© 2013 Tash Aw

© 2013 Nederlandse vertaling Ton Heuvelmans

Oorspronkelijke titel Five Star Billionaire

Oorspronkelijke uitgave Spiegel & Grau, New York

Omslagontwerp Loudmouth/Robert Adriaansen

Omslagbeeld Chuyu

==

ISBN 978 90 254 4163 0

NUR 302

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2013

==

www.atlascontact.nl

Voor Aw Tee Min en Yap Chee Chun

Stel dat je zou kunnen leven zonder druk van buitenaf, stel dat je je eigen innerlijke druk zou kunnen creëren; dan is het niet waar dat er niets is in de mens.

==

Czesław Miłosz, De geknechte geest

Voorwoord
Hoe word je miljardair?

Enige tijd geleden – ik ben vergeten wanneer precies – besloot ik dat ik ooit schatrijk zou zijn. Daarmee bedoel ik niet gewoon in goeden doen, maar onvoorstelbaar schathemelrijk, zoals alleen kinderen zich rijkdom kunnen voorstellen. Als iemand me tegenwoordig vraagt wanneer in mijn leven die ideeën over immense rijkdom zich in mijn hoofd begonnen te vormen, antwoord ik steevast dat het ergens in mijn puberteit moet zijn geweest, toen ik me bewust was van de waarde van de schatten des levens maar nog niet op de hoogte was van hun vele beperkingen, want mijn jacht naar geld had altijd iets kinderlijks – dat geef ik ruiterlijk toe.

Toen ik opgroeide op het platteland van Maleisië, was een van mijn favoriete tv-programma’s een serie die zich afspeelde in een Amerikaanse advocatenpraktijk. Alle details – de acteurs, de plot, zelfs de setting – ben ik vergeten; ze zijn niet alleen vervaagd door het verstrijken van de tijd, maar ook door een woud aan slechte ondertitels en regelmatige onderbrekingen (de generator en de antenne lieten het met een feilloze voorspelbaarheid om beurten afweten, hoewel dat in die tijd heel normaal was). Ik betwijfel of ik van ook maar één aflevering van die soap kan vertellen wat er gebeurde, en bovendien was ik niet geïnteresseerd in die gekunstelde conflicten die voortdurend plaatsvonden, de emotionele ups en downs, de mannen en vrouwen die huilden omdat ze verliefd werden of omdat ze niet meer verliefd waren; het ruziemaken, het weer goedmaken, het vrijen, enzovoort. Ik had het gevoel dat ze hun tijd verspilden, dat ze hun dagen en nachten veel nuttiger hadden kunnen besteden; ik denk dat ik me daar in zekere mate gefrustreerd door voelde. Maar zelfs dit zijn vluchtige indrukken, en het enige wat ik me echt herinner is de openingsscène: een overweldigend panorama van wolkenkrabbers van metaal en glas die straalden in de zon, mensen strak in het pak en met diplomatenkoffertjes, die door draaideuren verdwenen, het eindeloze verkeer op zonovergoten snelwegen. En telkens als ik voor de tv ging zitten, dacht ik: Op een dag ben ik eigenaar van zo’n gebouw, zo’n compleet kantorencomplex vol ijverige, intelligente mensen die werken om hun dromen te verwezenlijken.

Het enige dat me interesseerde waren die beginbeelden; de rest van het tv-programma zei me niets.

Al die verspilde tijd.

Als ik nu terugkijk op die kinderlijke fantasie, moet ik gniffelen van schaamte, want ik realiseer me hoe dwaas ik was: ik had nooit zo bescheiden moeten zijn wat mijn ambities betreft, en ik had ook niet zo lang moeten wachten met die na te streven.

Men beweert dat de legendarische magnaat Cecil Lim Kee Huat – met zijn 101 jaar nog steeds compos mentis – op achtjarige leeftijd zijn eerste geld verdiende door watermeloenen te verkopen vanaf een kar langs de oude kustweg naar Port Dickson. Op zijn dertiende had hij een koffiekraam in Seremban, en op zijn vijftiende verzamelde hij auto-onderdelen die hij op semi-industriële schaal doorverkocht, waaruit bleek dat hij een talent voor recyclen bezat, lang voordat het begrip officieel bestond. In de jaren twintig was het kleinsteedse Maleisië niet de ideale plaats om dromen te koesteren. Hij was achttien en werkte zo nu en dan als kruier in de Colony Club, toen hij het geluk had een jonge assistent-regeringsbeambte uit Fife genaamd MacKinnon te ontmoeten, die kort daarvoor in Maleisië was aangekomen. De precieze aard van hun relatie is niet bekend (die nare geruchten over chantage zijn nooit bewezen), en zoals we later zullen zien is het volkomen zinloos zich een beeld proberen te vormen van het hoe en waarom van gebeurtenissen in het verleden. Het enige wat de moeite van het beschouwen waard is, is wat er daadwerkelijk is gebeurd; en wat er in het geval van Lim gebeurde, was dat hij na de vroegtijdige dood van MacKinnon met genoeg geld achterbleef om de eerste plaatselijke verzekeringsmaatschappij in Singapore op te richten, een kleine onderneming die uiteindelijk de Overseas Chinese Assurance Company zou worden en die vele jaren – tot aan haar recente ondergang – een stevig fundament zou vormen van het Maleisische en Singaporese commerciële landschap. Wij kunnen veel leren van mensen als Lim, maar om hem grondig te analyseren zou een afzonderlijk boek nodig zijn. Voorlopig volstaat de vraag: Waar was jij mee bezig toen je acht, dertien, vijftien en achttien was? Het antwoord is hoogstwaarschijnlijk: met bijster weinig.

In het leven is elk onbeduidend voorval een test, elke ontmoeting een leerzame ervaring. Kijken en leren. Ooit bereik je misschien wat ik heb bereikt. Maar de tijd vliegt voorbij, veel sneller dan je denkt. Zelfs terwijl je dit leest moet je verloren tijd inhalen.

Gelukkig krijg je een tweede kans. Mijn advies is: grijp die kans. Een derde kans krijg je bijna nooit.

1
Ga waar het geld is

==

Er stond een jongen voor de toonbank op zijn koffie te wachten, knikkend op het ritme van de muziek. Phoebe had hem meteen opgemerkt toen hij binnenkwam, hij liep heel zelfverzekerd, zacht en toch verend. Hij had vast leren lopen op tapijt. Hij bestelde twee caffè lattes en een groenetheemuffin, en betaalde met een zilveren creditcard van ICBC, die hij uit een portemonnee haalde met een grijs-zwart schaakbordmotief. Hij was slechts een paar jaar jonger dan Phoebe, twee- of drieëntwintig misschien, maar hij had al een mooie auto: een zilverblauwe vijfdeurs die ze al eerder had gezien, toen ze de straat overstak en hij haar bijna had aangereden. Het was vreemd dat Phoebe zulke dingen tegenwoordig opmerkte, net zo snel en vanzelfsprekend als ademhalen. Ze vroeg zich af wanneer dat een gewoonte was geworden. Ze was niet altijd zo geweest.

Buiten viel het heldere herfstlicht tussen de takken van de platanen door, en hun schaduw wierp een fraai patroon op het trottoir. Er stond ook een lichte bries, waardoor de bladeren dansten.

‘Je houdt van deze muziek, hè?’ zei Phoebe, terwijl ze voor hem langs boog om een paar suikerzakjes te pakken.

Zijn koffie werd gebracht. ‘Dat is bossanova,’ zei hij als een soort verklaring, maar ze begreep hem niet.

‘Ei, ik ben ook dol op Spaanse muziek.’

‘Huh?’ mompelde hij terwijl hij zijn dienblad in evenwicht probeerde te houden. ‘Het is Braziliaans.’ Hij keek haar niet eens aan, en ze was blij dat hij dat niet deed, want als hij dat wel had gedaan, dan was het met een blik van ‘jij stelt niets voor’ geweest, het soort snelle blik waaraan ze gewend was geraakt nadat ze in Shanghai was komen wonen, van hoger geplaatsten die op haar neerkeken.

Bovendien, Brazilië en Spanje, dat was toch bijna hetzelfde.

Ze bevonden zich in een westers aandoende koffiebar vlak bij Huaihai Lu. Het was druk op straat; het was zaterdag. Maar voor Phoebe was de week niet langer keurig verdeeld in weekenden en werkdagen; dat was gestopt toen ze een paar weken geleden in Shanghai was gearriveerd. Elke dag ging betekenisloos over in de volgende, en zo ging het al veel te lang. Ze wist niet eens wat ze deed in dit deel van de stad – uit de winkels kon ze zich niets veroorloven, en haar Italiaanse koffie kostte meer dan het shirt dat ze droeg. Het was een grote vergissing dat ze hierheen was gekomen. Haar plan was zo dom; wat dacht ze ermee te bereiken? Misschien moest ze alles opnieuw bekijken.

==

Phoebe Chen Aiping, waarom ben je altijd zo bang? Wees toch niet zo bang! Falen is niet toegestaan! Je moet jezelf en je hele familie verheffen.

==

Ze was aan een dagboek begonnen. Elke dag schreef ze haar ergste angsten en raarste ambities op. Het was een techniek die ze ooit in Guangzhou had geleerd van een goeroe toen ze na afloop van een bezoek aan het arbeidsbureau zat te wachten in een noedelwinkel. Er stond een tv’tje op de glazen toonbank naast potten met White Rabbit-snoepjes, waar ze aanvankelijk geen aandacht aan besteedde; ze dacht dat het een nieuwsuitzending was. Toen merkte ze dat het om een dvd ging van een soort goeroe, een vrouw die vertelde hoe ze haar leven een andere draai had gegeven en ons nu allemaal wilde laten zien hoe wij ons nederige, onzichtbare bestaan ook konden veranderen in een leven van eeuwig geluk en succes. Phoebe vond het prettig dat de vrouw haar recht aankeek, ze hield haar blik zo strak op haar gericht dat Phoebe zich opgelaten voelde en zich schaamde om haar eigen falen, om het totale gebrek aan zelfs de geringste prestatie in haar leven. De vrouw had glanzend haar met duidelijk veel haarlak, dat stijlvol maar niet ouderwets gestyled was. Ze liet zien hoe een rijpe vrouw er ook mooi en succesvol uit kon zien, zelfs als ze niet meer in de lente van haar leven was, zoals ze het zelf lachend noemde. Ze had zoveel wijze dingen te zeggen, zoveel intelligente uitspraken en tips over hoe je succesvol kon worden. Als Phoebe pen en papier had gehad, zou ze alles genoteerd hebben, want nu kan ze zich er niet veel meer van herinneren, behalve het gevoel van moed dat de vrouw haar had gegeven, wijze woorden over dat je niet bang moest zijn als je alleen was en ver van huis. Het leek wel of de vrouw Phoebes gedachten kon lezen en alle angsten kon zien die door haar hoofd tolden, alsof ze erbij was geweest wanneer Phoebe ’s nachts wakker lag en zich afvroeg hoe ze de volgende dag door moest komen. Ze voelde zich bevrijd, alsof iemand een enorm rotsblok van haar schouders had getild, alsof iemand had gezegd: Je bent niet alleen, ik begrijp je problemen, ik begrijp je eenzaamheid, ik ben net als jij. En Phoebe dacht: Zodra ik wat geld heb, koop ik als eerste je boek. Ik koop geen handtas van Louis Vuitton of een nieuwe HTC-smartphone; ik koop jouw boek met wijsheden en ga het bestuderen zoals sommige mensen de Bijbel bestuderen.

Het boek heette Geheimen van een vijfsterrenmiljardair. Dat zou Phoebe nooit meer vergeten.

Eén tip die ze had onthouden was het dagboek, dat door de vrouw geen dagboek werd genoemd maar een ‘Logboek van je geheime zelf’, waarin je al je duistere angsten noteert, alles wat je angstig en zwak maakt, en ook alles waarvan je droomt. Het was belangrijk om meer positieve dromen dan loodzware angsten te hebben. Als je eenmaal iets in dat boek hebt geschreven, kan het je geen schade meer berokkenen, omdat je angsten worden overwonnen door je dromen op de tegenoverliggende bladzijde. Dus als je eenmaal succesvol bent, kun je je dagboek nog één keer doorlezen voordat je het voorgoed terzijde legt. En je zult moeten glimlachen om hoe bang en onderontwikkeld je was, omdat je nu zo ver gekomen bent. Daarna gooi je het dagboek in de Huangpu-rivier; je verleden verdwijnt en alleen het schitterende, herboren product van je dromen blijft over.

