermo-onderbroek en gewone onderbroek uit. Kates haar, dat tot op haar schouders hing, had de kleur van roest, hoewel het op het doosje ‘vampierrood’ was genoemd. Ze verfde haar schaamhaar ook. Ze maakte haar beha los, stapte over Albert heen, die zich net van zijn schoenen wist te bevrijden, ging onder de douchekop staan en draaide het kraanwiel naar stuurboord. Het applaus van water stroomde over haar heen. Slib en modder en hooi kolkten met de klok mee naar de afvoer.

‘Stap maar weer over op klittenband,’ zei ze.

Het wezen antwoordde in het Maleisisch.

Eindelijk kreeg Albert zijn trui uit en wurmde zich uit zijn broek en onderbroek. Kate keek naar zijn magere porseleinwitte lijf, de voltallige bezetting van zichtbare ribben, heupbeenderen scherp als vuursteen, rode knieën, pikkie als een geknapte ballon.

‘Koud, koud, koud,’ zei hij, en hij kwam overeind en dook onder het water. Kate deed met de gratie van een matador een stap naar achteren en stak haar armen omhoog om aanraking te vermijden. Hij wipte van de ene voet op de andere in de stoom. Zijn kippenvel verdween. Het water aan hun voeten kreeg de kleur van de vloeistof boven op Patricks zelfgemaakte yoghurt.

‘Tik tak,’ zei Albert. ‘Hoe lang hebben we nog?’

‘Een minuut, minder misschien.’

De gemeenschap maakte gebruik van een boilertje van veertig liter op zonne-energie dat er gauw de brui aan gaf en nu, eind april, zichzelf zou overtreffen als het vier mensen schoon kreeg.

Wanneer de douche ‘omsloeg’ en ijskoud heuvelwater begon te spuiten, was het gegil van bezoekende backpackers tot achter in de tuin te horen. Kate en Albert wisten dat er alleen tijd was voor het hoogstnoodzakelijke. Geen scrub, geen conditioner.

‘Niet lang meer,’ zei Kate. ‘Je weet wat je te doen staat.’

Albert boog zijn hoofd. Ze kneep een handvol shampoo van eigeel en havermout uit de fles, kletste dat op zijn hoofd, wreef het snel in en nam hem onder vuur met de douchekop.

‘Jij bent klaar. Nu ik.’ Kate liet haar hoofd goed nat worden, nam een klodder van de grijze shampoo en smeerde die erop. ‘We hebben een probleem,’ zei ze. ‘Geen schuim. Zoek de contrabande.’

Verstopt tussen de hoge lotions en crèmespoelingen op een hoekplankje tegen de achterwand van de cabine vond Albert een reisflesje Pantene dat een van de wwoofers mee naar binnen had gesmokkeld. De shampoo bloeide op tot schuim op haar hoofd. Haar broertje keek toe hoe het langs haar rug en billen en benen naar beneden gleed. Ze voelden de watertemperatuur dalen.

‘Hoe lang nog?’ vroeg hij.

‘Seconden.’

Ze begonnen samen af te tellen.

‘Vijf, vier...’

Kate nam gauw haar oksels onder handen.

‘... drie, twee...’

Ze stapten onder de douche vandaan, zeepblind, en zochten op de tast de kledingstang, met uitgestrekte armen als ondoden. Op het moment dat de ijskolom neerdaalde, sloegen ze een handdoek om zich heen. Kate stak een arm naar binnen en draaide de kraan dicht.

Ze gingen hijgend op het met kurk beklede bankje zitten, ingepakt en wel, Kates handdoek boven haar borsten omgerold. Hun ruggen maakten natte vlekken op het bloemetjesbehang.

Na een tijdje spreidde Albert zijn handdoek midden op de badkamervloer uit.

‘Albert, doe nou niet, alsjeblieft.’

Hij rolde zich op tot een bal op de handdoek, met zijn hoofd tussen zijn knieën. Kippenvel verspreidde zich over zijn armen en benen. Ze telde de tanden van zijn ruggengraat.

‘Wat ben ik?’

‘Te oud hiervoor.’

‘Wat ben ik?’

‘Irritant.’

Hij bibberde een beetje. ‘Néé. Wat ben ik?’

‘Een bom?’

‘Nee. Nog een keer raden.’

Voor Kate waren deze momenten ná het douchen het eigenlijke probleem. Hij zag eruit en gedroeg zich nog steeds als een kind, maar op de een of andere manier zag ze de vettige hand van de puberteit al op zijn schouder. En ze wist wel zeker dat ze de badkamer niet met haar broertje wilde delen als het eenmaal zover was. Dit moest de laatste keer zijn; ze kon het niet meer opbrengen.

‘Een tumor?’

‘Nog een keer.’

‘Een zak met botten?’

‘Nee.’

‘Een lege dop?’

‘Nee, meneer.’

‘Een mislukt experiment?’

‘Nee.’

En je kon je natuurlijk afvragen wat de jongens op school zouden zeggen als ze wisten dat dit gebeurde. Zeep jij je in met je broer samen? Doen ze dat zo in een commune? Gestoord...

Donder op, waag het niet om over mij te oordelen, dacht ze, en ze nam zich voor om die woede straks mee naar school te nemen. De afgelopen zeven maanden had ze lessen gevolgd aan het Gorseinon College, waar ze zich voorbereidde op het eindexamen Engels, politicologie, geschiedenis en sociologie, omdat er geen volwassenen in de gemeenschap waren die ze ‘specialistisch’ genoeg vond om haar les te geven. Voor die tijd had ze al haar scholing in de gemeenschap gehad – met haar broertje samen – en zoals wel vaker voorkomt bij kinderen die thuisonderwijs hebben gehad, lagen ze behoorlijk voor op hun door de overheid opgeleide leeftijdsgenoten. Ze was naar school toe gegaan in de verwachting dat die geheel bevolkt zou zijn met seksuele roofdieren en intelligentie hatende sukkels en had als gevolg daarvan met bijna niemand gesproken. Haar eerste semester had in het teken gestaan van het snel van de ene les naar de andere lopen met een nietsontziende zwembadpas, het meebrengen van vegetarische lunches in intimiderend tupperware en héél hard werken. Als gevolg daarvan had er ook niemand met haar gesproken. Aan het begin van het tweede semester had ze een voorwaardelijk aanbod van Cambridge en Edinburgh en een onvoorwaardelijk aanbod van Leeds gekregen, wat haar sterkte in de overtuiging dat ze er goed aan had gedaan om geen vrienden te maken. De keerzijde was dat ze niemand had tegen wie ze daadwerkelijk kon zeggen: Donder op, waag het niet om over mij te oordelen.

