Kate Atkinson

Leven na leven

==

==

2013

Uitgeverij Atlas Contact

Amsterdam/Antwerpen

De vertaalster ontving voor deze vertaling een werkbeurs van het Nederlands Letterenfonds

==

© 2013 Kate Costello Ltd.

© 2013 Nederlandse vertaling Inge Kok

Oorspronkelijke titel Life After Life

Oorspronkelijke uitgeverij Doubleday, Londen

Verzorging e-boek

==

ISBN 978 90 254 4116 6 / NUR 302

==

www.atlascontact.nl

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2013

Voor Elissa

==

==

Stel nu eens dat op een dag of een nacht een duivel in uw eenzaamste eenzaamheid achter u aan zou sluipen en tegen u zou zeggen: ‘Dit leven dat u nu leeft en tot nu toe hebt geleefd, zult u nog eens moeten leven en dan nog talloze keren.’ ... Zou u uzelf dan niet ter aarde werpen en tandenknarsend de duivel vervloeken die dat zei? Of hebt u ooit een geweldig moment beleefd waarop u hem zou hebben geantwoord: ‘U bent een god en ik heb nog nooit zoiets zaligs gehoord.’

==

Nietzsche, Fröhliche Wissenschaft

==

Alles verandert en niets blijft stilstaan.

==

Plato, Cratylus

==

==

‘Stel nu eens dat we de kans kregen om het telkens weer opnieuw te doen, tot we het eindelijk goed deden. Zou dat niet geweldig zijn?’

==

Edward Beresford Todd

Wees dapper

November 1930

Bij het betreden van het café kwam haar een walm van tabaksrook en vochtige, klamme lucht tegemoet. Ze kwam uit de regen en er beefden nog waterdruppels als tere dauw op de bontjassen van enkele vrouwen binnen. Een regiment kelners in witte voorschoten snelde met een vaartje rond om de Müncheners in hun vrije tijd te voorzien van wat ze nodig hadden: koffie, taart en roddels.

Hij zat aan een tafeltje achterin, omringd door de vaste kameraden en vleiers. Er was een vrouw die ze nog nooit had gezien – een zwaar opgemaakte blondine met een permanent –, een actrice zo te zien. De blondine stak een sigaret op, waar ze een fallische voorstelling van maakte. Iedereen wist dat hij van zedige en gezonde, bij voorkeur Beierse vrouwen hield. Al die dirndljurken en kniekousen, godbetert.

De tafel stond propvol. Bienenstich, Gugelhupf, Käsekuchen. Hij at een punt Kirschtorte. Hij hield van taart. Geen wonder dat hij bleek als bloem zag, het verbaasde haar dat hij geen suiker had. Het onopvallend weerzinwekkende lichaam (ze moest opnieuw aan gebak denken) onder de kleren werd nooit in het openbaar getoond. Geen mannelijke man. Hij glimlachte toen hij haar in de gaten kreeg en kwam half overeind met de woorden: ‘Guten Tag, gnädiges Fräulein’, wijzend op de stoel naast hem. De hielenlikker die er op dat moment zat sprong op en schoof opzij.

‘Unsere englische Freundin,’ zei hij tegen de blondine, die langzaam sigarettenrook uitblies en haar zonder een greintje belangstelling opnam alvorens uiteindelijk ‘Guten Tag’ te zeggen. Een Berlijnse.

Ze zette haar handtas, die zwaar was door zijn lading, naast haar stoel op de grond en bestelde Schokolade. Hij stond erop dat ze de Pflaumen Streusel zou proberen.

‘Es regnet,’ zei ze om iets te zeggen. ‘It’s raining.’

‘Yes, it’s raining,’ zei hij met een zwaar accent. Hij lachte, was voldaan over zijn poging. Alle anderen aan tafel lachten ook. ‘Bravo,’ zei iemand. ‘Sehr gutes Englisch.’ Hij was in een goede bui, tikte met de achterkant van zijn wijsvinger tegen zijn lippen en glimlachte geamuseerd, alsof hij luisterde naar een deuntje in zijn hoofd.

De Streusel was heerlijk.

‘Entschuldigung,’ mompelde ze terwijl ze haar hand in haar tas stak om een zakdoek op te diepen. Hoeken van kant, met een monogram van haar initialen, UBT – een verjaardagscadeau van Pammy. Ze veegde de Streusel-kruimels beschaafd van haar lippen en boog opnieuw opzij om de zakdoek weer in haar tas te stoppen en het zware voorwerp te pakken dat daarin lag genesteld. De oude dienstrevolver van haar vader uit de Grote Oorlog, een Webley Mark V.

Een gebaar dat ze wel honderd keer had geoefend. Eén schot. Alles draaide om snelheid; toch was er nadat ze het wapen had gepakt en op zijn hart had gericht een moment, een zeepbel zwevend in de tijd, waarop alles tot stilstand scheen te komen.

‘Führer,’ zei ze, waardoor ze de betovering verbrak. ‘Für Sie.’

Overal aan tafel werden wapens uit holsters gerukt en op haar gericht. Eén ademtocht. Eén schot.

Ursula haalde de trekker over.

De duisternis viel in.

Sneeuw

11 februari 1910

Een ijzige luchtstroom, een gure slipstream op de zojuist ontblote huid. Zonder enige waarschuwing is ze buiten in plaats van binnen en de vertrouwde natte tropische wereld is plotseling verdwenen. Blootgesteld aan de elementen. Een gepelde garnaal, een gekraakte noot.

Geen adem. Daar draait alles om. Eén ademtocht.

Kleine longetjes, als libellenvleugels, zetten niet uit in de vreemde omgeving. Geen lucht in de gesmoorde luchtpijp. Het gegons van duizend bijen in het kleine gekrulde pareltje van een oor.

Paniek. Het verdrinkende meisje, het vallende vogeltje.

==

❄

==

‘Dokter Fellowes had er moeten zijn,’ kreunde Sylvie. ‘Waarom is hij er nog niet? Waar is hij?’ Grote dauwdruppels van zweet parelden op haar huid, een paard tegen het eind van een zware race. Het vuur in de slaapkamer was gestookt als de vuurhaard van een schip. De dikke brokaten gordijnen waren stijf dichtgetrokken tegen de vijand, de nacht. De zwarte vleermuis.

‘De man zal wel vastzitten in de sneeuw, mevrouw. Het is daar buiten gewoon beestenweer. De weg zal onbegaanbaar zijn.’

Sylvie en Bridget stonden er alleen voor tijdens deze bezoeking. Alice, het dienstmeisje, bezocht haar zieke moeder. En Hugh zat natuurlijk à Paris achter zijn zus Isobel aan, die ongrijpbare gans. Sylvie voelde er niets voor om mevrouw Glover erbij te halen, die op haar zolderkamer lag te snurken als een varken op zoek naar truffels. Sylvie zag voor zich hoe ze alles zou regelen als een drilsergeant. De baby was te vroeg gekomen. Sylvie had verwacht dat het kindje te laat zou komen, net als de anderen. Maar ook bij de beste voorbereidingen kon er altijd iets misgaan.

‘O, mevrouw,’ riep Bridget ineens uit, ‘ze is helemaal blauw, eerlijk waar.’

‘Een meisje?’

‘De navelstreng zit om haar nek. O Maria, Moeder Gods. Ze is gewurgd, het arme stakkerdje.’

‘Ademt ze niet? Laat me haar zien. We moeten iets doen. Wat kunnen we doen?’

‘Och, mevrouw Todd, ze is er niet meer, mevrouw. Dood voor ze de kans heeft gehad om te leven. Wat vreselijk, vreselijk. Nou wordt ze beslist een engeltje in de hemel. O, ik wou dat meneer Todd er was. Wat vreselijk. Zal ik mevrouw Glover wakker gaan maken?’

==

Het kleine hartje. Een hulpeloos, wild kloppend hartje. Stopte ineens, als een vogel die uit de lucht valt. Een enkel schot.

De duisternis viel in.

Sneeuw

11 februari 1910

‘Goeie genade, kind, ren niet als een kip zonder kop rond en ga wat warm water en handdoeken halen. Weet je dan helemaal niets? Kom je uit de rimboe?’

‘Neem me niet kwalijk, dokter.’ Bridget verontschuldigde zich door een knicks te maken, alsof dokter Fellowes een minder belangrijk lid van het Koninklijk Huis was.

‘Een meisje, dokter Fellowes? Mag ik haar zien?’

‘Ja, mevrouw Todd, de blakende, blozende baby is een meisje.’ Sylvie vond dat dokter Fellowes misschien wat overdreef met zijn alliteratie. Zelfs onder de gunstigste omstandigheden was hij niet geneigd tot jovialiteit. De gezondheid van zijn patiënten, met name hun entree in en vertrek uit het leven, scheen een bron van ergernis voor hem te zijn.

‘Ze zou zijn overleden door de navelstreng om haar nek. Ik had geen seconde later in Vossenhoek moeten aankomen. Letterlijk.’ Dokter Fellowes hield zijn chirurgische schaar op zodat Sylvie hem kon bewonderen. Het was een klein, sierlijk instrumentje waarvan de scherpe punten aan het eind omhoogbogen. ‘Knip, knip,’ zei hij. Sylvie nam zich inwendig voor, nogal mat en vaag gezien haar uitputting en de omstandigheden, om precies zo’n schaar te kopen voor als zich nog eens zo’n noodgeval zou voordoen. (Ook al was dat niet aannemelijk.) Of een mes, een goed scherp mes dat je doorlopend bij je had, net als het roversmeisje in De sneeuwkoningin.

‘U hebt geboft dat ik hier op tijd was,’ zei dokter Fellowes. ‘Voor de wegen onbegaanbaar waren geworden door de sneeuw. Ik heb mevrouw Haddock, de vroedvrouw, geroepen, maar ik geloof dat ze ergens buiten Chalfont St. Peter vastzit.’

‘Mevrouw Háddock? Heet ze echt mevrouw Schelvis?’ zei Sylvie met een frons. Bridget schoot in de lach en mompelde vervolgens snel: ‘Neem me niet kwalijk, neem me niet kwalijk, dokter.’ Sylvie nam aan dat Bridget en zij allebei bijna hysterisch waren. Geen wonder.

‘Achterlijke Ieren,’ mompelde dokter Fellowes.

‘Bridget is maar een keukenhulpje, ze is zelf nog een kind. Ik ben haar heel dankbaar. Het ging allemaal zo snel.’ Sylvie bedacht dat ze dolgraag alleen wilde zijn, dat ze nooit alleen was. ‘U zult wel tot de ochtend moeten blijven, dokter,’ zei ze onwillig.

‘Ach ja, dat zal wel moeten,’ zei dokter Fellowes even onwillig.

Sylvie zuchtte en stelde voor dat hij in de keuken een glas cognac voor zichzelf ging inschenken. En misschien wilde hij wat ham en zoetzuur. ‘Bridget zal u geven wat u wilt.’ Ze wilde hem weg hebben. Hij had alle drie (drie!) haar kinderen ter wereld geholpen en ze mocht hem absoluut niet. Alleen een echtgenoot hoorde te zien wat hij zag. Zoals hij met zijn instrumenten haar teerste en geheimste plekken betastte en erin porde. (Maar had ze liever dat een vroedvrouw luisterend naar de naam Schelvis haar kind ter wereld bracht?) Artsen voor vrouwen zouden zelf vrouwen moeten zijn. Dat kon ze wel vergeten.

Dokter Fellowes bleef neuriënd en brommend dralen terwijl hij toezicht hield op het wassen en inpakken van de boreling door een verhitte Bridget. Bridget was de oudste van zeven, waardoor ze wist hoe ze een baby moest inbakeren. Ze was veertien, tien jaar jonger dan Sylvie. Sylvie had op haar veertiende nog korte rokken gedragen, was verliefd geweest op haar pony, Tiffin. Ze had geen idee gehad waar de kinderen vandaan kwamen, zelfs tijdens haar huwelijksnacht had ze nog voor een raadsel gestaan. Haar moeder, Lottie, had er wel op gezinspeeld, maar was teruggeschrokken voor anatomische nauwkeurigheid. De echtelijke verhouding tussen man en vrouw hield kennelijk, heel mysterieus, verband met leeuweriken die hoog opvlogen in de dageraad. Lottie was een gereserveerde vrouw. Sommigen hadden haar narcoleptisch kunnen noemen. Haar man, Sylvies vader, Llewellyn Beresford, was een beroemd schilder van de beau monde, maar had niets van een bohemien. Naaktheid en louche gedrag kwamen in zijn huis niet voor. Hij had koningin Alexandra geschilderd toen ze nog prinses was. Volgens hem was ze heel aardig.

