JAN BROKKEN

De droevige kampioen

roman

Uitgeverij Atlas Contact

Amsterdam/Antwerpen

© 1997, 2012 Jan Brokken

ISBN 978 90 254 4066 4

NUR 301

www.janbrokken.nl

www.atlascontact.nl

Moeder, kus

mijn eiland voor me.

Dek het toe.

Bid dat het nooit

wakker wordt.

Graffiti op een blinde muur

in Otrobanda, Curaçao

Droevig eiland droevig volk

droevig eiland in de kolk

van de maalstroom van de maalstroom

droevig eiland zonder tolk.

Cola Debrot, Dec ’69

Voor Robert, fugitivus errans

Met dank aan Aart, Eric, Charlotte

De meeste feiten in dit boek zijn aan de werkelijkheid ontleend, maar De droevige kampioen is een roman, en alle karakters zijn zodanig weergegeven dat ze geen enkele overeenkomst met bestaande personen vertonen, de politici Papa Godett en Miguel Pourier uitgezonderd, die onder hun eigen naam optreden.

1

Fichi Ellis

DE GROTE VERZOENER

Soms vraag ik me af of ik de enige ben die zich die dag nog herinnert waarop iedereen hem als een broer of een zoon of een minnaar in de armen had willen sluiten.

Een regenachtige novemberdag, kort na de finale van de US Open.

Tweeduizend bewonderaars stonden hem in de dampende hitte op te wachten toen hij met een toestel van PanAm op de luchthaven Hato arriveerde. Tweeduizend bewonderaars, plus de minister-president. Weet hij het zelf nog?

Populairder was hij nooit geweest; populairder kon hij nauwelijks meer worden. Niet op dit eiland althans, niet op de Antillen. De kranten noemden hem The Parera Kid. Wie wel eens in Parera is geweest, begrijpt de vertedering. Een joch uit Parera kon eigenlijk maar één ding in het leven. Mislukken. Hij daarentegen, hij werd zo luidruchtig toegekrijst toen hij de vliegtuigtrap afdaalde en voet op Curaçaose bodem zette dat hij zijn vingers in zijn oren moest stoppen.

Ik was de eerste die hem onder aan de vliegtuigtrap mocht zoenen. Persfotografen duwden me weg; ik ontnam het zicht op de Miss Universe en de Miss Deportivo, met wie hij samen op de foto moest. Het gedrang irriteerde hem; hij trok me naar zich toe en liet de schoonheidskoninginnen wachten. Op alle foto’s die toen genomen zijn, kijk ik hem aan alsof hij niet alleen mijn eer redt maar die van een half continent.

Ik had alle reden om trots op hem te zijn. Hij, mijn maatje, had in de Verenigde Staten op het hoogste podium mogen klimmen. Maar als ik hem toen niet zo opgehemeld had, zou hij zichzelf later niet zo hartgrondig zijn gaan haten. Het was verbijsterend: van de ene op de andere dag deed niemand meer normaal tegen hem.

Onder aan de vliegtuigtrap kon ik niet uit mijn woorden komen. Ik kende hem een jaar of zeven; als hij op het eiland was, zag ik hem om de andere dag. Het was alsof dat er plotseling niet meer toe deed. Door het gejuich van tweeduizend fans veranderde hij voor mijn ogen.

Ik stamelde dat de overgang wel erg groot was. De vorige keer dat ik hem op het vliegveld kwam afhalen, was ik de enige geweest. Hij grijnsde: ‘Ja, dat was na Nicaragua. Toen had je trouwens wel een cadeautje bij je.’

Hij hoefde me niet te vertellen wat ik op die bewuste dag had meegenomen. Ik vond het nog steeds te pijnlijk voor woorden. Hoe had ik me zo kunnen aanstellen? Het eigenaardige was dat ik, vrijwel meteen nadat ik het hem gegeven had, spijt voelde. Zo zou het steeds gaan; van alles wat ik voor hem deed, zou ik vroeg of laat spijt krijgen.

Ik moest plaatsmaken voor de gezaghebber. De gezaghebber moest plaatsmaken voor de voorzitter van de sportfederatie, de voorzitter van de sportfederatie voor een kluwen stewardessen. Hij kwam handen te kort; iedereen wilde hem aanraken. Geen wonder, hij zag er aantrekkelijk uit, en de pas verworven roem maakte hem met de minuut zelfverzekerder.

Nadat hij door de schoonheidskoninginnen was afgelebberd – de fotografen wisten van geen ophouden, tot vijf keer toe moest hij zich laten zoenen – trok ik zijn stropdas recht. Hij bedankte me door zijn kin heel even in mijn hals te drukken.

Drieëntwintig jaren zijn voorbijgegaan, en als ik eraan terugdenk, krijg ik opnieuw kippenvel.

Onder alle omstandigheden bleef hij hartelijk; misschien was dat wel het ware geheim van zijn populariteit. Successen boeken is niet het allermoeilijkste, men moet je die successen ook gunnen. Hem wilde iedereen als vriend. Het eigenaardige was dat hij in het dagelijkse leven juist alle mogelijke moeite deed om zich aan niemand te binden.

‘Ik wil winnen,’ zei hij een keer tegen me. ‘Wanneer je werkelijk wilt winnen, ben je alleen.’ Hij leed daar niet bovenmatig onder; hij beschouwde zichzelf als een eenling, als iemand die zijn eigen weg moest gaan om het hoogste te bereiken.

Buiten zijn ambities interesseerde hem bitter weinig; wanneer het moest, zette hij alle gevoelens opzij. Achter die warme glimlach van hem ging een kille doorzetter schuil. Hij was in veel opzichten dubbel… maar wie is dat niet?

Over een rode loper liep hij naar de aankomsthal. Aan weerszijden stonden de jeugdspelers opgesteld van de club waarvoor we beiden uitkwamen. Hij gaf ze allemaal een hand. Een jochie viel flauw. Achter de hekken rond de landingsbaan yelden honderden tienermeisjes: ‘Riki, Riki, yeahh, yeahh, yeahh.’

In de VIP-room sprak de minister-president hem als een volksheld toe. ‘Een diarree van stereotypieën,’ zou hij er later over zeggen. De minister van Onderwijs noemde hem een voorbeeld voor de jeugd; gedeputeerden informeerden hoe ze voor het volgende grote toernooi in de States aan vrijkaarten konden komen. Hij was uitgebreid op de Amerikaanse televisie geweest, en dat verhief je onmiddellijk tot fenomeen, in die tijd.