‘Ach nee, wacht eens even,’ zei Kate, puffend aan een denkbeeldige pijp. ‘Ben je... een zwerfkei?’ Hij was altijd een zwerfkei. Hij zei niets. Hij vond het niet leuk als ze het te snel raadde.

‘Oké. Ben je de laatst overgebleven mens?’

‘Nog niet.’

‘Of ben je een zwerfkei?’

‘Ja!’ zei hij, en hij ging staan en stak zijn handen in de lucht. Zijn tepels waren net sproeten. ‘Ik ben een zwerfkei!’

Ze raapte zijn handdoek op en sloeg die om hem heen.

‘Geweldig. En nu wegwezen.’

Albert deed de deur open en rende de gang in. Ze trok haar ochtendjas aan en ging haar haren te lijf met de handdoek. Er kwam een tak tak tak-geluid uit de kamer naast haar, de slaapkamer van haar ouders. Ze wist wat dat betekende: de gemeenschap had pas weer een van haar open dagen gehouden om aan nieuwe leden te komen. Bij die gelegenheden werd de boerderij overspoeld door allerlei vage en vrolijke rugzaktoeristen en vaak ook een undercoverjournalist die zich voordeed als onderwijzer. Om fulltime lid te worden moest je je opgeven als vrijwilliger (en kutklusjes doen: gereedschap schoonmaken, compost keren, eindeloos wieden), daarna kreeg je een eerste kort sollicitatiegesprek, dat, als je werd goedgekeurd, gevolgd werd door een verblijf van minimaal twee weken (aanbevolen werd zes weken), daarna een afkoelperiode van minstens een maand, en dan nog een tweede, uitgebreider sollicitatiegesprek om te beslissen over fulltime geschiktheid. Het was een onmiskenbare machtstrip voor de commissie, met name voor Kates vader, Don Riley, die, nog steeds niet verzoend met het feit dat hij op zijn achttiende was afgewezen door Oxford, een groot behagen schepte in het bedenken van vragen.

V: Als de stroom uitvalt, en het is binnen en buiten koud, hoe droog je dan je kleren?

(A: Waslijnen in de tunnelkassen.)

V: Als je voor de gemeenschap een maaltijd zou moeten bereiden met producten van het seizoen, wat zou je dan maken?

Arlo Mela stond erom bekend de enige te zijn geweest die, na hooggegrepen culinaire beloften tijdens het sollicitatiegesprek, daadwerkelijk een fenomenale chocolademillefeuille had weten te bereiden.

‘Nieuwe leden moeten realistische verwachtingen van ons hebben, en van zichzelf,’ was de manier waarop haar vader het verwoordde. ‘Pas op voor vreemden die bouillabaisse beloven.’

De combinatie van een meedogenloos selectieproces en een grote kans op geestesziekte onder de sollicitanten had in de loop der jaren interessante correspondentie opgeleverd. De gemeenschap stuurde een stijve, bureaucratische standaardreactie op alle scheldbrieven. Dank u voor uw openhartige terugkoppeling... Hun vader had echter een dunne huid als het om kritiek op de gemeenschap ging – hij vatte alles op als een persoonlijke aanval – en schreef graag reacties, ook al verstuurde hij ze nooit. De typemachine zorgde voor maximale ontlading van spanning. Tak tak. Op vergelijkbare wijze wist ook iedereen het als hun moeder boos was, omdat er dan een stapel versgehakt hout in de schuur kwam te liggen.

De gemeenschap had een gastenboek en een scheldboek, en dat laatste bevatte de beste citaten uit twintig jaar incidentele hatemail. Tot de hoogtepunten behoorden een tekening van de schuur in vlammen en een uitgebreide lijst met beledigende anagrammen van namen van bewoners. Beide boeken lagen ter inzage in de toegangshal om de verwachtingen van nieuwe bezoekers te reguleren.

Maar toen Kate de slaapkamer van haar ouders binnenliep, zag ze dat het haar moeder was die, helemaal aangekleed, aan haar bureau in de hoek op de beige Smith Corona zat te tikken. Haar donkere haar hing tot aan haar oksels en viel uiteen boven haar schouders. Ze droeg een wollen trui met de kleur van margarine. Kate zag haar wijsvinger een letter op het toetsenbord zoeken, erboven hangen, en toen neerkomen. Zodra tot haar doordrong dat haar dochter achter haar stond, hield Freya op met typen en legde haar handen op het bureau.

‘Wat is er aan de hand?’ zei Kate, en ze masseerde haar moeders verkrampte schouders. Ze las de brief, als die zo genoemd kon worden. Er stonden maar twee woorden, ‘Beste’ en ‘Don’.

Kate draaide zich om naar haar vader, die rechtop in bed zat, met zijn rug tegen het hoofdbord. Hij had altijd twee kussens onder zijn rechtervoet, want hij zei dat die moest ‘afwateren’. Hij had een grote schipbreukelingenbaard, slecht onderhouden, een trofee van onbemiddelbaarheid. Zijn kinderen hadden geen idee of hij een krachtige of een slappe kin had.

‘Pap, waarom ben je niet op?’

‘Ik bén op,’ zei hij, wat hetzelfde was wat Kate zei wanneer ze nog niet op was. Hij was in zijn pyjama.

Het was niet ongewoon dat haar ouders het met elkaar aan de stok hadden, het was wel ongewoon dat dat stilletjes gebeurde. Zelfs als Kate op de een of andere manier door de oorspronkelijke ruzie heen had geslapen (wat niet zo makkelijk was, met dat dunne wandje dat hun kamers scheidde), dan nog zou ze verwacht hebben dat haar moeder een deur verder was gegaan en haar wakker had gemaakt, gewoon om het te vertellen. Sinds Kate in de puberteit zat, sprak haar moeder in volstrekte openheid met haar – dat gold zowel voor de relatie tussen haar ouders (Mam, wil je het alsjeblieft geen relatie noemen. Jullie zijn getrouwd) als voor de gemeenschap in het algemeen. Haar moeder was degene die Kate verteld had dat Patrick Kinwood, van wie ze altijd had aangenomen dat hij geen cent te makken had en misschien zelfs een ex-dakloze was, regiomanager van een wenskaartenketen was geweest en dat hij, aangezien de gemeenschap een betaal-naar-draagkrachtsysteem hanteerde, verreweg het grootste bedrag per maand inbracht. Dergelijke onthullingen maakten deel uit van de reden waarom Kate en Freya echte vriendinnen waren. Echt bevriend zijn met haar eigen moeder begon voor Kate pas een probleem te worden toen ze andere Zuid-Welshe moeders en dochters tien passen bij elkaar vandaan door de stad had zien lopen.

