Alessandro Piperno

De onafscheidelijken

==

==

2013

Uitgeverij Atlas Contact

Amsterdam/Antwerpen

© 2012 Arnoldo Mondadori Editore S.p.A., Milaan

© 2013 Nederlandse vertaling Rob Gerritsen

Oorspronkelijke titel Inseparabili. Il fuoco amico dei ricordi

Oorspronkelijke uitgeverij Mondadori, Milaan

Omslagontwerp Loudmouth/Robert Adriaansen

Omslagbeeld Armand Hagens/Getty Images

Verzorging e-boek: Perfect Service, Schoonhoven

==

ISBN 978 90 254 4076 3 / NUR 302

==

www.atlascontact.nl

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2013

Voor mijn broer Filippo.

Dit leven is een ziekenhuis waar iedere zieke bezeten is van het verlangen om van bed te wisselen.

==

Charles Baudelaire

==

==

==

Now that I’ve won a slam, I know something very few people on earth are permitted to know.
A win doesn’t feel as good as a loss feels bad.

==

Andre Agassi

Eerste deel
Beroemd!

==

==

==

==

==

Je hoeft alleen maar regelmatig naar jezelf te kijken om te beseffen dat, als anderen op jou lijken, nou ja, dat je die anderen beter niet kunt vertrouwen.

Zijn hele leven had Filippo Pontecorvo dit zichzelf voorgehouden. Daarom had het hem niet zo verrast dat Anna, zijn vrouw, nadat ze had gehoord dat de tekenfilm van haar man – geproduceerd met gering kapitaal en zonder veel pretentie – was geselecteerd voor de Quinzaine des Réalisateurs van het Festival van Cannes, bij wijze van represaille de meest drastische seksstaking had afgekondigd die hun curieuze huwelijk ooit had gekend. Jammer dat dit inzicht zijn moedeloosheid niet verlichtte maar juist heimelijk deed toenemen.

Al anderhalve maand bezette Anna een krijgszuchtige stakerspost voor de poort van de bloeiende fabriek van hun intimiteit. En hoewel het voor iemand als Filippo, met een zwak voor de vaak verguisde echtelijke seks, een ware kwelling was, had die sabotageactie van haar hem nog nooit eerder zo kwaad gemaakt als die dag in mei. Hij was bezig, in het middagduister van zijn slaapkamer, zijn legertas te vullen met het oog op zijn vertrek naar Cannes de dag daarop. Hij had, wie weet waarom, een gevoel van misselijkheid, alsof hij zich aan het voorbereiden was op een missie in Afghanistan.

Buiten regende het pijpenstelen. Binnen voelde Filippo zich verdrinken. Al een paar minuten probeerde hij zich te troosten met een door hemzelf bedachte, zowel beproefde als inefficiënte, techniek. Deze bestond uit het opmaken van een gunstige balans van zijn leven: een eindbalans waaruit – dat was in ieder geval de bedoeling van de opsteller – hectoliters overdreven optimisme zouden moeten opborrelen.

Laten we maar eens zien: hij was bijna negenendertig, een gevaarlijke maar best mooie leeftijd. Hij stond op het punt deel te nemen aan een belangrijke culturele kermis. Hij beschikte over een benijdenswaardig aantal camouflagebroeken, ter herinnering aan de enige schitterende ervaring uit zijn bestaan: tweede luitenant bij de stormtroepen in de kazerne van Cesano.

Ondanks het feit dat hij, volgens de verouderde denkbeelden van zijn moeder, bijna niets van zijn leven had gemaakt, was Filippo toch niet ontevreden over zichzelf. Hij had veeleer het idee dat hij aan al die ledigheid een zekere klasse had weten te verlenen.

Zijn huwelijk met de dochter van een miljonair was een meesterlijke zet geweest. Anna regelde zijn bestaan met dezelfde onmiskenbare kordaatheid waarmee zijn moeder dat heel lang had gedaan. En hoewel hij het niet echt als vernederend ervoer dat hij door haar werd onderhouden, vond hij het toch vervelend dat het merendeel van hun kennissen zijn verbintenis met Anna afdeed als een verstandshuwelijk. De waarheid is dat Filippo van Anna Cavalieri was gaan houden lang voordat hij haar ontmoette. En dat was het meest romantische dat hun beiden was overkomen.

Vrouwen: nog een hoofdstuk waaruit troost te halen viel. Filippo was niet zo’n type als zijn broer Samuel, volstrekt kil en kieskeurig. Zo iemand die, om in bed iets te presteren, een vijfsterrenbungalow met uitzicht op de oceaan nodig had. Begrijp me goed, niet dat ze ooit met elkaar over bepaalde onderwerpen hadden gesproken, maar er was iets dat hem zei dat zijn jongere broertje te veel films met Fred Astaire en Gene Kelly had verslonden om een groot versierder te zijn. Hij daarentegen kon zich, tenminste op dat gebied, uitstekend redden. Ook in de meest miezerige omstandigheden en met de minst aantrekkelijke partners.

Filippo vermeed het om in de lijst van dingen-om-trots-op-te-zijn zijn doctoraal geneeskunde op te nemen dat hij met eindeloos veel moeite had gehaald dankzij de prikkel van een soort dynastieke roeping. Zijn vader was een kinderoncoloog van internationale faam geweest, zijn moeder was al jaren de meest modieuze geriater van de jeu-de-boulesclubs die zich bevonden in de buurt van het woondomein Olgiata.

Verder paste hij er wel voor op om de periode mee te tellen die hij in Bangladesh, in de gelederen van Artsen Zonder Grenzen, had doorgebracht, een hachelijk avontuur in alle opzichten, ook al had het hem het grootste deel van het materiaal voor zijn tekenfilm opgeleverd.

Daarvoor in de plaats kende hij op het allerlaatste moment een hogere waarde toe aan zijn verbazingwekkende talent om de tekeningen van de grote meesters van de comics moeiteloos te imiteren. Tenslotte had hij de eerste echte erkenning van zijn leven juist aan dat onbeduidende talent te danken. Dat hij zijn tas aan het pakken was voor Cannes kwam doordat Gilles Jacob, de legendarische beschermheer van het meest legendarische festival ter wereld, zijn tekenfilm wel aardig had gevonden.

Hij verliet de kamer, en liep door de gang die – in het jargon van Raffaele, de architect van naam die de renovatie van het huis had verzorgd – de nachtzone scheidde van de dagzone. De autoritaire pas waarmee hij naar de keuken marcheerde was een duidelijke aanwijzing van het agressieve karakter van zijn eetplannen. Een van zijn lievelingshapjes van vroeger, iets dat zijn onrust tot bedaren en zijn neuronen weer op gang zou brengen.

De keuken was de enige ruimte van het huis waar Filippo zich mee had bemoeid. Een van de dingen die hij deelde met zijn vrouw was het gebrek aan belangstelling voor materiële goederen. Niets vertegenwoordigde dat stel losgeslagen excentriekelingen minder dan het huis waarin ze woonden. De aanschaf ervan, evenals de geldverslindende renovatie, was dan ook een van de onverwachte en niet altijd even welkome cadeaus van de heer Cavalieri, de vader van Anna, geweest. Terwijl Filippo het geschenk met zijn gebruikelijke fatalistische houding had aanvaard, had Anna op het punt gestaan het te weigeren: de wijk (elk jaar wat exclusiever en minder intellectueel) was vergeven van actrices jegens wie ze een dodelijke haat koesterde, en die ze vreesde tegen te komen in de supermarkt.

Het huis lag aan een van de meest afgelegen straten van de wijk Monteverde. Een liberty villa met de enigszins aanstellerige kleur van sabayon, die overigens wel helemaal paste bij het kleine magnoliabos waardoor het huis werd omringd. Hoewel de brave Raffaele gefrustreerd was door het gebrek aan belangstelling van de opdrachtgevers voor interior design, had hij toch zijn uiterste best gedaan om aan de driehonderd vierkante meter het Japanse raffinement te verlenen dat misschien meer gepast zou hebben bij professioneel voldane en seksueel charismatische singles. Geen gordijnen, lichte muren, vloeren bedekt met tatami’s, schaars meubilair, bijna de ascetische soberheid van een klooster, een Sony-scherm van 70 inch dat wegviel in een geheel ingerichte wand gevuld met de dvd’s van de vrouw en de stripboeken van de man.

Geen van deze stilistische keuzes was opgelegd of goedgekeurd door Filippo. Het enige vertrek waarvoor hij belangstelling kon opbrengen was namelijk de keuken. Uit zijn voorstellen werd duidelijk dat Raffaele veel meer belangstelling had voor de zurige kleur van de Smeg-koelkast dan voor de capaciteit ervan. En dat was onverdraaglijk voor Filippo. Wat voor hem een keuken tot keuken maakte was een grote – maar wat zeg ik, grote? –, een enorme werktafel in het midden van het vertrek waardoor je zin kreeg om te gaan koken voor een heel regiment.

En dat had hij voor elkaar gekregen.

Tot deze geliefde werktafel, met de afmetingen van een militair oefenterrein, wendde Filippo zich nu met het verzoek hem te helpen zijn gevoel van onbehagen te verdrijven. Hij wilde een dozijn crostini maken. Hij had de oven al aangestoken. Een handvol melkbroodjes doormidden gesneden. De helften in een ovenschaal geplaatst en ze bestrooid met tomaat, mozzarella, ansjovispasta, olie, peper en basilicum. Van tijd tot tijd zette hij een flesje Heineken aan zijn mond. Hij had de radio aangezet om een van die uitzendingen te horen waarin de hele middag over voetbal wordt gepraat.