Op de persconferentie vroeg een radioreporter of hij zich ook inderdaad een voorbeeld voelde. Hij reageerde met een afwezig knikje. Volgende vraag: welke raad hij zijn leeftijdgenoten kon geven? Hij verschoot niet van kleur toen hij zei: ‘Maak je school af. Stay in school. Stay out of drugs.’ Hij wist het perfect te brengen.

Op weg naar de open auto die hem naar het huis van zijn grootmoeder zou rijden, moest hij met een viltstift handtekeningen op armen, schouders, ruggen en dijen zetten. Vrouwen van de leeftijd van mijn moeder schreeuwden: ‘We love you Riki, we love you Kid.’ Een enkele moeder profiteerde van het gedrang en kneep hem stiekem in de billen.

Op het parkeerterrein speelde een orkest de inderhaast gecomponeerde tumba The Kid from Parera, waarvan midden in de nacht een bandje was gemaakt. De tape was de hele morgen door de verschillende radiostations uitgezonden. Als je de tumba twee keer had gehoord, kende je de tekst uit je hoofd. Het zou de hit van december worden, en de meezinger van het carnaval.

In de cabriolet moest ik links van Riki plaatsnemen. Mike Kirindongo kreeg de rechter plaats toegewezen. Mike had nooit van Riki kunnen winnen en zou tien jaar lang de onverbeterlijke nummer twee blijven. Toch kon je hem alleen kwaad krijgen door Riki openlijk af te vallen. Ze waren samen naar een trainingskamp in Nederland gestuurd, ze hadden samen in China gespeeld, in Hongarije, in Peru, in Sarajevo. Mike beschouwde Riki zo’n beetje als zijn grote broer.

In de auto zei Riki tegen Mike: ‘Het was klote in de States. Volgende keer gaan we samen. Kan ik tenminste tegen iemand kankeren.’ Na zo’n opmerking leek Mike alle nederlagen op slag te zijn vergeten. Het ontbrak hem aan rancune, hij slaagde er nooit in de rivaal van Riki te worden. En Riki maakte daar handig gebruik van. Want Riki was altijd met strategie bezig.

Op de voorbank nam mevrouw d’Olivieira plaats, de eerste trainer van Riki. Ze wilde natuurlijk weer héél gewoon doen, en wanneer zij gewoon deed, werd het om de een of andere reden parmantig. Ik heb nooit goed begrepen waarom iedereen zo dol op haar was. Riki vereerde mevrouw d’Olivieira alsof hij zijn successen alleen aan haar te danken had, en tegelijkertijd werd hij kregelig wanneer ze zich alweer met hem bemoeide. Toch kroop hij voor haar, als voor een meedogenloze moeder.

De tweede broer van Riki, Len, wilde als laatste in de auto klimmen, maar als het om zijn broers ging, was Riki onverbiddelijk. Hij riep: ‘Alle familie in de volgauto’s.’ Ik was denk ik de enige die het niet als een grap opvatte.

Achter onze auto formeerde zich een karavaan van sportauto’s en motoren. De stoet kwam onder het geloei van sirenes in beweging. In de verte klonk nog vaag het volkslied dat die middag wel vijf of zes keer door de harmonie van Santa Martha werd geblazen.

Het duurde uren voor we in Cornet waren, de wijk waar de grootmoeder van Riki woonde. Overal stonden bewonderaars langs de kant van de weg, overal werd Riki toegezongen, overal werden blauwe en gele ballonnen opgelaten, de kleuren van onze vlag. De optocht had veel weg van de grote carnavalsparade.

Mevrouw d’Olivieira drukte het op de voorbank plechtiger uit.

‘Dit is,’ zei ze, ‘dan eindelijk het feest van de verzoening.’

Voor deze ene keer had ze gelijk. De dertigste mei leek vergeten, voor het eerst sinds de opstand van ’69 hadden we weer een held. Een held die we allemaal konden toejuichen, of we nou van slaven, koelies of heren afstamden. Je zag het aan degenen die in de auto zaten; ikzelf had een bruingele huid, Riki een bruinzwarte, Mike een donker-donkerzwarte. En mevrouw d’Olivieira was wit. Joods wit, welteverstaan.

Aan alle lantaarnpalen van Cornet hingen vlaggen. De meeste bewoners van de wijk waren die morgen om vier uur opgestaan om de dofste schuttingen een lik verf te geven en de podia voor de orkesten te timmeren. De grootmoeder van Riki zat in een met bloemen afgezette fauteuil op de voorporch.

Bij het hek nam Tonio Lzama Lima, de fameuze dubbelkampioen, zijn neef in de armen. Het was het enige moment dat ik Riki ontroerd zag. Hij had de hele middag gelachen, soms uitbundig, meestal met een hand voor zijn mond, een enkele keer achter zijn kiezen. Ik kende hem goed genoeg om te weten wat hij dacht. ‘Vandaag hosanna, morgen hoon.’ Hij analyseerde zijn roem zoals anderen zich afvragen hoe ze verkouden zijn geworden. Maar toen zijn oom Tonio hem in de armen nam, haalde hij zijn neus een paar keer op en schudde het hoofd, alsof hij niet goed geloven kon wat hem overkwam. Hij duwde zijn oom ten slotte weg, liep op zijn grootmoeder af en gaf een smakkende pakkerd op de duizenden rimpels van haar wang.

Welita Flora bleef waardig. ‘Ik ben het gewend met kampioenen om te gaan,’ riep ze met haar rondborstige Venezolaanse trots tegen de buren. ‘Je moet ze alleen met eten verwennen. Voor de rest willen ze straf.’

Het feest duurde tot het de volgende morgen licht werd. De enige die er niet van genoot was Riki Marchena. Hij had een uitgesproken hekel aan dansen, een bizarre afwijking voor een Antilliaan.

Halverwege de nacht viel hij op de bank in de zijkamer in slaap. Niemand miste hem. Het feest ging even luidruchtig door; op het erf en de verschillende straten van Cornet speelden vijf salsa-orkesten.

Ik ging tegenover hem zitten. Misschien had ik hem wakker moeten maken. Misschien had ik hem toen moeten opbiechten hoeveel ik van hem hield. Maar ik bleef stil voor me uit zitten kijken, en het enige wat ik deed was zijn geur opsnuiven. Zijn geur.

Soms, tegen het eind van een gemengd dubbel, legde ik mijn hand even op zijn klamme arm. Na afloop van de wedstrijd rook ik in de kleedkamer aan mijn vingers. Zo zal hij ruiken, dacht ik dan, als hij me op een warme vochtige middag de kleren van het lijf rukt.

Na zoveel jaren wil ik het best toegeven. Alleen al van zijn zweetlucht raakte ik opgewonden.

2

Mumu Beaujon

MAAK ZE MAAR DOOD

Hij stinkt.