Ze is een halfjaar geleden met het dagboek begonnen, maar haar dromen hadden haar angsten nog niet opgeheven. Dat zou binnenkort wel gaan gebeuren. Dat wist ze zeker.

==

Ik moet me niet door deze stad laten vermorzelen.

==

Phoebe liet haar blik door de koffiebar gaan. De stoelen waren mosterdgeel met grijs, de muren van ongeverfd beton, alsof het gebouw nog niet af was, maar ze wist dat dit juist de bedoeling was; dat was modieus. Buiten op het terras zaten buitenlanders met hun gezicht naar de zon gekeerd – ze vonden het blijkbaar niet erg dat hun huid in leer veranderde. Iemand stond op en vertrok, en plotseling was er een tafeltje vrij naast de liefhebber van Braziliaanse muziek. Hij had een meisje bij zich. Misschien was het zijn zus en niet zijn vriendin.

Phoebe ging naast hen zitten en wendde zich enigszins af om te laten zien dat ze niet geïnteresseerd was in wat ze deden. Maar door hun weerspiegeling in het raam – de zon scheen volop die dag; het Midherfst Festival stond voor de deur en het weer was helder en goudkleurig, uiterst geschikt om bij weg te dromen – kon Phoebe hen duidelijk zien. Het meisje baadde in een kristallen licht alsof ze op een podium stond, de jongen werd doormidden gesneden door een schuine, donkere streep. Telkens als hij zich vooroverboog, kwam hij in het licht. Zijn huid leek van kaarsvet.

Terwijl het meisje over haar tijdschrift gebogen zat, zag Phoebe duidelijk dat ze geen zusje maar een vriendin was. Haar haar hing voor haar gezicht, zodat Phoebe niet kon zien of ze knap was, maar haar houding was die van een knap iemand. Haar jurkje was eigenlijk een lang zwart T-shirt waar allerlei woorden op gedrukt stonden als een soort graffiti, zinnen zonder betekenis, zoals peace $$$ € love paris; eerlijk gezegd zag het er afschuwelijk uit en haar lichaam leek zo vormeloos als dat van een spook, maar het was een duur shirt, dat zag je zo. Haar handtas naast haar op de grond was van leer dat zo zacht was dat het in de grond leek weg te smelten. Het tasje lag breeduit aan haar voeten als een exotisch huisdier, en Phoebe wilde het patroon van kruisende lijnen strelen om te zien hoe het voelde. De jongen leunde voorover, en in de weerspiegeling ving hij Phoebes blik. Hij zei iets in het Shanghainees tegen zijn vriendin wat Phoebe niet verstond, en het meisje keek zijdelings naar haar. Daar waren Shanghainese meisjes erg goed in, die manier van naar je loeren zonder je recht aan te kijken. Zodoende konden ze met hun fraaie jukbeenderen pronken en tegelijk geïnteresseerd lijken, waardoor je het gevoel kreeg dat je in hun ogen niets voorstelde en het aankijken niet waard was.

Phoebe keek onmiddellijk weg. Ze bloosde.

==

Laat anderen niet over je heen lopen.

==

Shanghai drukte soms zwaar op haar, als het gewicht van tien wolkenkrabbers. De mensen waren er zo arrogant en hun dialect klonk haar onvriendelijk in de oren. Als iemand haar in dat dialect aansprak, voelde ze zich aangevallen, alleen al door hoe het klonk. Ze was hier vol hoop gekomen, maar sommige avonden voelde het alsof ze halsoverkop naar beneden tuimelde en dat er geen weg omhoog meer was, zelfs nadat ze al haar angsten en walging had toevertrouwd aan haar geheime dagboek. Ze had verkeerd gegokt. Het was een grote fout geweest.

Ze kwam niet uit een bepaalde streek in China, maar uit een land duizenden kilometers zuidelijker, en ze was opgegroeid in een stadje in het verre noordoosten van dat land. Het lag in een arme en afgelegen streek, dus ze was eraan gewend dat mensen haar als minderwaardig beschouwden, zelfs in haar eigen land. In haar kleine stadje was het leven de laatste vijftig jaar nauwelijks veranderd en het zou waarschijnlijk ook nooit veranderen. Bezoekers uit de hoofdstad vonden het charmant, maar die hoefden er niet te wonen. Er was geen plaats voor dromen of ambities, en dus had Phoebe er niet gedroomd. Ze deed wat alle andere jonge meisjes en jongens deden als ze op hun zestiende van school kwamen: ze trok de bergketen over die het land in tweeën deelde en zocht werk aan de westkust, en vandaar reisde ze geleidelijk naar het zuiden, totdat ze de hoofdstad had bereikt.

Dit zijn een paar baantjes die haar vrienden hebben gehad in het jaar dat ze van huis waren: hulpober, assistent-verkoper van nephorloges, karaokegastvrouw, lopendebandmedewerkster in een fabriek voor halfgeleiders, barmeisje, leerling-kapster, bezorger van waterkoelers, schoonmaker in een visrestaurant. (Phoebes eerste baantje was een van de hierboven genoemde baantjes, maar ze zegt liever niet welk.) Vijf jaar van dit soort klusjes, ze verstreken zo langzaam.

Toen had ze geluk. Er was een meisje verdwenen. Iedereen dacht dat ze in de problemen zat – ze ging om met een crimineel, zo’n grotestadsjongen met wie je bij je plattelandsouders niet kon aankomen – en iedereen dacht dat ze binnen de kortste keren in de drugs of de prostitutie zou zitten, omdat ze op een dag met een grote jade armband en een blauw oog verscheen. Maar Phoebe kreeg onverwacht een e-mail van het meisje: ze zat niet in de problemen, ze zat in China. Ze had gewoon besloten dat het genoeg was geweest en was op een ochtend vertrokken zonder iets tegen haar vriendje te zeggen. Ze had genoeg gespaard om naar Hongkong te reizen, waar ze een poosje karaokegastvrouw was geweest – ze schaamde zich niet om dat te zeggen omdat iedereen dat werk deed, maar het was maar voor even geweest –, en nu werkte ze in Shenzhen. Ze was manager van een restaurant, een chique internationale zaak, niet zo’n vreettent, je weet wel, en ze gaf leiding aan zestien man personeel. Ze had zelfs een eigen flat (zie de bijgesloten foto – klein maar licht en modern, met een vaas met plastic rozen op een glazen tafel). Het punt was dat ze een zakenman uit Beijing had ontmoet die met haar zou trouwen en haar mee zou nemen naar het noorden, en ze wilde dat het restaurant goed liep alvorens ze vertrok. Er was altijd behoefte aan goed bedienend personeel in het New World Restaurant. Kom toch hierheen! Maak je geen zorgen over visa. Dat regelen wij wel. De mail sloot af met twee lachende smileys en één knipogende.

Die tijd was erg spannend, en ze mailden elkaar meerdere keren per dag. Wat voor kleren zal ik meenemen? Hoe zijn de winters daar? Wat voor schoenen moet ik aan bij mijn uniform? Met elke e-mail uit China voelde Phoebe dat ze een stap dichter bij het moment kwam waarop ze zichzelf zou laten zien aan de wereld en een succesvol iemand zou worden. Daardoor leek de kapsalon waar ze destijds werkte steeds kleiner te worden – de klanten waren onbeduidende mensen die zich niet realiseerden hoe onbelangrijk ze waren. Als ze tegen haar zeiden: ‘Hé, Phoebe, je bent niet geconcentreerd’, lachte ze in zichzelf, omdat ze wist dat zij binnenkort degene was die hún orders zou geven en fooien voor hen zou achterlaten. Ze zou avonturen beleven en dingen meemaken waar zij alleen maar van konden dromen.

Het duurde een paar weken voordat ze genoeg geld had voor een ticket naar Hongkong plus nog wat extra’s om in Shenzhen te komen, maar vanaf dat moment was het kat in ’t bakkie, want ze had een baan en zou de eerste maanden bij haar vriendin logeren, totdat ze voor zichzelf woonruimte had gevonden. Ze had niet zoveel geld nodig; ze zou genoeg gaan verdienen als ze er eenmaal was, verzekerde haar vriendin haar. Vanaf dat moment was alles mogelijk. Ze kon haar eigen bedrijfje beginnen, ze kon doen wat ze maar wilde – een paar voormalige serveersters van het restaurant reden een jaar nadat ze ontslag hadden genomen al rond in een auto met chauffeur. Het nieuwe China was fantastisch, ze zou het aan den lijve ondervinden. Niemand die lastige vragen stelt; het maakt niemand uit waar je vandaan komt. Het enige wat telt is welke talenten je hebt. Als je kunt werken, word je aangenomen.

Er wordt wel eens beweerd dat het moeilijk is om je oude leventje vaarwel te zeggen, en dat als het zover is, je ertegen opziet en naar huis verlangt. Maar dat geldt voor mensen die een leuk leven achterlaten. Voor anderen is het anders. Voor hen is vertrekken een opluchting.

De e-mails bleven komen, als altijd vol uitroeptekens, maar ze kwamen minder vaak, en toen Phoebe uiteindelijk in het internetcafé bij het East Tsim Sha Tui-station, waar ze op de trein naar Shenzhen wachtte, voor het eerst in vier dagen inlogde, was er geen mail van haar vriendin. Zelfs geen kort berichtje met ‘Druk, druk, druk, veel te spannend allemaal’, en veel smileys. Toen ze uiteindelijk in Shenzhen aankwam, duurde het even voordat ze het restaurant had gevonden. Er hing een fier en glimmend bord aan de gevel. NEW WORLD INTERNATIONAL RESTAURANT stond er boven twee pilaren met kronkelende gouden draken te lezen – Phoebe herkende het bord van de foto’s die haar vriendin had gestuurd. Het menu hing nog steeds aan de buitenmuur in een glazen kastje, het kenmerk van een chique tent. Maar toen Phoebe dichterbij kwam, voelde ze haar hart tegen haar ribbenkast kloppen zoals ze zich voorstelde dat vleermuisvleugels tegen haar wang zouden voelen. Het was een gevoel dat haar de rest van haar verblijf in China zou bijblijven. De glazen deuren van het restaurant stonden open, maar binnen was het donker, ook al was het halverwege de middag. Toen ze binnenkwam, zag ze een lege ruimte zonder tafels of stoelen. Een deel van de vloer was weggehaald, en op het beton zag ze lijmresten van de vloerbedekking die er ooit had gelegen. Er was een bar versierd met in brons gegoten taferelen uit Chinese legendes, kraanvogels die over bergen en meren vlogen. Een paar werklui waren achterin bezig met machines en gereedschap, en toen Phoebe naar hen riep, reageerden ze verbaasd. Het restaurant was een paar dagen geleden gesloten en er zou binnenkort een fastfoodtent in komen. De mensen die hier gewerkt hadden? Die werkten nu waarschijnlijk ergens anders. In Shenzhen blijft niemand lang bij dezelfde baas.

Ze dacht: Dit is niet oké.

Ze probeerde haar vriendin op haar mobiel te bellen, maar ze kreeg geen verbinding. ‘Dit nummer is niet in gebruik,’ zei een stem steeds. Telkens als ze belde, hoorde ze hetzelfde. Dit nummer is niet in gebruik.

Ze keek hoeveel geld ze had en ging op zoek naar een goedkoop pension. De straten waren schoon maar vol mensen. Iedereen wekte de indruk haastig op weg te zijn naar een afspraak; iedereen moest ergens heen. In de mensenmassa die als een dikke, modderige rivier om haar heen stroomde, ontdekte ze een bepaalde groep mensen, en algauw waren het de enige personen voor wie ze oog had. Jonge vrouwen alleen. Ze waren overal: rennend naar een bushalte, vastberaden marcherend met een stalen blik, of van de ene winkel naar de andere leurend met hun cv’s, hun hele leven op een velletje papier. Ze waren allemaal rusteloos, allemaal in beweging, allemaal op zoek naar werk, overal heen zwevend, hun leven aanbiedend aan iedereen die hen wilde hebben.