‘Wat is er met jullie aan de hand?’ zei Kate.

‘Er is niks aan de hand,’ zei Don, die tegen het achterhoofd van zijn vrouw sprak.

Freya draaide zich niet om.

‘Oké, dan stop ik dit in de doos met verdrongen herinneringen.’

Kate liep naar haar eigen kamer en begon zich aan te kleden voor school. Ze probeerde ervoor te zorgen om niet als hippie te worden bestempeld en vermeed dus de geijkte stigma-uitlokkers – lange jurken, gebreide vesten, armbanden – waarvan ze er, beschamend genoeg, heel veel had. In de gang klonk het schurende geluid van iets zwaars dat over de houten vloer werd gesleept.

Ze droeg een smalle spijkerbroek die geen fietsknijpers nodig had, zwarte ademende sportschoenen, een flanelletje onder een houthakkershemd dat warm was maar makkelijk kon worden opengemaakt dankzij drukknoopjes wanneer ze de hoge heuvels moest beklimmen, en een geel regenjack met een puntcapuchon waar haar vriendje een zwak voor had omdat het, zoals hij zei, de indruk wekte dat ze niet aantrekkelijk was, zodat andere jongens op het verkeerde been werden gezet. Ze deed haar kamerdeur weer open en trof daar een muur aan, onvakkundig opgetrokken uit schoenendozen, bagage en de rieten verkleedmand.

‘Albert, ik ben al laat.’

‘Dit is geen uitgang,’ zei de muur.

‘Je weet dat ik het niet leuk vind om te gaan, maar het moet.’

‘Excuses voor het ongemak.’

‘Ik ga dit nu omvergooien, oké?’

Toen ze de dragende schoenendoos wegduwde, viel het bouwsel de gang in. Albert stond een stukje naar achteren, in zijn ochtendjas, met de sombere blik van een kraker die de projectontwikkelaar ziet binnenkomen. Ze klom over de rotzooi heen en liep de trap af. Haar broertje klom over de leuning en ging aan de handreling hangen. Zijn voeten bungelden. Ze stond onder hem, op de onderste trede.

‘Als je gaat, maak ik er een eind aan.’

‘Je zou helemaal niet doodgaan. Je zou waarschijnlijk niet eens je benen breken.’

‘Ik draai me in de lucht om zodat ik op mijn hoofd terechtkom.’

Ze zag dat de onderkant van zijn linkervoet nog steeds zijn begroeiing van wratten droeg. Hij had haar bezworen dat ze verdwenen waren. Ze nam het zich nogmaals voor: niet meer samen douchen.

Ze liep door de hal, zonder acht te slaan op een Portugese wwoofer die op de tegelvloer zat te huilen met de telefoon aan haar oor.

‘Je moet me alles vertellen!’ schreeuwde Albert toen zijn zus de voordeur opendeed. ‘Het is niet eerlijk als jij dingen weet en ik niet!’

Terwijl ze naar buiten liep, hoorde ze haar broertje roepen dat hij nu daadwerkelijk dood was. Zijn meest ambitieuze poging om te verhinderen dat ze naar school ging was een getypte brief geweest, zogenaamd van haar rector, die begon met:

==

Beste Kate,

Ik baal echt van jou.

==

Ze begreep wel waarom het moeilijk voor hem was. Nu zij er niet meer was, was er nog maar één ander jong iemand in de gemeenschap met wie hij lessen kon volgen, en dat was Isaac, die zes was. Het was nu heel anders dan toen Kate zo oud was als haar broertje en de gemeenschap vol zat met slimme, meertalige kinderen met schitterende namen. (Sta op, Elisalex De Aalwis.) Met klassen van wel tien jonge mensen van allemaal verschillende leeftijden was de stof afgestemd op de intelligentste leerling, maar met eenvoudiger alternatieven. Hun scholing had een hoogtepunt bereikt met Arlo’s inmiddels beruchte lessen over Italiaanse architectuur uit het cinquecento, die gepaard waren gegaan met discussies op hoog niveau over de villa’s van Palladio en een ambitieuze poging om La Rotonda na te bouwen met lego. Een andere populaire les was Patricks inleiding op de middelpuntvliedende kracht geweest, die aanschouwelijk was gemaakt met behulp van onverschrokken jonge vrijwilligers met munten in hun zakken. Maar sindsdien was het aantal jonge mensen in de gemeenschap afgenomen, en de lessen behelsden tegenwoordig niet veel meer dan dat Albert en Isaac aan de eettafel rustig hun werkboekje zaten in te vullen.

Als eerste jonge persoon in bijna twee jaar tijd was Isaac hogelijk gewaardeerd om zijn gunstige invloed op het leeftijdsprofiel van de gemeenschap. Dat was de voornaamste reden waarom zijn moeder en hij hun proeftijd hadden overleefd en een sollicitatiegesprek hadden gekregen. Niemand had haar echt vertrouwd. In haar bagage zat een draagtas van Yeo Valley die de complete backlist bevatte van een pamflettenreeks getiteld ‘Het paradigma verschuift niet uit zichzelf’. Het zat Kate dwars dat haar broertje geen andere vrienden had, maar ze kon ook niet haar eigen leven opgeven om hem bezig te houden.

Kate haalde haar fiets uit de schuur, het mandje al volgeladen met boeken.

==

Na het ontbijt zaten Albert en Isaac naast elkaar in kleermakerszit op het Kirmantapijt in het klaslokaal, elk met een kladblok. Albert probeerde uit de vrije hand een perfecte cirkel te tekenen. Isaac kloof op zijn potlood alsof het een maïskolf was. Hij had een pony tot halverwege zijn voorhoofd en een paar welgemikte sproeten. Door zijn opvallende witblonde haar, alleen maar mooier omdat het slecht geknipt was, en zijn weelderig rode lippen hadden volwassenen de neiging stil te vallen in zijn gezelschap.

Patrick ging voor de tv staan om zijn les te geven. Hij droeg een groene fleecetrui die zowaar, voor het eerst in meer dan tien jaar, niet naar bongwater rook. Patrick was achtenvijftig maar maakte een oudere indruk. Hij had een sympathieke, vormeloze neus, waterige ogen en grote vuurrode oren die heet genoeg leken om er sokken op te drogen. Na vijf dagen met een helder hoofd was hij blij dat hij de gelegenheid had om zijn intellectuele energie met anderen te delen. Het kwam tegenwoordig nog maar zelden voor dat de jongens een officiële les kregen, dus die waren ook opgetogen.