Ze woonden in een groot huis in Mayfair, terwijl Tiffin was ondergebracht in een stal in de buurt van Hyde Park. Op sombere momenten beurde Sylvie zichzelf vaak op door zich voor te stellen dat ze weer terug was in dat zonnige verleden, keurig op haar dameszadel op Tiffins kleine brede rug zat en over Rotten Row draafde op een heldere voorjaarsochtend, met stralende bloesem aan de bomen.

‘Hebt u zin in wat warme thee met een lekker stuk toast met boter, mevrouw Todd?’ zei Bridget.

‘Dat zou heerlijk zijn, Bridget.’

De baby, ingepakt als de mummie van een farao, werd eindelijk aan Sylvie gegeven. Zachtjes streelde ze het perzikwangetje en ze zei: ‘Dag, kleintje’, en dokter Fellowes wendde zich af om niet getuige te hoeven zijn van deze mierzoete demonstratie van genegenheid. Als hij het voor het zeggen had zou hij alle kinderen laten opvoeden in een nieuw Sparta.

‘Ach, een kleine koude collatie zou er misschien wel in gaan,’ zei hij. ‘Is er toevallig soms wat van mevrouw Glovers uitstekende piccalilly?’

Vier seizoenen vullen het jaar

11 februari 1910

Sylvie werd wakker van een verblindend streepje zonlicht dat als een blinkend zilveren zwaard door de gordijnen heen drong. Ze lag loom te midden van kant en kasjmier toen mevrouw Glover de kamer in kwam met een enorm ontbijtblad, dat ze vol trots droeg. Alleen een vrij belangrijke gebeurtenis scheen mevrouw Glover zo ver uit haar hol te kunnen lokken. Een enkel, halfbevroren sneeuwklokje hing in het smalle hoge vaasje op het blad. ‘O, een sneeuwklokje!’ zei Sylvie. ‘De eerste bloem die zijn arme kopje boven de grond uit steekt. Wat dapper!’

Mevrouw Glover, die niet geloofde dat bloemen dapper konden zijn, of überhaupt een karaktertrek konden hebben, lofwaardig of anderszins, was een weduwe die pas een paar weken bij hen in Vossenhoek was. Voor haar komst was er een vrouw met een kromme rug geweest die Mary heette en het vlees liet aanbranden. Van mevrouw Glover kon je hooguit zeggen dat ze het eten niet lang genoeg kookte. In het welvarende huis waarin Sylvie was opgegroeid, was de kokkin altijd met haar functie aangesproken, maar mevrouw Glover gaf de voorkeur aan ‘mevrouw Glover’. Daardoor werd ze onvervangbaar. Sylvie noemde haar in gedachten nog koppig kokkin.

‘Bedankt, kokkin.’ Mevrouw Glover knipperde langzaam als een hagedis met haar ogen. ‘Mevrouw Glover,’ verbeterde Sylvie.

Mevrouw Glover zette het blad op het bed en trok de gordijnen open. Het was buitengewoon licht, de zwarte vleermuis was overwonnen.

‘Wat fel,’ zei Sylvie met een hand boven haar ogen.

‘Wat veel sneeuw,’ zei mevrouw Glover hoofdschuddend, wat zowel op verwondering als afkeer kon duiden. Daar kwam je bij mevrouw Glover niet zo gemakkelijk achter.

‘Waar is dokter Fellowes?’ vroeg Sylvie.

‘Er was een noodgeval. Een boer die vertrapt was door een stier.’

‘Wat verschrikkelijk.’

‘Er zijn enkele mannen uit het dorp gekomen om te proberen of ze zijn automobiel konden uitgraven, maar uiteindelijk is mijn George gekomen om hem mee te nemen.’

‘Aha,’ zei Sylvie, alsof ze ineens iets begreep wat haar had bevreemd.

‘En dat noemen ze nou paardenkracht,’ snoof mevrouw Glover, zelf net een stier. ‘Dat krijg je ervan als je vertrouwt op die nieuwerwetse machines.’

‘Hmm,’ zei Sylvie, omdat ze er weinig voor voelde om tegen zulke stellige opvattingen in te gaan. Het verbaasde haar dat dokter Fellowes was vertrokken zonder haar of de baby te onderzoeken.

‘Hij heeft bij u om het hoekje gekeken. U sliep,’ zei mevrouw Glover. Sylvie vroeg zich wel eens af of mevrouw Glover soms gedachten kon lezen. Een ronduit afschuwelijk idee.

‘Hij heeft eerst ontbeten,’ zei mevrouw Glover, die in één adem zowel haar instemming als haar afkeuring kenbaar maakte. ‘De man heeft een gezonde eetlust, dat valt niet te ontkennen.’

‘Ik heb honger als een paard,’ lachte Sylvie. Tiffin dook even op voor haar geestesoog. Ze pakte het zilveren bestek, zwaar als wapens, om zich op mevrouw Glovers pikante niertjes te storten. ‘Heerlijk,’ zei ze (was dat zo?), maar mevrouw Glover was al druk bezig om de baby in de wieg te inspecteren. (‘Mollig als een speenvarken.’) Sylvie vroeg zich zinloos af of mevrouw Haddock nog steeds ergens buiten Chalfont St. Peter vastzat.

‘Ik heb gehoord dat de baby bijna is overleden,’ zei mevrouw Glover.

‘Ach...’ zei Sylvie. Zo’n fijne scheidslijn tussen leven en dood. Haar eigen vader, die de beau monde had geportretteerd, had op een avond na wat goede cognac een schuiver gemaakt met een tapijt uit Isfahan op de overloop van de eerste verdieping. De volgende ochtend was hij onder aan de trap aangetroffen, dood. Niemand had hem horen vallen of roepen. Hij was net begonnen aan een portret van de graaf van Balfour. Nooit afgekomen. Dat spreekt voor zich.

Achteraf bleek hij verkwistender met zijn geld te zijn omgegaan dan moeder en dochter hadden beseft. Een stille gokker die overal in de stad promessen had uitstaan. Hij had totaal geen voorzieningen getroffen voor een onverwacht overlijden en het mooie huis in Mayfair wemelde al vlug van de schuldeisers. Het bleek een kaartenhuis te zijn. Tiffin moest weg. Dat brak Sylvies hart, deed haar meer verdriet dan de dood van haar vader.

‘Ik dacht dat vrouwen zijn enige ondeugd waren,’ zei haar moeder, die een ogenblik op een pakkist neerstreek alsof ze poseerde voor een piëta.

Ze gleden af tot deftige, welgemanierde armoede. Sylvies moeder werd bleek en oninteressant, er vlogen geen leeuweriken meer voor haar op terwijl ze wegkwijnde, verteerd door de tering. Sylvie werd op haar zeventiende gered van een bestaan als schildersmodel door een man die ze bij de balie in het postkantoor tegenkwam. Hugh. Een rijzende ster in de welvarende bankwereld. Een toonbeeld van burgerlijk fatsoen. Dat was toch de droom van ieder mooi maar berooid meisje?

Lottie overleed met minder drukte dan was verwacht, en Hugh en Sylvie trouwden in stilte op Sylvies achttiende verjaardag. (‘Ziezo,’ zei Hugh, ‘nu zul je nooit vergeten wanneer we zijn getrouwd.’) Ze brachten hun huwelijksreis door in Frankrijk, een zalige quinzaine in Deauville, waarna ze zich in halflandelijk geluk vestigden in de buurt van Beaconsfield in een huis dat qua stijl wel wat aan Lutyens deed denken. Het had alles wat je je kon wensen: een grote keuken, een salon met openslaande deuren naar het gazon, een mooie huiskamer en diverse slaapkamers die er gewoon op wachtten om te worden gevuld met kinderen. Er was zelfs een kamertje aan de achterkant dat Hugh als studeerkamer kon gebruiken. ‘Aha, mijn brommerije,’ lachte hij.

Het werd op discrete afstand omringd door soortgelijke huizen. Er waren een wei en een kreupelbos en daarachter een bos met wilde hyacinten waar een beek doorheen liep. Het treinstation, hoe klein ook, stelde Hugh in staat binnen een uur zijn bureau op de bank te bereiken.

‘Het slaperige plekje,’ lachte Hugh toen hij Sylvie galant over de drempel droeg. Het was een betrekkelijk bescheiden woning (niet te vergelijken met Mayfair), maar desondanks iets duurder dan ze zich konden veroorloven, een financiële roekeloosheid die hen allebei verraste.

==

‘We moeten het huis een naam geven,’ zei Hugh. ‘De laurieren, De pijnbomen, De olmen.’

‘Maar die hebben we niet in de tuin,’ wierp Sylvie tegen. Ze stonden bij de openslaande deuren van hun zojuist gekochte huis, keken uit over een breed, overwoekerd gazon. ‘We moeten een tuinman nemen,’ zei Hugh. Het huis zelf weergalmde leeg. Ze waren nog niet begonnen het te vullen met de tapijten van Voysey en de stoffen van Morris en alle andere vormen van esthetisch gerief van een huis in de twintigste eeuw. Sylvie zou heel gelukkig zijn geweest als ze haar intrek had kunnen nemen in Liberty’s in plaats van de nog naamloze echtelijke woning.

‘Boslust, Bellevue, Zonneweide?’ stelde Hugh voor terwijl hij zijn arm om zijn bruid sloeg.

‘Nee.’

De vorige eigenaar van hun naamloze huis had het verkocht en was in Italië gaan wonen. ‘Stel je voor,’ zei Sylvie dromerig. Ze was in Italië geweest toen ze jonger was, een grand tour met haar vader nadat haar moeder voor haar longen naar Eastbourne was gegaan.

‘Vol Italianen,’ zei Hugh geringschattend.

‘Precies. Dat is juist zo aantrekkelijk,’ zei Sylvie, die zich losmaakte uit zijn arm.

‘Het huis met de gevels, De hoeve?’

‘Hou toch op,’ zei Sylvie.

Er kwam een vos uit het struikgewas en hij stak het gazon over. ‘O, kijk eens,’ zei Sylvie. ‘Hij lijkt heel tam, hij moet eraan gewend zijn geraakt dat het huis leegstaat.’

‘Laten we hopen dat de plaatselijke jagersvereniging hem niet op de hielen zit,’ zei Hugh. ‘Het is een mager beest.’

‘Het is een moervos. Ze voedt jongen, kijk maar naar haar tepels.’

Hugh knipperde met zijn ogen vanwege de onverbloemde taal die uit de mond rolde van zijn onlangs nog maagdelijke bruid. (Dat nam je aan. Dat hoopte je.)

‘Kijk,’ fluisterde Sylvie. Twee jonge vosjes sprongen het gras op en buitelden spelend over elkaar heen. ‘O, wat een mooie diertjes!’

‘Ongedierte, zouden sommigen zeggen.’

‘Misschien zien ze óns wel als ongedierte,’ zei Sylvie. ‘Vossenhoek – zo moeten we het huis noemen. Niemand anders heeft een huis dat zo heet, en daar gaat het toch om?’

‘O ja?’ zei Hugh weifelend. ‘Het is wel een beetje raar, hè? Het klinkt als een verhaal voor kinderen. Het huis in Vossenhoek.’

‘Een beetje raar heeft nog nooit iemand kwaad gedaan.’

‘Maar kan een huis,’ zei Hugh, ‘strikt genomen wel een hoek zijn? Staat het niet óp een hoek?’

Zo is het dus om getrouwd te zijn, dacht Sylvie.

==

Twee kleine kinderen gluurden voorzichtig om de hoek van de deur. ‘Daar zijn jullie,’ zei Sylvie met een glimlach. ‘Maurice, Pamela, kom jullie nieuwe zusje eens gedag zeggen.’

Behoedzaam naderden ze de wieg met zijn inhoud, alsof ze niet precies wisten wat daarin zou kunnen zitten. Sylvie herinnerde zich een soortgelijk gevoel toen ze haar overleden vader had bekeken in zijn barokke kist van eikenhout en koper (die welwillend was betaald door andere leden van de Royal Academy). Of misschien waren ze op hun hoede voor mevrouw Glover.

‘Alweer een meisje,’ zei Maurice mistroostig. Hij was vijf, twee jaar ouder dan Pamela en de man in huis zolang Hugh weg was. ‘Voor zaken,’ vertelde Sylvie aan iedereen, hoewel hij het Kanaal eigenlijk in allerijl was overgestoken om zijn dwaze jongste zus te redden uit de klauwen van de getrouwde man met wie ze was weggelopen naar Parijs.

Maurice priemde met een vinger in het gezichtje van de baby, die wakker werd en het geschrokken op een brullen zette. Mevrouw Glover kneep in Maurice’ oor. Sylvie kromp in elkaar, maar Maurice aanvaardde de pijn stoïcijns. Sylvie vond dat ze echt eens met mevrouw Glover moest praten als ze zich wat sterker voelde.