Terwijl hij de schaal met een behendig gebaar in de kolomoven schoof, besefte Filippo dat het door Cannes kwam dat hij zich zo beroerd voelde. En dan te bedenken dat hij zijn uiterste best had gedaan om ervoor te zorgen dat deze kans geen millimeter zou veranderen aan het zelfbeeld waaraan hij zijn hele leven had gewerkt. En waarom zou het veranderen? Herodes en zijn kindertjes – dat was de titel van de film –, een braaf debuut, was niets anders dan de onsamenhangende, onhandig gecamoufleerde kroniek van zijn ervaringen als humanitair hulpverlener en pionierend arts, op smaak gebracht met een hoeveelheid grandioze, zelfverheffende lulkoek. De hoofdpersoon was een kerel met een woeste baard en een camouflagebroek, die een opvallende gelijkenis vertoonde met de afgetrainde versie van de maker in eigen persoon. Meer dan op een arts leek hij op een superheld die moedig streed om de orde te herstellen in een duistere, hallucinaire Derde Wereld waarin Goed en Kwaad elkaar uitdaagden met een stripachtig manicheïsme: aan de ene kant de ondervoede, mishandelde kinderen, aan de andere kant de volwassenen die hen lieten verhongeren.

De honderden avonturen van deze opmerkelijke superheld werden afgewisseld met zijn apocalyptische dromen, een beetje te didactisch naar mijn smaak, waarin beruchte kindermoorden aaneen werden geregen, van de poging tot moord op Isaac tot de slachtoffers van Beslan. Verder had Filippo deze film gebruikt om zijn eigen verhaal te vertellen in een zelfironische, ontluisterende vorm: zelfs zijn broer en zijn moeder verschenen in een liefdevol tafereeltje.

Dat alles om aan te geven dat het een aantal decennia zou duren voordat hij weer iets interessants had waarover hij kon oreren. En aangezien het plezier dat hem had geholpen bij het uitdenken van dat debuut helemaal was opgesoupeerd, bij wijze van spreken, was Filippo geenszins van plan om een tweede film, noch een derde, noch etc. te maken. Het idee om aan een carrière te beginnen waarvan de eerste stappen hem, tenminste voor zijn gevoel, al zoveel moeite hadden gekost, trok hem helemaal niet aan.

Had het zin om het welbevinden, dat hij had weten te bereiken dankzij een lange periode van apathie, te besmetten met het virus van de ambitie? Had het zin om, nu hij een niveau van wijsheid had bereikt dat in de loop der millennia mensen die veel slimmer waren dan hij alleen maar hadden kunnen afsmeken, al dat verworven inzicht naar god te helpen?

Nee, dat had het niet.

Het was dus beter om zich te houden aan zijn niet aan bederf onderhevige verkiezingsprogramma: geen trots, geen ambitie en, vooral, geen gevoel van eigenwaarde dat moest worden opgehouden. Tenslotte, bleef hij zichzelf voorhouden, ging het om een tekenfilm die bedoeld was voor een minder belangrijk onderdeel van het festival. Een niemendalletje. Dat niemand zou opvallen. Hij zou er alleen maar heen gaan voor zijn plezier. Hij zou zich volstoppen met kreeft op kosten van de producent, en steak tartare met heel veel worcestersaus, zoals hij hem lekker vond. Massa’s gratis films van de beste regisseurs ter wereld. De handtekening van Jodie Foster of ten minste van een van de gebroeders Dardenne. En als je het goed aanpakt, mijn jongen, zit er misschien ook nog wel een lekkere wip in. La Croisette wemelt van de misfits die tot alles bereid zijn! Kortom, ook in deze omstandigheden was Filippo daarin geslaagd waarin de meeste mensen falen: het zichzelf niet te veel belang toekennen.

Jammer dat zijn streven om dat wat hem overkwam tot zijn juiste proporties terug te brengen een gezworen vijand trof in de houding van Anna die de laatste maanden, lang voor de recente seksstaking, steeds frequenter aanleiding had gezocht om ruzie te maken, en die, met het naderende vertrek van haar man naar Cannes, de dagelijkse dosis ongegronde irritaties en boycotacties nog verder had opgevoerd.

De herinnering aan hoe Anna hem die ochtend had durven wakker maken deed nog steeds pijn. Voordat ze het huis verliet om naar de tv-studio’s te gaan waar ze moest optreden in de zoveelste krankzinnige tv-serie, was ze zijn kamer binnengestormd (gescheiden slaapkamers, altijd al), en had hem iets onder de neus geduwd dat niet bepaald lekker rook, en geschreeuwd: ‘Kijk, zoiets heb ik nog nooit gezien!’

Wakker geschrokken had Filippo, een paar centimeter bij zijn mond vandaan, een soort artistieke installatie aangetroffen, van het soort dat furore maakt op de biënnales van de halve wereld: een dienblad waarop, niet bepaald vredig, de volgende objecten samenhokten: een half opgegeten korst Parmezaanse kaas, een bierfles vol sigarenpeuken, een eenzame Adidas-schoen waaruit een (overigens leeg) pak koekjes van het merk Gentilini stak. Dat wat iedereen had kunnen aanzien voor popart, een aanklacht tegen de ontredderde toestand van het ver doorgevoerde kapitalisme, herkende Filippo als de overblijfselen van de lange televisiesessie van de vorige avond.

In andere omstandigheden zou hij dat meesterwerk misschien hebben opgeëist met het elan waarmee Michelangelo het vaderschap van zijn David zou hebben bevestigd. Maar het geval wilde dat zijn esthetische gevoel, in de vroege morgen, onverhoeds overvallen, en bruut wakker geschud, nog versuft genoeg was om hem het kunstwerk te laten beoordelen met de prozaïsche blik van zijn vrouw. En ja, hij moest toegeven dat, vanuit het standpunt van een echtgenote die verstoken was van fantasie en vervuld van wrok, die relicten uiterst onsmakelijk waren. En ondanks dat wilde hij, na op die manier wakker te zijn gemaakt, haar geen enkele voldoening geven. Hij had zijn hoofd afgewend en zijn ogen weer gesloten. Een houding die haar tot nog grotere razernij had gebracht: ‘Mijn vader heeft niet zoveel geld uitgegeven aan dit huis om het door jou te laten ontsieren met allerlei rotzooi.’

Het was de eerste keer sinds ze getrouwd waren dat Anna hem, zij het impliciet, hun economische onbalans onder de neus durfde te wrijven. Het was de eerste keer dat zij hem het gevoel gaf een parasiet te zijn. Ongetwijfeld kwam het nog steeds allemaal door Cannes. De gotspe was dat Anna zich permitteerde hem te chanteren uitgerekend op het moment dat de wereld hem een kans bood (zij het nog een heel geringe) om zich van haar los te maken.

En dan te bedenken, verdomme nog aan toe, dat zij het was geweest die hem had gestimuleerd om zijn weinig gerichte aanleg voor stripauteur in iets concreets om te zetten. Zij had al die preken tegen hem gehouden, dat een mens niet kon leven op de manier waarop hij leefde: altijd binnenshuis, eten, slapen, naar pulp-tv-programma’s kijken en, in de vrije uurtjes, hypochondrische denkbeelden cultiveren zonder van je plek te komen. Dat mensen zo niet leven. Of in ieder geval alles doen om dat te vermijden. Kortom, zij was het geweest die zich een weg had weten te banen door de muur van zijn spreekwoordelijke besluiteloosheid.

Ik vraag je niet om een Matt Groening te worden of een Alan Moore, had ze een keer tegen hem gezegd. ‘Ik raad je alleen aan om je te vermaken. En aangezien je het niet kunt laten om te tekenen, en je sinds je zesde niets anders doet, en mensen die er verstand van hebben zeggen dat je goed bent...’

Haar overredingswerk had zich niet beperkt tot bemoedigende woorden in het algemeen. Door het organisatietalent dat ze van haar vader had geërfd in te zetten, had Anna, via haar vindingrijke agent, een producent ontdekt die bereid was te investeren in het talent van haar man.

Maar waarom wist zij uitgerekend nu – nu er een einde was gekomen aan haar rol als talentscout en echtgenote-groupie, nu dankzij haar enthousiasme en haar zelfverloochening er een sprankje hoop was ontstaan, nu ook Cannes haar gelijk gaf – niets beters te doen dan het rolluik van de seks verraderlijk te laten zakken, en iedere aanleiding aan te grijpen om hem hufterig te behandelen?

Het geheimzinnige tegenwicht dat het echtelijk evenwicht regelt! Verstoor het en je wordt aan mootjes gehakt.

Overigens kan ook de meest grootmoedige mentor in woede uitbarsten wanneer hij zich overvleugeld voelt door zijn pupil. En we hebben het wel over Cannes, jongens. Een evenement dat Filippo, vanuit zijn gemakkelijke positie als outsider, misschien met enige afstand kan bekijken. Maar dat voor een actricetje als zijn vrouw, die vanaf haar vijftiende in de showbusiness ploetert, voor een eersterangsrevanchiste die elke avond, voordat ze in slaap valt, droomt over een toneelcarrière die haar in staat zal stellen al het succes dat haar vader ooit heeft gehad met gemak te overtreffen en de gouden kooi van de tv-series de rug toe te keren... ja, voor zo iemand is Cannes het Beloofde Land (staat Cannes eigenlijk niet voor Kanaän?).

En dat hij dat bereikt met zijn eerste poging, tussen een geeuw, een hapje, een schouderophalen, een sigaar, een Averna met ijs en een wip door, draagt ertoe bij dat haar gevoel van vernedering en woede nog eens wordt verhevigd.

Kijk nu eens – zal Anna tegen zichzelf hebben gezegd sinds ze zo onhandelbaar was geworden –, al die jaren heeft hij weggedoken gezeten in de schaduw, als een gorilla in de dierentuin, en bovendien op mijn kosten. En nu Zijne Genade zich verwaardigt om zich aan de wereld te vertonen, moet je zien hoe de wereld in de houding gaat staan. Niemand minder dan Gilles Jacob. Dringt het wel tot jullie door? Het is toch niet te geloven!

