-

HANNA BERVOETS

OPSTAAN

AANKLEDEN

NIET DOODGAAN

Uitgeverij Atlas Contact

Amsterdam/Antwerpen

-

Deze columns verschenen eerder in Volkskrant Magazine

© 2013 Hanna Bervoets

Omslagontwerp Vruchtvlees

Verzorging e-book Suzan Beijer

ISBN 978 90 254 4186 9

e-ISBN 978 90 254 4187 6

D/2013/0108/735

NUR 401

www.hannabervoets.nl

www.atlascontact.nl

-

Lieve:

Alma, Aniek, Anna, Aren, Barry, Carolien, Conny, Diederik, Emma, Hanna S., Jan, Jelte, Joris, Kees, Laura, Louis, Lucio, Maartje, mama, Mark, Marten, Nicola, Nienke, Oma Breda, papa, Renske, Sebas, Sieger, Taha, Tyra, de copywriters van de Viking Office Depot-catalogus, en iedereen die ik om redenen schuilnamen heb gegeven.

Dank voor de wonderlijke dingen die jullie deden, vertelden en zeiden!

En dank dat ik ze op mocht schrijven.

Deze is voor jullie.

-

ZELFGEKOZEN

In een vrouwenblad las ik de kop: ‘Jij en je zelfgekozen familie’. Ik verwachtte een stuk over adoptie. Maar het ging over vriendschap. Het artikel suggereerde dat vrienden eigenlijk nét familie zijn, met als enige verschil dat je je vrienden zelf kiest. Hoe langer ik hierover nadacht, hoe minder ik het ermee eens was.

Allereerst zijn vrienden niet als familie. Mijn vrienden weten wat ik van plateaugympen vind, wie mijn hart als laatste brak, welke series ik volg en hoe vaak ik mijn haar was. Mijn familie weet dit allemaal niet. Maar er is nog iets dat de term ‘zelfgekozen familie’ problematisch maakt. Familie kies je niet. Maar je vrienden óók niet.

Ik heb althans nog nooit meegemaakt dat ik bij de afhaal-Thai in de rij stond, een meisje voor me zag staan en dacht: yes, zij wordt een nieuwe vriendin; die daar! Want ze heeft zo’n leuke rendiertrui aan, bestelt net als ik Tom Kaa Gai en woont hier ook nog eens in de buurt, blijkbaar. Dus nu goed opletten of ze haar naam zegt, want dan voeg ik haar toe op Facebook en poke ik haar een paar keer tot ze bij me langskomt om mijn wangen met gezichtsmasker te bestrijken, en als dat Dr. van der Hoog-spul in mijn neus komt, gaan we natuurlijk keihard lachen en voor je het weet scharrelen we ieder weekend samen over leuke tweedehandsmarktjes.

Nee, zo ging het bij mij nooit. Integendeel. Aan sommige goede vrienden had ik in het begin zelfs een hekel. En ik had vast veel minder vrienden gehad als ik altijd bij mijn eerste indruk was gebleven.

Neem Diederik. Die kwam, tien jaar geleden, met een hanenkam de collegezaal binnen. ‘Dat is tegen Irak,’ fluisterde het meisje naast me. En ja: dat klonk toen net zo absurd als nu. Dus schudde ik mijn hoofd: een hanenkam tegen Irak, zulke loze ideeën lieten zich niet met mijn genuanceerde wereldbeeld verenigen. Zo schreef ik Diederik aanvankelijk af. Met zijn hanenkam. Tegen Irak. Tot ik, weken later, tijdens een HTML-cursus naast hem zat. Hij deed voor hoe ik roze bolletjes in mijn online-cv kreeg, we dronken koffie achteraf; Diederik vertelde dat hij de hanenkam niet tegen Irak maar voor een verkleedfeestje genomen had, en nog geen halfuur later scandeerden we in koor dat Starmaker het beste programma óóóóóit was. Daarna verliep onze vriendschap volgens het pad dat ik ook met andere (prille) vrienden aflegde: nog meer koffiedrinken, mee naar een feestje, voorzichtig een keer samen eten, heel lang bellen, samen dronken worden en, uiteindelijk, samen op vakantie. Al kan ik me van geen van mijn vrienden herinneren wanneer ik hen voor het eerst een vriend noemde. Waarschijnlijk pas toen iemand ernaar vroeg. ‘Wie is dat?’ – ‘Een vriend. Geloof ik.’