‘Oké, jongens,’ zei Patrick. ‘Hebben jullie wel eens een reclame gezien?’

‘Natuurlijk,’ zei Albert. ‘We zijn niet achterlijk.’

‘Ik heb er een gezien over mensen die in vliegtuigen werken,’ zei Isaac.

‘Ik heb er een gezien over deze voortreffelijke soep,’ zei Albert.

Patrick deed zijn handen naar voren. ‘Dus jullie hebben er niet veel gezien?’

Isaac schudde zijn hoofd, terwijl hij het potlood in zijn mond geklemd hield.

‘Mooi. En daarom is onze gemeenschap zo te gek. Maar belangrijk om te onthouden is dat reclames niet per se slecht zijn, je moet alleen weten hoe je ermee om moet gaan. We beginnen met iets makkelijks.’

Patrick drukte op play van de videorecorder. Er verscheen een goedkope reclamespot voor een meubelzaak in Pontypridd. Te zien was hoe een stel zich in de showroom achterover liet vallen op een witte driezitsbank, waarbij ze hun benen in de lucht gooiden.

Deze hele week, en alleen deze week, 50 procent korting op alles.

Te zien was hoe de bank uit een vrachtwagen werd getild, waarna het beeld versprong naar het stel dat gezellig samen op diezelfde bank zat, maar dit keer in hun eigen huis.

Kom gauw langs, en bespaar een boel op bank of stoel!

Patrick drukte de pauzeknop in, trok het reclamefilter voor de tv en zette het geluid uit. Albert en Isaac bleven naar de oplichtende vormen en kleuren achter het vierkante stuk douchegordijn zitten kijken.

‘Daar zal ik jullie even over na laten denken,’ zei Patrick.

Ze wachtten in stilte.

‘Oké, wat denken jullie?’

Isaac keek naar Albert, die zei: ‘Ik denk dat als we meubels nodig hadden, dat het dan nu een goed moment zou zijn om ze te kopen, vanwege de korting.’

‘Helemaal waar. Wat denk jij, Isaac?’

‘Ik weet het niet. Het was hard.’

‘Goed zo. Waarom was het hard?’

‘Zodat we het kunnen horen.’

‘Goed zo. Waarom willen ze dat we het horen?’

Isaac vertrok zijn gezicht en begon de punt van zijn potlood in zijn schoenzool te duwen.

‘Oké, prima. Oké. Laten we het over verkooptaal hebben. “Bespaar een boel op bank of stoel.” ’

Patrick zei het met de stem van een spelshowpresentator en Albert moest lachen.

‘Ja, dat is grappig,’ zei Isaac.

‘In die reclame zie je dat blije stel met witte tanden en glanzend haar. Ze hebben die bank op de kop getikt en ze zijn helemaal gelukkig.’ Patrick deed net of hij een bank op z’n kop tikte en grijnsde vervolgens, met bruingerande tanden. ‘En daarmee wordt eigenlijk gezegd dat als jij ook zo’n zacht stuk meubilair koopt, je net zo kunt zijn als zij.’

‘Ze zijn gewoon een voorbeeld,’ zei Albert. ‘Hoe kunnen we nou net zo zijn als zij?’

‘Dat kan niet,’ zei Isaac.

‘Precies,’ zei Patrick, en hij hield één vinger tegen het puntje van zijn neus en wees met de andere hand naar Isaac. ‘Heel goed. Het speelt in op een verlangen. Mensen denken dat ze net zo zullen zijn als zij als ze die bank kopen, maar dat kan niet.’

‘Wie denkt dat?’ zei Albert.

‘Domme mensen,’ zei Patrick.

‘Dat geloof ik niet. Weet je het zeker?’

‘Honderd procent.’

‘Wie zijn dat dan?’ zei Isaac.

Patrick deed zijn mond open en toen weer dicht. ‘Laten we er nog maar een proberen. Deze is een beetje anders.’

Hij schoof het reclamefilter opzij en pakte met twee handen de afstandsbediening. Stoppen met de wiet had een vreemd effect op zijn relatie met kinderen gehad. Hij had bij zichzelf een verlangen ontdekt om kennis uit zijn eigen leven door te geven. Kennis uit zijn eigen leven. Dat was een heel nieuw idee. Hij was twee onbedwelmde dagen bezig geweest om de video te maken. Hij had eigenlijk moeten helpen met het vastzetten van de hekken, maar zijn schouder, die bij het minste of geringste uit de kom schoot – als hij in bad zijn arm uitstak naar de clandestiene shampoo, bijvoorbeeld – had hem binnengehouden. Hij had uren aan reclamespots opgenomen, terwijl hij probeerde het verre dop-dop-dop van de palenrammer te negeren. Het was twintig jaar geleden dat Don en hij zich over de kaart van hun stuk grond van twintig hectare hadden gebogen – en die met balpen hadden opgedeeld. Ze hadden tonnen zandsteen achter in hun kleine Bedford-bestelbus geladen en ermee over de velden gereden. Langzaam, met ontbloot bovenlijf, hadden ze greppels gegraven, stenen gestapeld in Tetris-stijl, en bijna niets tegen elkaar gezegd, behalve in de pure taal van lichamelijke arbeid. Ze waren elke dag zonverbrand en geadeld thuisgekomen, en eigenlijk had iedereen ze nogal irritant gevonden, met hun ‘welverdiende rust na gedane arbeid’-gedoe, alsof ze na een dag ‘echt werken’ naar het grote huis konden terugkeren om gewoon, ja, als stenen, neer te ploffen, door iedereen bewonderd en vrijgesteld van de afwas.

Hij drukte weer op play. Het scherm werd grijs en daarna verscheen het logo van Channel 4. ‘Daar gaan we.’

Het was een lange autoreclame – dertig seconden – met een complexe electro-soundtrack. Te zien was een man in een zilveren auto die in atomen uiteenviel en zich herschiep tot een rodelteam geleid door dezelfde man, dat ook weer uiteenviel en zich herschiep tot een sneeuwluipaard die tegen een onmogelijk steile helling op klom, de man een glinstering in het oog van het dier, waarna hij uiteenviel en zich herschiep tot twee balletdansers, de man en een prachtige Oost-Europees uitziende vrouw, ronddraaiend op een meer. Je zag ze vervolgens een moeilijke lift uitvoeren en weer veranderen in de auto in een Scandinavisch landschap, met de man achter het stuur, maar nu zat de balletdanseres naast hem en ze veegde glimlachend sneeuw van zijn schouders. De auto heette de Avail.

Patrick zette de videorecorder op pauze. Hij had het niet gezien, maar Isaac en Albert waren opgestaan.