==

Het was bijna zeven uur ’s avonds en, tenminste voor een angstig type als Filippo, was Anna vreselijk te laat. Dat waren de momenten waarop hij het meest van zijn vrouw hield: als zij te laat was.

Opeens, terwijl hij de crostini uit de oven haalde, verlangde hij naar Anna met de wanhopige perversie waarmee adolescenten, die worden geteisterd door een maagdelijkheid waarvan ze voor hun gevoel nooit zullen loskomen, naar seks haken.

Met een gevoel van nostalgie moest hij terugdenken aan de eerste keer dat hij haar had gezien (tenminste in levenden lijve): zittend op de grond, de benen gekruist als een kleine indiaanse, bij een gate op de luchthaven van Frankfurt. De wind, vermengd met sneeuw, gierde met cinematografische onstuimigheid achter de grote glazen wand met uitzicht op de startbanen. Op grond van haar vakantie-outfit was het niet moeilijk te veronderstellen dat ze terugkwam van een exotische reis. Nog voordat hij haar herkende had Filippo zich verbaasd over het gevoel van onaangepastheid dat elke vierkante millimeter van haar lichaam verried. Het lange zijdeachtige haar van een Polynesische, de gebruinde, kloppende slapen gedeeltelijk bedekt met de poten van een enorme zonnebril, de lange dunne armen van een aapje, de gele teenslippers van een beschaafde hippie waaruit goudkleurige, enigszins gekromde tenen staken. Na al die tijd herinnerde Filippo zich ieder detail met dezelfde ontroering. Net zoals hij zich het moment herinnerde waarop zijn bewondering als connaisseur was verdrongen door het gevoel van verbazing dat hij met iets werd geconfronteerd dat tegelijkertijd vertrouwd en exotisch was.

Dat meisje had hij al eens gezien. Hij wist niet wie het was, of hoe zij heette. Ook kon hij niet bedenken dat hij de neurotische dochter van een multimiljonair voor zich had die zich kortelings in de sprookjeswereld van televisieseries had gestort. Hij was er zich van bewust dat er geen slechtere avance bestaat dan tegen een vrouw zeggen dat jij haar al eens hebt gezien, maar dat hij haar al eens had gezien wist hij zeker.

Toen werd hij door iets op weg geholpen. Filippo herkende in de kleine Zittende Stier de trekken van een onhandige danseres. Kom op, waar had hij haar gezien? En toen, eindelijk, had hij het. Ze had meegedaan, als danseres-zangeres, aan Het is niet de rai, aan het begin van de jaren negentig een heel populair programma bij kleine meisjes en kwijlende oude mannen. Voor Filippo Pontecorvo was het een van de meest geslaagde culturele programma’s in de geschiedenis van de Italiaanse televisie. Een intuïtieve greep die, zoals alle geniale vondsten, de charme van de eenvoud uitstraalde.

De formule bestond uit het bijeenbrengen van een onvoorstelbaar, onverantwoord aantal meisjes tussen de dertien en de achttien in een enorme televisiestudio. Niet nadat men zich er eerst van had vergewist dat bovengenoemde meisjes geen enkel talent of roeping hadden voor wat dan ook: niet voor zingen, en al helemaal niet voor dansen en acteren. Het enige dat van hen werd gevraagd was om zich onbevangen en ongegeneerd te laten gaan voor de televisiecamera’s. En daarin waren ze niet te verslaan.

Met pijn in het hart herinnerde Filippo zich hun namen: Miriana, Teresa, Pamela, en het mythische stel bestaande uit Antonella-Ilaria... Hij herinnerde zich hun verkeerde dictie, hun onzekere, waggelende gang (ach, de sublieme sensualiteit van het onvolmaakte!). Hij herinnerde zich hun hysterische huilbuien. Hun van iedere logica gespeende gesprekken. De gemaakte, samenzweerderige glimlachjes in de richting van de camera die een heel wat menselijker competitiegeest lieten doorschemeren die niet kon wachten om zich te doen gelden – met de opgesmukte, hypocriete poppenkast van de televisie als achtergrond – in acties van onvoorstelbare laagheid en valsheid.

Wat een droom! Wat een tijden!

Het was daar – in de context van het wellustige islamitische paradijs dat iedere dag, direct na het middagmaal, gratis werd opgediend aan de kijkers – dat Filippo voor het eerst zijn toekomstige echtgenote, toen nauwelijks vijftien, in een eendelig badpak had gezien.

Een seconde nadat hij haar had herkend, had Filippo om zich heen gekeken met de behoedzaamheid van een roofdier, om vast te stellen of ergens in de omgeving, te midden van de menigte doorgaande reizigers, niet de schim van een begeleider dreigend opdoemde. Het leek van niet.

Het door de natuur aangeboden schouwspel achter de glazen wand boezemde verbijstering in van Bijbelse proporties. Het was kwart voor drie in de middag, maar het leek het holst van de nacht. Je zag niets behalve de snuit van de MD80 waar ze over een uurtje zouden moeten instappen, en die steeds meer de aanblik kreeg van een verbaasde dolfijn die naar je kijkt vanuit het binnenste van een aquarium. Het was meer dan waarschijnlijk dat ze het vliegtuig niet zouden laten opstijgen. Dat er geen enkel vliegtuig zou opstijgen van de luchthaven van Frankfurt.

Misschien was dat de reden waarom de kleine Polynesische geen moment rustig bleef zitten. Ze stond op, ging weer zitten, veranderde voortdurend van houding. Trok haar voeten uit de teenslippers. Maltraiteerde een zilveren ringetje aan haar wijsvinger. En vooral bleef ze hardnekkig rommelen met een mobiele telefoon. Ze zette hem uit en weer aan. Ze maakte hem open, haalde de simkaart eruit, streek hem over haar T-shirt, en stopte hem er weer in. Zonder resultaat, hij deed het niet. En dat begon haar steeds meer te irriteren.

‘Probeer de mijne.’

Zo begon Filippo terwijl hij haar een gammele Nokia aanbood.

Zij pakte haar donkere bril bij de poten vast en liet hem een paar millimeter over haar neus naar beneden glijden, om hem op te nemen met de donkerste, wantrouwigste ogen die ooit op hem waren gericht.

Te goed weten wat voor effect je op mannen hebt: had dat haar blik zo behoedzaam gemaakt? In het openbaar aangesproken worden overkwam haar iedere dag. Maar deze kerel moest echt wanhopig zijn. Het was de laatste dag van het jaar. Ze waren allemaal uit hun doen door het idee dat ze oudejaarsavond geïmproviseerd zouden moeten doorbrengen op een overvolle luchthaven. En die man ging haar het hof maken!

‘Maakt u zich geen zorgen. Zo doet hij altijd, maar vervolgens stelt hij me nooit teleur. Dank u wel,’ zei ze, naar haar mobiel verwijzend met woorden die ze ook had kunnen gebruiken voor een vriendje.

En Filippo had begrepen dat het beste wat hij kon doen ook het minst gewaagd was: zich terugtrekken. Hij was naar zijn plaats teruggekeerd en had zichzelf categorisch verboden om naar het enige in de wereld te kijken dat hem op dat moment interesseerde. Net toen hij erin was geslaagd om zichzelf ervan te weerhouden af en toe een vluchtige blik te werpen op het meisje, hoorde hij achter zijn rug een berouwvolle stem op hem afkomen: ‘Neem me niet kwalijk. Deze keer heeft hij me wel teleurgesteld. Als je aanbod nog steeds geldt... Ze zouden me komen afhalen. En het lukt me niet ze te bellen.’

Filippo had met genoegen vastgesteld dat ze intussen van ‘u’ moeiteloos was overgegaan op ‘jij’. Hij liet het zich geen tweemaal vragen en haalde direct de telefoon uit zijn broekzak die nog maar een paar minuten geleden was afgewezen. Zij rukte hem uit zijn handen met het begerige gebaar van een junk met onthoudingsverschijnselen. Ze was een paar stappen verderop gaan staan. Ze had met een verbazingwekkende snelheid het nummer ingedrukt. En weer had ze de passagiers van vlucht AZ14559 Frankfurt-Rome een plastische demonstratie gegeven van haar wankele emotionele toestand. Ze was heen en weer gaan lopen ter hoogte van een steunpunt van American Express dat was versierd met een iel kerstboompje. Ze schudde met haar hoofd als een jood in gebed. Ze verhief haar stem op een overdreven manier, en ging op dezelfde absurde manier opeens weer heel zacht praten. Het was duidelijk dat degene die haar had zullen komen afhalen tegen haar aan het schreeuwen was. Want zij griende, ze verontschuldigde zich als een kind van acht. Maar tegelijkertijd gaf ze blijk van haar karaktertje door aan te vallen en te incasseren met de onverschrokkenheid van een beroepsbokser. Dat alles, zo zag het eruit, met veel verspilling van fysieke en emotionele energie. Van tijd tot tijd wierp de kleine Polynesische, die zich klaarblijkelijk schuldig voelde, een blik naar haar weldoener en stak haar wijsvinger op als om te zeggen: ‘Sorry, geef me nog één seconde...’

Er gingen nog heel wat seconden voorbij voordat ze zich weer liet zien en hem met een schuldige uitdrukking de telefoon teruggaf: ‘Ik ben bang dat de batterij leeg is.’

‘De oplader zit in mijn tas.’

‘Ga jij ook naar Rome?’

‘Als het zo doorgaat ga ik helemaal nergens heen.’

‘Dat geldt ook voor mij.’