In die zin is vriendschap dus geen keuze, eerder een gebeurtenis. Het overkomt je en ontwikkelt zich, eigenlijk net als verliefdheid. En zoals verliefdheden maar af en toe voorkomen, maak je ook niet snel een écht goede vriend. Zo zijn er een heleboel mensen die, in theorie, mijn vrienden zouden kunnen zijn. Mensen die ik steeds weer tegenkom op borrels of feestjes, en waar ik dan steevast mee praat. En dan niet alleen over hoe ik nu woon of ‘waar ik mee bezig ben’, nee, óók over de écht belangrijke zaken des levens: liefde en angst en de culturele betekenis van Carlo en Irene. Maar al vind ik deze mensen leuk, grappig, intelligent en lief, vrienden zijn het niet. Ze zullen nooit mijn huis bezoeken, weten niet of ik van hiphop houd, gaan niet mee naar de bioscoop, hebben me nog nooit zien niezen. Misschien omdat er al zoveel anderen zijn om mee naar de bioscoop te gaan. Of omdat ik aanvoel dat we zulke goede gesprekken hebben, juist omdát we elkaar niet door en door kennen en wederzijdse ontboezemingen dus geen verplichtingen met zich meebrengen. Of gewoon, omdat we allebei voorzien dat een band waarbij we elkaar zien niezen de wederzijdse bewondering alleen maar zou schaden.

Misschien valt er dus toch iets te kiezen in vriendschappen. Je kiest niet vóór een vriendschap, je kiest er hooguit tegen. Indirect, door een fijne cafékennis niet in je vriendenkring op te nemen. Of juist welbewust en rigoureus, door een vriendschap te verbreken. Dat laatste is niet prettig en ik doe het dan ook zelden. Maar toch, de mogelijkheid is er: familie is voor altijd, vriendschap wel eens tijdelijk. Dat is, uiteindelijk, het grootste verschil. En misschien ook het fijnste.

-

HARDE SNOEPJES

Ik had al heel lang geen pepernoten meer gekocht. Maar toen ik laatst weer eens een zak Bolletje Strooigoed opentrok, constateerde ik dat de samenstelling sinds mijn eigen jeugd onveranderd is gebleven. En dat verbaasde me een beetje.

Ik bedoel, natuurlijk trof ik kruidnoten aan. Ook snapte ik de tumtums, allemansvrienden onder de winegums: sympathiek in hun bescheidenheid. Zelfs van de schuimpjes begreep ik wat ze in het strooigoed deden: eet een groene mijter en je raakt een beetje misselijk, eet een roze klomp en je voelt de groene mijter prompt naar boven komen. Zo veroorzaken die schuimpjes een natuurlijke remming van voedselinname; ook wat waard, op sinterklaasavond. Er was echter één element waarvan ik niet snapte waarom het, na al die jaren, nog steeds in mijn zak strooigoed zat. Het harde snoepje.

U weet wel, die roze, gele en groene suikervierkantjes met een letter erop. Al bestaan ze geloof ik ook in de vorm van een soort staafje, dat waarschijnlijk een oud-Hollandsche gadget in de categorie pook of tolaandrijver belichaamt. Nu lijken die harde snoepjes me niet per se geschikt voor consumptie: te hard om doormidden te bijten, te zoet voor een aanhoudend bevredigende zuigervaring. Was ik strooigoedfabrikant, dan zou ik mijn zak voorzien van de mededeling: ‘Wegens inslikgevaar niet geschikt voor kinderen onder de drie jaar.’ Daarbij zou ik het harde snoepje niet graag tegen mijn slaap, achterhoofd of oogbol gestrooid krijgen. Ik kan me dus niet voorstellen dat er mensen zijn die oprecht van het harde snoepje houden. Integendeel: hoogstwaarschijnlijk zijn ze níémands favoriet. Maar waarom laat Bolletje ze dan nog steeds in het strooigoed stoppen, vroeg ik me af.

Ik kwam er niet meteen uit. Maar in de dagen die volgden, vond ik opeens nog veel meer harde snoepjes. Of althans: equivalenten. Zo staat er al maanden een pakje ‘AH Variatiethee’ in mijn keukenkastje, omdat de zakjes sinaasappel-mandarijn nog steeds niet op zijn: die zakjes zijn onmiskenbaar de harde snoepjes. Op het McDonald’s-menu is het harde snoepje de Filet-o-Fish, in het bakje sushi dat hompje rijst met omelet erop: niemand vindt het lekker, toch is het er.