‘Godverdomme,’ zei Albert.

‘Vet,’ zei Isaac.

Ze omhelsden elkaar.

‘Wat jullie goed moeten onthouden, is dat iedere reclame wil dat je iets denkt; wat wil deze reclame dat jullie denken?’

‘Die auto is een schitterende auto,’ zei Albert.

‘Wat een auto,’ zei Isaac, en hij sloeg zijn arm om Alberts middel.

‘Zie je wat het met jullie gedaan heeft?’

Don keek toe vanuit de deuropening. Hij droeg een trui waarvan de mouwen waren opgerold. Hij had moddervegen op zijn voorhoofd en wangen. Er zat zelfs een takje in zijn baard, wat Patrick wel wat overdreven vond.

‘Wat zijn jullie aan het doen, Pat?’ zei Don, terwijl hij met half toegeknepen ogen naar het bevroren beeld op het scherm keek.

‘Mediastudies.’

‘Het is hartstikke mooi, pap,’ zei Albert, en hij rende naar zijn vader toe en gaf hem een klein kopstootje in zijn maag.

‘O-ké,’ zei Don. Hij kneep zachtjes in zijn zoons schouder. ‘En waar leren jullie iets over?’

In 2002 had Don het reclamefilter uitgevonden nadat Kate, toen zeven, een dansje had geleerd van een reclame voor yoghurt. Pat herinnerde zich nog Dons toespraak tijdens de vergadering die avond, toen hij had verteld dat hij de deuntjes kon fluiten van, zo schatte hij, bijna tweehonderd reclames, waarbij hij had gezongen (‘I’d like to teach the world to sing in perfect harmony’), en leuzen had aangehaald met een perfecte intonatie (‘Het enige wat je weggooit is de verpakking’) en toen gezegd had: ‘Zou het niet beter zijn als onze kinderen zich de woorden van gedichten, of liedjes, of verhalen eigen zouden maken? “Zal ’k u gelijken bij een zomerdag? / Ge zijt veel milder en veel lieflijker. / De storm slaat bloesems met te hard een slag / En al te ras is zomers zoetheid ver.” ’ Dit was in de tijd dat zijn toespraken echt iets voorstelden. Hij zei dat hij niet wilde beweren dat ze de tv maar helemaal weg moesten doen, en om meteen spijkers met koppen te slaan onthulde hij toen zijn reclamefilter, klaar om op de tv te worden gelijmd. Het bestond uit een vierkant stuk douchegordijn aan een rail en was doorschijnend genoeg om te zien wanneer de reclames voorbij waren, maar mistig genoeg om de inhoud ervan te verbergen.

‘Het leek me wel goed om ze te leren hoe ze reclames moeten begrijpen,’ zei Patrick, die zag hoe Dons ogen zich vernauwden, ‘wat ze proberen te bereiken – en op die manier hun macht weg te nemen.’

Beide mannen wisten dat Don, met modder op zijn onderarmen en zand in zijn gezicht, het overwicht had. ‘Alles wat we ervaren – hoe we die ervaringen ook proberen te sturen – beïnvloedt ons,’ zei Don, terwijl hij zijn hand op Alberts hoofd legde, ‘en vooral jonge breinen, op manieren die we niet kunnen begrijpen.’

Isaac keek van de een naar de ander.

‘Maar op een gegeven moment zullen ze toch de confrontatie met reclame aan moeten gaan,’ zei Patrick. ‘En dan moeten ze weten hoe ze ermee om moeten gaan.’

‘Dat is nou juist het punt, Pat – ik wil daar niet zomaar van uitgaan. Alles wat we zien is een keuze.’

Een ader drong zich naar de oppervlakte in Patricks hals. Er stonden nog zes andere reclamespotjes op de band. Hij had de les zo gepland dat er aan het eind een paar grappige zouden komen om het allemaal niet te zwaar te maken: eentje met een pratende luiaard en eentje met een leger van dansende bacteriën.

==

Kates eerste les was geschiedenis. Leanne – ze spraken de leerkrachten bij de voornaam aan – was een struise vrouw die haar grijze haar in een vlecht droeg en een zwak had voor trapezium- en parallellogramvormige broches van lokale kunstenaars. Haar stijl van lesgeven kwam erop neer dat ze het hele uur aan het woord was, met de impliciete boodschap dat het de leerlingen vrij stond om op elk gewenst moment mee te doen of af te haken. Vandaag had ze het over Von Stauffenbergs mislukte moordaanslag op Hitler. Toen ze iets zei over een aktetas met een bom erin, hield ze haar eigen tas omhoog om het de klas beter te laten begrijpen. Toen ze nazipropaganda voorlas, stond ze zichzelf een accent toe.

Kate kon zich niet concentreren. Haar gedachten dwaalden steeds af naar haar moeder achter de typemachine, bezig een brief te schrijven aan iemand die in dezelfde kamer zat.

Later, in de middagpauze, kwam ze erachter dat ze haar voorverpakte lunch in de koelkast had laten liggen. Ze weet het aan Albert, die ze een pijnlijke hoofdlanding op de onderste tree toewenste. In de wetenschap dat haar boterhammen, die een hele ochtend onopgeëist waren gebleven, nu onder jurisdictie van de gemeenschap vielen, ging ze naar de kantine. Daar had ze Geraint voor het eerst ontmoet. Ook die keer was het haar broers schuld geweest: in het kader van zijn campagne om haar consequent te laat op school te laten komen, had hij alle tupperware en vershoudfolie verstopt. Het was wel aangenaam ironisch dat zijn poging om haar leven te saboteren tot de ontmoeting met haar vriendje had geleid.

Ze herinnerde zich die dag nog goed: het was niet alleen haar eerste keer in de kantine geweest, maar ook haar eerste keer in een kantine. Haar eerste indruk ervan kwam grotendeels overeen met wat ze verwacht had: blauwe dienbladen en geel voedsel – patat, knoflookbrood, kalkoenburger. De enige warme vegetarische optie was bloemkool met kaas geweest, dus die had ze gekozen, met waterige worteltjes. Ze had betaald en vervolgens gekeken waar ze kon gaan zitten, in het besef dat ze dit moment ook kende – dat ongemakkelijke op zoek gaan naar een plaats, half achteloos rondkijkend. Het had iets geruststellends om eindelijk deel te nemen aan die algemeen bekende rituelen. Niemand had haar uitgenodigd om erbij te komen zitten. De enige andere die alleen zat was Kit Lintel geweest, welbekend op school, maar niet welbemind. Kit deed aan parkour, of zoals hij het noemde: ‘de kunst van het bewegen’, in het vierkante trappenhuis van de parkeergarage bij school, en je kon hem vaak kaarsrecht op de hoek van een hoge muur zien staan met zijn armen uitgespreid als Christus de Verlosser. Ze ging aan een lege tafel zitten.