‘Wond je je daarom zo op aan de telefoon?’

‘Mijn vader. Altijd hetzelfde. Soms denk ik dat hij er alleen maar op uit is mij het gevoel geven dat ik nergens voor deug.’

‘Wat heb je dan verkeerd gedaan?’

‘Weet ik veel. Even was ik bang dat hij me zelfs de schuld wilde geven van deze klotestorm.’

‘Nu weet ik tenminste wie ik iets kan verwijten.’

‘Weet je, hij is de klassieke figuur die zich nooit vergist. Hij reist alleen als de zon schijnt.’

‘Reist hij veel?’

‘Heel veel.’

‘Wat doet je vader?’

‘Geld verdienen.’

‘Mooi werk!’

‘Heel veel geld verdienen is wat hem het beste afgaat, afgezien van mij verwijten maken en zich bezighouden met de weersvoorspelling.’

‘Het lijken mij drie prima bezigheden.’

‘Echt niet. Het beroerde is dat het zelfvertrouwen dat geld je geeft echt hinderlijk kan zijn voor je omgeving.’

‘Een interessante theorie. Die onder andere verklaart waarom ik verslaafd ben aan prozac,’ zei hij om het gesprek een volstrekt andere wending te geven.

‘Waarom?’

‘Omdat ik geen lire bezit.’

‘Echt waar?’

Nu ze haar bril had afgezet en aan haar decolleté had gehangen – waardoor haar ogen, bij wijze van spreken, bloot kwamen – vroeg Filippo zich af of de donkere glazen juist niet dienden om de onthutsende eerlijkheid van haar blik af te schermen. Ogen die met de precisie van een seismograaf ervoor gemaakt leken te zijn om in real time iedere nauwelijks merkbare psychische verschuiving te registreren. Nu, bijvoorbeeld, drukten ze iets uit dat lag tussen vreugde, empathie en deelneming.

‘Echt waar wat?’

‘Ben je echt verslaafd aan prozac?’

‘Vind je mij een type om over zoiets grapjes te maken?’

‘Weet ik veel wat voor type je bent? Ik heb je nog maar net leren kennen... Oké, gebruik je nu prozac of niet?’

‘Niet alleen prozac. Zie je deze tas? Dat is een hele apotheek. Antidepressiva, stemmingsstabilisatoren... Een leven geregeld door de actieve, harmonische principes van de farmacologie. De pillen van het geluk. Ik begrijp niet hoe mensen zonder kunnen.’

‘Je praat heel vreemd, weet je?’

‘Heb je er last van?’

‘Nee, integendeel, ik vind het wel leuk, maar je klinkt vreemd, geagiteerd.’

‘Dat moet je mij niet verwijten. Dat komt door de prozac.’

‘Ja, je houdt me voor de gek. Je komt op mij niet over als iemand die te veel prozac slikt.’

‘En jij komt op mij niet over als iemand die weet hoe mensen die te veel prozac slikken overkomen.’

‘Je weet niet half hoezeer je je vergist... Hoe dan ook, die legerbroek lijkt me niet zo passen bij die rol. Als je het mij vraagt.’

‘Nu vergis jij je. Prozac is oecumenisch, democratisch. Maakt overal proselieten, zelfs onder mannen die veel meer voorstellen dan ik. Het schijnt dat Sylvester Stallone niet zonder kan.’

‘Waarom heb ik geen flauw idee of je serieus bent?’

‘Ik zweer het, ik heb net een interview met hem gelezen in het tijdschrift van Lufthansa. Een serieus, teutoons tijdschrift. Die liegen nooit. Het schijnt dat Stallone nooit in een vliegtuig stapt zonder zijn pilletjes. Zo noemt hij ze: “mijn pilletjes”. Vind je het niet aandoenlijk voor zo’n man? Je denkt dat hij vol zit met anabole steroïden, en dan blijkt hij verslaafd te zijn aan prozac. Het is echt een steun voor mensen zoals ik om te weten dat ook in hogere kringen...’

Er bestond natuurlijk geen enkel tijdschrift waarin Sylvester Stallone wat voor verslaving dan ook had opgebiecht. Maar het was zeker waar dat Filippo een moeilijke tijd doormaakte. De uitzonderlijke hevigheid van de zoveelste aanval van hypochondrie had hem, een paar weken daarvoor, ertoe gebracht om een vliegtuig te pakken, naar Tel Aviv te vliegen en zijn intrek te nemen in het huis van Joshua Pacifici, een neef van moederskant die hij nauwelijks kende. Wat een type, die Joshua! Hij beschikte over een onuitputtelijke energie. Overdag werkte hij als reisgids voor welgestelde Amerikaanse joden, en ’s avonds als diskjockey in een etablissement aan de boulevard. Het was voor Filippo geweldig geweest om zich over te geven aan de hyperkinetische vitaliteit van Joshua. Ook had het hem heel goed gedaan om Israël van binnenuit te ervaren. Hij had daar kunnen vaststellen hoe snel het gegeven dat je iedere morgen wakker wordt op een plek die van de ene op de andere seconde in de as gelegd zou kunnen worden door een atoombom, je perspectief wijzigt. Bij het atoomgevaar verbleekt zelfs een zelfgediagnosticeerde dodelijke ziekte. Hij hoefde helaas maar te landen in Frankfurt of het heilzame fatalisme dat hij had verworven in het land der Profeten zakte als een pudding in elkaar.

Op dat moment werd er weer een aanzienlijke vertraging aangekondigd wat alle wachtende passagiers kwaad en nerveus maakte, en waardoor het meisje mismoedig werd.

‘Het is het oude verhaal. Het is typisch mijn pech. Stel je voor: ik heb ruzie gemaakt met mijn vriend, ik heb hem in Argentinië in de steek gelaten, ook al riep hij me achterna dat, als ik wegging, hij me nooit meer wilde zien... en dat allemaal om oudejaarsavond met mijn vader te kunnen doorbrengen. Ik heb nooit een oudejaarsavond zonder hem doorgebracht. Iets in mij zegt me dat als ik oudejaarsavond niet met hem doorbreng, hem iets vreselijks zou kunnen overkomen! Ik ben een beetje een heks. Ik voel bepaalde dingen door mij heen gaan...’

Filippo zei niets. Hij liet haar doordraven. Hij nam de onmiskenbare romantische mogelijkheden in overweging die het op oudejaarsavond gestrand zijn op een luchthaven met een zowel aantrekkelijk als nerveus meisje te bieden had.

‘Mag ik je telefoon nog één keer gebruiken?’ vroeg ze hem, steeds bezorgder.

Dus was Filippo nog een keer getuige van het tafereel waarin zij aan de telefoon buiten zichzelf raakte tegenover haar vader. Ze sprak op een overdreven opgewonden toon, alsof het het laatste gesprek van hun leven was. Gelukkig was haar humeur een stuk beter nadat ze had opgehangen. Haar vader had haar tot bedaren gebracht. Hij had haar aangeraden een slaapplaats te gaan zoeken. Er waren vast hotelfaciliteiten op de luchthaven van Frankfurt. Zij en Filippo hadden alle hotels in de omgeving afgelopen en natuurlijk was er nergens een kamer vrij. Tegen zeven uur ’s avonds waren ze weer naar de gate gelopen. De luchthaven leek wel een bivak. De mensen hadden erin berust dat ze oudejaarsavond daar zouden doorbrengen en vermaakten zich prima met een paar willekeurige flessen drank uit de taxfreeshop.

Sinds Anna (ja, zo heette ze, had ze gezegd) zich had neergelegd bij het idee dat ze niet zou vertrekken en zich daarom niet langer opwond, was ze ook begonnen aan één stuk door te praten over haar vader, over de ziekelijke band die ze had met die charismatische en verbazingwekkend welgestelde man. Misschien gedreven door de wens om te wedijveren of door het troostrijke gevoel dat ze te maken had met een ingewijde van dezelfde clan, sprak Anna over alle geneesmiddelen die ze in haar jonge leven had moeten slikken, en over hoezeer ze, in tegenstelling tot haar lotgenoot, die medicijnen haatte. Ze sprak zelfs over haar verblijf in psychiatrische klinieken. Ze scheen er genoegen in te scheppen om haar toevallige gesprekspartner geen detail te besparen. Filippo vroeg zich af of zij zich zo gedroeg omdat ze er zeker van was dat ze hem nooit meer zou terugzien. Of hij de rol vervulde van de klassieke onbekende in een treincoupé aan wie je het grootste geheim van je leven opbiecht.

Af en toe, tijdens de stroom van intieme onthullingen, stelde Anna hem een paar vragen. Filippo gaf snel antwoord. Anna was bijzonder blij om te horen dat hij nog bij zijn moeder woonde. Ze werd omringd door mannen die probeerden zelfstandig te worden door zich los te maken van het gezin waar ze uit kwamen. Dit was iemand die zich er niet voor schaamde dat hij minstens zoveel van zijn moeder hield als Anna van haar vader. Het viel Filippo op dat hij haar niets kon vertellen of zij eigende het zich onmiddellijk toe om er een anekdote mee te verbinden die op haarzelf betrekking had. Het was een irritante manier van converseren, maar wat maakte het uit. Ze was zo mooi.

Om middernacht, neergestreken in een hoekje vlak bij het bureau van American Express, proostten ze met twee flessen bier. Buiten leek de sneeuwstorm geen aanstalten te maken om te gaan liggen. Binnen was de lucht lauw en verrukkelijk bedompt. Eindelijk dutte Anna in. Omdat Filippo niet met haar kon doen wat hij zou hebben proberen te doen als ze in een hotelkamer waren geweest, stelde hij zich tevreden met het papier en de potloden die hij uit zijn tas haalde. Hij tekende haar en profil, close-up, driekwart, ten voeten uit. Terwijl ze lachte, met een trieste blik, en met een norse uitdrukking. De hele nacht ging hij hiermee door, en toen was het zijn beurt om in slaap te vallen.