‘Hoe gaat u haar noemen?’ vroeg mevrouw Glover.

‘Ursula,’ zei Sylvie. ‘Ik ga haar Ursula noemen, dat betekent berinnetje.’

Mevrouw Glover knikte zonder zich bloot te geven. De middenklasse ging haar eigen gang. Haar eigen potige zoon heette gewoon George. ‘Een bewerker van het land, uit het Grieks,’ volgens de dominee die hem had gedoopt, en nu ploegde George inderdaad voor de boerderij van het nabijgelegen landgoed Ettringham Hall, alsof zijn lot was bepaald door de naam die hij had gekregen. Niet dat mevrouw Glover veel nadacht over het lot. Of over Grieks wat dat aangaat.

‘Goed, ik moet weer eens aan de gang,’ zei mevrouw Glover. ‘Tussen de middag krijgt u lekkere rundvleespastei. En Egyptische pudding toe.’

Sylvie had geen idee wat Egyptische pudding was. Ze stelde zich piramiden voor.

‘We moeten allemaal op krachten blijven,’ zei mevrouw Glover.

‘Ja, inderdaad,’ zei Sylvie. ‘Daarom moet ik Ursula waarschijnlijk ook weer voeden!’ Ze ergerde zich aan haar eigen onzichtbare uitroepteken. Om redenen die ze niet helemaal kon doorgronden merkte Sylvie dat ze zich vaak geroepen voelde een overdreven opgewekte toon aan te slaan tegen mevrouw Glover, alsof ze een soort natuurlijk evenwicht in de stemming op aarde probeerde te herstellen.

Mevrouw Glover kon een lichte huivering niet onderdrukken bij de aanblik van Sylvies bleke, blauwdooraderde borsten die uit het luchtige kant van haar peignoir welfden. Ze dreef de kinderen haastig voor zich uit naar de gang. ‘Pap,’ deelde ze bruusk mee.

==

‘God wilde deze baby beslist terug hebben,’ zei Bridget toen ze later die ochtend binnenkwam met een kop dampende rundvleesbouillon.

‘We zijn op de proef gesteld,’ zei Sylvie, ‘en niet te licht bevonden.’

‘Deze keer,’ zei Bridget.

Mei 1910

‘Een telegram,’ zei Hugh, die onverwachts de kinderkamer in kwam en Sylvie liet opschrikken uit de aangename sluimering waarin ze was weggezakt tijdens het voeden van Ursula. Ze bedekte zich vlug en zei: ‘Een telegram? Is er iemand overleden?’, want Hughs gezicht duidde op een ramp.

‘Uit Wiesbaden.’

‘O,’ zei Sylvie. ‘Dus Izzie heeft haar baby gekregen.’

‘Was die proleet maar niet getrouwd geweest,’ zei Hugh. ‘Dan had hij een nette vrouw van mijn zuster kunnen maken.’

‘Een nette vrouw?’ peinsde Sylvie. ‘Dat kun je op veel manieren zijn.’ (Had ze dat hardop gezegd?) ‘En bovendien is ze nog zo vreselijk jong om al te trouwen.’

Hugh fronste zijn voorhoofd. Daardoor zag hij er knapper uit. ‘Slechts twee jaar jonger dan jij was toen je met mij trouwde,’ zei hij.

‘Maar op de een of andere manier een stuk ouder,’ mompelde Sylvie. ‘Is alles goed? Is alles goed met de baby?’

Izzie bleek al opvallend enceinte te zijn toen Hugh haar te pakken had gekregen en haar in de boottrein mee terug had gesleept uit Parijs. Adelaide, haar moeder, zei dat ze liever had gehad dat Izzie was ontvoerd door handelaars in blanke slavinnen dan dat ze zich met zoveel enthousiasme in de armen van de losbandigheid had gestort. Sylvie vond de handel in blanke slavinnen wel een aanlokkelijk idee – ze stelde zich voor dat ze door een sjeik uit de woestijn werd weggevoerd op een Arabisch ros en vervolgens op een divan vol kussens lag, gekleed in zijde en sluiers, terwijl ze bij het borrelende geluid van beekjes en fonteinen snoepte van gekonfijt fruit en nipte aan haar vruchtendrank. (Ze ging ervan uit dat het zo niet echt was.) Een harem met vrouwen leek Sylvie een voortreffelijk idee: dan kon je de last van de echtelijke plichten delen en zo.

Adelaide, die er rigoureuze victoriaanse ideeën op na hield, had haar deur gesloten, letterlijk, bij de aanblik van de uitdijende buik van haar jongste dochter en haar weer het Kanaal over gestuurd om in het buitenland op haar buitenechtelijke kind te wachten. De baby zou zo snel mogelijk worden geadopteerd. ‘Een fatsoenlijk Duits stel, dat zelf geen kinderen kan krijgen,’ zei Adelaide. Sylvie probeerde zich voor te stellen dat ze een kind afstond. (‘En zullen we er nooit meer iets van horen?’ vroeg ze zich af. ‘Dat mag ik hopen,’ zei Adelaide.) Izzie zou nu naar een etiquetteschool in Zwitserland worden gezonden om haar opvoeding daar te beëindigen, hoewel haar leven al in meer dan één opzicht leek te zijn geëindigd.

‘Een jongen,’ zei Hugh, met het telegram zwaaiend als met een vlag. ‘Gezond en zo.’

==

Ursula’s eigen eerste voorjaar ontvouwde zich. Liggend in haar wagen onder de beukenboom keek ze naar de patronen die het licht maakte dat door de jonge groene blaadjes schitterde wanneer de wind de takken zachtjes heen en weer liet zwaaien. De takken waren armen en de blaadjes waren net handen. De boom danste voor haar. Op een grote paddenstoel, zong Sylvie zachtjes voor haar, rood met witte stippen.

Hop Marjanneke, stroop in ’t kanneke, zong Pamela slissend, hop Marjanneke Jansen.

Er bungelde een klein haasje aan de kap van de wagen, dat ronddraaide, waardoor de zon op zijn zilveren vacht glinsterde. Het haasje zat rechtop in een mandje en had ooit de top van Sylvies rammelaar gesierd, maar de rammelaar was net als Sylvies kindertijd allang verdwenen.

Kale takken, knoppen, blaadjes – de wereld die Ursula kende verscheen en verdween voor haar ogen. Ze nam voor de eerste keer de opeenvolging van de seizoenen waar. Ze was geboren met de winter in haar botten, maar toen kwam de scherpe belofte van het voorjaar, de zwellende knoppen, de lome hitte van de zomer, de schimmel en paddenstoelen van de herfst. Van onder het beperkte kader van de kap van haar wagen zag ze het allemaal. Om nog maar te zwijgen van de ietwat willekeurige verfraaiingen die de seizoenen meebrachten: zon, wolken, vogels, een verdwaalde cricketbal die geluidloos een boog over haar heen beschreef, één of twee keer een regenboog, meer regen dan haar lief was. (Soms werd ze nogal traag gered van de elementen.)

Op een keer waren er zelfs sterren en een opkomende maan – even verbazingwekkend als angstaanjagend – toen ze op een herfstavond was vergeten. Bridget kreeg een uitbrander. De wagen stond buiten, weer of geen weer, want Sylvie had een fixatie op frisse lucht geërfd van haar moeder, Lottie, die in haar jonge jaren enige tijd had doorgebracht in een Zwitsers sanatorium, waar ze haar dagen had gesleten terwijl ze gewikkeld in een plaid buiten op een terras passief naar de besneeuwde pieken van de Alpen had zitten staren.

De beuk liet zijn bladeren vallen, papierachtige, bronskleurige massa’s vulden de lucht boven haar hoofd. Op een onstuimig winderige dag in november verscheen er een dreigende gestalte die in de kinderwagen gluurde. Maurice, die gezichten trok naar Ursula en ‘Ta, ta, ta’ scandeerde, waarna hij met een stok in de dekens porde. ‘Stomme baby,’ zei hij, waarop hij haar bedolf onder een zachte berg bladeren. Ze begon in slaap te vallen onder haar nieuwe bladerdek, maar toen gaf een hand Maurice’ hoofd ineens een mep en hij brulde: ‘Au!’ en verdween. De zilveren haas tolde eindeloos rond en twee grote handen pakten haar op uit de wagen en Hugh zei: ‘Daar is ze’, alsof ze zoek was geweest.

‘Als een egel tijdens zijn winterslaap,’ zei hij tegen Sylvie.

‘De arme stakker,’ lachte ze.

==

Het werd weer winter. Ze herkende het van de eerste keer.

Juni 1914

Ursula begon zonder verdere ongelukjes aan haar vierde zomer. Haar moeder was opgelucht dat de baby ondanks (of misschien wel dankzij) haar angstaanjagende start in het leven door Sylvies gezonde leefregels (of misschien desondanks) opgroeide tot een zo te zien evenwichtig kind. Ursula dacht niet te veel na, zoals Pamela soms deed, en evenmin te weinig, zoals Maurice’ gewoonte was.

Een klein soldaatje, dacht Sylvie terwijl ze keek hoe Ursula achter Maurice en Pamela aan over het strand trok. Wat leken ze allemaal klein – ze wáren klein, dat wist Sylvie –, maar soms werd ze overvallen door de omvang van haar gevoelens voor haar kinderen. De kleinste, de laatste, van allemaal – Edward – lag in een rieten draagmand naast haar op het zand en had nog niet geleerd moord en brand te roepen.

Ze hadden een maand een huis gehuurd in Cornwall. Hugh was de eerste week gebleven en Bridget bleef de hele tijd. Het lukte Bridget en Sylvie samen om te koken (niet al te best), want Sylvie had mevrouw Glover een maand vrij gegeven, zodat ze in Salford kon gaan logeren bij een van haar zusters, die een zoon had verloren aan de difterie. Sylvie zuchtte van opluchting toen ze op het perron stond te kijken hoe mevrouw Glovers brede rug verdween in het rijtuig van de trein. ‘Je had haar niet hoeven uit te zwaaien,’ zei Hugh.

‘Het was een genoegen haar te zien vertrekken,’ zei Sylvie.

==

De zon was warm, de zeebries onstuimig en het bed waar Sylvie de hele nacht ongestoord in lag, was hard en vreemd. Ze kochten vleespasteitjes en gebakken aardappelen en appelflappen, en verorberden alles op een plaid op het zand, met hun rug tegen de rotsen. Er werd een strandhuisje gehuurd om te voorzien in het altijd netelige probleem hoe je een baby in het openbaar moest voeden. Soms trokken Bridget en Sylvie hun laarzen uit en plasten ze gewaagd met hun tenen door het water, dan zaten ze weer op het zand onder enorme parasols te lezen. Sylvie las Conrad, terwijl Bridget bezig was in Jane Eyre, dat Sylvie haar had gegeven omdat Bridget was vergeten haar gebruikelijke sensationele liefdesromannetjes mee te brengen. Bridget bleek een levendige lezer te zijn, want je hoorde regelmatig haar stokkende adem van afgrijzen en haar kreetjes van afkeer en, uiteindelijk, van opgetogenheid. Daarmee vergeleken leek The Secret Agent nogal saai.

Bovendien kwam ze uit het binnenland en ze besteedde veel tijd aan getob of het water opkwam of afnam, kennelijk zonder de voorspelbaarheid ervan te kunnen begrijpen. ‘Het verandert elke dag een beetje,’ legde Sylvie geduldig uit.

‘Waarom in vredesnaam?’ vroeg Bridget perplex.

‘Nou...’ Sylvie had geen flauw idee. ‘Waarom niet?’ besloot ze resoluut.

==

De kinderen hadden aan de andere kant van het strand met hun netjes in de rotspoelen gevist en kwamen nu weer terug. Pamela en Ursula bleven halverwege staan en begonnen aan de rand van het water pootje te baden, maar Maurice maakte vaart, rende op Sylvie af en wierp zich in een wolk van zand op de grond. Hij had een kleine krab bij zijn schaar vast en Bridget slaakte een gil van schrik bij de aanblik ervan.

‘Zijn er nog vleespasteitjes?’ vroeg hij.

‘Denk aan je manieren, Maurice,’ berispte Sylvie. Na de zomer zou hij naar kostschool gaan. Dat was nogal een opluchting.

==

‘Kom mee, laten we over de golven gaan springen,’ zei Pamela. Pamela was bazig, maar op een aardige manier en Ursula vond het bijna altijd leuk om mee te doen met haar plannen en zelfs als ze er geen zin in had, volgde ze haar toch.