Gisteren kwam hij weer op ons af.

Hij wilde de auto van mamma wassen. Wil-ie altijd wanneer we bij het Saliña Shopping Center parkeren.

Mamma heeft een G.M.C. Jimmy. Een hele grote wagen. Kan-ie tien gulden vragen voor een wasbeurt. Veel hoor. En mamma geeft het hem!

Behalve gisteren. We hadden gewoon geen tijd gisteren.

‘Doe alleen de ramen/ zei mamma.

Maar hij wilde de hele auto doen. En zeuren! Het hield niet op.

Op een gegeven moment werd ik het zat. Ik stapte uit en zei: ‘Je stinkt man.’

Hij keek me aan met die troebele ogen van hem. Hij deed een paar stappen, zwaaide op zijn benen.

‘Je bent vies,’ zei ik. ‘Als ik er zo uitzag, zou ik de school niet eens binnen mogen.’

Hij hoestte. Dat deed hij ook weer zo goor; hij gaf een hoop slijm op. Toen hij het weggespogen had, vroeg hij hoe ik heette.

Slap hoor. Wanneer je uitgescholden wordt, ga je toch niet vragen: hoe heet je?

‘Muriel Beaujon,’ zei ik. ‘Mag je direct weer vergeten. Iedereen noemt me trouwens Mumu.’

‘En hoe oud ben je, Mumu?’

En waar woont Mumu?… En hoeveel broertjes en zusjes heeft Mumu?…

Dacht-ie nou echt dat hij me daarmee in de luren kon leggen?

‘Ik ga jou niet aan je neus hangen hoe oud ik ben. Jij bent gewoon een choller. En een choller stinkt.’

Hij schudde het hoofd. Als een zielepoot. Bijna had ik meelij met hem gekregen.

‘Wie heeft je verteld dat ik een choller ben?’

Hij nam me in de maling.

‘Dat kun je toch gewoon zien,’ riep ik. ‘Je bent hartstikke mager, je kan niet meer op je benen staan, je bent vies, je zwerft over straat, je wast auto’s. Dan ben je toch een choller?’

Hij vroeg hoe ik daarbij kwam. ‘Chollers stelen,’ zei hij. ‘En ik heb nog nooit in mijn leven iets gestolen.’

Hij durfde wel hoor. Wat een lef zeg. Niet stelen?

Ik riep: ‘Ach toe nou. Alle chollers zijn dieven. Ze ontvoeren zelfs kleine kinderen om aan geld te komen. Weet je wat ze met chollers zouden moeten doen?’

Op het asfalt zag ik een torretje lopen. Ik zette mijn schoen op dat beestje. Ik draaide een paar keer met de punt van mijn zool zodat ik het torretje kon horen kraken.

Krak. Krak.

‘Dat zouden ze met chollers moeten doen. Met alle chollers.’

Toen hoefde-ie zelfs de ramen van de auto niet meer te lappen. Weg was-ie.

Ik stapte in en zei tegen mamma: ‘Klaar is Kees. En nou opschieten. Anders komen we te laat.’

Mamma schudde het hoofd. Ze zei dat ik óók tegen arme of zielige mensen aardig moest doen. Dat was nou echt weer mamma.

‘Als iedereen nou gewoon eens een beetje hard was,’ zei ik tegen haar. ‘Dan zouden er hier op het eiland helemaal geen chollers rondlopen.’

Ze zuchtte diep.

‘O Mumu. Je bent negen. Een meisje van negen mag ook wel eens lief zijn.’

Toen hield ik mijn mond maar. Lief zijn, dat verlangen ze van je. Maar is de wereld lief?

3

Mike Kirindongo

DE GRILLIGE MEESTER

Hij kwam nooit naar me kijken wanneer ik speelde. Nooit. Tijdens de training gaf hij me soms een paar aanwijzingen. Daar bleef het bij. Hij wilde een vriend niet voor het hoofd stoten; hij prees mijn uithoudingsvermogen en deed er verder het zwijgen toe. Toch wist ik precies hoe hij over mijn spel dacht. Hij vond het saai. Oerdegelijk en voorspelbaar. Het inspireerde hem niet.

Iedere partij moest voor hem uit verrassingen bestaan. Uit flitsende momenten, begeesterde. Maar ook: uit dramatische dieptepunten. Want juist die maakten je venijnig, en hij was er vast van overtuigd dat het mooiste spel uit boosheid voortkwam.

Ik heb weinig wedstrijden van hem gemist. Aan de meeste toernooien deden we samen mee; als ik mijn partij had afgewerkt, haastte ik me naar de zijne. Hij was een creatieve speler. Van iedere wedstrijd maakte hij iets bijzonders, ook als hij verloor. Zijn tegenstanders geloofden soms hun eigen ogen niet; hij toverde met ballen, hij liet ze verdwijnen, als manna uit de hemel vallen, hij bedreef magie.

Het merkwaardige was dat hij altijd met hetzelfde materiaal speelde. Ikzelf wisselde nog wel eens van soort rubber. Lange noppen. Korte. Hij speelde onveranderlijk met glad. Het vindingrijke kwam uit zijn hoofd. Hij was als een schaker, hij zon op gewaagde openingen en overrompelde zijn tegenstander met een uitgekookte, snel wisselende strategie.

Hij was bang om te verliezen. Je zag het aan hem. Als hij op verlies stond en het tij met geen mogelijkheid kon keren, begon hij over zijn hele lichaam te trillen. Voor verveling was hij nóg banger. Zonder afwisseling hoefde het leven voor hem niet geleefd te worden; in de verveling zag hij het voorteken van de dood.

Hij keek. Hij struinde de toernooien af. Voor inventieve spelers trok hij uren uit. Hij bestudeerde ze van links en van rechts, van achteren en van voren. Hij maakte aantekeningen in het kleine blauwe notitieboekje dat hij in de broekzak van zijn trainingspak had zitten. In de loop der jaren heeft hij talloze van die boekjes volgeschreven. En volgetekend. Van iedere situatie die hij ongewoon vond, maakte hij een schets.

Mijn interesse hield op een gegeven moment op, de zijne nooit. Hij kon even intens naar een speelster van veertien kijken als naar 2001 A Space Odyssey, de film van Stanley Kubrick die hij geloof ik wel dertig keer heeft gezien. Over zo’n kind zei hij dat ze nog niet verpest was door een coach.

Ik vermoed dat zijn eigen creativiteit juist door een gebrek aan begeleiding begonnen is. Hij was een paar jaar ouder dan ik; toen hij zijn eerste wedstrijden speelde, moest de eerste professionele trainer nog naar het eiland komen. Hij leerde het van Diane d’Olivieira, die vol goede wil was maar tijdens de trainingen maar wat aanmodderde. Diane speelde haar laatste wedstrijden in de jaren veertig; van de nieuwste technieken wist ze nagenoeg niks. Die nieuwe technieken ontdekte Riki zelf, door erover te lezen en door zoveel mogelijk wedstrijden bij te wonen.