Het kostte haar moeite om door de toupet van kaas op de bloemkool heen te snijden. Het zag er vreselijk uit, maar toen ze eenmaal een hap in haar mond had, moest ze bekennen dat hier enig talent aan te pas was gekomen. Verbeeldde ze zich nootmuskaat? Ze maakte halfbewust een mmm-geluid. Het genieten van de bloemkool met kaas was het moment geweest waarop de feitelijke kantine zich had losgemaakt van de kantine in haar verbeelding. En toen had ze haar aanstaande vriendje naast zich zien staan, met een bord vol rundergehaktlasagne met patat en sla.

‘We hebben samen sociologie,’ zei hij, terwijl hij zijn dienblad neerzette. ‘Ik zie je wel eens fietsen, naar school. Dan rij ik langs met mijn auto. Ik ben Geraint.’ Een man van eenvoudige mededelingen. Zijn stem had dat fluctuerende in toonhoogte van de Llanelli Welsh, als een licht beschadigde cassette.

‘Hoi,’ zei ze, met haar hand voor haar mond, nog kauwend.

Dat was het. Dat was het enige wat hij nodig had gehad. Hij begon te eten. Ze had zichzelf tot dan toe nooit als een langzame eter beschouwd. Hij goot de lasagne naar binnen. Zijn tanden tikten het voedsel in het voorbijgaan aan, zoals je een langeafstandsloper aanmoedigt. Ze zag zijn keel op en neer gaan toen hij zijn vruchtensap dronk. In het algemeen verafschuwde ze carnivoren, zelfs degenen die alleen scharrelvlees aten, maar er was iets aan Geraint (wist hij eigenlijk wel dat lasagne vlees bevatte?) wat hem anders maakte.

Het was die dag tot een logistiek lastige stevige vrijpartij gekomen, dwars over de kuipstoeltjes van zijn Punto. Ze hadden niets van elkaar geweten en dat was ideaal. Vanaf dat moment vraten ze elkaar een of twee keer per week op, en dan vroeg hij na afloop of hij haar thuis mocht brengen en dan zei zij nee. Dat was het patroon. Ze wilde niet dat hij zag waar ze woonde, want ze wist dat hij dan anders over haar zou gaan denken. Toen hij uiteindelijk bleef aandringen op een reden zei ze: ‘Omdat mijn broer je zou proberen te vermoorden’, wat niet helemaal gelogen was. Sinds Albert een slakachtige zuigzoen op haar hals had ontdekt, had hij dreigementen geuit: ‘Zeg wie je bloed opzuigt, ik zal niet rusten voor ze een staak door hun hart hebben.’

==

Patrick zat boven op het platte dak. Zijn benen bungelden over de rand en hij zat met zijn rug tegen het vrijstaande bad, dat het grootste deel van het jaar een fluwelige groene vijver was, soms vergeven van de kikkerdril. Naast hem lag een videoband met het opschrift Is reclame slecht? Er hing een aureool van bladluizen om zijn hoofd. Hij bleef daar heel lang zitten, en terwijl zijn handen gevoelloos werden van de kou liep hij in gedachten de stadia na die hem tot hier gebracht hadden.

Acht dagen geleden had Don hem na het eten apart genomen, was met hem bij de kachel gaan zitten en had wat opbouwende feedback gegeven op de maaltijd die Patrick zojuist had bereid. Dat kon hij op zichzelf nog wel door de vingers zien, omdat – volgens Patricks psychologie van de koude grond – Don alleen neerbuigend werd als het slecht ging in zijn persoonlijke leven. Het was Patrick opgevallen dat Don in periodes dat zijn huwelijk onder druk stond mensen op een agressieve manier aanspoorde om bijvoorbeeld hun recyclingproces te stroomlijnen. Maar aangezien dit keer niemand Don en Freya ruzie had horen maken, was het onduidelijk wat de katalysator was geweest. Er waren geen grote problemen: de gemeenschap stond er financieel goed voor (voornamelijk dankzij Patrick, dat wel) en Dons stilzwijgende leiderspositie was allang niet meer het aanvechten waard. Dus toen Don zijn hand op Patricks schouder had gelegd met de woorden: ‘Ik dacht dat je misschien wel geïnteresseerd was in wat feedback op je tajine’, had Patrick gevraagd of er misschien iets was waar híj over wilde praten, waarop Don zijn wenkbrauwen had gefronst alsof hij het niet begreep.

Na die feedbacksessie, waarin Don geopperd had dat Patricks smaakpapillen misschien waren aangetast door alle wiet die hij rookte, was Patrick, trillend van een puur soort vernedering zoals alleen Don die teweeg leek te kunnen brengen, over het erf, langs de werkplaats en door de tuinderij teruggelopen naar zijn geodetische koepel, die – met zijn vele panelen – voor Patrick opeens de droefgeestige aanblik bood van een deels leeggelopen voetbal, in een hoek geschopt en vergeten. Eenmaal binnen was Patrick met zijn one-hitter op de bank gaan zitten tot die te heet was geworden om nog zonder handschoenen vast te houden, wat zijn gebruikelijke manier was om te ontstressen.

De volgende ochtend was hij met zijn ogen niet zichtbaar open naar de droogkast onder de trap gelopen, waar hij zijn verse milde eigen kweek te drogen legde, en had ontdekt dat er niets meer lag. Dat was niet zo erg, want hij verwachtte die middag een bezoekje van Karl Orland. Karl was een singer-songwriter en steelgitaarman die zijn manier van leven financierde door zakjes wiet te verkopen. Maar Karl Orland kwam niet. Patrick had gehoopt dat een van de wwoofers of dagvrijwilligers een paar grammetjes had die hij kon kopen. Hij ging rond om het te vragen, waarbij hij ervoor zorgde de mensen alleen in een besloten ruimte te benaderen, want hij wilde niet dat Don hem zag ‘praten met andere mensen’ en dan zou denken dat dat het gevolg was van een van zijn verbetersuggesties. Maar de hele boerderij stond droog, er was zelfs geen pijpsmeer.

Die avond had Patrick zijn met houtsnijwerk versierde rookkistje leeggehaald en genoeg restjes gevonden voor een joint. De volgende ochtend rookte hij de peuken uit zijn staande CN Tower-asbak. Die avond schraapte hij de hoorn van zijn ijspijp uit en kauwde op de teerachtige smurrie. En toen was er niets meer. Oké, dacht hij, dan rook ik een paar dagen niet. Tenzij Karl nog komt.