Zo gaat dat dus. Zo word ik een van hen, dacht Phoebe. Binnen een paar uur was ze van de ene wereld in een andere gestapt. Het ene moment was ze bijna assistent-manager in een chic internationaal restaurant, het volgende was ze een werk zoekende immigrant. Haar nieuwe leven had zich als een donderslag bij heldere hemel aangediend: single, zoekend, alleen. Sommige mensen beweren dat als je mensen ontmoet die net zo zijn als jij, die in dezelfde situatie zitten als jij, je je gelukkiger en minder eenzaam voelt, maar Phoebe was het daar niet mee eens. De wetenschap dat ze net zo was als miljoenen anderen maakte haar alleen maar eenzamer.

Ze vond een doorsneekamer in een gebouw dat zich een hotel noemde, maar dat van zo’n slechte kwaliteit was dat het voelde als een jeugdherberg. De deur kon niet op slot, dus ze rolde zich op in bed en sliep met haar handtas tegen haar buik gedrukt.

Die eerste paar maanden in Shenzhen gingen snel voorbij. In deze periode had Phoebe een aantal baantjes waar ze nu liever niet meer over praatte. Misschien een andere keer, maar niet nu.

==

Je kunt alleen op jezelf vertrouwen. Echte vrienden zijn er niet in deze wereld. Als je vertrouwen stelt in anderen, stel je je open voor gevaar en ben je kwetsbaar.

==

Ze nam de bus naar Guangzhou en kreeg een baantje in een fabriek van de Guangdong Bigfaith Quality Garment Company, die modekleding maakte voor westerse merken – niet voor de dure waarover Phoebe had gehoord, maar voor minder bekende bedrijven die glanzende, kleurige kleding verkochten. De andere meisjes vertelden Phoebe dat de kleren werden verkocht in trendy winkels, ook al waren ze goedkoop gefabriceerd. In het Westen kochten blijkbaar zelfs rijke mensen goedkope kleren. Zelf wilde Phoebe de rokjes, jasjes of blouses die in de fabriek werden vervaardigd niet hebben; zelfs in haar ogen zagen ze er onflatteus uit. Haar taak was de orders te vergelijken met de vrachtbrieven en ervoor te zorgen dat alles klopte. Het was geen moeilijk werk, maar toch moest ze elke avond huilen. Ze maakte lange dagen en de nacht moest ze doorbrengen in een soort studentenhuis, samen met de andere meiden, heel veel andere meiden. Ze vond het vreselijk om in elke kamer en zelfs op de gangen ondergoed aan waslijnen te zien drogen in de vochtige lucht. Overal waar je kwam in het gebouw zag je waslijnen met vochtig ondergoed, en het stonk overal naar wasmiddel en zweet. Er werd dag en nacht geruzied en gehuild. Ze vond het er afschuwelijk, vooral het snikken ’s nachts. Het was alsof iedereen dacht dat je in het donker het huilen niet kon horen. Ze moest weg zien te komen, ze was niet zoals zij, maar voorlopig had ze geen keuze.

Een ander moeilijk punt was de jaloezie van de anderen, de dingen die ze over haar rondbazuinden. (Waarom krijgt zij meteen zo’n goede baan? Waarom doet ze administratief werk en staat ze niet aan de lopende band terwijl ze er nog maar net werkt? Ik heb gehoord dat ze zelfs nog maar net in het land is.) Nou, wilde Phoebe uitleggen, allereerst omdat ik Engels spreek én Kantonees, de taal van de rijke fabriekseigenaren in het zuiden. En bovendien was ze simpelweg beter dan alle andere meiden. Maar ze was zo verstandig haar mond te houden. Ze was bang voor de grote groepen meiden uit de provincie, vooral die uit Hunan, die spullen de fabriek uit smokkelden om te verkopen en die dreigden iedereen te vermoorden die hen aangaf. Ze vochten graag. Iedereen beschikte over een eigen clan die bescherming bood: de meiden uit Sichuan bekommerden zich om elkaar; zelfs de meiden uit Anhui waren zo talrijk, dat ze elkaar konden steunen. Phoebe stond er alleen voor, maar ze was iedereen de baas omdat ze slimmer was dan de rest. Ze had een lijfspreuk in haar hoofd, een advies van haar selfmade miljonair: Verberg je intelligentie; blijf in de schaduw staan. En dus moest ze zich de jaloezie, het huilen en de geur van zweet en wasmiddel laten welgevallen. Maar hoelang nog?

==

Laat jezelf niet naar beneden halen door minderwaardige mensen. Jij bent een helderschijnende ster.

==

Ze had een foto van een Taiwanese popster boven haar bed hangen. Het was maar een pagina uit een tijdschrift, een advertentie voor melk, maar het was een mooiere wandversiering dan de slipjes die de andere meiden hadden opgehangen. Het was een voortdurende strijd om de plakband op de glanzend gelakte muren te houden, omdat de bovenkant door de vochtigheid steeds losliet. Maar ze hield vol, zodat ze naar hem kon blijven kijken en kon dromen van een wereld waarin er niet gesnikt werd. Als ze in een bepaalde houding ging liggen, waren zij en de popster de enige twee mensen op de wereld. Ze hield van zijn lieve glimlach en zijn vochtige ogen, en ze vond zelfs die stomme witte melksnor vertederend. Als ze naar dat gezicht keek, voelde ze haar borst zwellen van oneindige hoop. Door zijn lieflijkheid vergat ze de wreedheid van de wereld, en geloofde ze dat ze door hard te werken de wereld haar ware, innerlijke schoonheid kon tonen. Misschien zou ze op een dag wel zijn vriendinnetje worden. O, ze wist dat dat slechts fantasie was, en ze moest denken aan de jongens met wie ze was opgegroeid, die ze zich altijd zou blijven herinneren als pubers, ook al waren ze inmiddels allemaal verhuisd naar de grote stad, waar ze nepleren portemonnees en waarschijnlijk stiekem ook amfetamine aan de man brachten. Ze waren vroeger zo gelukkig geweest, en nu werden ze allemaal vroegoud, net als Phoebe.

Maar je bent nog zo jong, meisje. Dat zei de nieuwe manager van haar divisie op een dag. Hij kwam uit Hongkong en was niet dik, niet dun, niet knap en niet lelijk; gewoon een man uit Hongkong. Hij bezocht de fabriek één keer per maand en bleef dan vier of vijf dagen. Telkens als hij kwam, riep hij haar bij zich op kantoor en liet haar de cadeautjes zien die hij voor haar had meegebracht: een mand met de sappigste mandarijnen, kleine zoete ananassen uit Taiwan, aardbeien, geïmporteerde chocolade die bitter en melig smaakte – lekkernijen die mensen kochten als ze genoeg geld hadden om te reizen. De fruitmand stond op zijn bureau, verpakt in stijf plastic dat lawaai maakte als ze het aanraakte. Ze wist niet hoe ze de mand helemaal naar haar pension moest sjouwen, over de enorme binnenplaats, waar ze het cadeau moest laten en wat ze tegen de andere meiden op het basketbalveld moest zeggen. De jaloezie jegens haar was niet echt verdwenen; ze was even wat weggeëbd, maar kon elk moment als een tsunami aanzwellen. Ze wist dat het een fout cadeau was, dat ze niets had gedaan om het te verdienen, maar toen ze naar de glanzende, rijpe dadelpruimen keek, voelde ze zich bijzonder. Iemand had haar opgemerkt; iemand had haar voldoende de moeite waard gevonden om mooie dingen voor haar te kopen. Het was lang geleden dat iemand dat had gedaan, en dus nam ze het cadeau aan.

Terwijl ze met de mand door de gang naar haar pension liep, voelde ze de scherpe, afgunstige blikken van de andere meiden in haar rug branden. Ze zweette en haar gemoed was bezwaard door schuldgevoel, zwaarder dan de mand die ze droeg. Maar terwijl ze naar het pension liep, begon ze ineens vrijuit te praten, de woorden vloeiden ontspannen van haar lippen. ‘Hé, allemaal, kijk eens wat ik heb! Een nicht van me in Hongkong is getrouwd met een rijke vent. Ik had geen geld om naar het huwelijk te gaan, dus nu hebben ze me wat van het huwelijksmaal gestuurd. Kom, dan delen we het!’

‘Hé, je hebt niet verteld dat je uit Hongkong komt.’

‘Ja,’ zei Phoebe, ‘uit een plaats vlak bij de grens, in de New Territories.’

‘Oooo,’ zeiden de meiden en ze graaiden naar het fruit. ‘Dan is het natuurlijk niet vreemd dat je Kantonees spreekt! Wij dachten dat je het alleen maar had geleerd om een wit voetje bij de baas te halen!’

Zo gaat dat dus in China, dacht Phoebe, terwijl ze toekeek hoe haar nieuwe vriendinnen van het fruit aten. Wat kunnen dingen snel veranderen. Vanaf dat moment wisten alle meiden wie ze was, en voortaan deden ze aardig tegen haar. Ze wasten haar kleren als ze late dienst had, en sommigen begonnen haar te vertellen over hun achtergrond – waar ze vandaan kwamen, de problemen met hun vriendjes, hun ambities. Op een dag stond ze met een van de meisjes te praten, iemand met wie ze wel eens at in de kantine, niet echt een vriendin. De mobiele telefoon van het meisje ging en ze keek naar het schermpje zonder iets te zeggen. Haar gezicht vertrok tot een pijnlijke grimas; ze gaf de telefoon aan Phoebe en zei: ‘Het is de jongen over wie ik het had, die pestkop.’ Phoebe nam de telefoon van haar over en zei niet eens hallo. ‘Met de oudere nicht van je ex-vriendin,’ zei ze. ‘Deze telefoon is nu van mij. Je ex heeft een nieuwe vriend die rijk is en goed opgeleid, niet zo’n stomme boerenlul als jij, dus laat haar met rust of je krijgt met mij te maken. Ik weet wie je bent en voor welke klotebaas je werkt.’

‘Wauw, dat was te gek, Phoebe!’ zei het meisje. Iedereen moest lachen, en iemand legde zelfs haar arm om Phoebes schouder.

Op haar eerste vrije dag die maand ging ze met een paar meiden naar de bioscoop. Onderweg dronken ze thee in een fastfoodrestaurant en daarna kochten ze een doos met inktvisballetjes, die ze opaten terwijl ze over de avondmarkt slenterden, de armen in elkaar gehaakt alsof ze nog op de middelbare school zaten. Ze trokken hun neus op voor de goedkope kleding, die veel goedkoper was dan die ze zelf maakten in de fabriek; de ene na de andere kraam hing vol met dun, met lovertjes versierd nylon. De muziek die door de luidsprekers klonk stond hard en dreunde in hun borstkas, overstemde hun hartslag en zorgde dat ze zich sprankelend voelden. De geur van gefrituurd en geroosterd eten was vertrouwd voor Phoebe – het maakte dat ze zich toch niet zo ver van huis voelde. Ze zagen affiches waarop het eerstvolgende concert stond aangekondigd van de Taiwanese zanger die ze zo goed vond, en een kaartje leek niet al te duur.

‘Hé, zullen we met z’n allen sparen en erheen gaan!’ zei iemand. ‘Phoebe, jij vindt Gary toch te gek? Misschien kunnen wij jouw kaartje betalen. Jij kookt immers altijd voor ons en deelt je eten met ons. Ik heb gehoord dat hij ook Kantonese liedjes gaat zingen omdat hij in Guangzhou is, dus dan kun je die ons leren zodat we mee kunnen zingen!’

Ze was blij met hun aanbod, maar ze besefte dat het een loze belofte was en dat niemand een kaartje voor haar zou kopen.

Ze kocht een glanzend zwart topje versierd met kralen, waarop de andere meiden tekeergingen: ‘Veertig kuai! Veel te duur. Aiya, alle nieuwe meisjes zijn hetzelfde, altijd geven ze geld uit aan waardeloze dingen in plaats van het naar huis te sturen. Bovendien, je moet leukere kleren kopen, iets wat beter past bij je slanke figuur, niet zo’n omading!’ Phoebe kocht het topje toch, het kon haar niets schelen. Het had mooi borduurwerk, een rode roos versierd met zilveren kraaltjes die vanaf elk blaadje uitwaaierden.

Maar zodra de koele herfstdagen plaatsmaken voor de vochtige winterkou, verandert het leven ook. Phoebe wist dat inmiddels. In China was alles altijd in beweging; niets was blijvend. Iemand die bemind wordt kan er niet van uitgaan dat de liefde lang zal duren, daar is geen enkele reden toe; je hebt niet het recht om bemind te worden.