Toen hij met de dageraad wakker schrok, wachtten Filippo twee verrassingen. Een mooie zon die haar lauwe winterse stralen uitspreidde over de geheel met sneeuw bedekte startbanen. En Anna die zijn tekeningen bestudeerde. Even vreesde Filippo dat ze boos was. Dat ze hem een verklaring zou vragen voor wat beschouwd zou kunnen worden als een voorspel tot stalking. Maar hij merkte direct dat Anna even stralend was als het licht daarbuiten. Ze begon hem onmiddellijk te bedanken. En hield niet op te zeggen dat het het liefste eerbetoon was dat ze ooit had gekregen.

Zeven jaren waren voorbijgegaan sinds dat eerste gemeenschappelijke ontwaken en al die wederzijdse vleierijen. Sindsdien was er heel wat gebeurd. Nu wist Filippo meer van Anna dan hij zou willen. En toch dacht hij met plezier terug aan die tekeningen. Dankzij hen had Anna van hem gehouden zoals ze nooit meer van hem zou kunnen houden. En nu wist Filippo ook waarom: niets had, tot dat moment, het onverzadigbare narcisme van Anna zo bevredigd als de ontmoeting met haar toegewijde, persoonlijke portrettist. Het was dan ook niet vreemd dat zij, uiteindelijk, met die portrettist was getrouwd.

==

Waar hing ze uit? Het was al halfacht!

De regen kwam met zoveel geweld naar beneden dat de takken van de magnolia’s krakend doorbogen. De sirene van een alarminstallatie ergens ver weg, in werking gezet door de storm, gilde steeds doordringender. Door het half geopende raam kwam de vochtige geur van een geschonden lente met golven naar binnen.

Steeds ongeruster probeerde Filippo Anna te bellen op haar mobiel. Niets. Uitgezet.

Juist op dat moment ging de vaste telefoon. Filippo was er zeker van dat zij het was. Het was Rachel, zijn moeder. Die een bijzonder talent had om haar kinderen te bellen uitgerekend op het moment dat ze ongeduldig zaten te wachten op een telefoontje van iemand anders. Gewoonlijk zette de teleurstelling vanwege de onverbiddelijk verkeerde timing van moeder zich bij de getroffen zoon om in een rechtmatig verlangen om zo snel mogelijk van haar af te komen of haar, indien nodig, uit te foeteren.

‘Zeg schat?’

‘Mama, wat is er?’

‘Ik wilde alleen maar weten of ik je morgenochtend naar het vliegveld moet brengen.’

‘Nee, dank je. Mijn vliegtuig vertrekt om acht uur. Ik moet er een uur van tevoren zijn. Om me weg te brengen zou je vannacht hierbuiten je kamp moeten opslaan.’

‘Voor mij is dat geen enkele moeite. Omstreeks die tijd is er niemand op de weg.’

‘Maar voor mij wel. Ik vind het vervelend als jij voor dag en dauw moet opstaan.’

‘Ik vind het prettig om voor dag en dauw op te staan.’

‘Mama, asjeblieft...’

‘Brengt Anna je weg?’

‘Je weet dat Anna er niet van houdt om alleen terug te rijden van het vliegveld.’

‘En waarom niet?’

‘Waarom hebben roodborstjes een rood borstje? Zo zit Anna in elkaar.’

‘Oké, maar dat is nog geen reden om boos te worden. Hoe ga je dan?’

‘Weet ik veel, ik neem wel een taxi?’

‘Groeit het geld je soms op de rug?’

Filippo wist, nog voordat hij het woord ‘taxi’ uitsprak, dat het een verontwaardigde reactie van Rachel zou oproepen. Maar op dat moment kon hij niets anders bedenken. De taxi stond op de lijst van verboden, onbereikbare geneugten die nog meer populaire producten omvatte zoals frisdrank en nootjes uit de minibar van een hotelkamer of popcorn en zakjes snoep tijdens de pauze in de bioscoop.

Waarschijnlijk was het te danken aan de hersenspoeling waaraan hij in zijn kinderjaren was blootgesteld dat Filippo onmiddellijk toegaf aan de impuls om zijn moeder voor te liegen als een jongetje uit de eerste klas van de middelbare school: ‘Die taxi betaal ik niet, dat doet de productiemaatschappij.’

‘Hebben die soms geld te veel?’

‘Wat een waanzin, mama, denk ook eens aan de taxichauffeurs. Dan hebben we het toch niet over de Aga Khan. Ze zullen ook wel de eindjes aan elkaar moeten knopen.’

‘En je koffer?’

‘Wat is er met mijn koffer?’

‘Heb je die al gepakt?’

‘Ik ben aan het pakken.’

‘Vergeet de zakjes Buscopan niet. Het ontbreekt er nog maar aan dat...’

‘Luister mama, ik moet nu echt ophangen.’

‘Wat doe je aan op de gala-avond?’

‘Welke gala-avond?’

‘Ik las dat er een gala-avond zou zijn.’

‘Maar wie denk je dat je voor je hebt? Sean Penn? Niemand heeft me voor wat voor gala-avond dan ook uitgenodigd. Ik ga erheen, lul een eind weg, en stap weer op.’

‘Voel je je volwassener als je schuttingtaal uitslaat?’

‘Ik voel me volwassener als wij elkaar ten minste twee dagen achter elkaar niet gesproken hebben....’

‘Neem in ieder geval een stropdas en mocassins mee... Je weet maar nooit.’

‘Ik weet dat je me graag net zo zou willen optutten als het flikkertje.’

‘Ik vind het niet leuk als je hem zo noemt. Heb je hem overigens nog gesproken?’

‘Wie? Het flikkertje?’

‘Ik heb je gevraagd hem niet zo te noemen... Het enige wat ik niet zou kunnen verdragen als ik eenmaal dood ben, is dat jullie niet met elkaar zouden kunnen opschieten. Als jullie, wanneer ik er niet meer ben, ruzie gaan maken zoals de kinderen van de notaris, kom ik ’s nachts aan jullie voeten trekken...’

‘Ja, maar daar was een flinke buit te verdelen. Met jou hebben we het denk ik slecht getroffen. Het is zinloos om elkaar naar het leven te staan om wat kruimels.’

Zijn opmerking werd gevolgd door een korte stilte. Voelde Rachel zich beledigd?

‘Ik heb het idee dat je broer een moeilijke tijd doormaakt.’

‘Hoezo?’

‘Dat weet ik niet. Hij is altijd nerveus. Zou je geen contact met hem op kunnen nemen? Hij vindt het fijn als je belt. Hij zegt dat je nooit belt...’

Terwijl Rachel slinks probeerde hem te injecteren met een dagelijkse portie schuldgevoel (het was zeer onwaarschijnlijk dat Semi zich erover had beklaagd telefonisch verwaarloosd te worden door zijn oudere broer, wat bovendien volstrekt niet waar was) werd Filippo’s aandacht opgeëist door het onmiskenbare geratel van sleutels aan de buitenkant van de voordeur.

‘Sorry, mama, Anna komt eraan. We spreken elkaar morgen.’

‘Ja, en denk eraan mij een bericht te sturen als je geland bent.’

‘Tot morgen, mama.’

Hij keek weer op zijn horloge. Anderhalf uur te laat. Filippo liep haar tegemoet, bier in de ene hand en in de andere de laatste, half opgegeten crostino die zijn boulimische aanval had overleefd. Hij wist dat hij weerstand zou moeten bieden aan de aandrang om haar verwijten te maken of om opheldering te vragen over haar onnadenkendheid. Toen hij eindelijk tegenover haar stond was hij sprakeloos.

In de hal stond een tragische heldin. Ik vraag u niet te denken aan Medea of aan Clytaemnestra, maar meer aan iemand van deze tijd, die het midden houdt tussen de trieste zigeunerin die bedelt bij een stoplicht en de jonge Noord-Afrikaanse die ternauwernood een schipbreuk heeft overleefd.

Zelfs in de tv-serie over de dochter van een lid van de camorra die met justitie samenwerkt, had Anna een dergelijke dramatische intensiteit niet bereikt. Het water droop van haar lange zwarte haren als van een vensterbank, maar zij leek zich er niet druk over te maken. Daar stond ze, verstijfd, alsof ze getuige was geweest van een moord. Wat was haar overkomen? Filippo slikte met moeite een van zijn rancuneuze opmerkingen in, samen met het laatste stukje crostino. Wat een last om te moeten omgaan met het gekwelde histrionische gedrag van zijn vrouw. Af en toe meereizen op de deltavlieger van haar neurotische hyperbolen kon een stimulerende, soms zelfs aangenaam roekeloze ervaring zijn, maar iedere godgeslagen dag erop doorbrengen veroorzaakte op de lange duur een ondraaglijk gevoel van walging.

‘Mag ik vragen waar je was?’ was het aardigste wat hij haar wist te vragen.

‘Ik heb net ruzie gemaakt met Piero.’

Vervolgens liet Anna het commentaar op haar woorden over aan het strijdlustige gerommel van een donderbui in de verte. En onmiddellijk erop voegde ze eraan toe: ‘En dit was de laatste keer.’

Het was de derde keer in de afgelopen weken dat Anna ‘voor de laatste keer’ ruzie had gemaakt met Piero, haar agent, en niet alleen de hare, maar die van een hele hoop andere entertainers die door hem omschreven werden als ‘kunstenaars’ hoewel geen van hen ooit een kwast in handen had gehad.