Nu bleken harde snoepjes niet per se voedsel. Toen ik er eenmaal op ging letten, besefte ik dat harde snoepjes overál zijn.

Neem de krant. Leest u ooit de kolom ‘Goederenmarkt’ op de beursberichtenpagina? Nee? Hard snoepje dus. In de Donald Duck zijn de harde snoepjes de Hiawatha-verhalen, in vrouwenbladen de woonpagina’s waarop plastic geweikapstokken worden aangeprezen. Ook in televisieprogramma’s zitten harde snoepjes verstopt: die Zapservice in Pauw & Witteman bijvoorbeeld. Op iedere cd staan er bovendien minstens drie; de nummers die je meteen wegklikt wanneer ze in de shufflemodus voorbijkomen. In boybands waren de harde snoepjes ook altijd makkelijk aan te wijzen: Howie van de Backstreet Boys, Howard van Take That. Hetzelfde geldt voor personages uit televisieseries: Steve uit Beverly Hills, 90201, Elize uit Oh Oh Cherso, octopus Okkie uit De Snorkels. Zelfs in spelletjes zitten ze: de schildpad van Mario Kart, die schoen bij Monopoly. En ja, ook in het sociale leven komt men harde snoepjes tegen: u ziet ze de hele dag voorbij schuiven op Facebook, en in vriendengroepjes is het harde snoepje degene die er altijd bij is, maar met wie niemand ooit een op een afspreekt. Neen, het leven is geen doos vol chocolaatjes, het is een weckpot harde snoepjes. Maar: waarom bestaan ze?

Ik besloot de vraag om te draaien. Wat zou er gebeuren als het harde snoepje er níét was?

Terug naar de zak strooigoed. Was het harde snoepje er niet, dan zou het schuimpje waarschijnlijk zijn plek als minst favoriete strooigoedelement innemen. In dat geval bleven er nog maar twee niet-minst favoriete strooigoedelementen over: tumtums en kruidnoten. In de huidige situatie zijn dat er drie, dus: op dit moment heb je meer kans een versnapering aan te treffen dat níét het minst favoriete strooigoedelement is. Er is dus minder kans op teleurstelling. En meer kans op euforie. Want de pepernoot, tumtum en het schuimpje zijn nu niet langer neutrale strooifacetten, het zijn ook nog eens géén harde snoepjes. En daarmee extra lekker, want lekker bestaat bij de gratie van vies.

En zo besefte ik plotseling: het is niet genot, maar walging dat ons bestaan van zijn glans voorziet. Dat weten ze natuurlijk bij Bolletje. En bij McDonald’s, Albert Heijn, de Volkskrant, Donald Duck, Nintendo en in de Monopolyfabriek. Blij dat ik het nu ook wist, keek ik nog een keer in mijn zak strooigoed. Ik ging met mijn hand door de kruidnoten. Viste er een hard snoepje uit. Hield het voor mijn gezicht. En begon er langzaam aan te likken.

-

INTAKE

Haaaaaa daar bent u eindelijk, welkom in La Clinique d’Exorcist! Ga zitten, benen omhoog, wilt u Yogi-thee of Fanta Pomelo? Zo. U vreest dus dat uw social media-gedrag uit de hand gelopen is. Dan bent u bij ons aan het juiste adres! Hier in La Clinique verlossen we u van de Facebookfreaks en Twitteridioten die uw lichaam en geest hebben overgenomen. Wij zijn immers de nummer 1 van Europa in het uitdrijven van digitale demonen; na onze behandeling zullen zij niet langer knabbelen aan uw kostbare tijd en concentratievermogen. Voor we de uitdrijving beginnen, mag u eerst even omcirkelen door welke demonen u precies bent bezeten. Meerdere opties mogelijk:

– IJdele Yfke. Zet dagelijks nieuwe portretfoto’s van zichzelf op Facebook. Wellicht vindt Yfke zichzelf erg knap: wil ze haar schoonheid graag met zo veel mogelijk mensen delen, gewoon, zoals schrijvers willen dat zo veel mogelijk mensen hun boeken lezen. Misschien vindt Yfke zichzelf juist erg lelijk: hoopt ze aan te tonen dat ze, met de juiste blik en mits flatteus belicht, soms heus het bekijken waard is. Niemand weet het. En niemand houdt Yfke tegen. Dus blijft ze foto’s posten. Maar helaas: schoonheid wordt gevierd, ijdelheid niet. Ook niet als die ijdelheid onzekerheid in schaapskleren is. En zo heeft IJdele Yfke, zonder het zelf te weten, wel degelijk een reden om onzeker te zijn.