Phoebe deelde haar derde fruitmand en de andere lekkernijen die ze kreeg met haar vriendinnen van het pension. Deze keer waren het zakjes met gedroogde jakobsschelpen en een blikje zeeoor, wat geen van hen ooit had geproefd, en ze besloten om samen te koken. Het was een veel te luxe maaltijd voor eenvoudige mensen zoals zij, merkte een meisje op – deze maaltijd hadden ze uitsluitend aan Phoebe te danken.

‘Chef Lin,’ zei een ander meisje, terwijl ze haar rijstkom naar haar mond bracht, ‘zegt dat dit soort eten helemaal niet zo bijzonder is in Hongkong, en dat iedereen het daar eet.’

‘Hoe kan jij dat nou weten? Wanneer praat jij met Chef Lin?’

‘Hm, dat is waar. Ik krijg zelden de kans met hem te praten. De enige met wie hij praat is Phoebe.’

‘Ik wou dat dat niet zo was,’ grapte Phoebe. ‘Hij is zó saai. Hé, het komt door dat stomme werk van me dat we elkaar spreken.’

‘Hij schijnt speciale belangstelling voor jou te hebben. Hij nodigt je zelfs uit in zijn kantoor.’

‘Jawel, maar alleen om me op mijn kop te geven voor wat ik allemaal niet heb gedaan! Kom, neem nog wat!’

De maand daarop ontbood Lin Phoebe meteen na zijn aankomst op zijn kantoor. Hij deed de deur dicht; de jaloezieën waren zoals gebruikelijk al naar beneden. Deze keer stond er geen fruitmand voor haar klaar, maar een klein doosje. Hij deed het open en hield haar een splinternieuwe mobiele telefoon voor, het type zonder toetsen, met alleen een glazen oppervlak. Het was iets voor een rijkeluisdochter of een zakenvrouw. Phoebe wist niet eens hoe ze hem aan moest zetten.

‘Maar ik heb al een telefoon.’

‘Geeft niet, neem deze maar. Zeg maar tegen je vriendinnen dat je een prijsvraag hebt gewonnen.’

Ze hield het toestel in haar hand en draaide het telkens om. Ze hield het voor haar gezicht. Het was als een spiegel – ze zag zichzelf erin.

‘Vind je hem mooi?’ Lin stond naast haar, ze had hem niet horen aankomen. Hij legde zijn vlakke hand op haar achterwerk, ze voelde het branden door haar spijkerbroek heen. Uren later voelde ze nog steeds de afdruk van zijn hete hand op haar lichaam, hoewel hij haar nog geen halve minuut had aangeraakt, misschien zelfs nog korter.

In het pension zei iemand: ‘Hoe zit het met je nicht in Hongkong? Geen fruitmand deze maand? Is ze plotseling overleden en veranderd in een geest?’

De volgende dag werden een straat verderop twee meisjes uit Shaanxi afgevoerd door de politie. Toen Phoebe vroeg waarom, zei een van haar huisgenotes dat dat was omdat ze geen geldige papieren hadden. Ze waren illegaal, en een van hen was minderjarig.

‘Maar je zei toch dat dat soort dingen niks uitmaakt, dat werkgevers nooit lastige vragen stellen, zoals waar je vandaan komt en zo,’ zei Phoebe.

‘Natuurlijk, dat klopt inderdaad,’ antwoordde haar huisgenote glimlachend. ‘Maar regels zijn regels. Je kunt de regels een bepaalde tijd omzeilen, maar als iemand een formele klacht indient, is er niets meer aan te doen. De helft van de meiden hier heeft gelogen, en meestal is dat geen probleem. Zelfs als je geen juiste hukou hebt of je papieren zijn vervalst, dan nog maakt niemand zich er druk over. Alleen als je over de schreef gaat, kunnen anderen het je moeilijk maken. Die meiden waren niet populair; ze waren arrogant en maakten vijanden. Ze dachten dat ze beter waren dan de rest, dus vind je het gek? Het was een kwestie van tijd.’

Toen Phoebe op een ochtend terug uit de nachtdienst kwam, zag ze dat de poster boven haar bed toegetakeld was. Het roomblanke gezicht van de popster was voorzien van puistjes, hij droeg nu een ronde zwarte bril en hij had een kattensnor.

De tijd begon te dringen voor Phoebe. Vanaf het moment dat ze voet had gezet op Chinese bodem, voelde ze de dagen weglekken uit haar leven en vervagen tot een mislukking. Net als de klok waar ze elke werkdag naar staarde, telde haar leven de minuten af tot ze een nul werd die niemand zich zou herinneren. Terwijl ze in de lunchpauze op het lage muurtje naast het volleybalveld zat, besefte ze dat ze onmiddellijk iets moest doen als ze niet voortdurend belaagd wilde worden. De grijze betonnen slaaphuizen rezen op aan vier kanten van het veld en hielden het zonlicht tegen. Ergens klonk Kantonese popmuziek, en door een open raam zag ze op een tv een herhaling van de Olympische Spelen, Chinese atleten die medailles wonnen. Ze bleef even naar het hoogspringen kijken. Een slungelig blond meisje sprong twee keer mis, stootte onhandig de lat eraf. Nog één poging en ze lag eruit. Het maakte niet veel meer uit, ze had toch geen kans op een medaille. Plotseling deed ze iets waardoor Phoebe trilde van opwinding. Voor haar derde en laatste sprong liet ze de lat hoger leggen dan alle anderen tot dusver hadden gesprongen, hoger dan ze zelf waarschijnlijk ooit had gesprongen. Ze had gefaald op de lagere hoogtes, maar nu ging ze voor een hoogte die buiten haar mogelijkheden lag. Ze wilde tot aan de sterren springen, en zelfs als haar poging mislukte zou ze niet lager eindigen dan met de hoogte die ze al had gesprongen. Ze stond aan het begin van haar aanloop, strekte haar vingers, schudde haar polsen, en begon te rennen met grote, hoge passen. Phoebe stond op en wendde zich af. Ze wilde de uitkomst niet zien; die was voor haar niet belangrijk. Het enige dat telde was dat het blonde meisje de gok had gewaagd.

Met haar nieuwe, dure telefoon ging ze naar een meisje uit Sichuan die in het pension een handeltje dreef, en verkocht hem voor een aardig bedrag. Ze waste haar haar, stak het keurig op en ging naar het kantoor van Chef Lin. Ze droeg haar strakste spijkerbroek, die ze meestal voor haar vrije dag bewaarde. Hij zat zo strak dat ze nauwelijks kon zitten zonder dat de stof in haar liezen sneed.

‘Meisje, het is hier zeer ongebruikelijk om het salaris uit te betalen vóór het einde van de maand,’ zei hij, maar hij was al op zoek naar het nummer van de salarisadministratie.

‘Toe nou, de maand is bijna voorbij – nog een week.’ Phoebe draaide krullen in haar haar en hield haar hoofd schuin zoals ze andere meiden had zien doen als ze met de knappe beveiligingsbeambten praatten. ‘Hoe dan ook,’ zei ze lachend, ‘onze relatie is een beetje vreemd, vindt u niet?’

Foshan, Songxia, Dongguan, Wenzhou – ze zou ze allemaal links laten liggen. Ze zou haar lat zo hoog leggen als de hemel. Er was maar één stad waar ze nu naartoe kon, de grootste en schitterendste van allemaal.

==

Het meisje aan het tafeltje naast het hare las nog steeds in haar tijdschrift, en haar vriendje zat nog steeds te sms’en met zijn iPhone. Soms las hij een bericht hardop voor, maar het meisje reageerde niet; ze bladerde aldoor in het tijdschrift. Hij keek één seconde naar Phoebe, en Phoebe dacht dat hij chagrijnig keek met die bekende, hooghartige blik. Maar toen realiseerde ze zich dat hij zijn ogen dichtkneep tegen het felle licht. Hij had haar niet eens gezien.

De mobiele telefoon van het meisje ging; ze ging ernaar op zoek in haar handtas en keerde die uiteindelijk op tafel om. Er zaten zoveel mooie, glimmende dingen in – lippenstiften, sleutelringen, een leren agenda, een pen, kassabonnen en een verfrommelde tissue. Ze nam de telefoon aan, stond ondertussen op en stopte haar spullen haastig terug in haar tas. Haar vriendje probeerde haar te helpen, maar ze fronste ongeduldig haar wenkbrauwen. Een munt van vijf mao viel op de grond en rolde naar Phoebes voeten. Die bukte zich en raapte hem op.

‘Laat maar,’ zei de jongen over zijn schouder terwijl hij het meisje naar buiten volgde. ‘Het is maar vijf mao.’

Nadat ze vertrokken waren zag Phoebe iets op tafel liggen. Half verscholen onder de tissue lag de identiteitskaart van het meisje. Phoebe keek op en zag dat ze nog steeds op het trottoir stonden, wachtend tot ze door het drukke verkeer konden oversteken. Ze had kunnen roepen, naar ze toe kunnen rennen en hun een enorm plezier kunnen doen. Maar ze wachtte, voelde haar hart in haar keel kloppen en het bloed in haar slapen bonzen. Ze pakte de ID-kaart. De foto was nietszeggend, je zag de jukbeenderen niet, die in het echt zo scherp waren dat je je eraan kon snijden. Op de foto was het gezicht van het meisje vlak en bleek. Ze had elke willekeurige jonge vrouw kunnen zijn.

De jongen nam het meisje bij de hand en ze staken de straat over. Ze liep nog steeds te bellen en haar tas fladderde als een jonge hond achter haar aan. De hemel was helderblauw die dag, er zat een vleugje herfst in de lucht.

Met een papieren servet veegde Phoebe de broodkruimels van de ID-kaart, waarna ze hem zorgvuldig in haar portemonnee opborg.

2
Kies het juiste moment om
jezelf te presenteren

==

Elk gebouw heeft zijn eigen dynamiek, zijn eigen sfeer. ’s Avonds komt die elektrisch geladen persoonlijkheid flikkerend tot leven, en dan stoot het zijn plichtmatige dagelijkse zelf af, maakt contact met andere gebouwen en vormt het een nieuwe wereld van aldoor veranderende kleuren. Het is verleidelijk gebouwen te beschouwen als een massa van licht, een verzameling verlichte reclameborden en extravagant fluorescerende lampjes die allemaal hetzelfde schitteren. Maar zo is het niet; ze zijn niet hetzelfde. Elk gebouw dringt zich op een andere wijze aan je op en drukt zijn stempel op je verbeelding. Als je de moeite neemt om te luisteren, blijkt elke boodschap anders.

Vanuit zijn raam zag hij de skyline van Pudong, de wolkenkrabbers van Lujiazui, messcherp afgetekend tegen de nachtelijke hemel als Alpentoppen. Overdag leken zelfs de beroemdste gebouwen onbetekenend, vervaagd als ze waren door de altijd aanwezige luchtverontreiniging; maar ’s avonds, als de grijsgele nevel deels was opgetrokken, zat Justin achter zijn raam en zag hij hoe trots ze pronkten, hoe het ene gebouw het andere probeerde te overtreffen: hoger, luider, lichter. Een kristallen uitbarsting hoog in de lucht, op regenachtige dagen door mist aan het oog onttrokken; een reusachtige goudvis kronkelend tegen de pui van een gebouw; in elkaar grijpende geometrische figuren, uiteenvallend in miljoenen stukjes en daarna weer samenkomend. Hij kende ze allemaal uit zijn hoofd.

Gebouwen zaten hem in het bloed, dacht hij soms. Ze hadden hem alles gegeven wat hij ooit had bezeten – zijn huizen, zijn auto’s, zijn vrienden –, en zelfs nu bepaalden ze zijn gedachten en gevoelens. De jaren vlogen voorbij, wat er over was van zijn jeugd werd in rap tempo middelbaar, maar bakstenen en cement – vastgoed – bleven een constante. Als hij zijn vroegste herinneringen voorbij liet komen, scènes uit het gezinsleven – de beschermende omhelzing van zijn moeder misschien, of een loftuiting van zijn vader –, waren die pogingen altijd vergeefs. Zijn ouders en grootmoeder zaten als vage schimmen natuurlijk wel in zijn geheugen. Maar net als in het echte leven kwamen ze nooit tot leven. Het enige wat hij zag en rook waren de gebouwen om hen heen, de huizen waarin ze hadden gewoond: koude stenen vloeren, bemoste muren, schilferende kalk, stilte. Het was een wereld waaruit ontsnappen onmogelijk was geweest. Er was een pad voor hem uitgestippeld, strak en recht. Hij had allang de hoop opgegeven van dit pad af te kunnen dwalen, en hij kon zich zelfs geen alternatief indenken – totdat hij verhuisde naar Shanghai.