Het moet ook in zijn karakter hebben gezeten. Tijdens de reizen die we samen maakten was hij honderd maal nieuwsgieriger dan ik. In Peking leende hij de fiets van een tolk en reed veertien kilometer de stad door naar een tempel waarvan hij slechts één detail wilde zien: de geglazuurde paarsblauwe dakpannen. In Budapest moest hij per se iets van Liszt horen in de concertzaal van het conservatorium. Ik ging met tegenzin met hem mee, ik vond muziek die je niet kon meestampen geen muziek voor Antillianen.

Wij kwamen uit een totaal andere wereld; toen we naar Budapest reisden, drong het pas tot ons door dat er zoiets als een IJzeren Gordijn bestond. Bij de grens moesten we de trein uit omdat we geen visum hadden; twee dagen later zaten we nog steeds op het politiebureau. De koudste dagen uit mijn leven; na dat avontuur kon Liszt me gestolen worden.

Stapt hij na afloop van het concert ook nog eens op de pianist af. En maar vragen… Hoe hij zijn vingers soepel hield? Hoe hij zich voor een concert concentreerde? Ik durfde hem niet meer aan te kijken. Riki en muziek? Hij kende twee deuntjes van Ray Barretto en een halve gitaarsolo van Jimi Hendrix, en daar had je het echt wel mee gehad.

Sinds die ontmoeting deed hij een uur voor een wedstrijd wollen wanten aan. Tikkeltje overdreven in de tropen. Een zekere excentriciteit was hem niet vreemd; anderen noemden het aanstellerij. Na afloop moesten die wanten weer aan. Langzaam opwarmen, langzaam afkoelen. Dat had hij van die Hongaarse pianist.

Hij was er altijd mee bezig en altijd op dezelfde bezeten manier. Als we samen aan een toernooi deelnamen, moesten we meestal in dezelfde hotelkamer slapen. Hoe vaak kwam het niet voor dat hij midden in de nacht opstond en aan het bureautje ging zitten om allerlei varianten op de serviceontvangst uit te tekenen?

Hij had geen rust. Geen dag. Geen seconde. Wat voor zijn spel gold, gold voor zijn leven. Hij moest er steeds weer variatie in aanbrengen. Niet alleen het ene na het andere meisje, ook het ene na het andere type meisje. Lichte huid, donkere. Aziatisch, Europees. Dun elastisch springerig, en dan weer De Dame met de Logge Dijen. Maar nooit zou hij één minuut van de training missen omwille van haar.

Bewondering is een mager woord. Hij verbijsterde me met zijn fabelachtige invallen. Ik kon uren naar hem kijken. De wereld heeft betere spelers voortgebracht, maar geen enkele wereldkampioen heeft me hetzelfde genot bezorgd als Riki. Niemand legde zoveel afwisseling in zijn spel en zoveel passie.

Ik kom nog altijd Peruvianen of Venezolanen of Panamezen of Colombianen tegen die zich een bepaalde service van Riki herinneren. Of een onnavolgbare serviceontvangst. In beide was hij een grillige meester.

Ik krijg nog wel eens een brief van een oudspeler uit Kenia of Egypte met de vraag: wat is er toch met Riki Marchena gebeurd?

Dat hij het later in de wijsgerige richting zocht, kwam voor mij niet als een verrassing. Hij nam niets als vaststaand aan. Waar hij vandaag succes mee had, zette hij de volgende dag op losse schroeven. Hij zei eens tegen me: ‘In mijn gedachten ben ik meestal alleen.’ Ik vond dat vroeger een raadselachtige zin. Maar ik geloof dat ik langzamerhand begrijp wat hij ermee bedoelde.

4

Riki Marchena

ALS DE DUIVEL GELIJK HEEFT

De ene heeft het wegdraaiende oog van een syfilislijder, de andere zwalkt over straat alsof hij sinds de moederborst niks anders dan rum heeft gezopen. Boeven zijn het. Gore boeven.

Ze zitten al dagen achter me aan. Ik weet niet wat ze van me willen. De kleinste van de twee is nogal trots op zijn mes, zo’n kort vlijmscherp kuchú hulandées waarmee de vissers van Boca San Michiel barracuda’s kaken. Zijn maat houdt de vinger aan de trekker. Bij de geringste tegenspraak wipt hij die blafferd uit zijn broekzak. Nog geen achttien jaar oud, en loopt al met zo’n ding te zwaaien. Geen wonder dat dit eiland naar de verdommenis gaat.

Toen ik die knapen voor het eerst tegenkwam bij mijn vaste leverancier, vroeg ik wat ieder wellevend mens vraagt wanneer hij een vreemde tegen het lijf loopt.

‘Kon ta bai?’

Voor ik een behoorlijk antwoord kreeg, wees de langste van de twee naar mijn horloge. Uitgerekend die lange, met zijn lepe oog. Een horloge van een bijzonder duur merk. Had hij snel in de smiezen. Smalle gouden band. Een dameshorloge waaraan ik gehecht ben. Het was meteen vechten.

De kleine trok het mes. Hij verkeek zich op mijn kracht. Ik mag dan mager zijn, in mijn linkerarm heb ik de spieren van een bokser. Met mijn linkerhand hield ik hem in bedwang. Toen schoot zijn maat hem te hulp, en keek ik in de loop van een revolver. Hij hield dat ding zo dichtbij dat het staal mijn wenkbrauw streelde. Niet veel later voelde ik het kaakmes tegen mijn keel.

Ik verzette me niet langer. Si diabel tin rason, bo tin ku dun’é, zeggen we hier – ‘als de duivel gelijk heeft, moet je dat toegeven.’ Door de paniek van die knapen liep ik niettemin een snijwond in mijn hand op, en een paar minder diepe wonden in mijn armen.

Ze werden nerveus omdat ze het horloge niet snel genoeg van mijn pols konden krijgen. Na wat haastig gewriemel stelden ze zich tevreden met de puntjes base die ik net gekocht had. Wat me dubbel zo kwaad maakte. Word ik als de eerste de beste amateur gepakt, terwijl ik altijd mijn voorzorgsmaatregelen neem.

Ik koop alleen, ik rook alleen. Om niet afhankelijk te worden van één dealer, koop ik bij twee of drie verschillende leveranciers. Nooit blijf ik bij zo’n heerschap plakken. Bij leveranciers kom je dikwijls boeven tegen, en wanneer het vechten wordt, houden die lafbekken zich afzijdig. Want niemand heeft zijn leven zo lief als een dealer.