De eerste twee dagen was het goed gegaan en ervoer hij een hernieuwde energie, iets van oog-handcoördinatie en een vleugje kortetermijngeheugen. Hij bleef wel bij Don uit de buurt, want hij vreesde dat die in de gaten zou hebben dat hij nuchter was en dat hij hem dan bemoedigend tegen zich aan zou drukken.

Op de ochtend van de derde dag waren er op de zolder in Patricks hoofd tl-lampen aangegaan. Afgedankte herinneringen. Kartonnen dozen, eentje met het opschrift ‘mijn versie van de gebeurtenissen’ en eentje met ‘kennis om door te geven’. Hij besloot dat Don hem al veel te lang het gevoel had gegeven dat hij de kinderen niets waardevols te leren had. Dus begon hij lesplannen te maken. ‘Inleiding tot het politieke spectrum’. ‘Klassedenken in het moderne Engeland’. ‘De uitvinding van de puber’. ‘Is reclame slecht?’

Op de ochtend van de vierde dag was hij boos wakker geworden. Hij was al jaren niet meer boos geweest. Hij vond jonge mensen – daarmee bedoelde hij wwoofers, mensen van in de twintig – verschrikkelijk.

Op de ochtend van de vijfde dag begon er voor het eerst – het ergste van al zijn symptomen – seksueel verlangen te knagen. Hij was in zijn groene fleecetrui en rubberlaarzen de koepel uit gelopen, en toen hij langs de zaaibedden kwam, zag hij Janet, met een oorlogswerkhemd en vingerloze handschoenen aan, het haar opgestoken met eetstokjes, omgeven door een groepje enthousiast ogende jonge vrijwilligers. Ze had een van haar eigen kettingen om.

Janet was een van de oprichters van de gemeenschap en had een succesvol postorderbedrijf – Modeplichtig – dat exclusieve, zelfgemaakte proto-gothic recyclingsieraden verkocht: oorbellen van dagboeksleuteltjes, kettingen gemaakt van verbrijzeld autoruitglas, antieke medaillons met fotootjes van kijkoperaties in de dunne darm. Haar werk werd internationaal verkocht. Modetijdschriften vonden het prachtig dat ze de helft van het jaar in een commune woonde en het tijdschrift Elle had over haar geschreven, zoals Patrick zag wanneer hij haar van tijd tot tijd op internet opzocht: ‘Van horticultuur tot haute couture, haar beide manieren van leven worden beheerst door de seizoenen.’ Ze had in diverse interviews gezegd dat de gemeenschap ‘haar geestelijk gezond hield’. Af en toe kwam er een groupie op bezoek, gewoon om een paar dagen onder haar modieuze bevel de gereedschapsschuur schoon te maken. De afgelopen tien jaar had ze april-september in de gemeenschap doorgebracht en oktober-maart in Bristol, waar haar atelier was. De helft van wat ze verdiende in de helft van het jaar dat ze niet in Bristol zat, ging naar de gemeenschap. Don had Patrick een exemplaar van The Wasteland gegeven waarin de eerste paar regels waren gemarkeerd, als toespeling op het feit dat ze in april steeds meedogenloos terugkeerde, creatief en gezond, haar werk en privé perfect in balans, aardigheidjes uitdelend uit het assortiment van het afgelopen seizoen. Deze laatste keer was ze teruggekeerd met een vriend. Na jaren van mislukte relaties met politiek vooruitstrevende mannen uit haar directe omgeving was daar nu Stephan, die in Clifton woonde en een exponent was – en er trots op was een exponent te zijn – van de zegevierende vrijemarkteconomie. Dat was althans Patricks theorie. Hij kon het niet uitstaan dat hij een theorie nodig had. De zes maanden per jaar dat Janet weg was, waren nooit helemaal genoeg om haar te vergeten. Zelfs met het getemperde libido dat zijn bong in stand hielp houden, vond hij in het voorjaar toch steeds weer groene scheuten van seksueel verlangen. Het hielp niet dat ze hem cadeautjes gaf – dit jaar een zegelring met een brandijzer in plaats van een familiewapen.

Die ochtend hoorde hij haar in het voorbijgaan tegen de wwoofers zeggen: ‘Zo’n late vorst is acuut dodelijk voor overgeplante tomaten, aubergines en pronkerwten en betekent voor uien, broccoli en boerenkool de intensive care...’ Cloches, dekens, achtergelaten jassen, kleden en stukken zeildoek lagen boven op elkaar op het erf, klaar om de groenten te isoleren. Hij zag haar warme adem condenseren terwijl ze de jonge mensen aan het werk zette.

Het kwam dus goed uit om afleiding te hebben in de vorm van zijn belangrijke les over reclame aan Albert en Isaac – tenminste, totdat Don zich ermee had bemoeid en met zijn ideologische spierballen was gaan rollen, waarna Patrick naar het platte dak was vertrokken om af te koelen. Dat was een paar uur geleden. Zijn handen waren nu zo koud dat hij ze niet goed meer dicht kon krijgen.

Hij hoorde Don op dit moment niet uit het raam klimmen. Wel voelde hij even later een hand op zijn schouder toen Don zich liet zakken en naast hem op de rand van het bitumen dak ging zitten.

‘Ik vroeg me al af waar je was. Het spijt me echt als ik je daarstraks in verlegenheid heb gebracht, Pat – als ik dat gedaan heb, is het niet mijn bedoeling geweest – maar ik denk gewoon soms dat het beter is voor de kinderen om daar niet aan blootgesteld te worden.’

Patrick staarde voor zich uit naar de boerderij. Hij wilde niet dat Don zijn onbloeddoorlopen ogen zag. Het was essentieel om hem die voldoening niet te geven. Dus haalde Patrick, in nabootsing van zijn oude ik, zijn pijpje tevoorschijn, een geelkoperen one-hitter, en keerde Don zijn rug toe. Patrick droeg alle parafernalia nog steeds bij zich. Hij slaagde erin om met zijn verkleumde handen een zakje open te maken dat nu gevuld was met kersentabak. Hij trok er wat vanaf, stopte het in de pijp en drukte het aan.

‘Ik zag dat één van die dingen een autoreclame was,’ zei Don. ‘Een dure Saab. Dezelfde auto als waar die nieuwe vrijer van Janet in rijdt.’ Don maakte een retorisch hmmm-geluid, legde toen zijn hand op Patricks dij en probeerde een warm spottend lachje, maar het ging hem niet zo goed af, dat warme. Iedereen in de gemeenschap wist wanneer Janets vriend de oprijlaan op reed, omdat zijn auto, zoals Don had opgemerkt, klonk als de MGM-leeuw. De geodetische koepel lag vlak naast de oprijlaan, en het geluid van de motor liet Patricks boekenkast trillen wanneer hij langsreed.