De zomer van 2008 was opvallend geweest vanwege zijn roerloosheid, de onverzettelijke vochtigheid ingesloten door de avenues van glas en beton. Toen hij in Shanghai aankwam had hij een gematigd klimaat verwacht, maar de zomer duurde er tot in september, de trottoirs waren plakkerig van de hitte en de straten waren rivieren van stoom en uitlaatgassen. Zelfs in zijn ommuurde woonerf in Pudong, met zijn namaak-Amerikaans-tropische gazons en met palmen beplante tuinen, was de lucht levenloos.

Hij wist niet veel van Shanghai en vermoedde dat het uitsluitend zou bestaan uit winkelcentra en plastic reproducties van historische gebouwen, het traditionele leven geconserveerd in gelei, zoals in Singapore, waar hij naar school was geweest, of anders onmiskenbaar derdewereldachtig, zoals Maleisië, waar hij was opgegroeid. Misschien leek het op Hongkong, waar hij zijn carrière was begonnen en zijn positie als nauwelijks opvallende maar uitgekookte zakenman had gevestigd, de teugels strak in handen houdend als hoofd van het vastgoedbezit van de familie. Wat voor zaak het ook betrof, hij ging ervan uit dat hij er wel raad mee wist – hij had zijn leven doorgebracht in overvolle, supergrote Aziatische steden, die voor hem één pot nat waren: bij een torenflat zag hij alleen maar getallen voor zich die stonden voor inkomsten en uitgaven. Sinds zijn puberteit was zijn brein getraind op die manier te werken, razendsnel te rekenen, ongelijkwaardige eenheden als locatie, resultaat en opbrengst te combineren. Misschien zat er ondanks alles toch een bepaalde schoonheid in zijn vlijmscherpe manier van denken van destijds.

Maar tijdens die eerste weken bleek het niet eenvoudig om wijs te worden uit Shanghai. Zijn chauffeur pikte hem thuis op en reed hem naar een aantal vergaderingen die slechts werden onderbroken voor zakenlunches, en elke dag eindigde met het al snel vertrouwde banket. Hij woonde in een nieuwbouwproject genaamd Lisson Valley, dat eigendom was van zijn familie. Dit project was, samen met een bescheidener nieuwbouwproject in Hongqiao en een appartementencomplex in Xintiandi, alles wat zijn familie bezat in de grootste stad van China; ze hadden besloten dat ze moesten uitbreiden en daarom hadden ze hem hierheen gestuurd. De familie had een eeuw in Maleisië en Singapore gezeten, en nu had ze de behoefte de zaken serieus uit te breiden – zoals de grote joodse families in de negentiende eeuw in Europa hadden gedaan, had zijn vader uitgelegd, alsof de beslissing enige rechtvaardiging verdiende. Op de jaarlijkse Forbes-lijst van miljardairs kwam hun familiebedrijf voor als Henry Lim en familie – gespreide holdings. Hij moest altijd even slikken bij dat woord ‘gespreid’: het gebrek aan concentratie suggereerde een beschuldiging, alsof de bron van de rijkdom die ze hadden vergaard onzeker was en, naar alle waarschijnlijkheid, onfris.

‘Je bent te gevoelig,’ had zijn vader hem verweten toen hij nog jong was. ‘Je moet volwassener en harder worden. Wat kan jou het schelen wat anderen denken?’

Hij had gelijk: wat andere mensen vonden was volstrekt irrelevant. De verzekeringsmaatschappij van de familie, die in 1930 in Singapore gevestigd was, had de oorlog niet alleen overleefd maar die zelfs glansrijk doorstaan, en ze was nu een van de oudste, meest constante ondernemingen in Zuidoost-Azië. De oorspronkelijke firma had in de loop van de jaren zijn actieradius vergroot en zijn activiteiten waren verspreid over vastgoed, scheepvaart en sinds kort ook ‘ecologische dienstverlening’: een lucratieve handel in de afval producerende economieën van het moderne Azië. Hoe je het ook bekeek, zijn familie behoorde tot het ‘oude geld’ en was een van die overzeese Chinese families die binnen het bestek van een eeuw waren opgeklommen van havenkoelies tot gevestigde miljardairs. Elke generatie borduurde voort op het succes van de vorige, en nu was het zijn beurt: Justin C.K. Lim, oudste zoon van Henry Lim en erfgenaam van de trotse, indrukwekkende nalatenschap van L.K.H. Holdings, gevestigd door zijn grootvader.

==

Vastgoedvisionair. Vanaf zijn jeugd klaargestoomd om de teugels over te nemen in de vastgoeddivisie van lkh. Met vaste hand. Wijzer dan zijn leeftijd doet vermoeden.

==

Dat waren een aantal opmerkingen die de Business Times over hem maakte voordat hij hier arriveerde. Zijn vader had het artikel laten uitknippen, opplakken en inlijsten en het hem opgestuurd, verpakt in cadeaupapier met gouden sterren erop. Het pakket kwam twee dagen na zijn verjaardag aan, maar hij wist niet zeker of het als verjaarscadeau was bedoeld. Hij had nooit cadeaus gekregen op zijn verjaardag.

Vanaf het begin van zijn verblijf in Shanghai werd hij uitgenodigd voor de beste feestjes – openingen van de chicste winkels van luxe westerse merken, of discrete privébanketten georganiseerd door plaatselijke jonge ondernemers met uitstekende connecties binnen de Partij. Hij kon altijd een tafel krijgen in de beroemde westerse restaurants aan de Bund, en omdat men hem snel leerde kennen en graag mocht – hij was in gezelschap gemakkelijk en onopvallend – was hij zelden alleen en was hij steeds vaker het middelpunt van de belangstelling. Tijdens een party waarbij een nieuwe lingerielijn ten doop werd gehouden, in een pakhuis in een noordelijke buitenwijk van de stad, probeerde hij onwillekeurig te ontkomen aan de massa flitslampen waarmee de gasten werden begroet, zodat toen de foto’s klaar waren, hij zijn hoofd schuin hield, alsof hij onlangs zijn hals had bezeerd bij een ongeluk. Er hingen zeker tien hydraulische podia boven de gasten; op elk ervan bevond zich een in ondergoed gekleed model, ongemakkelijk kronkelend op dreunende muziek; telkens als hij omhoogkeek strooiden ze confetti over hem uit, die hij vervolgens uit zijn haar moest plukken. De organisator stuurde hem later de foto’s – hij bleek steeds de confetti, die als vogelstront aan zijn pak kleefde, fronsend weg te vegen. Het tijdschrift Shanghai Tatler plaatste een foto van hem die was gemaakt tijdens een chic benefietgala een paar weken na zijn aankomst in de stad: het haar strak achterovergekamd in jarendertigstijl, een wit bloempje in het knoopsgat en een jonge westerse vrouw in een qipao aan zijn zijde. Het onderschrift luidde: Justin C.K. Lim en partner; hij kende de vrouw niet eens. Hij deed een bod op een rondrit door de stad onder leiding van Zhou X., een plaatselijk filmsterretje dat een zekere bekendheid begon te krijgen vanwege haar rollen in new-wave-arthousefilms. Het kostte hem tweehonderdduizend yuan, een bedrag dat werd geschonken aan de wezen ten gevolge van de aardbeving in Sichuan. De aanwezige mannen stootten hem aan en fluisterden samenzweerderig: ‘Misschien krijgt u wel de geheimste plekken van Shanghai te zien, die ook te zien zijn in haar laatste film.’ (Hij had van die film gehoord, die speelde zich af in een dorpje tijdens de Culturele Revolutie, en was meteen verboden in China; in de recensie in The New York Times werd Zhou X. ‘de oosterse fantasie van de intellectuele man’ genoemd.)

Als hij al enige opwinding voelde, dan kwam dat niet door zijn aantrekkelijke gids maar omdat het zijn eerste echte ritje door Shanghai was, zijn eerste kennismaking overdag met de straten, niet gehinderd door diplomatenkoffers en mappen. Sterker nog, hij ergerde zich aan de aanwezigheid van Zhou X., die in de auto alleen maar zat te sms’en met haar BlackBerry en slechts praatte over de lijst met nieuwe projecten die haar agent haar had toegestuurd. ‘Wim Wenders, is die beroemd?’ vroeg ze. ‘Ik heb geen zin om met hem samen te werken, hij lijkt me zo saai.’

Ze hielden stil voor een toeristenhotel aan een drukke weg, met aan weerszijden middelmatige merkwinkels in wat een tamelijk chique wijk leek (lage bezettingsgraad, matige opbrengst: niet-gerealiseerd huurpotentieel) – een vreemde plek om een rondrit door Shanghai te beginnen, dacht hij, terwijl ze onder een onopvallende boog door liepen en een smalle steeg betraden met aan beide kanten vuilnisbakken en verderop lage bakstenen huisjes. Dit waren de beroemde longtang van Shanghai, legde ze uit, waar alle buitenlanders verliefd op werden – hoewel ze persoonlijk niet begreep waarom iemand in zo’n krot wilde wonen. ‘Moet je zien, deze huisjes zijn zo primitief en piepklein, donker en... zo oud.’

Hij tuurde door een open deur naar binnen. In de duisternis ontwaarde hij een trap van donker hardhout en een betegeld keukentje met een tweepitsfornuis. Hij liep het huis in – de rust en de schemering gaven een gastvrije indruk.

‘Wat doe je nou?’ riep Zhou X.

Maar hij was al boven en liep over de oneffen vloerplanken, waarvan de diepe nerven hem bijna verleidden te bukken en met zijn vingers het gladde, uitgesleten hout te voelen. Er waren tekenen van leven – potten met verwaarloosde kruiden en goudsbloemen, handdoeken over de leuningen, waslijnen tussen de kleine vierkante kamers. En toch heerste er een stilte die zwaar op het huisje drukte, alsof de bewoners het onlangs hadden verlaten, alsof het heden was ingehaald door het verleden. Door de raampjes op de overloop kwam weinig licht naar binnen, maar niettemin zag Justin dat er stof lag op een paar kartonnen dozen die in de hoek van de kamer stonden opgestapeld, en ook op de trapleuning. Hij ging het huis weer uit en voegde zich bij zijn metgezel. Hij wist niet of het huis nog leefde of op sterven na dood was. Ondanks haar enorme zonnebril kneep ze haar ogen halfdicht en schermde ze haar gezicht met haar handtas af tegen de felle zon.

‘Je bent gek,’ zei ze. ‘Je kunt toch niet zomaar in andermans huis gaan gluren.’

Justin keek haar aan en glimlachte. ‘Ik heb hier toch voor betaald, of niet? Ik wil waar voor mijn geld.’

Op zijn aandringen gingen ze van longtang naar longtang, haar SUV reed door de smalle straatjes met platanen, terwijl de balkonnetjes van de in Franse stijl opgetrokken villa’s soms boven de stenen muren zichtbaar waren. Enkele grotere huizen hadden luiken die gesloten waren, en hun sombere uitstraling deed hem denken aan het huis waarin hij was opgegroeid, vol stilte, schaduwen en het voortdurende tikken van staande klokken. Hij herinnerde zich de hal en de trap van zijn ouderlijk huis, en het plafond dat zo hoog was dat het voortdurend in het donker leek te verdwijnen.

Terwijl hun auto door het verkeer kroop merkte hij op hoeveel voetgangers er waren: een groep middelbare scholieren met piekhaar en bril in trainingspak, die om het hardst liepen om als eerste in de rij te staan voor verse shengjian, luid roepend terwijl de stoom uit de pan sloeg; een ouder echtpaar dat arm in arm vlak voor hun auto de straat overstak, gekleed in bij elkaar passend fluweel en brokaat, versleten maar nog steeds elegant; en op een kruispunt zag hij ongeveer vijftig bouwvakkers die in hun lunchpauze op het trottoir zaten te roken, met gebruinde, leerachtige, uitheemse gezichten – Justin had geen idee waar ze vandaan kwamen. Hij vroeg zich af waarom hij in de vele weken na zijn aankomst niet had gemerkt hoe dichtbevolkt de stad was. Hij had al die tijd dat hij rondreed in zijn limousine natuurlijk spreadsheets en rapporten zitten lezen.