Er kwam een hoepel langsrollen over het zand, alsof hij werd voortgeblazen door de wind, en Ursula wilde erachteraan rennen om hem terug te geven aan zijn eigenaar, maar Pamela zei: ‘Nee, kom mee, laten we gaan pootjebaden’, en dus legden ze hun netjes op het zand en waadden ze de branding in. Het was een raadsel waarom het water altijd ijskoud was, hoe warm ze het ook hadden in de zon. Ze gilden en krijsten zoals gewoonlijk waarna ze hand in hand bleven staan wachten op de golven. Toen die kwamen waren ze teleurstellend klein, niet meer dan een rimpeling met een kanten ruche. Dus waadden ze wat verder het water in.

Nu waren de golven helemaal geen golven meer, bestonden ze louter uit het rijzen en trekken van een deining die hen optilde en langs hen heen gleed. Ursula hield Pamela’s hand stevig vast als de deining naderde. Het water kwam al tot haar middel. Pamela liep verder de zee in, een boegbeeld op een prauw die zich door de beukende golven heen worstelt. Het water kwam inmiddels tot Ursula’s oksels en ze begon te huilen en aan Pamela’s hand te trekken in een poging haar ervan te weerhouden nog verder te gaan. Pamela wierp een blik achterom naar haar en zei: ‘Kijk uit, zo meteen laat je ons nog allebei vallen’, en zodoende zag ze de enorme golf niet die achter haar omkrulde. Een tel later brak hij over hen heen, gooide hen moeiteloos alle kanten op, alsof ze bladeren waren.

Ursula voelde dat ze onder water werd getrokken, dieper en dieper, alsof ze mijlenver op zee was, niet in het zicht van het strand. Haar beentjes trapten onder haar rond, probeerden vaste grond te vinden in het zand. Als ze maar rechtop kon staan en zich tegen de golven kon verzetten, maar er was geen zand meer waarop ze kon staan en ze begon zich te verslikken in het water, sloeg in paniek om zich heen. Er zou toch wel iemand komen? Bridget of Sylvie, om haar te redden. Of Pamela – waar was zij?

Er kwam niemand. En er was alleen maar water. Water, water en nog eens water. Haar hulpeloze hartje klopte wild, een vogel, gevangen in haar borst. Duizend bijen zoemden in de omgekrulde parel van haar oor. Geen adem. Een verdrinkend kind, een vogel die uit de lucht valt.

De duisternis viel in.

Sneeuw

11 februari 1910

Bridget haalde het ontbijtblad weg en Sylvie zei: ‘O, laat het kleine sneeuwklokje hier. Zet het maar op mijn nachtkastje.’ Ze hield de baby ook bij zich. Er brandde nu een fel vuur en het scherpe sneeuwlicht dat door het raam naar binnen kwam, leek zowel vrolijk als eigenaardig onheilspellend. De sneeuw werd tegen de muren van het huis geblazen, sloot hen in, begroef hen. Ze bevonden zich in een cocon. Sylvie stelde zich voor dat Hugh heldhaftig een tunnel door de sneeuw zou graven om thuis te komen. Hij was nu al drie dagen weg, op zoek naar zijn zus, Isobel. Gisteren (wat leek dat inmiddels lang geleden) was er een telegram uit Parijs gekomen waarin stond: PROOI ONDERGEDOKEN STOP ZIT HAAR OP DE HIELEN STOP, hoewel Hugh niet echt een jager was. Ze moest zelf ook een telegram sturen. Wat zou ze erin zetten? Iets cryptisch. Hugh hield van raadsels. WE WAREN MET VIER STOP JIJ BENT WEG, MAAR WE ZIJN NOG MET VIER STOP (Bridget en mevrouw Glover telden niet mee in Sylvies opsomming). Of meer prozaïsch: BABY GEBOREN STOP ALLES GOED STOP. Was dat zo? Was alles goed? De baby was bijna overleden. Het kindje had zuurstoftekort gehad. Stel nu eens dat het niet helemaal in orde was? Ze hadden de afgelopen nacht getriomfeerd over de dood. Sylvie vroeg zich af wanneer de dood wraak zou nemen.

Ten slotte viel Sylvie in slaap en ze droomde dat ze naar een nieuw huis was verhuisd en haar kinderen zocht, ronddwaalde door onbekende kamers terwijl ze hun namen riep, maar ze wist dat de kinderen voorgoed waren verdwenen en nooit meer zouden worden teruggevonden. Ze schrok wakker en was opgelucht dat de baby in elk geval nog naast haar lag in het grote witte sneeuwveld van het bed. De baby. Ursula. Sylvie had al een naam: Edward als het een jongetje was geweest. Het was haar voorrecht om de kinderen een naam te geven, het scheen Hugh niet uit te maken hoe ze werden genoemd, hoewel Sylvie aannam dat er grenzen waren. Sheherazade misschien. Of Guinevere.

Ursula deed haar lichte oogjes open en leek haar blik te richten op het vermoeide sneeuwklokje. Op een grote paddenstoel, zong Sylvie. Wat was het stil in huis. Wat kon dat bedrieglijk zijn. Je kon alles in een oogwenk, door een struikeling verliezen. ‘Sombere gedachten moet je koste wat het kost vermijden,’ zei ze tegen Ursula.

Oorlog

Juni 1914

Meneer Winton – Archibald – had zijn ezel op het zand neergezet en probeerde het zeezicht weer te geven in waterachtige mariene vegen blauw en groen – Berlijns blauw, kobaltblauw, blauwgroen en olijfgroen. Hij klodderde een stel nogal vage zeemeeuwen in de lucht, een lucht die nagenoeg niet te onderscheiden was van de golven eronder. Hij stelde zich voor dat hij het schilderij als hij weer thuis was zou laten zien met de woorden: ‘In de impressionistische stijl, weet je wel.’

Meneer Winton, een vrijgezel, was van beroep eerste kantoorbediende in een speldenfabriek in Birmingham, maar was van nature een romanticus. Hij was lid van een fietsclub en probeerde elke zondag zo ver mogelijk bij de Birminghamse smog vandaan te fietsen, en hij bracht zijn jaarlijkse vakantie aan zee door om heilzame lucht in te ademen en zich een week lang kunstenaar te kunnen voelen.

Hij overwoog te proberen een paar figuurtjes in zijn schilderij te zetten, om het wat leven en ‘beweging’ te geven, iets wat hij volgens de leraar van de avondschool (hij volgde een schildercursus) aan zijn werk moest toevoegen. Die twee kleine meisjes aan de waterkant zouden geschikt zijn. Door hun zonnehoeden zou hij geen poging hoeven te doen om hun gezichtjes weer te geven, een vaardigheid die hij nog niet helemaal onder de knie had.

==

‘Kom mee, laten we over de golven gaan springen,’ zei Pamela.

‘O,’ zei Ursula aarzelend. Pamela pakte haar hand en trok haar het water in. ‘Doe niet zo mal.’ Naarmate Ursula dichter bij het water kwam, raakte ze meer in paniek, tot ze doodsbang was, maar Pamela lachte en liep spetterend het water in en ze kon alleen maar volgen. Ze probeerde iets te bedenken waardoor Pamela zou willen teruggaan naar het strand – een kaart met een schat, een man met een jong hondje –, maar het was al te laat. Er verrees een enorme golf, die boven hun hoofd omkrulde en op hen brak, waardoor ze omvielen, dieper en dieper in de waterige wereld wegzonken.

==

Sylvie schrok toen ze van haar boek opkeek en een man, een vreemde, over het zand op zich af zag komen met onder elke arm een van haar dochtertjes, alsof hij ganzen of kippen droeg. De meisjes waren drijfnat en in tranen. ‘Ze zijn wat te ver in zee gegaan,’ zei de man. ‘Maar het komt wel goed.’

Sylvie trakteerde hun redder, een zekere meneer Winton, een kantoorbediende (‘eerste kantoorbediende’), op thee met gebak in een hotel met uitzicht op zee. ‘Dat is wel het minste wat ik kan doen,’ zei Sylvie. ‘U hebt uw laarzen bedorven.’

‘Het stelde niets voor,’ zei meneer Winton bescheiden.

‘O nee, het stelde wel degelijk íéts voor,’ zei Sylvie.

==

‘Blij dat je weer thuis bent?’ begroette Hugh hen stralend op het perron.

‘Ben jij blij dat we er weer zijn?’ zei Sylvie een tikje strijdlustig.

‘Thuis wacht jullie een verrassing,’ zei Hugh. Sylvie hield niet van verrassingen, dat wisten ze allemaal.

‘Raad eens,’ zei Hugh.

Ze raadden een nieuw jong hondje, wat zelfs niet in de buurt kwam van de Petter-machine die Hugh in de kelder had laten installeren. Ze liepen allemaal de steile stenen keldertrap af en staarden naar het vettige, ronkende apparaat en de rijen glazen accu’s. ‘Er zij licht,’ zei Hugh.

Het zou heel lang duren voor een van hen in staat was het licht aan te knippen zonder een dodelijke explosie te verwachten. Het apparaat kon natuurlijk alleen maar voor licht zorgen. Bridget had gehoopt op een stofzuiger in plaats van haar rolveger, maar daarvoor was niet genoeg spanning. ‘Godzijdank,’ zei Sylvie.

Juli 1914

Vanuit de open tuindeuren keek Sylvie hoe Maurice een provisorisch tennisnet opzette, wat voornamelijk leek in te houden dat hij alles wat hij zag een klap met een houten hamer verkocht. Kleine jongens waren Sylvie een raadsel. De voldoening die het hun gaf om urenlang met stokken en stenen te gooien, de obsessie waarmee ze levenloze voorwerpen verzamelden en de grove manier waarop ze de broze wereld om hen heen vernietigden leken allemaal strijdig te zijn met de mannen die ze zouden moeten worden.

Luidruchtig geklets in de hal kondigde de fleurige komst aan van Margaret en Lily, ooit schoolvriendinnen en nu kennissen die af en toe langskwamen en deze keer vrolijke, met linten versierde cadeaus bij zich hadden voor de nieuwe baby, Edward.

Margaret was schilderes, militant ongetrouwd, wellicht iemands maîtresse, een schandalige mogelijkheid die Sylvie voor Hugh had verzwegen. Lily behoorde tot de gematigde socialisten van de Fabian Society, was een suffragette uit de hogere kringen die niets riskeerde voor haar overtuigingen. Sylvie moest denken aan vrouwen die werden vastgehouden terwijl er een buis in hun keel werd geduwd en hief een geruststellende hand op naar haar eigen mooie blanke hals. Lily’s man, Cavendish (toch zeker een naam voor een hotel, niet voor een man), had Sylvie tijdens een thé dansant eens in het nauw gedreven, haar met zijn wellustige, naar sigaren ruikende lichaam tegen een pilaar gedrukt en haar zoiets ongehoords voorgesteld dat ze nu nog een kleur van gêne kreeg als ze eraan dacht.

‘Ach, de frisse lucht,’ riep Lily uit toen Sylvie hen de tuin in leidde. ‘Het is hier zo lándelijk.’ Ze kirden als tortels – of doodgewone houtduiven, die mindere soort – boven de kinderwagen, waren bijna net zo vol bewondering voor de baby als voor Sylvies slanke gestalte.

‘Ik zal om thee schellen,’ zei Sylvie, die nu al moe was.

==

Ze hadden een hond. Een grote, gevlekte Franse buldog die Bosun heette. ‘De naam van Byrons hond,’ zei Sylvie. Ursula had geen idee wie de raadselachtige Byron was, maar hij bleek er geen belangstelling voor te hebben om zijn hond van hen terug te eisen. Bosun had een losse, harige vacht die onder Ursula’s vingers door rolde en zijn adem rook naar het halsstuk dat mevrouw Glover tot haar ontzetting voor hem moest koken. Hij was een brave hond, zei Hugh, een verantwoordelijke hond, zo’n dier dat mensen uit brandende gebouwen haalde en van de verdrinkingsdood redde.

Pamela kleedde Bosun graag in een oude hoed en sjaal en deed dan of hij haar baby was, hoewel ze nu een echte baby hadden – een jongetje, Edward. Iedereen noemde hem Teddy. Hun moeder was kennelijk verrast door de nieuwe baby. ‘Ik heb geen idee waar hij vandaan komt.’ Als Sylvie lachte leek het of ze de hik had. Ze zat op het gazon thee te drinken met twee schoolvriendinnen ‘uit haar tijd in Londen’, die de boreling kwamen bekijken. Ze hadden alle drie een snoezige dunne jurk aan en een grote strohoed op, en ze zaten in de rieten stoelen te genieten van de thee en mevrouw Glovers sherrycake. Ursula en Bosun zaten op een beleefde afstand bij hen vandaan op het gras, hopend op kruimels.