Gore, haveloze jongens, met de hebberigheid als geelzucht in hun ogen. Wat jij daar hebt, willen wij hebben… die mentaliteit… en als jij je daartegen verzet, prikken we je dood. Dood betekent voor dit soort knapen een haal met een kaakmes, of een kogel uit een revolver met een afgezaagde loop, en verder hooguit een paar bloedvlekken, als het tegenzit…

Ze maakten zich uit de voeten, ik krabbelde overeind. Naar de Eerste Hulp. De wond in mijn hand moest gehecht worden.

Terug naar Saliña, vier, vijf auto’s wassen in de trillende hitte, terwijl ik de hele morgen al had staan soppen en zemen…

De volgende morgen zaten ze weer achter me aan. Leepoog trok toen meteen zijn revolver. Guur ding om te zien. Even guur als het smoelwerk van die eikel.

5

Len Marchena

HET DEVIES VAN VADER

Mijn eerste herinnering.

Vader bracht Riki en mij naar school. We zaten met zijn drieën op de voorbank van de Pontiac. Het zou de eerste schooldag van Riki worden en hij trilde als een kolibrie. Het was alsof we hem naar een gesticht brachten, hij zou niet met de meester overweg kunnen, hij zou geen woord Nederlands kunnen leren. Hij wist het allemaal al van tevoren – Riki voorvoelde elk onheil dat op hem afstormde.

Vader sloeg zijn arm om Riki’s schouder. Hij kneep hem in de bovenarm en zuchtte alsof hij zelf weer in de schoolbanken moest plaatsnemen om het taaie Nederlands van de onbuigzame fraters te leren.

‘Blijf lachen, Riki,’ zei hij. ‘Dat is alles wat er van buchi ’pretu wordt verwacht.’

Ik herinner het me nog goed.

Riki probeerde te glimlachen, en ik vroeg me af: ‘Goh, zijn wij zwarte jongens?’

Ik was acht jaar, en had nooit eerder op de kleur van mijn huid gelet.

6

Riki Marchena

LA FUERZA DE LA BONDAD

De voordeur van mijn huisje dichtgespijkerd, met een paar planken. Ik zoek nog iets voor de ramen. In het ene raampje zit geen glas meer, in het andere een scherf. Het huisje grenst aan de straatweg. De raampjes mogen dan te klein zijn om erdoor naar binnen te klauteren, ze zijn groot genoeg om een arm door te steken, een hand, of een blafferd met een afgezaagde loop. Ik…

Ik ga altijd via de achterdeur naar binnen zodat niemand me ziet. Ik moet dan wel over een berg lege rumflessen klimmen. Mijn buurman lijdt aan chronische dorst. Komt door de zoute passaatwind, beweert hij zelf. Hij zit de hele dag op zijn porch te drinken en wanneer hij een fles heeft leeggezopen, gooit hij hem bij mij op het terrein, precies voor de achterdeur. Hij doet dat met een fluwelen worp, niet één fles is gebroken. Het heeft als voordeel dat ik de achterdeur nooit op slot hoef te doen, hij zit constant naar die deur te loeren om de curve van zijn worp te bepalen.

Tot die boeven me in de smiezen kregen, voelde ik me veilig in mijn huisje. Ik sliep er goed, onder het dak van plaatijzer, dat niet lekt. Voor die tijd sliep ik in de openlucht of in huizen waarvan het dak was ingezakt of weggeroest. In het regenseizoen werd ik steeds weer drijfnat wakker. Heb ik mijn hoest aan overgehouden die zo hartverscheurend klinkt dat alle honden uit de buurt ervan gaan blaffen.

Een afgedankt huisje. Ligt aan de weg die Paradijs van Cher Asile scheidt. Gaat enigszins schuil onder een divdivi die op sterven na dood is, heeft een luik in de zijgevel, een richel waarop bierflessen kunnen staan, en een afdakje dat grotendeels door de witte mieren is weggevreten. Ooit een snek geweest, vandaar dat boven de luifel in rechte letters LA FUERZA DE LA BONDAD is geschilderd.

Bij La Fuerza de la Bondad kon je kabritu eten en serbes drinken, zoals in dezelfde rechte letters op de zijwand staat vermeld. Door de verloedering van Paradijs en het geleidelijke verval van Cher Asile loonde de zaak niet meer. Toen ik een paar weken geleden de deur intrapte, kon ik me nauwelijks voorstellen dat er achter de houten wanden ooit smakelijke geitenboutjes waren gebraden. Het rook er naar kattenpies.

Van de buren hoorde ik dat de laatste eigenares een Venezolaanse was geweest, een dame op leeftijd die jaren geleden naar Marie Pompoen was verhuisd. Ik spoorde haar op, en verraste haar met enkele zinswendingen die kenmerkend zijn voor de bewoners van de moerassige streken rond het Meer van Maracaibo. Zij greep mij bij de schouders beet, en zij zou me als haar bloedeigen zoon omhelsd hebben als ik me die dag geschoren had. Maar dat had ik me al in geen weken.

Gaf niet. Ze maakte er geen enkel bezwaar tegen dat ik gratis, zonder enige wederdienst, in het huisje zou slapen waar zij vijfendertig jaar lang naar de roddels had moeten luisteren van de mannen die het grootste deel van de dag bij een snek rondhangen. Het enige wat ik haar moest beloven was dat ik voorzichtig zou zijn met vuur. De waterleiding naar het huisje is afgesloten, één vonk kan het einde van La Fuerza betekenen.

Binnen, waar niets meer aan een keuken of een kamer herinnert, hopen de vodden zich op. Ik neem altijd alles mee wat ik op mijn tochten aan kleding tegenkom. Ergens onder die vodden liggen grote stukken groen tapijt die ik voor een schijntje op de kop heb getikt. Ik slaap erop, zodat niemand ze kan pikken.

Toen ik pas toestemming van de Venezolaanse had gekregen om het huisje te betrekken, heb ik serieus overwogen om het op te knappen. Tapijt op de vloer, glas in de vensters, misschien zelfs een likje verf op de houten wanden en het plafond. Het is er nooit van gekomen.

Geen zin.

Tussen Havana en Tobago loopt geen man rond die zo lui is als ik. Het maakt me al doodmoe wanneer ik de veters van mijn gymschoenen moet vastmaken. Mijn koninkrijk is mijn matras. Ik vraag me nog altijd af hoe ik jaren achtereen zo’n afmattend leven heb kunnen leiden. Ik moet tien, twintig jaar geleden een compleet andere instelling hebben gehad.