‘Wat ben jij gauw tevreden,’ zei Zhou X., op haar telefoon tikkend zonder hem aan te kijken. ‘Ik hoef je alleen maar oude huizen te laten zien.’

De chauffeur stopte omdat Justin een steeg met onopvallende huizen had gezien die op het eerste gezicht verwaarloosd leken. Met zijn projectontwikkelaarsinstinct had hij de steeg opgemerkt, dacht hij, want er was nauwelijks verschil met de tientallen andere stegen die ze hadden gezien, en deze leek zelfs een stuk minder aantrekkelijk. De lage bakstenen huisjes waren weggestopt achter een rij kleine groente- en fruitwinkels, onlangs gestuukt met goedkoop cement, zodat ze er nu ronduit lelijk uitzagen: lage woonwaarde, rijp voor ontwikkeling. Kabels hingen slap langs de gevels van de huisjes, met waslijnen verweven; er verscheen een klein meisje in een deuropening met een bak met grijs water, dat ze op straat smeet. Er was iets met de leefstijl hier – op elkaars lip, families die bij elkaar binnen liepen – wat hem deed denken aan de sloppen niet ver van waar hij was opgegroeid: honderden identieke krotten, duizenden levens die leken te vervloeien. Soms vloog er een huisje in brand, en dan ging de hele buurt in vlammen op, waarna alles een paar maanden later weer was opgebouwd. Hij had nooit mensen gekend die in deze wereld leefden, en nog voordat hij volwassen werd waren de sloppenwijken afgebroken, om plaats te maken voor een winkelcentrum.

Hij had eraan gedacht zijn kleine digitale camera mee te nemen en begon foto’s te maken in de smalle, donkere steeg en van de bouwvallige winkels in de buurt; terwijl hij daarmee bezig was, kwam er een oude vrouw uit een van de huizen met een paar plastic zakken vol kleren. Op het lcd-scherm van zijn camera leek ze te lachen, met een slecht gebit, en haar tassen spontaan naar de camera omhoog te houden, alsof ze pronkte met een trofee.

‘Hé, mensen willen niet dat je je met hun leven bemoeit,’ riep Zhou X. vanuit de auto. ‘Kun je een beetje opschieten? Ik ben al te laat voor mijn volgende afspraak.’

Naderhand bekeek hij dagenlang de foto van de oude vrouw en hij zette hem zelfs op zijn laptop, zodat ze naar hem lachte telkens als hij die aanzette. Iets aan haar dunne haar, dat gitzwart was geverfd en gepermanent, deed hem denken aan zijn grootmoeder – de pogingen tot ijdelheid, waardoor ze steeds zwakker in plaats van jonger leek. Hij herinnerde zich de kamer van zijn grootmoeder: de kalkgeur van dik wit gezichtspoeder en tijgerbalsem vermengd met eau de cologne. Hij zat op het bed en keek hoe ze de krulspelden uit haar haar haalde; ze vond het leuk als hij bij haar was, praatte graag tegen hem, ook al begreep hij niet alles wat ze zei. Hij was pas vijf of zes jaar en zij was in de tachtig en al verzwakt. Hij verbaasde zich over die glasheldere herinneringen, zoals ze zich overdag aan hem opdrongen als een dunne, plakkerige laag die hij niet van zich af kon schudden. Hij was nooit close geweest met zijn grootmoeder.

Op de vergrote foto kon hij de kleuren zien van enkele kledingstukken in de doorzichtige plastic tassen die de vrouw droeg: het was een verzameling goedkoop textiel die de toeschouwer trots werd voorgehouden. De wangen van de vrouw waren rood en ruw, haar overgebleven tanden verkleurd door de thee. Hij wilde teruggaan en haar opsporen, misschien nog meer foto’s van haar nemen, en wie weet kreeg hij dan (zonder een zeurende actrice op zijn nek) een beter beeld van die huisjes en de vlakbij gelegen winkels. Er flitste een gedachte door zijn hoofd: misschien kon hij ze restaureren, ze behoeden voor verder verval door een slim plan te bedenken, zodat de bewoners een lage huur konden blijven betalen en de winkels konden worden gerund in de vorm van een coöperatie. De hele buurt zou een schoolvoorbeeld kunnen worden van het moderne stadsleven in Azië; jonge, goed opgeleide mensen zouden graag broederlijk naast oude Shanghainezen willen wonen.

Hij krabbelde wat niet-uitgewerkte getallen neer en zette ze in nette rijtjes: wat voor financiering zou voor een dergelijk plan nodig zijn om het te laten slagen – niets vaststaands, slechts vage schattingen. Maar zoals altijd als hij aan geld dacht, begon het project reëel aan te voelen en begon het te kristalliseren tot iets concreets en haalbaars. Hij liet het papier op zijn bureau liggen, opdat hij het niet zou vergeten.

Maar de hele volgende week werd in beslag genomen door vergaderingen met bankiers en aannemers, diners met partijfunctionarissen en de voorbereiding van een presentatie voor het stadsbestuur; de week daarna moest hij naar Tokio, Hongkong en Maleisië. Toen hij eindelijk terug was in Shanghai begon de winter zich aan te kondigen in de vorm van kou en vochtigheid, hij voelde er niet veel voor om naar buiten te gaan en had geen energie om op zoek te gaan naar de oude vrouw en haar steegje, want hij wist niet precies waar het was – misschien ergens tussen een snelweg en een hoog, driehoekig, glazen gebouw? Hij had nauwelijks tijd voor zichzelf: de meeste avonden was hij zo moe dat het zelfs te veel moeite was om voor het slapengaan te douchen of zijn tanden te poetsen; het enige wat hij wilde was slapen. Zijn lichaam deed pijn, hij had aldoor een droge mond en zijn hoofd voelde wollig, alsof hij zich in een dichte mist bevond, met hoofdpijn dreigend aan de horizon. Hij kreeg griep en lag ruim een week in bed, en daarna kreeg hij bronchitis. De weegschaal in zijn badkamer gaf aan dat hij bijna vijf kilo was afgevallen, maar daar maakte hij zich geen zorgen over. Hij was gewoon overwerkt; dat was hem vaker overkomen. Als hij te hard had gewerkt, werd hij altijd ziek. Maar hij stond niettemin elke ochtend op, trok zijn pak aan, bezocht vergaderingen en bestudeerde bouwtekeningen en financiële modellen.

Na maandenlang plannen had zijn familie een beslissing genomen over haar meesterwerk, een project dat haar komst naar het Vasteland zou aankondigen en haar voornemens voor de komende decennia duidelijk zou maken. Al zijn voorbereidingen – de eindeloze dagen en nachten van onderhandelen en overdenken – hadden uiteindelijk geleid tot een mogelijke locatie voor het verwezenlijken van de ambities van zijn familie: een vrijwel vervallen pakhuis dat rond 1920 was gebouwd rond de ruïne van een opiumkit en dat omgeven was door stegen met lage huizen, ergens tussen Nanjing Xi Lu en Huaihai Lu. Het was absoluut een eersteklas chao-a-locatie. Er waren weliswaar alternatieven, zoals een veel groter terrein in Pudong dat groot genoeg was om een wolkenkrabber op te bouwen – een arrogante, vijfhonderd meter hoge Aziatische kolos –, maar zijn vader en ooms gaven de voorkeur aan de conservatieve uitstraling van deze locatie. ‘Het is een duidelijker statement,’ zei zijn vader statig en evenwichtig, maar zijn stem had niettemin een opgewonden ondertoon. Het jaar daarop zouden ze een bod doen op de locatie en besluiten wat ze ermee gingen doen – natuurlijk iets uitzonderlijks, een bouwwerk voor de toekomst. Er was uiteraard nog wel de kwestie van het betalen van smeergeld, het achterhalen van de functionarissen die moesten worden overgehaald om de deal te laten slagen, maar daar maakte hij zich nauwelijks zorgen over – hij had daar inmiddels jarenlang ervaring mee. Het was zijn specialiteit geworden, zo werd beweerd, om de dingen op zijn manier te laten gebeuren.

Op een koude, heldere ochtend, tijdens een onderhandelingspauze – het was die doodse periode in januari waarin de westerlingen nog lethargisch waren na hun terugkeer van de kerstviering en de plaatselijke bevolking zich voorbereidde op het Lentefeest –, werd hij wakker met een stralende zon en een vrije dag voor de boeg: beide waren in zijn herinnering lang niet voorgekomen. Zijn gewrichten voelden niet zo opgezwollen als anders, en zijn longen snakten naar frisse lucht. Hij belde een taxi en vertrok min of meer in de richting van de steeg die hij maanden geleden had ontdekt. Toen hij voelde dat hij in de buurt was, stapte hij uit en ging te voet verder, wandelend door de straten waar aan weerszijden mooie bakstenen huizen stonden. De lucht voelde koud en scherp in zijn longen en had een bijna reinigend effect; het was druk op straat, met kriskras door elkaar rijdende fietsers en scooters en kooplui die karren met meloenen en sinaasappels voorttrokken. De boomtakken waren grondig gesnoeid voor de winter en stonden als schildwachten voor de fraaie, oude Europese huizen. Al lopend vielen hem de stenen ornamenten en sierlijk vormgegeven raamkozijnen op die de bovenverdieping van de panden verfraaiden. Dat was vanuit een auto onmogelijk te zien: het enige wat hij doorgaans zag was de begane grond, waar steevast een onopvallende winkel was gevestigd die donzen jacks of mobiele telefoons verkocht. Hij kocht een zak sinaasappelen voor de oude vrouw voor het geval hij haar zou zien; het was nu niet ver meer, hij herkende een paar winkels en een bocht in de straat.

Hij sloeg de hoek om waar volgens hem de steeg was, maar het enige dat hij zag was een weidse, lege ruimte met hier en daar een piramidevormig hoopje puin. De winkels waren verdwenen, en daarmee ook de steeg. Hij keek om zich heen en zocht herkenningspunten – een oude kapperszaak, een vreemd Beiers, met grindpleister bestreken huis op de hoek: het was echt hier geweest. Alles wat er over was van de huizen was een zeer vage afdruk van waar de fundamenten waren geweest – ondiep en nauwelijks te onderscheiden. Hij haalde zijn camera uit zijn zak om een foto te nemen, maar hij had de grote zak met sinaasappelen in zijn hand en wist niet wat hij daarmee moest doen; plotseling leek de zak overbodig. Hij keek om zich heen en hoopte het fruit aan iemand te kunnen geven, maar de straten waren, voor zover hij het zich kon herinneren voor het eerst sinds hij in Shanghai was, bijna verlaten – geen verveelde jonge vrouw die uit een winkeldeur leunde, geen straatventer die hem achterdochtig opnam, zelfs geen kind op een driewieler. Na een poosje fietste er een oude man langs met een gerimpeld, leerachtig gezicht; in het mandje aan zijn stuur zat een poedel die een roze, gewatteerd jasje droeg. De hond keek in het voorbijgaan naar Justin, de bek wijd open alsof hij grijnsde, maar er kwam troep uit zijn ogen, als zwarte tranen. Justin bleef in de heldere winterzon staan kijken naar de open plek, de zak sinaasappelen nog in de hand. Hij was vergeten handschoenen aan te trekken en zijn vingers waren stijf van de kou.

Hij legde de sinaasappelen neer bij een berg bouwafval en liep naar het midden van de lege vlakte. Het terrein was erg groot en aan drie kanten begrensd door andere oude huizen; het zou een waardeloze bouwplaats zijn geweest. Hij was blij dat hij niet de projectontwikkelaar was. Het had groter geleken toen die paar huizen en winkels er nog hadden gestaan, vol leven en mogelijkheden. Misschien had hij toch geen talent voor vastgoed. Hij keek nog een keer om zich heen, in de hoop de oude vrouw te zien die hij had gefotografeerd – het was dom, dat wist hij, want ze was verdwenen.

Vlak voordat hij wegging maakte hij nog wat foto’s van het lege terrein. In het bleke winterlicht leek de aarde zo ontzettend droog dat het woestijn had kunnen zijn. Het enige kleuraccent was het felle blauw van de plastic tas die was opengevallen, zodat een paar dikke sinaasappelen zichtbaar waren. Hij liep nog even rond en ontdekte steeds meer stukken grond die onlangs waren ontgonnen – sommige waren klein en compact, andere reusachtig en onbegrensd, kaalgevreten door bulldozers. Hij nam foto’s van elk stuk grond en liep door tot het donker begon te worden. De winterkou voelde rauw in zijn longen, het was alsof hij glassplinters inademde.