Maurice had een net opgezet en probeerde, niet bijster enthousiast, Pamela te leren tennissen. Ursula was druk bezig een kroon van madeliefjes te rijgen voor Bosun. Ze had stompe, onhandige vingers. Sylvie had de lange, vaardige vingers van een kunstenares of een pianiste. Ze speelde op de piano in de salon (‘Chopin’). Soms zongen ze na het avondeten canons, maar het lukte Ursula nooit om haar stem op het juiste moment in te zetten. (‘Ook stom,’ zei Maurice. ‘Oefening baart kunst,’ zei Sylvie.) Als ze de pianoklep opende hing er een geur die aan het inwendige van oude koffers deed denken. Dat herinnerde Ursula aan haar oma, Adelaide, die gehuld in het zwart haar dagen sleet met madeira nippen.

De boreling was weggestopt in de enorme kinderwagen onder de grote beukenboom. Ze hadden allemaal in dat prachtige ding gelegen, maar dat konden ze zich geen van allen herinneren. Er bungelde een zilveren haasje aan de kap en de baby lag behaaglijk onder een sprei ‘die was geborduurd door nonnen’, hoewel niemand ooit uitlegde wie die nonnen waren en waarom ze hun dagen vulden met het borduren van kleine gele eendjes.

‘Edward,’ zei een van Sylvies vriendinnen. ‘Teddy?’

‘Ursula en Teddy. Mijn twee beertjes,’ zei Sylvie en ze lachte haar hikkerige lach. Ursula was er absoluut niet zeker van dat ze een beer was. Ze wilde liever een hond zijn. Ze ging op haar rug liggen en staarde naar de hemel. Bosun kreunde enorm en strekte zich naast haar uit. Zwaluwen sneden roekeloos door het blauw. Ze hoorde het tere gerinkel van kopjes op schoteltjes, het geknars en geratel van een grasmaaier die oude Tom voortduwde door de tuin van de Coles, hun buren, en ze rook de scherpe zoete geur van de anjers in de border en de bedwelmende groene lucht van pasgemaaid gras.

‘O,’ zei een van Sylvies Londense vriendinnen, die haar benen strekte en gracieuze, in witte kousen gestoken enkels onthulde. ‘Een lange, warme zomer. Is het niet zalig?’

De vrede werd verstoord doordat Maurice vol afkeer zijn racket op het gras smeet, waar het met een plof en een piepend geluid opstuiterde. ‘Ik kan het haar niet leren – ze is een meid!’ riep hij, en hij beende het heesterperk in, waar hij met een stok tegen van alles begon te meppen, hoewel hij zich in gedachten met een kapmes in de jungle bevond. Na de zomer zou hij naar kostschool gaan. Het was dezelfde kostschool waar Hugh ook op had gezeten, en zijn vader voor hem. (‘Enzovoort, waarschijnlijk tot Willem de Veroveraar aan toe,’ zei Sylvie.) Hugh zei dat Maurice daardoor ‘hogerop’ zou komen, en Ursula vroeg zich af of het een school vol trappen was en of Maurice ooit weer beneden zou komen. Hugh zei dat hij zich elke avond in slaap had gehuild toen hij net naar die school was gegaan en toch leek hij het heel fijn te vinden om Maurice aan dezelfde kwelling te onderwerpen. Maurice zette een hoge borst op en verklaarde dat híj niet zou huilen.

(‘En wij dan?’ vroeg Pamela bezorgd. ‘Moeten wij ook naar kostschool?’

‘Alleen als jullie heel stout zijn,’ zei Hugh lachend.)

Pamela balde met rode wangen haar vuisten, zette die op haar heupen en brulde: ‘Wat ben je toch een zwijn!’ naar Maurice’ onverschillige, verdwijnende rug. Ze liet ‘zwijn’ klinken als een veel erger woord dan het eigenlijk was. Zwijnen waren heel leuk.

‘Pammy,’ zei Sylvie zachtmoedig. ‘Je klinkt als een visvrouw.’

Ursula schoof dichter naar de bron van de cake toe.

‘O, kom eens hier,’ zei een van de vrouwen tegen haar, ‘laat me je eens bekijken.’ Ursula probeerde zich terug te trekken, maar ze werd door Sylvie stevig op haar plaats gehouden. ‘Het is een heel mooi meisje, hè?’ zei Sylvies vriendin. ‘Ze lijkt op jou, Sylvie.’

‘Hebben vissen vrouwen?’ zei Ursula tegen haar moeder, en Sylvies vriendinnen lachten, prachtig klaterend gelach. ‘Wat een grappig klein ding,’ zei een van hen.

‘Ja, we lachen ons ziek om haar,’ zei Sylvie.

==

‘Ja, we lachen ons ziek om haar,’ zei Sylvie.

‘Kinderen,’ zei Margaret, ‘ze zijn zo koddig, hè?’

Dat zijn ze niet alleen, dacht Sylvie, maar hoe leg je de enorme omvang van het moederschap uit aan iemand die geen kinderen heeft? Sylvie voelde zich ronduit een matrone in haar huidige gezelschap, de vriendinnen uit haar kortstondige jeugd, die was bekort door de opluchting om te kunnen trouwen.

Bridget kwam met het blad naar buiten en begon de theeboel op te ruimen. ’s Morgens droeg Bridget een gestreepte katoenen jurk voor het werk in huis, maar ’s middags verkleedde ze zich in een zwarte jurk met witte toetsen van de manchetten, het kraagje en het bijbehorende schortje en mutsje. Ze was opgeklommen uit de bijkeuken. Alice was vertrokken om te trouwen en Sylvie had een meisje uit het dorp aangenomen, Marjorie, een scheel kind van dertien, om te helpen bij het ruwe werk. (‘Kunnen we het niet redden met hen samen?’ informeerde Hugh zachtmoedig. ‘Met Bridget en mevrouw G? We houden er geen groot herenhuis op na.’

‘Nee, dat gaat niet,’ zei Sylvie en daarmee was de kous af.)

Het witte mutsje was Bridget te groot en zakte voortdurend voor haar ogen, als een blinddoek. Toen ze weer over het gazon terugliep werd ze ineens geblinddoekt door het mutsje en ze struikelde, een tuimeling uit het variété die ze precies op tijd wist te voorkomen, en er waren geen andere slachtoffers dan de zilveren suikerpot en de klontjestang, die door de lucht vlogen waardoor de suikerklontjes als ongemarkeerde dobbelstenen over het groene gazon werden verspreid. Maurice schaterde het overdreven uit over Bridgets ongelukje, en Sylvie zei: ‘Maurice, stel je niet zo aan.’

Ze keek hoe Bosun en Ursula de gelanceerde suikerklontjes opraapten, Bosun met zijn grote roze tong, Ursula heel precieus met de lastige suikertang. Bosun slikte de zijne zonder te kauwen snel door. Ursula zoog die van haar langzaam stuk voor stuk op. Sylvie vermoedde dat Ursula voorbestemd was om een buitenbeentje te worden. Doordat Sylvie zelf enig kind was, vond ze de complexe verhoudingen tussen haar eigen kinderen vaak verontrustend.

‘Je zou naar Londen moeten komen,’ zei Margaret ineens. ‘Een paar dagen bij me blijven logeren. Dat zou leuk zijn.’

‘Maar de kinderen,’ zei Sylvie. ‘De baby. Ik kan hen moeilijk achterlaten.’

‘Waarom niet?’ zei Lily. ‘Je kinderjuf redt het toch wel een paar dagen?’

‘Maar ik heb geen kinderjuf,’ zei Sylvie. Lily liet haar blik door de tuin dwalen alsof ze een kinderjuf zocht die tussen de hortensia’s verscholen zat. ‘En die wil ik ook niet,’ voegde Sylvie eraan toe. (Of toch wel?) Het moederschap was haar verantwoordelijkheid, haar lot. Het was, bij gebrek aan iets anders (en wat had ze voor keus gehad?), haar leven. De toekomst van Engeland klampte zich vast aan Sylvies boezem. Ze was niet achteloos te vervangen, alsof haar afwezigheid even weinig te betekenen had als haar aanwezigheid. ‘En ik voed de baby zelf,’ voegde ze eraan toe. De twee vrouwen waren kennelijk stomverbaasd. Lily drukte onbewust een hand tegen haar eigen boezem, alsof ze die wilde beschermen tegen een aanranding.

‘Zo heeft God dat voorbestemd,’ zei Sylvie, hoewel ze niet meer in God geloofde sinds ze Tiffin was kwijtgeraakt. Ze werd gered door Hugh, die als een man met een missie over het gazon kwam aanlopen. Hij lachte en zei: ‘Wat is hier gebeurd?’, waarop hij Ursula oppakte en nonchalant in de lucht gooide, en daar pas mee ophield toen ze zich in een suikerklontje verslikte. Hij glimlachte naar Sylvie en zei: ‘Je vriendinnen’, alsof ze kon zijn vergeten wie ze waren.

‘Vrijdagavond,’ zei Hugh nadat hij Ursula weer op het gras had neergezet, ‘het gezwoeg van de werkende man zit erop en volgens mij staat de zon laag genoeg. Voelen de schone dames er soms voor om over te stappen op iets sterkers dan thee? Een gin-sling misschien?’ Hugh had vier jongere zussen en voelde zich op zijn gemak bij vrouwen. Dat was op zich al genoeg om hen voor zich in te nemen. Sylvie wist dat het zijn instinct was om hen te chaperonneren, niet om hen het hof te maken, maar ze verbaasde zich wel eens over zijn populariteit en vroeg zich af waartoe die kon leiden. Of waartoe die al kon hebben geleid.

Er werd een detente tot stand gebracht tussen Maurice en Pamela. Sylvie vroeg Bridget of ze de tafel op het kleine, maar nuttige terras wilde zetten, zodat de kinderen die avond buiten konden eten – haringkuit op geroosterd brood en een roze vorm die nauwelijks stijf was geworden en onophoudelijk lilde. De aanblik ervan bezorgde Sylvie vaag een onpasselijk gevoel. ‘Kindervoedsel,’ zei Hugh voldaan terwijl hij zijn kinderen zag eten.

‘Oostenrijk heeft Servië de oorlog verklaard,’ zei Hugh om het gesprek gaande te houden en Margaret zei: ‘Wat idioot. Ik heb vorig jaar een heerlijk weekend doorgebracht in Wenen. In het Imperial, ken je dat?’

‘Niet goed,’ zei Hugh.

Sylvie wel, maar dat zei ze niet.

==

De avond veranderde in spinrag. Sylvie, die vriendelijk rondzweefde op een nevel van alcohol, herinnerde zich ineens haar vaders overlijden ten gevolge van de cognac en ze klapte in haar handen alsof ze een kleine, irritante vlieg doodde en zei: ‘Bedtijd, kinderen’, en keek hoe Bridget de zware kinderwagen onhandig over het gras duwde. Sylvie zuchtte en Hugh hielp haar uit haar stoel en gaf haar een klapzoen op haar wang zodra ze stond.

==

Sylvie zette het kleine dakraam open in het benauwde kamertje van de baby. Het werd de ‘kinderkamer’ genoemd, maar eigenlijk was het gewoon een hokje dat was weggestopt in een hoek tussen de dakspanten, ’s zomers bedompt en ’s winters ijskoud, en daardoor volstrekt ongeschikt voor een tere zuigeling. Sylvie vond net als Hugh dat kinderen al vroeg gehard moesten worden om beter bestand te zijn tegen de klappen later in het leven. (Het verlies van een mooi huis in Mayfair, van een geliefde pony, van het geloof in een alwetende god.) Ze ging op de fluwelen stoel met knopen in de rugleuning zitten om Edward te voeden. ‘Teddy,’ mompelde ze liefdevol terwijl hij gulzig dronk en zich verslikte, om zo dadelijk verzadigd in slaap te vallen. Sylvie hield het meest van hen allemaal in hun babyfase, wanneer ze nog glansden van nieuwigheid, als de roze kussentjes op het pootje van een jong katje. Maar dit was een bijzonder kind. Ze kuste het dons op zijn hoofdje.

Er kwamen woorden in de zachte lucht omhoogdrijven. ‘Aan al het goede komt een eind,’ hoorde ze Hugh zeggen terwijl hij Lily en Margaret naar binnen leidde voor het diner. ‘Ik geloof dat de poëtisch aangelegde mevrouw Glover een vleet in de pan heeft. Maar misschien willen jullie eerst mijn Petter-machine zien?’ De vrouwen kwetterden als de dwaze schoolmeisjes die ze nog altijd waren.

==

Ursula werd wakker van opgewonden kreten en applaus. ‘Elektriciteit!’ hoorde ze een van Sylvies vriendinnen uitroepen. ‘Wat geweldig!’