Piero was een verwarrend, en eigenlijk best vermakelijk mengsel van cynisme en sentimentalisme. Een talentvol vertegenwoordiger van talentloze derderangsacteurs. Iemand die zich hardnekkig inzette voor zijn cliënten, om gunstiger contracten voor hen te krijgen, liefst in de populairste theaters, maar die, vanwege een totaal gebrek aan empathie, moeite had om te doorzien welke eigen, door ijdelheid ingegeven draai ieder van hen aan zijn carrière wilde geven.

Waarom komt er altijd een moment waarop de rijkelijk beloonde presentator van televisiequizzen bij zichzelf de hartstocht voor het toneelspel ontdekt. Of waarop het sterretje dat erom bekendstaat dat ze stokstijf als een standbeeld kan blijven staan zich laat verleiden door de duivel van de dans... Waarom wil iedereen in die klotewereld – waarvan Piero zich als een soort geest uit de lamp beschouwt – zijn wat hij niet is? De chronische onvrede van zijn artiesten is niet minder mysterieus en irritant dan de ondankbaarheid die ze bijna allemaal aan de dag leggen jegens het lot, en vooral jegens die kordate, fantasierijke, en toch niet almachtige, geest uit de lamp. En hoewel Piero het, in essentie, troostrijke idee heeft opgevat dat de eeuwige onvrede een karakteristieke ondeugd van artiesten is (een soort romantische deformatie die hen maakt tot wat ze zijn), doet het hem toch pijn iedere keer als een van zijn cliënten zijn frustratie van onbegrepen kunstenaar over hem uitstort.

Die middag moet Piero behoorlijk geleden hebben, gezien de teneur van de beschuldigingen die Anna hem vast en zeker naar het hoofd heeft geslingerd. Al weken was Filippo getuige van het schouwspel van de stijgende woede van zijn vrouw jegens haar agent. En het was duidelijk dat hoe meer Anna tot zich door liet dringen wat Piero voor elkaar had gekregen voor Filippo en wat hij allemaal niet voor elkaar had gekregen voor haar, hoe bozer ze werd.

En dan te bedenken dat het tussen haar en Piero begonnen was als een liefdesroman. Ongeveer een jaar voordat Filippo en Anna in het huwelijksbootje stapten, was hun professionele samenwerking gestart. En als Filippo toen nog geen goede kijk had gehad op de psychische processen en het daaruit volgende gedrag van zijn toekomstige vrouw, had hij zich wel eens zorgen kunnen maken over hun ophanden zijnde huwelijk. Niets vreemds. Zo zat Anna in elkaar. Opeens werd ze verliefd op iemand. En het was verbazingwekkend met welk een dramatische intensiteit ze dat elke keer weer deed. In die periode was het haar agent Piero te beurt gevallen. Dat er op de wereld een man bestond wiens belangstelling op een zo magische wijze samenviel met de hare was genoeg om haar te doen geloven dat in dit tranendal de perfecte verbintenis kon ontstaan waarover Plato spreekt.

Ze bracht minsten drie uur per dag aan de telefoon met hem door. Zij verborg niets voor hem, en eiste van Piero een even schaamteloze openheid. En Piero, die zijn professionele scrupules opzij had geschoven, en ook niet had geluisterd naar zijn gezond verstand dat hem aanried voorzichtig te zijn, had haar ten slotte al zijn huwelijksperikelen toevertrouwd. Carla, zijn vrouw, wond hem niet meer op. Ze was meer een zuster voor hem. Maar wel een verschrikkelijk jaloerse zuster...

Arme Piero, hoe had hij kunnen bedenken dat zijn hoogst persoonlijke ontboezemingen door Anna uitgebazuind zouden worden tijdens de meest onwaarschijnlijke gezellige gelegenheden? Maar zo was het wel: de bedproblemen met zijn vrouw waren het favoriete gespreksonderwerp geworden van Anna, en tegelijkertijd het excuus dat haar de gelegenheid gaf om, tijdens lange maaltijden met vrienden, niet alleen geen voedsel aan te raken maar zelfs haar vork niet op te tillen.

Je zat nog niet of zij brandde los met haar geleuter: ‘Weet je dat Piero, mijn agent...’ Na het probleem te hebben uitgestald, verwachtte ze van iedereen commentaar dat minstens zo smakelijk was als de ham die zij zelf niet aanraakte.

Kortom, moest Piero deze feeks verlaten of bij haar blijven? Anna was natuurlijk voor scheiding. En ze was geneigd teleurgesteld te zijn als iemand, die bovendien Piero nog nooit had gezien, tegen haar zei dat het beter was om je neus niet in bepaalde privézaken te steken en dat het raadzaam was om het intact laten van oude gesettelde paren aan te moedigen.

De redenen waarom Filippo dit alles verdroeg waren niet zo ingewikkeld. In de eerste plaats moet worden gezegd dat de verliefdheden van Anna zijn leven vergemakkelijkten omdat zij de neiging had van iedere nieuwe oogappel haar bevoorrechte vertrouweling te maken. Filippo was er zeker van dat, zonder het efficiënte cordon sanitaire, bestaand uit de intimus van het moment, zijn levensstijl van verstrooide, hedonistische echtgenoot ernstig gevaar zou lopen. Dan was er nog de gebruikelijke netelige kwestie van eergevoel en decorum. Filippo vond het heerlijk om zichzelf te zien als iemand wie bepaalde zaken niet interesseerden. Hadden toevallige disgenoten het idee dat Anna een relatie had met de mysterieuze man over wie ze niet kon ophouden te praten? Speelde hij, afzijdig en zwijgzaam etend, de rol van de vrolijke hoorndrager? Ze zochten het maar uit! Het zou voor Filippo niet eenvoudig zijn geweest om de horde filistijnen waarmee zijn vrouw hem dwong te dineren uit te leggen hoe opwindend hij het vond om zich te vermaken met het intense beeld van een pezige, nerveuze man als Piero die Anna neukte.

Tijdens de wittebroodsweken van Anna en haar agent had zich een droevige gebeurtenis voorgedaan: de plotselinge dood van mevrouw Benvenuti, de aanbeden moeder van Piero. Hoewel Anna de vrouw in kwestie slechts één keer had gezien en vervolgens niet zo aardig had gevonden, had ze zich, mild uitgedrukt, ontroostbaar betoond. Tijdens de begrafenis, op een van die februaridagen die werden verduisterd door een hemel die zo mogelijk nog onstuimiger was dan de zee, waren vele aanwezigen, gezeten op de banken van een schilderachtig kerkje op het eiland Ponza, gaan geloven dat Piero geen enig kind was, en dat het bekoorlijke, flauwgevallen meisje op de tweede rij een door verdriet verteerde, weggehouden zuster van hem was. Het zou niet eenvoudig zijn geweest om de naïeve eilandbewoners uit te leggen dat Anna Cavalieri de dood van iedere willekeurige ouder met een dergelijke intensiteit beleefde, als een generale repetitie van de dreigende ramp die haar vroeg of laat zou treffen. Filippo wist heel goed dat je, om het gedrag van zijn vrouw te begrijpen, het juiste gewicht moest geven aan de factor exhibitionisme – zo belangrijk in het leven van iedere beroepsacteur, en dus ook in het hare. De boodschap die Anna de wereld in wilde sturen was dat, wat voor drama zich ook aan het voltrekken was, zij er het meest recht op had om zich de treurende hoofdrolspeelster te voelen.

Het was niet toevallig dat haar haat jegens de vrouw van Piero uitgerekend in de dagen na de begrafenis een hoogtepunt bereikte. Als je Anna mocht geloven was de manier waarop Carla de passages uit het Evangelie had gelezen en had voorgewend dat wanhoop haar belette verder te lezen, ronduit schaamteloos geweest. En dat terwijl Piero haar ooit had gezegd dat Carla haar schoonmoeder altijd had verafschuwd. En dat zijn vrouw geïrriteerd raakte iedere keer als hij zijn moeder ging opzoeken. Dus hoe haalde ze het in haar hoofd om nu de rol van diepbedroefde schoondochter te spelen?

Filippo had met verbijstering naar zijn vrouw moeten kijken. Hoe was het mogelijk dat Anna Carla van gekunsteld gedrag beschuldigde als je het afzette tegen dat van haarzelf? Nog daargelaten dat Carla er veel meer recht op had! Maar ook in die omstandigheden had Filippo er de voorkeur aan gegeven zijn mond te houden.

Totdat Piero, zoals al zijn voorgangers, onvermijdelijk uit de gratie raakte bij zijn zeer veeleisende vriendin. Toen Anna de mate van ontrouw had kunnen vaststellen waarin alleen een beroemd agent zich zo schaamteloos kon laten gaan, en toen ze, bovendien, had begrepen dat Piero zijn vrouw nooit zou verlaten, was ze begonnen kwaad over hem te spreken (vanzelfsprekend in het openbaar). Na al het liefdevolle gevlei, na alle lofzangen, stak nu de teleurstelling de kop op.

En te bedenken dat zij hem had gewaarschuwd: als hij bij zo’n vrouw zou blijven, zou hij verdorren. En moet je hem nu zien. Hij was bijna onherkenbaar: wat een oppervlakkigheid, wat een banaliteit! Alleen de genegenheid die ze nog voor Piero voelde belette haar een andere agent te nemen. Ook nu het laatste broedsel van sterretjes, dat hij lichtvaardig ter bemiddeling had aangenomen, hem in zware problemen bracht. Maar het idee dat ze deel uitmaakte van dezelfde stal als die kokette dilettantes was voor haar een hele vernedering. Maar toch was het Anna gelukt hieraan te wennen. De zaak zou nooit zo uit de hand zijn gelopen als Piero zich niet in die mate de situatie had aangetrokken van de meest onwaarschijnlijke van zijn nieuwe aanwinsten.