‘Ja,’ zei Patrick recht voor zich uit starend. ‘Het is dezelfde auto.’

‘Het Is Gezien,’ zei Don met zijn Big Brother-stem, terwijl hij zijn ogen wijd opensperde. ‘Zo veel andere vrouwen hier, Pat. Ik zeg het nog een keer: laat de wiet een tijdje liggen. Herontdek dat gekke libido. Gooi die beroemde PK-charme weer eens in de strijd.’

‘Die is niet beroemd,’ zei Patrick. Hij haalde diep adem waarbij hij zijn schouders naar achteren duwde om zijn longen te openen.

‘Er zitten een paar wwoofers bij,’ zei Don, en hij wees naar een vrijwilligster in een driekwart spijkerbroek die bezig was onconventioneel gevormde komkommers te selecteren. ‘Woef.’

‘Je slaat de plank mis.’

‘Nog steeds gek op Janet, en hoe lang al? Als je niet zo veel shit zou roken, zou je het zelf ook in de gaten hebben.’

Voor Patrick was bijna niets zo ergerlijk als Don die ergens gelijk in had.

‘Niet waar.’

‘Nou ja, het is niet zo raar dat je nog steeds gek op haar bent, Pat. Ze is geweldig.’

‘Dat was lang geleden.’

‘Is er niet een uitdrukking over oude liefde die niet roest, of zoiets?’

Patrick beklopte zich om te voelen of er een aansteker in zijn borstzak zat. Hij viste hem eruit met zijn wijsvinger. Hij schermde de pijp met één hand af, stak hem aan en zoog alles in één keer naar binnen alsof het wiet was. Zijn longen brandden.

‘Ik heb het gevoel dat het niet makkelijk voor je is om Janet met zo iemand te zien,’ zei Don. ‘Zie je een beetje van je oude ik in hem?’

Patricks borst bonsde. Hij hield het nog een paar seconden vol en liet toen de rook ontsnappen in de vorm van een megafoon, die hij bij Don vandaan blies.

‘Het zal wel makkelijker zijn om over een reclame voor de auto van haar vriend te praten dan om over haar te praten.’

‘Ik ga nu,’ zei Patrick, en hij klopte zijn pijp uit tegen de rand van het dak, stopte hem in zijn zak en stond op. Hij wankelde een beetje van de duizeligheid. Als hij zou vallen, had hij meer dan genoeg hoogte om zijn bijna haarloze schedel te laten openbarsten. Achter hem klonk het geluid van een auto die met te veel gas het erf op reed.

Don pakte Patricks hand beet.

‘Ik heb je.’

==

Na de kantinelunch met Geraint, die haar opnieuw had verbluft met het charisma van zijn eetlust, gingen ze samen naar sociologie. Op de een of andere manier was hun leraar erachter gekomen dat Kate een ongewone opvoeding had gehad. Dat was geen goed nieuws. Ze waren bezig met Emile Durkheim, die de samenleving als een collectief bewustzijn beschouwde. Durkheim zei dat een collectief overeengekomen moraal in stand werd gehouden door mensen die zich afwijkend of onconventioneel gedroegen, en dat zonder mensen die de grenzen van het gedrag opzochten de samenleving ineen zou storten, en hoe kon er een kerngezin bestaan zonder het tegenovergestelde, en wilde Kate daar misschien nog iets aan toevoegen?

‘Ik denk dat mensen het prettig vinden om te weten dat ergens iemand een andere manier van leven uitprobeert,’ zei Kate, ‘zodat ze dat zelf niet hoeven doen.’

‘Nog voorbeelden uit je eigen leven?’

Ze voelde Geraints blik in haar nek.

Toen ze na de les naar het fietsenhok liep regende het hard.

Geraint kwam aangereden in zijn witte Fiat Punto met rode vierpuntsgordels. Hij had hem laten reinigen. De regen gutste van de capuchon van haar regenjack. Hij stapte uit de auto en terwijl de regen de schouders van zijn kobaltblauwe MELK IS HEERLIJK-T-shirt donker kleurde, zei hij: ‘Je hebt geen keus. Ik geef je een lift naar huis.’

Hij hielp haar het voorwiel van haar fiets te halen. Nadat hij de bank naar beneden had geklapt, wurmden ze de fiets in de auto, en hij zei geen woord toen er een veeg kettingsmeer op een van de hoofdsteunen kwam. Tegen de tijd dat ze zelf in de auto zaten was hij doorweekt. Hij haalde een cd-tas uit het handschoenenkastje en gaf die aan haar.

Ze reden weg en ze bekeek zijn muziekverzameling, velde een oordeel over hem, voelde zich daar meteen schuldig over en nam het haar ouders kwalijk dat ze haar zo kritisch hadden gemaakt. Vervolgens zette ze Sean Paul op. Geraint knipte tamelijk knullig met zijn vingers en was mogelijk ontzettend leuk. Er liep een snoer van ontstoken poriën rond zijn hals, als een kettinkje. Zijn gezicht glom van de nattigheid. Hij reed, vond ze, op een welgestelde manier, met zijn handen zachtjes op het deels leren dikstammige stuur – handen die niet grepen maar plat rustten, behalve de toppen van zijn vingers, die gebogen waren, zoals je je handen op de schouders van een vreemde zou leggen tijdens een polonaise.

‘Waar kwam die vraag vandaan, bij sociologie?’

Het had geen zin om het nog langer te verbergen. Als ze het dan toch ging zeggen, dan maar recht voor z’n raap: ‘Ik ben opgegroeid in een commune. Ik ben nooit naar school geweest.’

Ze had gehoopt op een heftigere reactie; hij hield de auto op de een of andere manier op de weg.

Niemand in de gemeenschap gebruikte ooit het woord ‘commune’, ze gebruikten het woord ‘gemeenschap’. Het woord ‘commune’ had een speciale en gevaarlijke kracht, en bij veel kracht hoorde veel verantwoordelijkheid. Geraint ging rechter in zijn stoel zitten en probeerde nonchalant te doen. Ze kwamen langs het kleine vliegveld van Gower op het moment dat er een tweedekker opsteeg. De schapen langs de weg oogden grijs.

‘Ik ben een keer naar een groot feest geweest van een commune in Brecon. Totaal gestoord. Een gozer stak zichzelf in brand. Jullie zullen ook wel heel wat gekken krijgen?’