Ze sliep samen met Pamela in een zolderkamer. Ze hadden twee bij elkaar horende kleine bedden met een lappenkleedje en een nachtkastje ertussenin. Pamela sliep met haar armen boven haar hoofd en soms gaf ze een gil alsof ze met een speld werd geprikt (een afschuwelijk geintje waar Maurice gek op was). Achter de ene slaapkamermuur lag mevrouw Glover te snurken als een trein en achter de andere mompelde Bridget zich door de nacht heen. Bosun sliep voor hun deur, altijd waaks, zelfs als hij sliep. Soms jankte hij zachtjes, maar ze wisten niet of dat van plezier of van pijn was. Het was nogal vol en onrustig op de zolderverdieping.

Ursula werd later opnieuw wakker toen de bezoekers afscheid namen. (‘Dat kind slaapt onnatuurlijk licht,’ zei mevrouw Glover, alsof het een karakterfout was die moest worden gecorrigeerd.) Ze stapte uit bed en liep op haar blote voeten naar het raam. Als ze op een stoel ging staan en naar buiten keek, iets wat hun allemaal nadrukkelijk was verboden, kon ze Sylvie en haar vriendinnen beneden op het gazon zien, waar hun jurken in de oprukkende schemering fladderden als nachtvlinders. Hugh stond bij het hek aan de achterkant te wachten om hen door het laantje te vergezellen naar het station.

Soms wandelde Bridget met de kinderen naar het station om hun vader van de trein te halen als hij uit zijn werk kwam. Maurice zei dat hij misschien treinmachinist zou worden als hij later groot was, of Zuidpoolontdekker, net als sir Ernest Shackleton, die op het punt stond uit te varen op zijn grote expeditie. Of misschien zou hij gewoon bankier worden, net als zijn vader.

Hugh werkte in Londen, een plaats waar ze af en toe heen gingen om een stijve middag door te brengen in de salon van hun oma in Hampstead, waar de twistzieke Maurice en Pamela Sylvie zo ‘prikkelden’ dat ze in de trein naar huis altijd uit haar humeur was.

Toen iedereen was vertrokken en hun stemmen in de verte wegstierven, liep Sylvie over het gazon naar het huis, een donkere schaduw nu de zwarte vleermuis zijn vleugels had uitgeslagen. Zonder dat Sylvie het zag, draafde een vos kordaat achter haar aan, totdat hij afboog en verdween in het heesterperk.

==

‘Heb jij iets gehoord?’ vroeg Sylvie. Ze zat rechtop tegen de kussens een vroege Forster te lezen. ‘De baby misschien?’

Hugh hield zijn hoofd scheef. Hij deed Sylvie even aan Bosun denken.

‘Nee,’ zei hij.

De baby sliep meestal de hele nacht door. Hij was een engel. Maar niet in de hemel. Gelukkig.

‘De beste tot nu toe,’ zei Hugh.

‘Ja, ik vind dat we deze moeten houden.’

‘Hij lijkt niet op mij,’ zei Hugh.

‘Nee,’ beaamde ze beminnelijk. ‘Absoluut niet.’

Hugh lachte en kuste haar liefdevol, waarna hij zei: ‘Welterusten, ik doe mijn lamp uit.’

‘Ik denk dat ik nog even doorlees.’

==

Een paar dagen later gingen ze op een warme middag kijken hoe de oogst werd binnengehaald.

Sylvie en Bridget liepen met de meisjes door de velden, Sylvie met de baby in een draagdoek die Bridget van haar sjaal had gemaakt en om Sylvies romp had gebonden. ‘Als een Ierse boerin,’ zei Hugh vermaakt. Het was zaterdag en nu hij was verlost van de sombere bankwereld lag hij op de rieten chaise-longue op het terras achter het huis Wisden Cricketers’ Almanack te koesteren als een gezangboek.

Maurice was na het ontbijt verdwenen. Hij was een jongen van negen en mocht gaan en staan waar hij wilde en met wie hij wilde, hoewel hij geneigd was uitsluitend met andere jongens van negen om te gaan. Sylvie had geen idee wat ze deden, maar aan het eind van de dag kwam hij weer terug, smerig van top tot teen en met een of andere onsmakelijke trofee, een pot kikkers of wurmen, een dode vogel of de gebleekte schedel van een klein diertje.

De zon was al een tijd geleden begonnen aan zijn steile klim langs de hemel toen ze eindelijk vertrokken, onhandig overbelast door de baby en picknickmanden, zonnehoeden en parasols. Bosun draafde als een kleine pony naast hen mee. ‘Lieve deugd, we zijn beladen als vluchtelingen,’ zei Sylvie. ‘Misschien wel als de Joden die Israël verlieten.’

‘Joden?’ zei Bridget, die haar alledaagse gezicht vol afkeer vertrok.

Teddy sliep tijdens de tocht in zijn provisorische rugzak, hoewel ze over overstappen klauterden en struikelden over modderige voren die hard waren geworden door de zon. Bridget scheurde haar jurk aan een spijker en zei dat ze blaren op haar voeten had. Sylvie overwoog haar korset uit te trekken en langs de kant van de weg achter te laten, stelde zich voor hoe verbaasd iemand zou zijn die erop zou stuiten. Ze herinnerde zich ineens, onverwachts in het verblindende daglicht in een wei met koeien, hoe Hugh tijdens hun huwelijksreis haar keurslijfje had losgemaakt in hun hotel in Deauville terwijl door het open raam geluiden waren binnengedreven: meeuwen die krijsten tijdens hun vlucht en een man en een vrouw die ruzieden in grof, snel Frans. Op de boot van Cherbourg naar huis was Sylvie al zwanger geweest van de minieme homunculus die zou uitgroeien tot Maurice, hoewel ze op dat moment nog in gelukzalige onwetendheid had verkeerd over dat feit.

‘Mevrouw?’ zei Bridget, die deze mijmering verbrak. ‘Mevrouw Todd? Het zijn geen kóéíen.’

==

Ze bleven staan om de ploegpaarden van George Glover te bewonderen, enorme trekpaarden, Samson en Nelson geheten, die snoven en hun kop schudden toen ze het gezelschap zagen. Ze maakten Ursula nerveus, maar Sylvie gaf de twee dieren een appel en met hun grote roze fluwelen lippen pakten ze de vrucht voorzichtig van haar handpalm. Sylvie zei dat het appelschimmels waren, veel mooier dan mensen, en Pamela zei: ‘Zelfs dan kinderen?’, en Sylvie zei: ‘Ja, vooral mooier dan kinderen’, en lachte.

Ze ontdekten dat George zelf hielp bij de oogst. Toen hij hen zag, kwam hij over het land op hen af benen om hen te begroeten. ‘Mevrouw,’ zei hij tegen Sylvie, terwijl hij zijn pet afnam en het zweet van zijn voorhoofd wiste met een grote rode zakdoek met witte stippen. Er plakten kleine stukjes kaf aan zijn armen. De haartjes op zijn armen waren net als het kaf goudgeel door de zon. ‘Het is warm,’ zei hij overbodig. Hij keek Sylvie aan van onder de lange haarlok die altijd voor zijn mooie blauwe ogen hing. Sylvie leek te blozen.

Behalve hun eigen lunch – boterhammen met bokkingpastei, boterhammen met citroenboter, gemberbier en karwijzaadcake – hadden ze ook het restant van de varkenspastei van de vorige dag bij zich, dat mevrouw Glover had meegegeven voor George, evenals een potje met haar beroemde piccalilly. De karwijzaadcake was al oud doordat Bridget was vergeten hem weer in de caketrommel te doen en hij de hele nacht in de warme keuken had gestaan. ‘Het zou me niet verbazen als de mieren er eitjes in hebben gelegd,’ had mevrouw Glover gezegd. Toen ze hem aten, moest Ursula alle zaadjes eruit halen, waar het van wemelde, en ze stuk voor stuk controleren om zeker te weten dat het geen miereneitjes waren.

De arbeiders op het land stopten om te gaan eten, voornamelijk brood met kaas en bier. Bridget kreeg een kleur en giechelde toen ze George de varkenspastei gaf. Pamela vertelde Ursula dat Bridget volgens Maurice smoorverliefd was op George, hoewel ze allebei vonden dat Maurice een vreemde informatiebron was voor de aangelegenheden van het hart. Ze picknickten aan de rand van het stoppelveld, terwijl George nonchalant languit op de grond reuzenhappen uit de varkenspastei nam, bewonderend aangestaard door Bridget, alsof hij een Griekse god was, en Sylvie overdreven in de weer was met de baby.

==

Sylvie slenterde weg om een discreet plekje te vinden waar ze Teddy de borst kon geven. Meisjes die in mooie huizen in Mayfair waren opgegroeid doken meestal niet achter een heg om een zuigeling te voeden. Zoals Ierse boeren ongetwijfeld wel deden. Ze dacht vol genegenheid terug aan het strandhuisje in Cornwall. Tegen de tijd dat ze eindelijk een geschikt beschut hoekje aan de lijzijde van de heg had gevonden, brulde Teddy als een gek, had hij zijn boksersvuistjes gebald vanwege het onrecht in de wereld. Toen ze hem net aan de borst had, keek ze toevallig op en ze zag George Glover aan de overkant van het veld tussen de bomen vandaan komen. Zodra hij haar zag bleef hij staan, haar aanstarend als een geschrokken hert. Een ogenblik verroerde hij zich niet, maar toen lichtte hij zijn pet en zei: ‘Nog altijd warm, mevrouw.’

‘Nou en of,’ zei Sylvie kordaat en ze keek vervolgens hoe George Glover haastig af ging op het hek met vijf dwarsbalken dat de heg midden in het veld in tweeën deelde, en er even gemakkelijk overheen sprong als een groot jachtpaard over een hindernis.

==

Vanaf veilige afstand keken ze hoe de enorme oogstmachine lawaaiig de tarwe opat. ‘Hypnotiserend, hè?’ zei Bridget. Ze had het woord onlangs geleerd. Sylvie haalde haar mooie kleine gouden zakhorloge tevoorschijn, dat Pamela vreselijk graag wilde hebben, en zei: ‘Lieve hemel, moet je zien hoe laat het is’, hoewel niemand dat deed. ‘We moeten teruggaan.’

Toen ze net wilden vertrekken, riep George Glover: ‘Hé daar’, en kwam over het land op hen af draven. Hij droeg iets wat in zijn pet genesteld lag. Twee jonge konijntjes. ‘O,’ zei Pamela met tranen van opwinding.

‘Konijntjes,’ zei George Glover. ‘Helemaal in elkaar gedoken midden op de akker. Hun moeder is er niet meer. Willen jullie ze niet meenemen? Ieder een.’

Op de terugweg droeg Pamela de twee konijntjes in haar schort; ze hield ze met evenveel trots voor zich als Bridget het theeblad.

==

‘Kijk nou toch,’ zei Hugh toen ze vermoeid het tuinhek door kwamen. ‘Goudbruin en beroerd door de zon. Jullie zien eruit als echte plattelandsvrouwen.’

‘Eerder rood dan goudbruin, vrees ik,’ zei Sylvie spijtig.

De tuinman was bezig. Hij heette oude Tom. (‘Als een kat,’ zei Sylvie. ‘Denk je dat hij ooit jonge Tom heeft geheten?’) Hij werkte zes dagen per week en verdeelde zijn tijd tussen hen en een ander huis in de buurt. Die buren, de Coles, spraken hem aan met ‘meneer Ridgely’. Hij liet niet merken wat zijn voorkeur genoot. De Coles woonden in vrijwel net zo’n huis als de Todds en meneer Cole was net als Hugh bankier. ‘Joods,’ zei Sylvie op dezelfde toon die ze voor ‘katholiek’ zou hebben gebruikt: geïntrigeerd, maar verward door zoiets bizars.

‘Ik geloof niet dat ze er iets aan doen,’ zei Hugh. Waar iets aan doen, vroeg Ursula zich af. Pamela moest altijd meer aan haar pianoles doen, moest elke avond voor het eten haar toonladders oefenen, geplink en geploink dat niet erg leuk was om aan te horen.

Meneer Cole was volgens zijn oudste zoon, Simon, onder een totaal andere naam geboren, een die veel te ingewikkeld was voor de Engelse tong. Hun middelste zoon, Daniel, was bevriend met Maurice, want hoewel de volwassenen niet bevriend waren, kenden de kinderen elkaar goed. Simon, ‘een blokker’ (volgens Maurice), hielp Maurice elke maandag met rekenen. Sylvie wist niet precies hoe ze hem moest belonen voor die onaangename taak, werd kennelijk in verwarring gebracht door het feit dat hij Joods was. ‘Misschien geef ik hem wel iets wat hen zou beledigen,’ speculeerde ze. ‘Als ik geld geef, zouden ze kunnen denken dat ik verwijs naar hun algemeen bekende reputatie van vrekkigheid. Als ik hem iets lekkers geef, komt het misschien niet overeen met hun spijswetten.’

‘Ze doen er niets aan,’ herhaalde Hugh. ‘Ze zijn niet actíéf.’