Ik kan achtenveertig uur aan één stuk door slapen. Als ik wakker word, heb ik geen zin om op te staan. Goddank rook ik en krijg ik op een gegeven moment een onbedaarlijke trek in mijn pijpje. Zonder die verslaving zou ik nooit meer overeind komen.

Het vele slapen vat ik op als… als een langzame gewenning aan wat komen gaat. Het lijkt me steeds waarschijnlijker dat ik niet zo vreselijk lang meer te leven heb. Niet dat ik me rot voel of zo; ooit heb ik een afspraak met de Voorzienigheid gemaakt, ik zou eerlijk zijn, op voorwaarde dat Hij me voor ziekte en pijn zou behoeden. Ik moet zeggen, Hij heeft zich aan zijn woord gehouden. De echte ellende is me bespaard gebleven, ik ben bijna nooit ziek geweest en het heeft me aan niets ontbroken. Ik heb nooit honger geleden, nooit dorst, en als je weet hoeveel liter frisdrank ik op een dag wegslik, mag je gerust van een wonder spreken.

Toch zal ik het niet lang meer volhouden. Voor die boeven opdoken, voelde ik al aankomen dat ik weer eens te maken zou krijgen met lieden die het slechtste met mij voorhebben. Het geweld hangt hier als een onweerswolk in de lucht, en dat het zich op mij ontlaadt, mag nauwelijks bijzonder heten. Als er moeilijkheden dreigen, ben ik meestal de klos. Met hetzelfde gemak waarmee ik vroeger de aandacht van meisjes trok, weet ik nu met een enkel woord afgunst op te wekken. Ik ben eraan gewend, maar het zou me ditmaal wel eens fataal kunnen worden.

Als ik niet slaap, laat ik de belangrijkste gebeurtenissen uit mijn leven aan me voorbijtrekken. Ik vraag me af welke betekenis ze hebben gehad voor mijn ontwikkeling, ik maak de balans op.

Wat me opvalt is dat ik geen enkel heimwee voel. Ik denk aan de voorbije tijden als aan de metershoge golven voor de noordkust: zij zijn prachtig terwijl zij uiteenspatten. Het doet me niets wanneer ik een bepaald gezicht voor me zie, er komt geen nostalgisch waas voor mijn ogen, mijn wenkbrauwen gaan niet omhoog, en evenmin gaan ze nors of verongelijkt naar beneden. Er zijn mensen geweest die mij de zee hebben gewezen waarin ik verdrinken kon. Andere hebben mij de reddende hand toegestoken. Mooi. De goeden en de kwaden laten mij even onverschillig. Van mijn falen geef ik niemand de schuld, bij mijn verdiensten tel ik niets op. Ik ben al uit mijn lichaam getreden; wanneer ik aan mijn leven denk, is het alsof ik naar iemand anders kijk. Ik heb geen hoge dunk van mijzelf, waarmee ik beslist niet wil zeggen dat ik mezelf veracht. Waarom zou ik een hekel aan mezelf hebben? Ik ben wie ik ben, noch een held, noch een schurk.

Het enige wat me zorgen baart is dat ik op een verkeerde manier herinnerd zal worden. Doodgaan is ellendig, maar veel ellendiger is om voor niets geleefd te hebben. Ik wil niet een karikatuur worden, zoals de Hollandse weldoener uit Otrobanda, die zich een plaats in de geschiedenis van ons eiland wilde verwerven door de hoogstaande Europese cultuur onder ’t donkere weerbarstige volk te verspreiden. Hij liet een beeld in zijn voortuin plaatsen, een krijger te paard, door een fameuze Italiaanse beeldhouwer uit ijzer gesmeed, en het enige wat wij ons nog van deze cultuurheraut herinneren is dat hij ieder jaar, een dag voordat de processie ter ere van de Heilige Martha zijn huis passeerde, de enorme pik van het ijzeren paard schroefde.

7

Diane d’Olivieira

WAANZIN, ALS LICHTFLITS IN DE NACHT

Hij kwam hier afgelopen zondag. Tussen Saliña en Mahaai liggen welgeteld drie kilometers. Voor hem is dat langzamerhand een wereldreis. Hij zakte uitgeput op een stoel in de keuken neer en maakte drie flessen cola soldaat. Meestal drinkt hij twee keer zoveel; de meisjes in de keuken kunnen de flessen niet aangesleept krijgen. Hij begon aan een restje funchi van de vorige dag maar at het niet op. Hij trilde over zijn hele lichaam.

Ik vroeg of hij de auto’s ging wassen. Hij schudde het hoofd. Ik vroeg of hij niet een partijtje tegen Daniël wilde spelen, of tegen Micha, mijn tweede zoon. Micha zet meestal honderd gulden in, maar hij zei dat hij het geld direct weer kwijt zou raken. Aan het geteisem.

Zwarte vlekken in zijn gezicht. Bloeddoorlopen ogen. Bruine tanden. Vel over been, ingevallen wangen. In één week tijd was hij minstens twee kilo afgevallen. Korsten in zijn kroezige baard. Zwarte nagels. Een shirt dat in geen drie maanden gewassen was. Een slobberige broek met alle tinten bruin. Ik vroeg me af hoe vaak hij in die broek had gescheten.

De ene keer beweert hij dat de waterleiding naar zijn huisje is afgesloten, dat hij zich bij een vriend moet wassen en dat hij moeilijk iedere dag bij die vriend kan aankloppen; de andere keer dat hij geen geld heeft om zijn kleren naar de stomerij te brengen, en dat hij trouwens nooit in een spiegel kijkt omdat het hem geen donder kan schelen hoe hij eruitziet, dat hij alleen zijn binnenste een beetje zuiver probeert te houden, en dat hem dat al moeite genoeg kost.

Hij verzint de uitvluchten waar je bij staat.

Maar afgelopen zondag hing hij over de keukentafel heen en rilde alsof de gele koorts hem dubbel zo warm maakte als het buiten was. Mijn verpleegster, een alleraardigst meisje uit Suriname, vermoedde dat hij in de maling was genomen door een dealer en puur vergif had gerookt. Ik hield daar ook even rekening mee, hoewel hij volgens mij op een bepaalde manier voorzichtig blijft, ondanks zijn roekeloosheid. Zelfs wanneer hij een eind heen is, moet hij weten wat hij inhaleert en hoeveel; anders zou hij allang op het kerkhof liggen.