Hoe zou je overigens het werk dat Piero voor Filippo had gedaan anders kunnen omschrijven dan onbetaalbaar? Hij was de eerste geweest aan wie Anna een proeve had voorgelegd van de enorme hoeveelheid ongestructureerd, maniakaal, artistiek materiaal dat haar man in de loop van zijn leven had geproduceerd. Ze had het hem op een avond, na het diner, overhandigd. Piero was te gast op een van die zomerfeesten op het terras waar Anna zich graag omringde met haar excentrieke vrienden en prestigieuze vijanden. Feesten die alleen slaagden als Filippo, gedreven door een spontane inschikkelijkheid, zich verwaardigde een onvergetelijk banket aan te richten. En op de avond in kwestie had de chef zichzelf overtroffen.

Aan het eind van de maaltijd, wanneer de gasten aanstalten maken om op te stappen, legt Anna de map in de handen van Piero.

‘Het is werk van Filippo. Zou je er eens naar willen kijken? Het is mooi materiaal.’

Piero kan zijn lachen niet houden. Niet alleen omdat hij ladderzat en geheel verzadigd is, maar omdat zijn exclusivistische principes hem eraan doen twijfelen of de Hemelse Vader de bedenker van dat schitterende banket ook nog heeft voorzien van een willekeurig ander talent, als alternatief voor het culinaire. We zijn weer thuis: iemand die zulke lekkere spaghetti met rode garnalen en vispoeder kan maken zou geen andere ambities moeten hebben. En daarom kan Piero, als hij de map vol schetsen van Anna aanneemt, zich er niet van weerhouden om de gewichtige zelfingenomenheid te tonen die hij gewoonlijk reserveert voor de meute dilettanten, dikwijls familie van een van zijn artiesten, die zich op een bepaald moment tot hem wenden om een doorbraak te bewerkstelligen die ze, alles bij elkaar genomen, niet verdienen.

Wat Piero niet kan weten, is dat Filippo hierover min of meer net zo denkt als hij. En ook niet dat Filippo, hoewel hij al zijn hele leven tekent, en hoewel tekenen een levensbehoefte voor hem is, ook maar één ogenblik heeft geloofd dat zijn striptekeningen welke andere meester dan ook zouden kunnen dienen behalve degene die ze heeft bedacht. Maar wat Piero vooral niet kan weten, is dat het initiatief om ze aan hem voor te leggen niet is uitgegaan van de auteur zelf, die overigens al drie uur eenzaam ligt te slapen in zijn kamertje, met spijt in zijn hart dat hij voor die klootzakken heeft gekookt. (God nog aan toe, wat heeft hij een hekel aan de vrienden van zijn vrouw!) Het initiatief komt van Anna. Een riskant initiatief. Een onvervalste schending van zijn privacy. Waarschijnlijk de enige handeling die de meest onverstoorbare echtgenoot ter wereld ertoe zou kunnen brengen om serieus door het lint te gaan.

Piero had voldoende aan de achtenveertig uur die hij had gebruikt om zijn lichaam te ontgiften, om, met een spectaculaire ommezwaai van honderdtachtig graden, tot andere gedachten te komen ten aanzien van Filippo en zijn tekeningen.

‘Schat, je man is een genie!’ had hij tegen Anna gezegd, nadat hij de laatste uren (die van de zuivering) had doorgebracht met het doorbladeren van Filippo’s ‘meesterwerken’. Voor alle duidelijkheid, hij had er geen verstand van. Wat wil je, hij las al sinds zijn veertiende geen stripverhalen meer. Hij had geen ervaring op dat gebied. Wat hij wel wist was dat hij ernaar moest blijven kijken. Ze maakten hem aan het lachen en ze maakten hem aan het huilen. Ze wekten zowel zijn verontwaardiging als zijn fascinatie op. En wie had kunnen denken dat de wildeman in zijn witte T-shirt en zijn soldatenbroek zo geestig zou kunnen zijn? En dat de nurkse persoon, over wie alleen maar werd gepraat vanwege zijn talent om de hand te leggen op een van de meest luisterrijke huwelijkskandidaten die er rondliepen en vanwege zijn gehaktbrood met tuinbonen, zoveel avonturen beleefd zou kunnen hebben.

‘Maar is je man echt op al die plekken geweest? Hoe heeft hij zoveel dingen kunnen zien? In Afrika, in Australië... En dan al die kinderen... zoals hij die kinderen heeft getekend! Lieve schat, die kinderen breken je hart, net als Bambi, nog meer dan Bambi. Besef je dat? Alles zit hier al in, een sluitend verhaal, een roman!’

Piero wist misschien nog niet zo goed wat hij kon doen om de tekeningen van Filippo te promoten, maar van één ding was hij zeker: er moest iets worden gedaan.

En of hij iets gedaan heeft!

Hij had er zich halsoverkop in gestort. En vanaf dat moment was hij nieuwe ideeën blijven leveren om Filippo en zijn werk te verzekeren, althans in potentie, van een steeds breder publiek. Het was Piero geweest, om maar een idee te geven, die de ingeving had gehad om er een film van te maken. (‘Beste kerel, de dufheid van de graphic novel ruik je op een kilometer afstand.’) Waarom zou je genoegen nemen met een graphic novel voor puisterige rukkers als dit materiaal alles in zich heeft om een film te worden?

Gezien zijn ervaring was het voor Piero niet moeilijk om de tegenwerpingen van zijn nieuwe cliënt van tafel te vegen, die – na zich met moeite te hebben hersteld van de woedeaanval op zijn vrouw die hem de tekeningen had ontfutseld om ze te overhandigen aan een onbekende – geen gelegenheid voorbij liet gaan om tegenover zijn agent zijn angst te laten blijken dat hij niet was opgewassen tegen een dergelijke onderneming. Piero was de aangewezen persoon om alle onzekerheden van zijn recalcitrante pupil stuk voor stuk weg te nemen. Die bescheidenheid strekte hem tot eer, bleef hij tegen hem zeggen tijdens de lange telefoongesprekken die ze sinds die tijd met elkaar voerden. Het was een teken van zijn betrouwbaarheid, van zijn vermogen om de greep niet te verliezen, en zich het hoofd niet op hol te laten brengen, maar het was ook een teken van zijn artistieke rijpheid... Et cetera.

De retoriek van Piero, zijn welsprekendheid, en zijn vulgaire, maar zo aanstekelijk optimistische enthousiasme, die de meest rooskleurige prognose ver achter zich lieten, hadden ook de cynische Filippo kleingekregen. Die in de loop van de tijd had geleerd om zichzelf de lichtgelovigheid en de ijdelheid te vergeven die hij anderen nooit zou hebben vergeven, en die er vertrouwen in begon te krijgen.

De rest was slechts de geschiedenis van de laatste maanden, die de volgende morgen zijn hoogtepunt zou bereiken (waarna waarschijnlijk de neergang zou beginnen) in de presentatie van Herodes en zijn kindertjes, de eerste tekenfilm van de volslagen onbekende Filippo Pontecorvo, op de Quinzaine de Cannes.

Alleen jammer dat de grote supporter van het uitzinnige project, de eerste bevlogen promotor van haar man, zich al die tijd had lopen opwinden. De enige twee dingen waaraan Anna nog kon denken, waren de verregaande opofferingsgezindheid waarmee Piero zich inzette voor haar man en het routineuze bemiddelingswerk waarmee hij haar afscheepte.

==

‘Maar waarom heb je geen taxi genomen?’ vroeg Filippo haar om het moment waarop zij hem de aanleiding voor de ruzie met Piero zou onthullen zo lang mogelijk uit te stellen.

‘Dat heb ik ook gedaan. Maar vervolgens ben ik hierbuiten blijven staan discussiëren met Piero en heb ik niet gemerkt dat het regende.’

‘Hoezo heb je dat niet gemerkt? Moet je zien hoe...’

‘Hij heeft het bestaan om mij voor het volgende jaar voor te stellen weer een van die...’

Anna doelde vast op een televisieserie, maar ze was zo overstuur dat ze de naam ervan niet kon uitspreken.

‘Ik zeg al jarenlang dat ik op wil houden met die klotezooi. Dat ik een serieuze rol verdien in een serieuze film met een serieuze productie.’

‘Sorry, maar als je er deze keer geen zin in hebt, doe het dan niet!’

‘Ja, ja, voor onze kunstenaar is het makkelijk praten. Hij weet hoe zijn integriteit moet bewaren. Kun jij me vertellen waar we van moeten leven als ik ook ophoud met werken om artistieke redenen?’

Als hij niet zo allergisch was geweest voor principekwesties, had Filippo zich zelfs beledigd kunnen voelen. Maar het enige wat hij kon doen was nog iets dichterbij komen en haar de doorweekte, nu vrijwel onbruikbare mobiele telefoon uit de hand nemen, waarbij hij merkte dat Anna’s handen gloeiden.

‘Jezus nog aan toe, je bent kokendheet.’

‘Ik denk dat ik koorts heb.’

Het melodrama begon steeds meer achttiende-eeuwse trekken te krijgen. Moet je haar nu zien, de lijkbleke, ingevallen, verwarde, nu zelfs koortsachtige heldin. En zeg nu eens eerlijk, hemelse goden, jullie willen niets anders dan dat die arme man, in seksuele onthouding, doet wat nog nooit in zijn leven bij hem is opgekomen: zijn vrouw nemen met geweld. Echt waar? Was dat nooit bij hem opgekomen? Eerlijk gezegd was het wel degelijk bij hem opgekomen. In de vorm van pure masturbatiefantasieën, maar niet alleen: soms ook wanneer ze neukten. Wat kon hij eraan doen dat de uiterst dunne polsen van Anna, haar donkere, ranke voeten, dat iedere vierkante millimeter van haar lichaam – dat een constante alarmkreet afgaf, tenminste voor degene die oren had om te horen, om zijn zwakte kenbaar te maken – op hem een sterkere uitwerking hadden dan wat voor Viagra of Cialis dan ook! En wat kon Filippo eraan doen dat, vooral die avond, alles van die drijfnatte Pocahontas, die bij de voordeur stond te trillen van kou en verontwaardiging, voor hem een ondraaglijke seksuele provocatie vertegenwoordigde en een arglistige uitnodiging aan het beest in hem om zich te laten gaan?