‘Benjamin is heel actief,’ zei Pamela. ‘Hij heeft gisteren nog een merelnest gevonden.’ Ze keek Maurice kwaad aan toen ze dit zei. Hij was op hen gestuit terwijl ze de mooie eitjes bewonderden, blauw met bruine vlekjes, en hij had ze weggegrist en op een steen kapotgeslagen. Hij had het een prachtgrap gevonden. Pamela had een kleine (nou ja, vrij kleine) steen naar hem gegooid en zijn hoofd geraakt. ‘Ziezo,’ zei ze. ‘Hoe voelt het als jóúw schaal wordt gebroken?’ Nu had hij een akelige snee en een blauwe plek op zijn slaap. ‘Gevallen,’ zei hij kortaf toen Sylvie wilde weten hoe hij zijn verwonding had opgelopen. Van nature zou hij Pamela hebben verraden, maar dan zou de oorspronkelijke zonde aan het licht zijn gekomen en Sylvie zou hem fiks hebben gestraft voor het breken van de eitjes. Ze had hem al eerder betrapt op het stelen van eitjes en had hem een draai om zijn oren gegeven. Sylvie zei dat ze de natuur moesten ‘eerbiedigen’ in plaats van vernietigen, maar eerbied lag helaas niet in Maurice’ aard.

‘Hij speelt toch viool – Simon?’ zei Sylvie. ‘Joden zijn meestal toch heel muzikaal? Misschien kan ik hem wat bladmuziek geven of zo.’ Deze discussie over de gevaren om het Joodse volk te beledigen vond plaats aan de ontbijttafel. Hugh keek altijd een tikje geschrokken als zijn kinderen aan dezelfde tafel bleken te zitten als hij. Hij had pas met zijn ouders ontbeten toen hij twaalf was en in staat werd geacht de kinderkamer te verlaten. Hij was het robuuste product van een efficiënte kinderjuf, een huishouden binnen het huishouden in Hampstead. De kleine Sylvie had daarentegen laat gedineerd met canard à la presse, wankel balancerend op een stel kussens, in slaap gewiegd door flakkerende kaarsen en fonkelend tafelzilver, terwijl het gesprek van haar ouders over haar heen dreef. Het was niet echt een doorsneejeugd geweest, vermoedde ze nu.

==

Oude Tom was een sleuf van twee spaden diep aan het graven, zei hij, voor een nieuw aspergebed. Hugh had zijn cricketboek al een tijd geleden weggelegd en was frambozen gaan plukken om een grote witte emaillen kom te vullen die zowel Pamela als Ursula herkende als het ding waarin Maurice tot voor kort kikkervisjes had gehouden, hoewel ze allebei hun mond hielden. Hugh schonk zich een glas bier in met de woorden: ‘Dat maakt dorstig, dat agrarische gezwoeg’, en ze lachten allemaal. Behalve oude Tom.

Mevrouw Glover kwam naar buiten om te zeggen dat oude Tom wat aardappelen moest rooien voor bij haar runderlappen. Ze zuchtte en steunde bij de aanblik van de konijnen. ‘Niet eens genoeg voor een stoofschotel.’ Pamela gaf een gil en moest tot bedaren worden gebracht met een slokje van Hughs bier.

Pamela en Ursula maakten in een uithoek van de tuin een nestje van gras en watten, versierd met gevallen rozenblaadjes, en legden de kleine konijntjes er voorzichtig in. Pamela zong een slaapliedje voor de diertjes; ze kon mooi wijs houden, maar de konijntjes sliepen al sinds George Glover ze had overhandigd.

‘Ik denk dat ze misschien nog te klein zijn,’ zei Sylvie. Te klein voor wat, vroeg Ursula zich af, maar dat zei Sylvie niet.

==

Ze zaten op het gazon frambozen met room en suiker te eten. Hugh keek op naar de blauwe, blauwe lucht en zei: ‘Hoorden jullie dat gerommel? Er is zwaar onweer op til, ik voel het naderen. Voel jij het ook, oude Tom?’ Hij verhief zijn stem, zodat oude Tom, die ver weg in de moestuin was, hem kon horen. Hugh geloofde dat oude Tom, als tuinman, verstand moest hebben van het weer. Oude Tom zei niets en groef door.

‘Hij is doof,’ zei Hugh.

==

‘Nee, dat is hij niet,’ zei Sylvie, die meekraprood maakte door de frambozen, mooi als bloed, fijn te prakken in de dikke room, en ze moest ineens denken aan George Glover. Een zoon van het land. Zijn sterke vierkante handen, zijn mooie appelschimmels, als grote hobbelpaarden, en zoals hij loom op het glooiende gras had gelegen en zijn lunch had verorberd, min of meer had geposeerd als Michelangelo’s Adam in de Sixtijnse Kapel, al had hij zijn hand eerder uitgestoken naar een volgende punt varkenspastei dan naar die van de Schepper. (Sylvie was met haar vader, Llewellyn, naar Italië geweest en had perplex gestaan van de hoeveelheid mannelijk vlees die als kunst kon worden bekeken.) Ze stelde zich voor dat ze George Glover appels uit haar hand voerde en lachte.

‘Wat?’ zei Hugh en Sylvie zei: ‘Die George Glover is een knappe jongen.’

‘Dan moet hij zijn geadopteerd,’ zei Hugh.

==

Die avond legde Sylvie in bed Forster weg voor een minder cerebrale bezigheid, het verstrengelen van oververhitte ledematen in het echtelijke bed, eerder een hijgend hert dan een hoog opvliegende leeuwerik. Ze merkte dat ze niet dacht aan Hughs gladde, pezige lichaam, maar aan de grote, gepolitoerde centaurledematen van George Glover. ‘Je bent heel...’ zei een uitgeputte Hugh, starend naar de lijst van het plafond in de slaapkamer terwijl hij naar het juiste woord zocht. ‘Levendig,’ concludeerde hij ten slotte.

‘Dat zal wel van al die buitenlucht komen,’ zei Sylvie.

==

Goudbruin en beroerd door de zon, dacht ze toen ze behaaglijk wegdoezelde om te gaan slapen, en vervolgens kwam Shakespeare ongewenst in haar op: Golden lads and girls all must, as chimney-sweepers, come to dust, en ineens was ze bang.

‘Daar komt het onweer eindelijk,’ zei Hugh. ‘Zal ik het licht uitdoen?’

==

De zondagochtendsluimering van Sylvie en Hugh werd wreed verstoord door een brullende Pamela. Ursula en zij waren al vroeg wakker geworden van opwinding en naar buiten gevlogen om te ontdekken dat de konijntjes waren verdwenen, dat alleen de donzige pompon van één klein staartje er nog was, wit met rode vlekken.

‘Vossen,’ zei mevrouw Glover met enig voldoening. ‘Wat had je dan verwacht?’

Januari 1915

‘Hebt u het laatste nieuws gehoord?’ vroeg Bridget.

Sylvie zuchtte en legde Hughs brief neer, waarvan de velletjes even bros waren als dode bladeren. Hij was pas een paar maanden geleden naar het front vertrokken, maar ze kon zich nauwelijks nog herinneren dat ze zijn vrouw was. Hugh was kapitein in het regiment uit Oxfordshire en Buckinghamshire. Afgelopen zomer was hij bankier geweest. Het leek belachelijk.

In zijn brieven was hij opgewekt en op zijn hoede (‘De mannen zijn geweldig, ze zijn heel dapper’). In het begin had hij die mannen met name genoemd (‘Bert’, ‘Alfred’, ‘Wilfred’), maar sinds de Slag om Ieper waren ze gewoon ‘mannen’, en Sylvie vroeg zich af of Bert en Alfred en Wilfred dood waren. Hugh had het nooit over de dood of over sterven; het was net of ze een plezierreisje maakten, uit picknicken gingen. (‘Vreselijk veel regen deze week. Overal modder. Hopelijk heb jij beter weer dan wij!’)

‘Vechten? Ga je vechten?’ had ze tegen hem geschreeuwd toen hij zich had aangemeld, en het was ineens tot haar doorgedrongen dat ze nog nooit tegen hem had geschreeuwd. Misschien had ze dat wel moeten doen.

Als er oorlog uitbrak, legde Hugh haar uit, wilde hij niet achteraf weten dat hij hem had gemist, dat anderen zich hadden aangemeld om voor de eer van hun land te strijden en hij niet. ‘Het zou wel eens het enige avontuur kunnen zijn dat ik ooit beleef,’ zei hij.

‘Avontuur?’ herhaalde ze ongelovig. ‘En je kinderen dan, en je vróúw?’

‘Maar ik doe dit juist voor jullie,’ zei hij diep gekwetst, een verkeerd begrepen Theseus. Sylvie had op dat moment een intense hekel aan hem. ‘Om huis en haard te beschermen,’ hield hij vol. ‘Om alles waarin we geloven te verdedigen.’

‘En toch heb ik het woord avontuur gehoord,’ zei Sylvie, waarop ze hem haar rug had toegekeerd.

Desondanks was ze uiteraard naar Londen gegaan om hem uit te zwaaien. Hugh en zij waren heen en weer geduwd door een enorme menigte die met vlaggen zwaaide en juichte alsof er al een grote overwinning was behaald. Sylvie verbaasde zich over de fanatieke vaderlandsliefde van de vrouwen op het perron, oorlog zou alle vrouwen toch in pacifisten moeten veranderen?

Hugh had haar dicht tegen zich aan gedrukt, alsof ze prille geliefden waren, en was pas op het allerlaatste moment in de trein gesprongen. Hij was ogenblikkelijk opgeslokt door het gewemel van mannen in uniform. Zijn regiment, dacht ze. Wat vreemd. Net als de menigte had hij een ongelooflijk en stompzinnig opgewekte indruk gemaakt.

Toen de trein langzaam het station uit begon te rijden brulde de opgewonden menigte instemmend, bezeten zwaaiend met vlaggen, terwijl er petten en hoeden in de lucht werden gegooid. Sylvie kon slechts zonder iets te zien naar de ramen van de rijtuigen staren, die eerst langzaam en toen steeds sneller passeerden, tot ze nog maar een wazige vlek waren. Hugh was nergens te bekennen en ze nam aan dat hij haar evenmin kon zien.

Ze was nog op het perron blijven staan toen alle anderen al waren vertrokken, starend naar de plek aan de horizon waar de trein was verdwenen.

==

Sylvie legde de brief weg en pakte haar breinaalden.

‘Hébt u het nieuws al gehoord?’ hield Bridget vol. Ze legde het bestek neer voor het avondeten. Sylvie keek met gefronste wenkbrauwen naar het breiwerk op haar naalden en vroeg zich af of ze wel nieuws wilde horen dat van Bridget afkomstig was. Ze minderde een steek in de raglanmouw van de degelijke grijze trui die ze voor Maurice aan het breien was. Alle vrouwen in huis besteedden nu buitensporig veel tijd aan breien – sjaals en wanten, handschoenen en sokken en mutsen, wolletjes en truien – om hun mannen warm te houden.

Mevrouw Glover zat ’s avonds bij het keukenfornuis enorme handschoenen te breien, groot genoeg voor de hoeven van George’ ploegpaarden. Ze waren natuurlijk niet voor Samson en Nelson, maar voor George zelf, een van de eerste vrijwilligers, zoals mevrouw Glover trots te pas en te onpas meldde, waar Sylvie heel chagrijnig van werd. Zelfs Marjorie, het keukenhulpje, was gegrepen door de breirage en zwoegde na het middageten op iets wat op een vaatdoek leek, hoewel het al royaal was om het ‘breiwerk’ te noemen. ‘Meer gaten dan wol,’ verklaarde mevrouw Glover, waarop ze haar een draai om de oren gaf en zei dat ze weer aan het werk moest.

Bridget maakte tegenwoordig wanstaltige sokken – ze kon met de beste wil van de wereld geen hiel breien – voor haar nieuwe liefde. Ze had ‘haar hart geschonken’ aan een stalknecht van Ettringham Hall die Sam Wellington heette. ‘Een oude knol,’ zei ze en ze lachte zich ziek om haar eigen grapje, diverse keren per dag, alsof ze het voor het eerst vertelde. Bridget stuurde Sam Wellington sentimentele ansichtkaarten met zwevende engelen in de lucht boven vrouwen die zaten te huilen aan een tafel met een chenillekleed in een bediendekamer. Sylvie had Bridget bedekt te kennen gegeven dat ze misschien wat opgewektere epistels moest sturen naar een vechtende man.

Bridget had een foto, een studioportret, van Sam Wellington op haar nogal armzalig uitgeruste kaptafel staan. Hij had een ereplaats naast de oude emaillen borstel en kam die Sylvie haar had gegeven toen zij van Hugh voor haar verjaardag een zilveren kapset had gekregen.