– Hoge Lat Hugo. Zijn tweets zijn parels van humoristisch vernuft en intelligentie, zijn Facebookfotoalbums even conceptueel als artistiek. Hugo’s digitale vrienden bewonderen hem dan ook om zijn ongebreidelde creativiteit. Wat zij niet weten, is dat Hugo mentaal de hele dag met zijn profielen bezig is. Want ieder gesprek bevat potentiële tweets (‘Afrika is ook maar een mening #zegtiemandnet’), iedere lunch kan een nieuwe Facebookfoto opleveren (‘Jamtomaat op Hagelkaas’). Van Hugo’s echte werk komt daardoor weinig terecht.

– Ina Instagram. Is verslaafd aan de application die iedere kiek van een beige waas en gelige vlekken voorziet. Het deert Ina niet dat gefotografeerde personen daardoor aan een leverziekte lijken te lijden: ze zorgt ervoor dat de wezens op haar foto’s onscherp blijven. Zo trakteert ze friends en followers op een niet-aflatende stroom Instagramkiekjes die ze ‘Cerise Vague’, ‘Misty Dogbones’ of ‘Loos lood’ doopt. Want hé: dingen worden pas kunst zodra je niet weet wat ze betekenen. En Ina Instagram is een kunstenares. Dat weet ze zeker.

– Onzekere Onno. Sleutelt steevast twintig minuten aan een reactie of statusupdate. Maar verwijdert die vaak weer zodra hij hem geplaatst heeft. Want misschien snapt men zijn grapjes over die dode eekhoorn met pindaspermaneus toch niet…? Helaas realiseert Onzekere Onno zich niet dat er mensen zijn die e-mail notifications krijgen van zijn reacties. Per mail lezen zij dus alsnog Onno’s gewiste fotocommentaar: ‘Hier inspecteerde ik even de sugar ballen van Loesje, gna gna.’

– Constante Constant. Twittert constant. Stuurt Constante Constant niets, kun je ervan uitgaan dat hij zich onder water bevindt. Of dood is. Zijn berichten vormen de ongeredigeerde notulen van zijn breinactiviteit. Zo tweet hij dingen als ‘katten in kooitjes #katteninkooitjes’, ‘Echt #HEMA’ en ‘over 63 dagen jaaaarig’. Rot voor zijn followers, nog rotter voor zijn lief. Tenzij haar naam Constante Constanza is.

– Lurkende Lizzy. Post zelf nooit iets, maar spendeert uren aan andermans profielen en feeds. Ze leest het prikbord van oude oppaskindjes, checkt hoeveel mutuals ze met de nieuwe vriendin van haar neef heeft, bekijkt alle foto’s waar de beste vriend van haar ex in getagd is. Lijkt onschuldig. Maar Lurkende Lizzy is tweekoppig. Is ze te lang alleen, dan verschijnt:

– Jealousy Jane. Volgens Jane zijn alle mensen op Facebook en Twitter knapper, grappiger en succesvoller dan zij. Maar het meest lijdt Jane onder openbare berichtjes vol grapjes die zij niet begrijpt, omdat deze, blijkbaar, verwijzen naar doldwaas leuke reallife-conversaties, gevoerd tijdens al even doldwaas leuke reallife-feestjes die Jane gemist heeft. Jaloezie is miskend verdriet. En daarmee is Jealousy Jane de meest verwoestende demon uit dit lijstje.

Klaar met omcirkelen? Als u uw rekeningnummer ingevuld heeft, kunt u gaan. Wat vraagt u? Och, haha: neen, de uitdrijving geschiedt niet meteen. Wij hebben een wachtlijst. Met voorrang voor Grouponleden en oliesjeiks. Tja, wat dacht u dan? U bent helaas niet zo speciaal. Deze demonen kwellen ons allemaal. Zou u dus zo vriendelijk willen zijn u naar de balie te verplaatsen? Dan kunt u daar een afspraak maken. Zie ik u terug in 2018. Of vooruit, één tip: digitale demonen schijnen niet te houden van daglicht. Let wel, het is slechts een aanname. We weten niet of het waar is.