De week erop werd het hoesten erger; de lange wandeling in de vochtige winterlucht leek zijn longen te hebben verzwakt, en het kostte hem al moeite om gewoon adem te halen. Tijdens een vergadering met potentiële financiers kon hij zijn zinnen niet afmaken door de kriebel in zijn keel. Die ontstond als hij sprak en mondde uit in een raspende hoestbui, die pijnscheuten veroorzaakte in zijn longen en ribbenkast. De arts schreef nog een antibioticakuur voor – zijn derde sinds nieuwjaarsdag – en liet een röntgenfoto maken, die niets verontrustends liet zien. Hij moest rusten, zei de arts; hij was overwerkt. Maar zijn dagen en nachten werden er niet korter op; de afmattende vergaderingen duurden de hele dag en gingen over in banketten en bijeenkomsten in bars. Na een paar dagen waarop hij zich beroerd had gevoeld, kreeg de uitputting iets vertrouwds, bijna geruststellends. Zo ging het aldoor: als er een groot project op tafel lag, schakelde hij moeiteloos over op de verpletterende aard van de routine en haalde hij voldoening uit zijn constante vermoeidheid. Elke ochtend als hij wakker werd, voelde hij dat zijn ogen opgezet waren en wist hij dat ze bloeddoorlopen waren; zijn ademhaling was al oppervlakkig geworden en de lucht in zijn longen voelde ijl. Zijn ledematen waren zwaar, maar na een douche en een dubbele espresso voelde hij zich wat beter, hoewel hij de lichte hoofdpijn die in zijn hoofd neerdaalde en dreigde uit te groeien tot migraine nooit kon afschudden. Desondanks ging hij aan het werk; het was geen probleem voor hem.

Bovendien had hij geen keus. Er was een probleem met de overeenkomst. De afspraken die vlak voor kerst allemaal keurig in orde leken te zijn, bleken nu onzeker. Iemand weigerde smeergeld aan te nemen – een ambtenaar op de gemeentelijke afdeling stadsplanning, een niet zo invloedrijke ingenieur die een onregelmatigheid had ontdekt in de papieren, een verschil, zo leek het, tussen het voorgestelde project en de eerdere tekeningen. Er zouden meer gebouwen moeten worden gesloopt dan in het voorstel was aangegeven, en dat was een probleem, omdat veel van die gebouwen in de authentieke plaatselijke stijl waren opgetrokken. Deze ingenieur – een briljante technische ambtenaar – was bestand tegen de druk die op haar werd uitgeoefend door haar meerderen, van wie de meeste sympathiek tegenover de plannen van de familie Lim stonden. Het was altijd vervelend als iemand vanuit principes begon te handelen; om de impasse op te lossen was meer nodig dan geld. En nu leidde de vertraging tot verdere complicaties: er bleek nog een partij geïnteresseerd te zijn in de grond, en er was sprake van een mogelijk concurrerend bod.

Justin drong aan op een ingelaste vergadering met topambtenaren, voor wie hij Cartier-aanstekers had gekocht en weekendjes in het Peninsula Hotel in Hongkong had geregeld. Ze konden voorlopig niets doen, beweerden ze: zijn project moest de normale procedure doorlopen, en daar konden ze niets aan veranderen, het duurde gewoon een beetje langer. Alle ambtenaren die hij sprak stelden hem vriendelijk gerust, zonder zich ergens op vast te leggen; ze waren ervan overtuigd dat dat concurrerende bod tot niets zou leiden. Ze zeiden dat op een manier die deed vermoeden dat ze iets zouden doen om dat te verhinderen, maar hij was daar niet zo zeker van. Hij was in Shanghai nergens meer zeker van.

Ondertussen hadden zijn secretaresses het over een internetcampagne – een weblog die Verdedigers van het Oude Shanghai heette. Ze lieten hem de ene pagina na de andere zien met woedende commentaren: Red Weihai Lu 969 van de verwoesting door buitenlandse bedrijven! De pagina’s stonden vol met beschuldigingen waarin de gevolgen van het project voor de bestaande gebouwen zwaar overdreven werden, en dus besloot hij onder het pseudoniem GoedeBeschermer te reageren op de meest bizarre beweringen. Het was niet waar dat het bedrijf van de familie Lim bestond uit gevoelloze kapitalisten die misbruik wilden maken van China, schreef hij; hij had van insiders gehoord dat ze zich bekommerden om de geschiedenis en dat ze alles in het werk zouden stellen om zo veel mogelijk erfgoed te behouden. Ze hadden een lange traditie van restaureren van historische gebouwen en zouden er niet over piekeren iets te verwoesten dat volgens de stad van belang was. Ze waren betrokken bij het leven van gewone mensen, wilden altijd eerlijk zijn als het ging om huizen van onbemiddelde mensen, zouden nooit iemand dwingen om tegen zijn wil te verhuizen en zouden als dat nodig was voor een schadevergoeding zorgen.

hahahaha, luidde binnen enkele minuten de eerste reactie. Wat een goeie grap, zeg; word je soms betaald door de familie Lim om dit soort dingen te zeggen???

Al zijn beweringen stuitten op minachting, maar hij gaf de moed niet op. Nee, het was niet waar dat de familie Lim haar geld had verdiend door in Maleisië mensen van hun land te verjagen; en nee, ze was ook niet van plan dat hier te doen. Hij was dagelijks urenlang bezig met het posten van reacties op de weblog, haastte zich na vergaderingen naar huis om te zien welke reacties er waren op zijn berichten, om daar dan weer op te reageren. Maar op een dag waren al zijn reacties verdwenen – hij kon er geen enkel spoor meer van ontdekken. Al zijn berichten waren binnen een uur verdwenen, en hij was gedwongen hulpeloos vanaf de zijlijn mee te lezen, uitgerangeerd, tot zwijgen gebracht. Hij verzon een nieuw pseudoniem, maar telkens als hij iets postte was het binnen een dag verdwenen. Hij voelde zich machteloos en wilde soms in luid geschreeuw uitbarsten als hij las wat er over hem werd beweerd. Hij wist niet wie die mensen waren en had geen idee hoe hij met hen in contact kon komen. Hij kon slechts hulpeloos toezien hoe de weblogpagina’s elke dag langer en bezielder werden; het zou niet lang duren of de kranten schreven erover. Als dit eenmaal publiek werd gemaakt, was het project gedoemd te mislukken – geen van de ambtenaren die dik betaald waren om de zaken te vereenvoudigen, zou bereid zijn het project openlijk te steunen.

Gefrustreerd door het uitblijven van nieuws belde zijn vader hem onverwachts op zijn mobiele telefoon. Justin probeerde hem uit te leggen dat het niet zijn schuld was, dat alles in China zo snel ging dat het onmogelijk was om tijdig op alle ontwikkelingen te anticiperen. Het was niet zoals in Indonesië of Singapore; China was wetteloos en tegelijkertijd was het dichtgetimmerd met regels. Hij praatte en praatte, en zijn verhaal werd in de pan gehakt door zijn scheurende hoest; hij voelde hoe droog zijn mond en keel waren en realiseerde zich dat hij al uren niets had gedronken. Zijn vader luisterde geduldig en zei: ‘Ik snap het. Maar ik weet zeker dat je deze deal tot een goed einde zult brengen.’

Kort daarna was hij hele nachten met de weblog bezig. Hij kon niet meer slapen; in zijn huidige toestand leek dat ook overbodig. Het enige wat in zijn leven ertoe deed was deze woordenstroom, geschreven door onzichtbare, onbekende mensen. Hij had het gevoel dat hij ze nu kende, dat hij op de een of andere manier met hen verbonden was, en vlak voordat het eerste commentaar verscheen waarin hij met naam en toenaam werd genoemd, had hij een vreemd voorgevoel, blijdschap vermengd met misselijkheid, alsof hij wist wat hem te wachten stond. Justin Lim is door zijn familie gedrild om gevoelloos en meedogenloos te zijn. Al sinds zijn vroege jeugd vertoonde hij die karaktertrekken. Justin Lim is een wolf in schaapskleren; hij lacht naar je, maar is in staat je met huid en haar te verslinden. Justin Lim is aantrekkelijk, maar zoals alle aantrekkelijke mannen is hij voor geen cent te vertrouwen. Justin Lim is een man zonder enig gevoel; hij heeft geen warm kloppend hart. Justin Lim is geen mens. Justin Lim heeft in het verleden afschuwelijke daden gepleegd. Justin Lim deinst nergens voor terug om zijn doel te bereiken; hij vermorzelt mensen zoals hij insecten vermorzelt.

Zijn vader belde hem steeds vaker – eerst om de dag, toen elke dag, daarna een paar keer per dag. Telkens als de telefoon ging, kon hij de bezorgdheid van zijn vader horen in de beltoon, die met elke puls luider klonk. Aanvankelijk verontschuldigde hij zich – hij kon nu niet praten, hij stond op het punt naar een vergadering te gaan. Maar daarna nam hij de telefoon niet meer op en liet hem rinkelen totdat de voicemail aansloeg. Hij luisterde zijn berichten niet af. Hij ging niet meer naar kantoor, want daar kon hij niets anders doen dan op de weblog kijken naar wat andere mensen over hem zeiden. Hij was nooit ver uit de buurt van zijn laptop, en zelfs als hij naar het toilet moest, rende hij zo snel mogelijk terug. Van douchen werd hij zenuwachtig, bang dat hij een commentaar zou missen op de weblog.

Op een nacht slaagde hij erin twee uur te slapen. Hij werd versuft maar tegelijk vreemd helder wakker, en heel even was hij zich pijnlijk bewust van zijn lichamelijke zwakheid. Hij liep naar de badkamer en ging uit nieuwsgierigheid op de weegschaal staan: hij was nog meer afgevallen. Hij besprenkelde zijn gezicht met water en keek in de spiegel. Hij had donkere wallen onder zijn ogen die hem glazig aanstaarden, als een vis in een marktkraam; zijn lippen waren gebarsten en pijnlijk: een schijnwaarheid van het leven. Toen het dag werd pakte hij een paar spullen in een koffer en checkte hij in in een hotel. Daarvandaan belde hij een vriend van een vriend van een vriend, die hem verwees naar een makelaar, die binnen drie dagen een appartement voor hem had gevonden. Het bevond zich vlak bij de Bund, aan de rand van Suzhou Creek, in een art-decogebouw dat half vervallen leek. De kamers waren ruim, somber en stil, het was spaarzaam en nietszeggend gemeubileerd; de gangen waren slecht verlicht en verlaten. Hij trok er aan het einde van de middag in, en toen de avond viel ontdekte hij dat hij uitkeek op de wolkenkrabbers van Lujiazui, die omkaderd werden door de antieke ramen van zijn appartement. Vanaf deze kant van de rivier, tegenover de plek waar hij tot dusver had gewoond, leken de torens van Pudong mooi en onbereikbaar. Vroeger waren ze saai en functioneel geweest, vol balzalen en bestuurskamers, elk vertrek anders dan een ander; nu trilde alles van het leven, intiem en toch niet te bevatten.

Die eerste nacht in zijn appartement sliep hij bijna in één ruk tot de ochtend. Zijn nieuwe slaapkamer was zo donker als een grot, en hij hoorde er ’s nachts alleen maar het vage tikken van metalen buizen, een geruststellende verre echo. Het was de eerste verkwikkende nachtrust die hij in ruim twee maanden had gehad. Toen hij wakker werd, zag hij dat het aantal berichten en e-mails op zijn BlackBerry was toegenomen. Hij zette de telefoon uit zonder er één te lezen en ging weer naar bed.