Het nachtkastje van mevrouw Glover werd gesierd door net zo’n verplichte afbeelding van George. Opgeprikt in zijn uniform en slecht op zijn gemak voor een studiodecor dat Sylvie aan de Amalfi-kust deed denken, leek George Glover niet meer op een Sixtijnse Adam. Sylvie dacht aan alle opgeroepen mannen die al hetzelfde ritueel hadden ondergaan, een herinnering voor moeders en geliefden, de enige foto die van sommigen van hen ooit zou worden gemaakt. ‘Hij zou kunnen sneuvelen,’ zei Bridget van haar vrijer, ‘en dan vergeet ik misschien hoe hij eruitzag.’ Sylvie had meer dan genoeg foto’s van Hugh. Hij leidde een goed gedocumenteerd leven.

Alle kinderen behalve Pamela waren boven. Teddy lag in zijn bedje te slapen, of lag misschien wakker, maar klaagde hoe dan ook niet. Maurice en Ursula deden iets waar Sylvie geen idee van had en wat ze ook niet hoefde te weten, aangezien het betekende dat er rust heerste in de huiskamer, afgezien van een enkele verdachte bons boven en het metalen gekletter van zware pannen in de keuken, waar mevrouw Glover haar gevoelens over het een of ander – de oorlog of Marjories onbekwaamheid of allebei – kenbaar maakte.

Sinds de strijd op het vasteland van Europa was uitgebroken, aten ze in de huiskamer, hadden ze de classicistische eetkamertafel niet meer gebruikt omdat die te extravagant was voor de soberheid tijdens de oorlog, en hadden ze de voorkeur gegeven aan de kleine tafel in de huiskamer. (‘We zullen de oorlog niet winnen door de eetkamer te mijden,’ zei mevrouw Glover.)

Sylvie gaf Pamela een wenk, die gehoorzaam deed wat haar moeder haar stilzwijgend had opgedragen en achter Bridget aan om de tafel liep om het bestek precies andersom te leggen. Bridget had geen idee van links en rechts, boven en onder.

Pamela’s steun voor het expeditieleger had de vorm aangenomen van een massaproductie van donkergrijze sjaals die buitensporig en onpraktisch lang waren. Sylvie was aangenaam verrast door deze aanleg voor monotonie van haar oudste dochter. Die zou haar later in haar leven nog goed van pas komen. Sylvie liet een steek vallen en mompelde een krachtterm waar Pamela en Bridget van schrokken. ‘Wat voor nieuws?’ vroeg ze ten slotte onwillig.

‘Er zijn bommen gevallen op Norfolk,’ zei Bridget vol trots op haar informatie.

‘Bommen?’ zei Sylvie, opkijkend van haar breiwerk. ‘In Nórfolk?’

‘Een zeppelinaanval,’ zei Bridget gezaghebbend. ‘Echt iets voor de moffen. Het interesseert ze niks wie ze doden. Zo slecht zijn ze. Ze eten Belgische baby’s.’

‘Nou...’ zei Sylvie, die de gevallen steek opraapte, ‘dat is misschien een tikje overdreven.’

Pamela aarzelde, met een dessertvork in de ene en een lepel in de andere hand, alsof ze klaarstond om een aanval te wagen op een van mevrouw Glovers zware puddingen. ‘Eten?’ herhaalde ze vol afgrijzen. ‘Baby’s?’

‘Nee,’ zei Sylvie kwaad. ‘Doe niet zo mal.’

Mevrouw Glover riep Bridget vanuit de keuken en op haar bevel vloog Bridget weg. Sylvie hoorde Bridget op haar beurt naar de andere kinderen boven roepen: ‘Jullie eten staat op tafel!’

Pamela slaakte een zucht alsof ze al een heel leven achter zich had en ging aan tafel zitten. Ze staarde wezenloos naar het tafelkleed en zei: ‘Ik mis papa.’

‘Ik ook, lieverd,’ zei Sylvie. ‘Ik ook. Maar wees nu geen domme gans, ga tegen de anderen zeggen dat ze hun handen moeten wassen.’

Met kerst had Sylvie een grote doos volgepakt met allerlei spullen voor Hugh: de onvermijdelijke sokken en handschoenen, een van Pamela’s eindeloze sjaals en, als tegengif, een dubbeldraadse das van kasjmier die Sylvie had gebreid en had besprenkeld met haar lievelingsparfum, La Rose Jacqueminot, om hem aan thuis te herinneren. Ze stelde zich voor dat Hugh de das op het slagveld op zijn blote huid droeg, een galante ridder op een toernooi die fier liet zien wiens kampioen hij was. Die dagdroom over ridderlijkheid was op zich een troost, te verkiezen boven de glimpen van iets duisterders. Ze hadden een winters weekend doorgebracht in Broadstairs, ingepakt in slobkousen, extra hemden en bivakmutsen, en hadden over het water het gebulder van de kanonnen gehoord.

In de kerstdoos had ook een pruimencake van mevrouw Glover gezeten, een blik enigszins mismaakte pepermuntjes van Pamela, sigaretten, een fles goede moutwhisky en een dichtbundel – een bloemlezing van Engelse poëzie, voornamelijk pastoraal van aard en niet te veeleisend – evenals kleine zelfgemaakte cadeautjes van Maurice (een vliegtuigje van balsahout) en een tekening van Ursula van een blauwe lucht en groen gras en het kleine misvormde figuurtje van een hond. ‘Bosun,’ had Sylvie er behulpzaam boven geschreven. Ze had geen idee of Hugh de doos ooit had ontvangen.

Kerst was saai geweest. Izzie was komen logeren en had heel veel gepraat over niets (of eigenlijk over zichzelf) voor ze had meegedeeld dat ze zich had aangemeld bij de vrouwelijke vrijwilligers en meteen na de feestdagen naar Frankrijk zou vertrekken.

‘Maar Izzie,’ zei Sylvie, ‘je kunt niet verplegen of koken of typen of iets nuttigs doen.’ De woorden klonken scherper dan ze had bedoeld, maar Izzie was ook zo’n uilskuiken. (‘Een warhoofd,’ verklaarde mevrouw Glover.)

‘Dat geeft de doorslag,’ zei Bridget toen ze hoorde van Izzies roeping om goed te doen, ‘we zullen de oorlog voor de vaste hebben verloren.’ Izzie had het nooit over haar baby. Hij was in Duitsland geadopteerd en Sylvie nam aan dat hij Duits was. Wat vreemd dat hij maar iets jonger was dan Ursula, maar officieel een vijand was.

Vervolgens hadden alle kinderen met Nieuwjaar stuk voor stuk waterpokken gekregen. Izzie had in de eerstvolgende trein naar Londen gezeten zodra er een rode vlek op Pamela’s gezicht was verschenen. Een fraaie Florence Nightingale, zei Sylvie geïrriteerd tegen Bridget.

==

Ondanks haar onhandige stompe vingers had Ursula zich inmiddels aangesloten bij de handwerkmanie in huis. Met kerst had ze een houten Franse punnikklos gekregen die La Reine Solange heette, wat volgens Sylvie ‘koningin Solange’ betekende, al ‘betwijfelde’ ze of er in de geschiedenis ooit een koningin Solange was geweest. Koningin Solange was beschilderd in vorstelijke kleuren en droeg een ingewikkelde gele kroon, waarvan de punten haar wol vasthielden. Ursula was een toegewijde onderdaan en besteedde al haar vrije tijd, waar ze zeeën van tot haar beschikking had, aan het produceren van lange kronkelende stukken wol die geen ander nut hadden dan dat ze konden worden opgerold tot onderzetters en scheve theemutsen. (‘Waar zitten de gaten voor de tuit en het oor?’ vroeg Bridget zich af.)

‘Beeldig, lieverd,’ zei Sylvie, terwijl ze een onderzettertje inspecteerde dat zich langzaam in haar handen ontrolde, als iets wat ontwaakt uit een lange slaap. ‘Oefening baart kunst, vergeet dat niet.’

==

‘Jullie eten staat op tafel!’

Ursula negeerde de kreet. Ze was onderhorig aan hare majesteit en zat op haar bed met een vertrokken gezichtje van concentratie de wol om de kroon van koningin Solange te haken. Het was wat oud geelbruin kamgaren, maar ‘er zit niets anders op’, zei Sylvie.

Maurice had alweer op school moeten zijn, maar hij had de waterpokken het ergst gehad van allemaal en zijn gezicht zat nog onder de littekentjes, alsof een vogel hem had gepikt. ‘Nog een paar dagen thuisblijven, jongeman,’ zei dokter Fellowes, maar volgens Ursula blaakte Maurice van onverwoestbare gezondheid.

Hij liep rusteloos door de kamer te ijsberen, even verveeld als een leeuw in een kooi. Hij vond een van Pamela’s pantoffels onder het bed en trapte hem als een voetbal rond. Vervolgens pakte hij een porseleinen snuisterij, het figuurtje van een dame in een hoepelrok dat Pamela dierbaar was, en gooide het zo hoog in de lucht dat het met een alarmerende ting tegen de geelgroene glazen lampenkap ketste. Ursula liet haar punnikwerk vallen doordat ze ontzet haar handen voor haar mond sloeg. De dame met de hoepelrok maakte een zachte landing op de bolle gewatteerde deken over Pamela’s satijnen dekbed, maar pas nadat Maurice de gevallen punnikklos had weggegrist en ermee begon rond te rennen terwijl hij deed of het een vliegtuig was. Ursula keek hoe de arme koningin Solange door de kamer vloog, met de staart van wol die uit haar inwendige stak als een ijle banier achter haar aan.

En toen deed Maurice iets wat echt gemeen was. Hij trok het dakraam open, waardoor een vlaag onwelkome koude lucht naar binnen werd geblazen, en liet het houten poppetje de vijandige nacht in schieten.

Ursula sleepte ogenblikkelijk een stoel naar het raam, klom erop en tuurde naar buiten. Fel beschenen in de plas licht die uit het raam stroomde zag ze dat koningin Solange was beland op de leien in het dal tussen de twee zolderdaken.

Maurice, inmiddels een indiaan, sprong onder het uitstoten van krijgskreten van het ene bed op het andere. ‘Jullie eten staat op tafel!’ brulde Bridget nog dringender onder aan de trap. Ursula negeerde hen allebei, klauterde met een luid bonzend heldhaftig hartje het raam uit – geen eenvoudig taak – met het vaste voornemen haar vorstin te redden. De leien waren glad van het ijs en Ursula had haar in een pantoffel gestoken voetje nauwelijks op de helling onder het raam gezet of het gleed onder haar weg. Ze slaakte een kreetje, stak haar hand uit naar de punnikkoningin toen ze langs haar heen snelde, met haar voeten vooruit, als een sleeër zonder slee. Er was geen balustrade om haar afdaling te stuiten, niets om te voorkomen dat ze de zwarte vleugels van de nacht in werd geslingerd. Een gevoel van opwinding, bijna een soort sensatie, toen ze in de bodemloze lucht werd gelanceerd en vervolgens niets.

De duisternis viel in.

Sneeuw

11 februari 1910

De piccalilly had de felle kleur van geelzucht. Dokter Fellowes zat aan de keukentafel te eten bij het licht van een irritant rokerige olielamp. Hij smeerde de piccalilly op een stuk brood met boter en legde er een dikke plak vette ham op. Hij dacht aan de zij spek die koel in zijn eigen provisiekast hing. Hij had het varken zelf uitgekozen, bij de boer aangewezen, waarbij hij geen levend dier had gezien, maar een anatomieles: een verzameling lendenkarbonades en kluiven, billen en buik en enorme achterhammen die konden worden gekookt. Vlees. Hij dacht aan de baby die hij met een knip van zijn chirurgische schaar uit de klauwen van de dood had gered. ‘Het wonder van het leven,’ zei hij bedaard tegen de kleine boerse Ierse meid. (‘Bridget, dokter.’) ‘Ik blijf hier de rest van de nacht,’ voegde hij eraan toe. ‘Vanwege de sneeuw.’

Hij kon allerlei plaatsen bedenken waar hij liever wilde zijn dan in Vossenhoek. Waarom heette het huis zo? Waarom zou iemand de plek huldigen waar zo’n sluw beest leefde? Dokter Fellowes had als jonge man elegant in scharlakenrood met de jachtstoet meegereden. Hij vroeg zich af of het meisje morgenochtend met een blad thee en toast bij hem zou binnenwippen. Hij stelde zich voor dat ze warm water uit de kan in de waskom schonk en hem voor de brandende haard in de slaapkamer inzeepte, net zoals zijn moeder had gedaan, tientallen jaren geleden. Dokter Fellowes was hardnekkig trouw aan zijn vrouw, maar zijn gedachten dwaalden vrijelijk alle kanten op.