Ik was bang dat Igor hem zo zou zien. Mijn man wil hem niet meer op het erf. Hij heeft hem twee of drie keer in de tuin betrapt, blowend achter een boom. Igor is als de dood dat hij last krijgt met de politie. Ik begrijp dat wel, zijn voorouders moesten uit Roemenië, Rusland, Polen en Hongarije vluchten en ten slotte ook uit Colombia, een land waar ze zich aan het begin van deze eeuw beslist veilig voelden. Igor wil hier geen gedonder, want wat je ook op deze dorre rots kunt aanmerken, ons soort mensen wordt er al drie eeuwen met rust gelaten.

Laatst snauwde hij me toe dat ik die junk lang genoeg de hand boven het hoofd had gehouden. Net als vroeger, toen we pas getrouwd waren, moest ik een scène maken om hem op andere gedachten te brengen. Hij ging pas overstag toen ik gedreigd had om met mijn invalidenwagentje de vijver in te rijden. Aan één ding valt namelijk niet te tornen: zolang ik leef zal niemand in dit huis Ricardo Marchena de deur wijzen.

Ik draaide mijn rolstoel tot vlak bij de keukentafel. Op mijn strengste toon vroeg ik wat hem mankeerde. Om de een of andere reden blijft hij ontzag voor mij houden, ook al kan ik inmiddels zelf niet meer uit bed komen en moet ik door twee sterke armen in de rolstoel worden getild.

Hij wees naar de hechtingen in zijn hand en de verwondingen aan zijn arm. Hij was door een paar boeven toegetakeld. Ze wilden iets van hem, hij wist niet precies wat. Echte boeven. Sinds een paar dagen zaten ze achter hem aan.

Soms, wanneer hij geen cent te makken heeft, speelt hij wanhoop. Maar ditmaal niet. Ik zag de angst in zijn ogen. En de waanzin. Ik heb hem er al duizend keer voor gewaarschuwd: hij loopt door die crack niet alleen met z’n doodkist onder de arm, hij wordt er ook nog eens knettergek van.

Hij keek in zijn colaglas en mompelde: ‘Thans gaat gij pas uw weg der grootheid! Bergtop en afgrond – dat is thans in één besloten!’

Hij glimlachte, en zei dingen als: ‘Ach, geef mij toch waanzin. Waanzin, opdat ik eindelijk aan mijzelf geloof!’ Hij had het over delirium en stuiptrekkingen, over plotselinge lichtflitsen en duisternissen, over angst voor kou en hitte zoals nog geen sterveling ooit ondervonden heeft. Hij kreunde: ‘Laat mij jammeren en kermen en… en… en… kruipen als een dier: opdat ik maar geloof vind bij mij zelf!’

Ik wist waar hij dat vandaan had.

Waanzin als teken van uitverkorenheid. Waanzin als lichtflits in de nacht, als bron van kennis en inzicht.

Ik zei: ‘Je vergist je, Ricardo. Het heeft niets indrukwekkends. In het huis van mijn grootvader heb ik honderden gekken gezien. Je moet je ertegen wapenen.’¹

Vorige maand vertelde hij me zijn versie van het scheppingsverhaal.

De verboden vrucht waarvan Adam en Eva proefden, was natuurlijk niet een appel. Die vrucht kwam van de hennep of de cocaplant.

Van marihuana en van de meeste cocaïnederivaten gaat een seksuele werking uit. Onder invloed van de stimulerende middelen genoten Adam en Eva op een duizelingwekkende manier van eikaars lichaam. Maar toen de roes voorbij was, begon de paranoia..

Ze keken angstig om zich heen. Daar komt God, dachten ze in paniek, daar komt God. Ze hadden op de verboden vrucht gekauwd, ze waren er opgewonden van geraakt. Op hetzelfde moment kregen ze het bange vermoeden dat ze iets slechts hadden gedaan.

‘Dat krijg je ook als je base rookt,’ zei hij.

Twee boeven.

Ik toetste het nummer van Daniël op de portable. Ik vroeg of hij Ricardo met de auto naar Saliña wilde terugbrengen. Hij zei: ‘Nee mam. Echt niet. Ik heb hem vorige week teruggebracht. Drie dagen later stonk de auto nog. Luister, ik doe je graag een plezier, dat weet je, mam, maar ik kan niet meer tegen die lucht. Ik ga ervan over mijn nek.’

En ik zei: ‘Lieve Danny, je hebt gelijk. Ik moet de waarheid onder ogen zien, hij is walgelijk.’

¹Grootvader: dokter Capriles, de grootvader van Diane d’Olivieira, was de eerste arts op de West-Indische eilanden die geesteszieken behandelde.

8

Riki Marchena

VERLIES IK IEDER BESEF VAN ZIJN

Ik heb nooit iemand in vertrouwen genomen. Wat men over mij zei, kon me weinig schelen. Als kind was ik alleen; ik ben altijd een eenling gebleven. Van de principes die ik eropna hield was het Papiamentse gezegde miho bo só, ku den mal kompanjo het belangrijkste: ‘beter alleen dan in slecht gezelschap’. Toch denkt iedereen me te kennen; toch heeft iedereen een oordeel over me.

Ik rook base. Ik was auto’s om aan de kost te komen. Ik trek met mijn been. Door een aangeboren afwijking loop ik met ongecoördineerde passen. Aangezien ik één meter drieënnegentig meet, slaag ik er niet altijd in een gebruikte broek op de kop te tikken die me als gegoten zit. Het werk maakt me er niet schoner op. Bij de eerste auto let ik nog wel op, bij de tweede of derde denk ik aan wat een hoerenmadam op Aruba me eens zei: ‘Ieder werk heeft zo zijn smerige kanten.’ Ik verwaarloos mezelf. Klopt. Maar dat maakt me nog geen choller.

Ik heb het mevrouw d’Olivieira proberen duidelijk te maken. En dat wicht van Beaujon. Een choller steelt. Als ik ergens een hekel aan heb, dan is het aan diefstal. Stelen en liegen, daar kan ik absoluut niet tegen.

De boeven die achter me aanzitten zijn chollers. Zij rippen, zij roven, zij gappen. Chollers horen achter de tralies thuis.

Ik ben een Zwarte Indiaan. Van mijn eigen verdiende centen rook ik iedere dag de vredespijp. Boven op dat platte pijpje – zelf gemaakt van een pennenhuls en de kop van een ronde aansteker – liggen de witte korrels. Crack, zeggen ze geloof ik bij jullie. Bij ons heet het base.

Gewone base is gevaarlijk spul. Ik rook free base, Colombiaanse coke die voor minstens vijftig procent zuiver is. Niet versneden met speed. Van speed snuit je je zakdoek vol met bloed. Jakkes. Ik vind het al erg genoeg dat ik af en toe van die rode klonters ophoest.