‘Kom verder. Kleed je uit, droog je af en ga in bed liggen, en intussen maak ik iets warms voor je klaar.’

‘Nee, laat me met rust,’ snauwde ze hem bijna met een siddering van walging toe. ‘Ik wil even alleen zijn.’

Met geruisloze pas, zonder zich druk te maken over het waterspoor op de tegelvloer, sleepte ze zich naar een van de banken met de kleur van de Piëmontese hazelnoot waarvan de architect zich had vergewist, alvorens tot aanschaf over te gaan, dat ze genoegzaam oncomfortabel waren. En ze liet zich erop vallen. De spanning in de woonkamer was volledig tegengesteld aan de storm buiten die opeens zijn greep verslapt leek te hebben. Het was alsof de vrouw de storm mee naar binnen had genomen.

Sinds ze zich op de bank had gestort hield Anna niet op haar drijfnatte hielen uit de ballerina’s te trekken om ze er vervolgens weer bliksemsnel in te steken. Ze pakte met haar handen een lange haarlok en wrong hem uit alsof ze voor Degas poseerde. Filippo wist dat die zwijgzaamheid haar niet eigen was. Ze hield er niet van om stil te zijn. Of, liever gezegd, het lukte haar niet. Nog eventjes en ze zou zich opsluiten in haar kamer, waar ze zich zou overgeven aan een lange reeks telefoongesprekken met het handjevol vertrouwelingen dat ze gewoonlijk lastigviel met haar gezwets over alles wat in haar leven niet functioneerde.

Maar die avond niet, hij zou niet toestaan dat ze wegliep. Hij was daar zo zeker van dat hij zelfs bereid was om naar haar te luisteren.

‘Goed, leg uit: wat bevalt je niet aan dat nieuwe voorstel?’

‘Het interesseert je toch niet.’

‘Het interesseert me juist wel.’

‘Nee, je gaat je onmiddellijk vervelen. Je begint te geeuwen en dat kan ik niet verdragen.’

‘Ik beloof je dat ik deze keer niet zal geeuwen.’

Filippo ontdekte algauw hoe moeilijk het is om bepaalde beloftes te houden. Anna was nu een paar minuten aan het woord, en stapelde opgewonden het ene feit op het andere, en hij begon al af te haken. Deze keer kwam het niet alleen door verveling, maar ook door moedeloosheid. Er was niets in de klagelijke uiteenzetting van Anna over de wanprestaties van haar agent dat in zijn oren niet de onheilspellende boodschap bevatte: ‘Ik kan niet geloven dat jij op het punt staat naar Cannes te vertrekken. Nee, ik kan het idee niet accepteren dat jij datgene gaat doen waar ik altijd naar heb verlangd. Nee, ik kan niet geloven dat dit gebeurt dankzij mijn agent.’

Wat een ramp.

Je worstelt je hele leven om te vermijden dat bepaalde dingen je zullen overkomen. Jarenlang koester je je in vage besluiteloosheid opdat je maar niet op een dag verwikkeld zult raken in de kleingeestige meedogenloosheid van de menselijke rivaliteit. Maar nauwelijks heb je de mouwen opgestroopt of zelfs je vrouw keert zich tegen je. Het komische is dat ze je niet haat om wat je bereikt hebt. Maar om wat je zou kunnen bereiken. Om de kans die je hebt veroverd. Oké, zoveel verdiensten heb je nu ook weer niet. Je bent zo eerlijk om dat toe te geven. Die tekeningen zijn niet slecht, maar laten we niet overdrijven... En toch verdien jij dit alles niet minder dan mensen die een heel wat hogere dunk van zichzelf hebben dan jij!

Zo gebeurde het dat Filippo, na enige minuten te hebben besteed aan het beredeneren van zijn optreden, als een psychoanalyticus die een confrontatie aangaat met zijn meest onhandelbare patiënt, deed wat hij in vijf jaar huwelijk en een jaar verloving nooit voor mogelijk zou hebben gehouden: hij wierp zich op haar. En hij deed dat met de energie van een opgewonden man die slechte bedoelingen heeft jegens een vrijwel weerloze vrouw.

Hij deed het niet zozeer omdat het hem de juiste handeling leek, maar omdat hij voelde dat hij niets anders kon. Hij deed het om haar de mond te snoeren, opdat ze van onderwerp zou veranderen. Hij had genoeg van haar bekrompenheid, en hij vond het volstrekt verachtelijk dat ze hem haatte om een succes dat hij nog niet had gehad. Hij deed het omdat hij het al maanden had willen doen. En omdat ze nog nooit zo begeerlijk was geweest. Hij deed het omdat ze koorts had en hij zich de afgematte onmacht had voorgesteld waarin dat lieve aapje zich in de komende dagen zou storten: haar gloeiende hals, de geur van medicijnen en gezondheidskoekjes, verkreukelde lakens, zweet met de geur van moerasdampen... Hij deed het omdat hij heel even voelde wat er door het hoofd gaat van de meest beestachtige verkrachter.

Maar hij deed het vooral op eigen risico, en natuurlijk zonder enige illusie te koesteren dat zijn onderneming zou slagen. En het fiasco was dan ook totaal, net zoals de afstraffing die er onmiddellijk op volgde, melodramatisch en verontwaardigd: ‘Laat me los! Ik zei dat je me los moest laten. Ik walg van je. Je bent een perverseling.’

‘Het spijt me, schat,’ zei hij terwijl hij zijn greep onmiddellijk liet verslappen waarmee het optreden van de faun aan een smadelijk einde kwam.

Maar inmiddels was het te laat. Zij was al opgestaan en schreeuwde de vreselijkste dingen naar hem. En hij stond daar, en zorgde ervoor dat hij haar niet aanraakte en niet dichterbij kwam; zo probeerde hij haar te kalmeren, terwijl hij zich maar bleef verontschuldigen. Maar het enige waaraan hij kon denken was hoeveel hem dit zou gaan kosten in termen van seksuele onthouding.

==

Een paar minuten daarna bevonden de echtelieden zich op een veilige afstand van elkaar. Anna was bedaard, maar was niet van plan het erbij te laten zitten: ‘Zie je niet hoe ik eraan toe ben? Word je zelfs niet getroffen door mijn tranen?’

‘Ik begrijp niet waarom je huilt.’

‘Waarom? Omdat mijn man mij zojuist heeft proberen te verkrachten!’

‘Kom, zeg dat nou niet zo.’

‘Hoe moet ik het dan zeggen...? En dan al het andere. Mijn carrière is een totale mislukking. Bovendien voel ik me belaagd, lelijk, dik...’

‘Schat, je ben helemaal niet dik. Je bent zo mager als een lat.’

‘Ik zei niet dat ik dik bén, ik zei dat ik me zo voel. Als het zo doorgaat moet ik weer opgenomen worden. Maar wat kan jou dat schelen. Jij wilt me alleen maar aanranden.’

‘Ik rand je niet aan. Ik waardeer je.’

‘Een beroepsverkrachter zou het je niet kunnen verbeteren.’

‘Ik doe het voor je gevoel van eigenwaarde.’

‘Laat mijn gevoel van eigenwaarde erbuiten!’ schreeuwde ze terwijl ze haar tranen droogde met een melodramatisch gebaar. ‘Ik en mijn gevoel van eigenwaarde gaan al een tijdje niet meer met elkaar om... Bovendien ken ik je. Jij lust er wel pap van, jij.’

‘Je zegt het alsof het een gebrek is. Je zou me moeten bedanken. Met al die eunuchen die om je heen gonzen.’

‘Zie je nu wel? Ik had gelijk. Je bent echt niet in staat om naar me te luisteren. Het interesseert je niet wat ik ben noch wat ik doe...’

‘Hoe kun je dat nu zeggen? Natuurlijk interesseert het me wat je doet en wat je zegt...’

‘Maar zodra ik over mijn problemen begin word je ongeduldig. Onrustig. Of geil. Dat is zo vernederend.’

‘Vind je het vernederend dat je echtgenoot je begeert?’

‘Ik vind het beledigend dat jouw verlangens zich altijd weten te openbaren op de meest ongeschikte momenten.’

‘De meest ongeschikte? De meest ongeschikte? Jezus! Maar als we al bijna twee maanden...’

‘Nee, begin nou alsjeblieft niet te krijsen. Je weet dat je me bang maakt als je zo doet. Ik weet dat ze bij jullie thuis zo doen. Jullie zeggen vreselijke dingen tegen elkaar. Jullie vliegen elkaar naar de keel. Jullie hechten geen enkel gewicht aan woorden...’

Opeens begon Filippo zich te ergeren aan zijn eigen meegaandheid. Wat bezielde hem? Waarom zette hij niet al zijn kwaliteiten in, zoals hij overigens altijd had gedaan, in plaats van te blijven kwispelstaarten? Wat was er met zijn sarcasme gebeurd? Waarom vond hij geen schitterende vorm om haar te zeggen dat hij haar paranoia spuugzat was? Als er iets was dat hem altijd met trots had vervuld dan was het de houding waarmee hij zich verzette tegen de grillen van zijn vrouw. Ja, want, in totale tegenstelling tot de man van zijn tijd, behandelde Filippo Pontecorvo zijn vrouw op de ouderwetse manier.