De dagen die volgden bracht hij goeddeels door in bed. Vaak kon hij niet slapen, was zijn geest helemaal leeg, deed zijn lichaam pijn of voelde het verdoofd. Soms dacht hij dat hij gek werd. Hij had zich nog nooit zo gevoeld, en van de gedachte gek te worden raakte hij in paniek. Toch kon hij er niets tegen doen. Hij lag de hele dag met de gordijnen dicht in bed en voelde de klamme lakens om zich heen. ’s Nachts deed hij de gordijnen open en keek net zolang naar de glinsterende lichtjes van de wolkenkrabbers tot hij een patroon begon te herkennen, het precieze tijdstip waarop ze aan of uit gingen, wanneer ze feller werden en hoe vaak alles zich herhaalde. Toen hij lang genoeg naar die repeterende patronen had gekeken, werden ze abstract, stonden ze los van de realiteit. Een of twee keer voelde hij zich sterk genoeg voor een korte wandeling langs de rivier, en soms moest hij wel naar buiten om drinkwater te kopen in de supermarkt verderop in de straat, maar de geringste inspanning verzwakte hem al en vervulde hem met een misselijkmakende angst. Hij verlangde naar de veiligheid van zijn bed en besloot het appartement niet meer te verlaten. Hij liet zijn eten één keer per dag bezorgen en voor de deur neerzetten. Soms hoorde hij rond lunchtijd de deurbel, maar hij had niet de energie om ’s avonds voor het donker naar buiten te gaan. Als het dan donker was stond de tas met eten nog op de deurmat, koud en onaantrekkelijk. Twee keer per week kwam zijn ayi om het appartement schoon te maken, en van achter zijn gesloten slaapkamerdeur hoorde hij hoe ze voorzichtig de meubels verschoof en de afwas deed. Hij vertelde haar dat hij ziek was. Ze zei: ‘Dat dacht ik al.’ Op een dag kwam hij zijn slaapkamer uit en zag dat ze een kip had gekookt met medicinale kruiden, om soep voor hem te maken. Hij zat achter een bord aan de keukentafel en kreeg geen hap door zijn keel. Hij merkte dat hij huilde – hete tranen stroomden over zijn wangen. Hij had een hekel aan huilen en had geen idee waarom hem dit overkwam. Het vreemdste was dat hij niets voelde – geen verdriet, geen verbittering, geen eenzaamheid. En toch was hij niet in staat zijn tranen te stelpen.

Hij voelde de muren van het appartement op zich afkomen, hem insluiten, waardoor alles daarbuiten volstrekt irrelevant leek en de stad gereduceerd werd tot louter een idee, een vage herinnering.

Laat in een doorwaakte nacht bleken de honderden e-mails en voicemailberichten op zijn BlackBerry niet meer zo afschuwelijk te zijn, dus hij begon ze door te worstelen, waarbij hij de meeste berichten deletete voordat hij ze helemaal had gelezen. Er waren tientallen berichten bij van zijn familie – zijn ooms, zijn vader en zijn broer –, met titels waaruit een toenemende bezorgdheid bleek. Prima, dacht hij: hij was immuun voor hun ongerustheid. Een paar weken daarvoor zou hij in paniek zijn geraakt door hun paniek, maar nu deed die hem niets. Het maakte hem niets meer uit dat hij onbereikbaar was.

Maar tussen de recentere berichten was er één dat zijn aandacht trok: een voicemail van zijn moeder, die hem zelden belde. Ze begon rustig, zei dat ze hem miste en vroeg of hij hun alsjeblieft alles wat ze hem misschien hadden aangedaan wilde vergeven. Ze hadden hem nodig; hij was de enige die hen kon redden; zijn broer was niet zo goed in dit soort dingen. Zijn vader was erg ziek geworden door de situatie, en de schuldeisers hielden hen als gieren in de gaten. Ze klonk alsof ze in huilen kon uitbarsten: ze begreep dit soort dingen niet zo goed, maar ze wist wel dat de situatie zeer ernstig was.

De situatie. Welke situatie? Hij checkte eerdere berichten van zijn vader. Diens toon was als altijd droog, zijn berichten waren gedicteerd en uitgetikt door zijn secretaresse. Hij gaf geen overbodige informatie, alleen de basisfeiten: het verzekeringsbedrijf van de familie was failliet. Het had de wereldwijde crisis niet het hoofd kunnen bieden. Het grootste en oudste verzekeringsbedrijf in Zuidoost-Azië, opgericht door zijn grootvader, bestond niet meer. Een investeerder bood nu één dollar om het hele bedrijf, dat nauwelijks een jaar geleden nog miljarden waard was, over te nemen. Het was vernederend. Ze stonden op het punt geruïneerd te worden. Hij was hun enige hoop. Misschien kon de vastgoedmarkt in China hen redden. Wat er ook aan de hand was, hij moest per direct het hele familiebedrijf onder zijn hoede nemen.

Een ander bericht luidde simpelweg: Waar ben je, mijn zoon?

Hij zette zijn BlackBerry uit en staarde naar de wolkenkrabbers. Het was na middernacht en de meeste lichten waren uit, maar de gebouwen gloeiden nog zacht na. Hij ging naar bed zonder de gordijnen dicht te doen, staarde naar de waterige lucht, de laaghangende regenwolken die werden beschenen door het vervagende licht van de stad. Hij probeerde iets te voelen, wat dan ook. In gedachten hoorde hij weer de zwakke, huilerige, gebroken stem van zijn moeder. Vergeef ons alsjeblieft alles wat we je misschien hebben aangedaan. Hij stelde zich zijn vader voor: trots, zelfs onder deze vernederende omstandigheden.

Maar geen van die beelden en geluiden ontroerden hem. Hij voelde niets. Hij sloot zijn ogen en zag het topje van een wolkenkrabber, een scherpe roede die omhoogstak en een vast punt leek in te nemen, in de ruimte zowel als de tijd; de metaalachtige glans was ongevoelig voor de dagen, maanden en jaren die verstreken.

En hij dacht: Nu ben ik vrij.

Hoe bereik je grootsheid?

Grootsheid wordt nooit uitsluitend in geld gemeten. Vergeet dat nooit. Wil de geschiedenis iemand als echt opvallend beschouwen, dan moet die persoon een erfenis nalaten die meer behelst dan een verzameling Zwitserse bankrekeningen voor zijn kinderen. Hij moet de wereld om zich heen verrijken, op een duurzame en vooruitstrevende manier.

Sinds kort denk ik na over de vraag hoe ik de wereld na mijn overlijden iets waardevols kan nalaten. Mijn diverse filantropische projecten zijn alom bekend, maar desondanks vind ik dat ik de mensheid nog niet genoeg heb geschonken. Al mijn giften aan goede doelen zijn, als je het mij vraagt, van voorbijgaande aard; het schenken van geld aan de armen is slechts een druppel op een gloeiende plaat. Als ik morgen overlijd, zal ik vooral worden herinnerd als een visionaire ondernemer, en misschien als een briljant motivator. Zo nu en dan, bij openbare gelegenheden, gebeurt het dat iemand mij herkent en me overlaadt met complimenten, wat ik nogal gênant vind, want ik heb altijd angstvallig mijn best gedaan om de openbaarheid te vermijden. Pluimstrijkerij is een vreemd verschijnsel. De meeste mensen zoeken het tevergeefs, en vaak onbewust, bij hun echtgenotes, kinderen, collega’s, of – de ultieme droom – bij het grote publiek. Bewonderd worden door mensen die je niet kennen, lijkt het hoogst haalbare te zijn wat je als mens kunt bereiken. Toch weten degenen die in een dergelijke positie verkeren, dat het niet alleen smakeloos is om op die manier in het centrum van de belangstelling te staan, maar ook leeg, nietszeggend.

Ik heb slechts één keer een interview gegeven. Ik was nog jong en baarde opzien met een reeks gewaagde aankopen. Ik neigde in die tijd ook enigszins, ik geef het toe, naar ijdelheid. De interviewster, een jonge journaliste van een fatsoenlijke plaatselijke krant, bestookte me met banale vragen over mijn zakelijke strategie en ondervroeg me vervolgens via ongepaste vragen over mijn privéleven. Of ik het niet moeilijk vond om een relatie te hebben, met mijn overvolle agenda? Wat ik verwachtte van een partner? Of het waar was dat ik zo werd opgeslokt door mijn werk dat ik in het verleden niet één maar twee verlovingen had verbroken? Had ik zelfs het contact verbroken met mijn directe familie? Wat was er waar van de geruchten dat ik mijn naam had veranderd om westerser te lijken? Ze bleef me ‘Walter’ noemen, op de informele toon die jonge mensen tegenwoordig hanteren, ervan uitgaand dat ze me kon tutoyeren en me bij mijn voornaam kon noemen in plaats van ‘meneer Chao’. Ik vroeg haar of het echt nodig was om die informatie van me te krijgen. Ze haalde haar schouders op en zei dat haar redacteur haar had gevraagd om haar verhaal te schrijven vanuit een ‘persoonlijke invalshoek’. Ik was zo ontstemd over deze schending van mijn privacy dat ik opdracht gaf het hoofdartikel in te korten tot een cursiefje in het zakenkatern. Maar ik bedacht me en vroeg zelfs of dat stukje niet geplaatst zou worden. (Het ps bij dit verhaal is dat ik een paar jaar geleden, toen de krant zware tijden doormaakte, ik het heb opgekocht en de redacteur die destijds opdracht tot het interview had gegeven, heb ontslagen. Hij was inmiddels toch al in de zestig en bijna gepensioneerd.)

Ik heb nooit iets gedaan om publiekelijk bejubeld te worden. Zelfs mijn boeken zijn onder pseudoniem geschreven. Ik wil mensen – ú – inspireren; niet omdat ik op zoek ben naar erkenning of roem, maar omdat ik een groot genoegen ontleen aan de wetenschap dat ik mensen kan helpen hun leven te veranderen. Geven zonder te ontvangen, dat schenkt me diepe bevrediging. Ik geef toe dat ik in al die jaren van hard werken en immense rijkdom vergaren dit aspect van liefdadigheid wel eens uit het oog ben verloren, wat maakte dat ik me soms uitgeput voelde, moedeloos en negatief – zoals u zich waarschijnlijk ook voelt na een lange, vruchteloze dag op kantoor. Misschien schat uw chef uw talent en toewijding niet op de juiste waarde. Misschien betalen uw klanten uw facturen te laat. Misschien weigert de belastinginspecteur mee te werken. Misschien is een collega die u als een vriend beschouwde, u al kontlikkend voorbijgestreefd. Misschien komt u thuis na een nachtmerrieachtige dag op kantoor en heeft uw partner niet afgewassen of geen eten gekookt. Ja, dat is om moedeloos van te worden. Maar alleen als u voor uzélf werkt, als u uit bent op loftuitingen. Laat die behoefte los. Zeg tegen uzelf: Ik werk niet voor lof, maar voor de vreugde die het me schenkt. Op een dag – en dat duurt niet lang meer – ga ik dood, en wie herinnert zich dan nog mijn sneue promotie tot assistent-algemeen-onderdirecteur?

Werk om anderen te helpen.

Verhef uzelf boven onbelangrijke zaken.

Dat is de enige weg naar ware grootsheid.

Dit alles brengt me bij de vraag hoe ik mijn nalatenschap het beste kan regelen zonder mezelf in de schijnwerpers te zetten. Het is jammer dat zelfs filantropie tegenwoordig verbonden is aan beroemdheid, maar ik moet accepteren dat dit de wereld is waarin we leven. Daarom moet ik misschien, hoewel met tegenzin, het eerbetoon accepteren waarmee mijn project zal worden ontvangen. Er moeten nog heel wat plooien worden gladgestreken voordat ik de aard van mijn onderneming wereldkundig kan maken, maar ik kan al wel onthullen dat het een soort gemeenschapscentrum wordt voor de jeugd, voor de armen – voor iedereen die gevoed wil worden, zowel lichamelijk als geestelijk.

Ik kreeg dat idee doordat ik besefte, toen ik terugkeek op mijn eigen kansarme jeugd, dat de dorpsschool, waar ik naartoe ging tussen mijn zesde en twaalfde, veel belangrijker voor me is geweest dan de bescheiden omvang van het gebouw doet vermoeden. De drie klaslokalen en het golfplaten dak waren destijds typerend voor lagere scholen op het Maleisische platteland, maar de school werd ook ondersteund door rijke weldoeners, wat betekende dat we generatoren hadden om de lichten te laten branden en de plafondventilatoren te laten draaien tijdens de moessons, wanneer de stormen het hevigst waren en het zwakke elektriciteitsnet het meest gevoelig was voor stroomstoringen. Er lag een bestraat pad dat naar de grote weg leidde die dwars door het oerwoud liep, en waar het pad bij de weg kwam stond een bushalte, zodat we konden schuilen voor de regen als we op de bus wachtten, die maar drie keer per dag reed. Ik had geluk, want vanaf de plek waar ik uit de bus stapte, hoefde ik nog maar twintig minuten te lopen, over paden die vrijwel nooit overstroomden. Andere kinderen moesten nog ruim een uur lopen over paden op modderig terrein dat vaak was weggespoeld door de regen.