Ik spuit niet, ik ben als de dood voor naalden. Ik snuif niet, ik drink geen sterke drank. Ik rook alleen, en niet uit protest of ellende, ik rook omdat ik het lekker vind. Het is zo simpel als wat, en ik ben er nog nooit in geslaagd om het iemand uit te leggen.

Met marihuana begonnen toen ik een jaar of twintig was. Na iedere wedstrijd een joint. Met base heb ik voor het eerst kennisgemaakt in de gevangenis van Aruba. Over het algemeen zijn de dingen op Aruba beter geregeld dan op Curaçao. In de gevangenis van Aruba kon ik gewoon iedere dag mijn bestelling plaatsen: zoveel puntjes. Dan kreeg ik die keurig in een zakje, geplakt tussen de katernen van de krant.

Per dag rook ik tussen de drie en de vijf gram, wat me minimaal vijfendertig gulden kost en maximaal vijftig. Om aan mijn dagelijkse portie base te komen, moet ik tussen de acht en de tien auto’s wassen. Haal ik makkelijk. Het is me dan ook niet duidelijk waarom chollers als raven stelen. Misschien gebruiken ze meer dan ik (wat me stug lijkt), of misschien stelen ze minder dan iedereen aanneemt. Ik onderschat het niet, de jatlust is hier een soort epidemie geworden, maar of die uitsluitend door chollers is ontketend, blijft voor mij de vraag. Demagogie is ook een vorm van oneerlijkheid.

Als de wereld even de ogen sloot, zouden de Curaçaoënaars alle chollers in zee smijten. O jawel.

Ze zouden er niet eens een referendum over hoeven te houden; ongeacht ras, inkomen, opleiding of politieke kleur zouden ze er allemaal aan meedoen. En… en…

Wanneer de laatste choller aan de golven van de Santa Anabaai zou zijn prijsgegeven, zouden ze eendrachtig een vreugdedansje maken.

Als tijdens het carnaval.

Ai, ja.

Ik overdrijf niet. Als ik overdreef zou mijn leven een stuk eenvoudiger zijn. Ik mag dan niet tot dat tuig behoren, iedereen houdt me voor een choller. Het oude spreekwoord zegt: je kunt een ezel wel uit de knoek halen, maar daarmee haal je de knoek nog niet uit de kop van een ezel.¹

Ik hoor bij de snek heel verstandige mensen beweren dat alle chollers maar verbannen moeten worden naar Klein Curaçao, waar geen boom groeit en de verzengende hitte het werk van de beul doet. Ik hoor dat van Klein Curaçao maar een soort Duivelseiland gemaakt moet worden. En dan kijken ze mij aan. Ik voel het, zij willen mij slaan, en niet omdat ik in een onbezonnen bui de hand op de billen van hun dochter heb gelegd; zij willen mij slaan uit angst. Want zij rekenen mij tot de verslaafden die zo ver heen zijn dat ze op zoek naar een fles vruchtensap alle keukenramen aan barrels slaan, of voor een knaak een halve familie over de kling jagen.

Het spul dat je rookt, laat je ware aard versterkt naar voren komen. Iemand die zacht van karakter is, wordt door base flemend, iemand die agressief is, wordt door base wild. De jongens die me achtervolgen lijken me knettergek, én boos op de hele wereld. Met base zijn zij tot alles in staat, net zoals Ernesto, die de blafferd op zijn bloedeigen moeder richtte. Lieve mamma, ik moet nu echt scoren… Geld of ik schiet! Maar dushi mamma zei dat ze het geld niet op haar rug had groeien. Toen haalde Ernesto de trekker over.

Tuurlijk zijn niet alle chollers zo. Toen ik nog niet in La Fuerza de la Bondad sliep maar in chollerhuizen, kwam ik een man tegen met een bekende naam en bijzonder verfijnde manieren. Ik vroeg of hij familie was. Hij knikte. Hij sprak het Papiaments opmerkelijk beter dan zijn zuster, de minister; hij wist me bijvoorbeeld te vertellen dat choller in de officiële spelling met één 1 geschreven dient te worden. Typerend voor Curaçao; de kranten staan vol met de meest afgrijselijke berichten over chollers en niemand zoekt even in het woordenboek op hoe je choller eigenlijk schrijft. Met één 1 dus en met een accent. Chòler. Hij wist me bovendien te vertellen dat choller niet van het Spaanse cholar is afgeleid, wat ‘kreupel lopen’ betekent of ‘met het been slepen’, maar van een woord dat al vrij lang in het Papiamentse bargoens voorkomt. Chòl un armbant houdt in dat je een armband steelt met de bedoeling hem door te verkopen en het geld in drank of dope om te zetten. Taalkundig consequent zou de man die dat doet eigenlijk een chòldor of een chòldo genoemd moeten worden. Maar, zo zei de broer van de minister, het Papiaments wil voor vol worden aangezien, en daarom moet het een beetje internationaal lijken. Choller klinkt even Engels als crack of clocker. Of junk, wat letterlijk ‘afval’ betekent.

…

Afval.

Soms zou ik het op een muur willen kalken.

‘Er valt geen algemene richtlijn te geven voor het bewandelen van de goede weg. Geen wijze kent die. Zij is voor ieder mens anders.’

Was getekend: ZARATHOESTRA.

…

Ik hoor het vaak bij de snek.

‘Riki, jou willen we best geloven. Jij steelt niet, jij komt op een eerlijke manier aan je centen. Maar in een later stadium heb je een beetje meer geld voor je rotzooi nodig en dan red je het niet meer met auto’s wassen. Dan krijg je ook haken aan je vingers.’

Ai nee man.

Niets maakt me bozer dan diefstal. Iedereen steelt er hier maar op los, van de laagste politicus tot de hoogste ambtenaar. Straatarm gaan ze hier de politiek in, en binnen de kortste keren zijn ze zo stinkend rijk dat je het tot aan de overkant van de oceaan kunt ruiken.

Mijn betovergrootvader mocht stelen. De blanken hadden hem van zijn vrijheid beroofd, hij mocht alles jatten wat hij van de makamba² te pakken kon krijgen. Maar sinds de Emancipatiewet is aangenomen, is het voor iedereen verboden. Als ik me niet vergis dateert die wet van 1863. Man, dat is lang geleden.

…

Ik heb ook een mes. Niet een mes om mee aan te vallen, een stanleymes. Als ik moet gaan stelen om in leven te blijven, snij ik mijn polsen door. Ik wil met een schoon geweten sterven. Het zal niet moeilijk zijn om dat te bereiken; als het fout gaat met mij, hoef ik maar twee of drie keer te snijden en mijn ogen dicht te doen.

…

Maar.

Zover is het nog niet.

…

Ik verdien mijn geld alleen. Ik koop mijn dope alleen. Ik rook alleen.