-

BIOSCOOP

Ik heb al jaren een Pathé Unlimited-pas, die me onbeperkt toegang tot Pathébioscopen verschaft. Tenminste: zolang ik iedere maand achttien euro betaal. En dat doe ik, want afschrijving gaat automatisch. Toch kom ik zelden in een Pathétheater. Veel van mijn vrienden gaan liever naar arthousebioscopen, namelijk.

Nu vind ik ‘arthouse’ een rommelig begrip. Het lijkt een koepelterm voor alles wat niet Amerikaans is. Zo belandde ik ooit in een Tsjechische komedie waarin de hoofdrolspeler zijn vrouw aan een varken vastketende. Ik betwijfel of die film net zo bon ton was bevonden wanneer Adam Sandler de hoofdrol gespeeld had. Ook vroeg ik me af of men in het buitenland Nederlandse films ook per definitie als ‘arthouse’ ziet. Zou de Tsjechische elite van Ernst, Bobbie en de geslepen Onix genieten, omdat twee mannen en hun geslepen Onix zo’n prettig pretentieloos beeld van onze authentieke volksaard verbeelden?

Het filmaanbod is ook niet de belangrijkste reden dat mijn vrienden graag naar arthousezalen gaan. ‘De sfeer is gewoon fijner,’ aldus Aren. ‘In Pathétheaters zit iedereen met chips in je oor te kraken.’ Volgens Laura zit het ’m ook in de entourage: ‘In grote bioscoopcomplexen hangt een vliegveldvibe, daar word je toch naar van?’

Ach. Volgens mij is een belangrijke component van het concept bioscoopbezoek nog altijd: complete duisternis. En in het donker heb je niets aan leuke retrogordijnen met art-decomotief. Dan zit ik liever in een kille, maar hightechzaal met Dolby Surround, superieure beeldkwaliteit en optimale stoelpositionering waardoor je avond niet direct is verpest wanneer er iemand voor je komt zitten met, nouja…: haar.

Mijn arthousebezoekjes zijn dan ook vaak het resultaat van een compromis, waarbij compromis betekent dat ik inschik. En zo liet ik me dus steeds weer die filmhuizen in slepen.

Tot ik laatst mijn financiën deed. Ik ontdekte dat mijn Unlimitedpas me het afgelopen jaar 216 euro gekost had. Terwijl ik hooguit negen keer naar de bios geweest was. Wilde ik dit financieel falen ongedaan maken, moest ik de rest van het jaar iedere maand minstens vier keer naar een Pathétheater. De volgende dag begon ik meteen aan mijn inhaalslag. Ik bezocht een Nederlandse film, in Pathé de Munt.

De film draaide in zaal twaalf: twee roltrappen op, rechtsaf, gang uit, links de zaal in. Misschien had Laura toch gelijk met haar ‘vliegveldvibe’. Ik waande me op weg naar de gate en vreesde dat de metalen kersjes aan m’n ketting de detectiepoortjes zouden laten afgaan.

Toen ik eenmaal zat, gebeurde exact waar Aren over klaagde. Krakende chipszakjes, ploppende bierbeugels: kggggt, Jean Mineur, plop, Bacardireclame, krrark, ‘het leukste cadeau in het donker’, plop, ‘Pathé wenst u een prettige voorstelling’.

De film startte: mensen praatten en lachten. En wanneer er even niets of niemand lachte of praatte of kraakte vroeg ik me af wanneer iets of iemand weer zou gaan lachen of praten of kraken. Het was als met stommelende buren en lekkende kranen: ik leed vooral onder mijn eigen, angstige anticipatie. Maar hoe dan ook: ik leed.

‘Lekkere borsten!’ klonk het opeens. Ik keek naar het scherm. Best lekkere borsten, inderdaad. Maar dat roep je toch niet zomaar door de zaal? Toch werd er om me heen gejuicht. Misschien om de borsten, waarschijnlijk om de opmerking.

En opeens begreep ik het. Wanneer één meisje zich ergert aan honderd anderen in een zaal, dan ligt dat niet aan die honderd anderen, maar aan haar. Ergernis is ook maar een mening: eentje die tegen de heersende opinie ingaat. Maar een mening kan je veranderen. Wie van zijn ergernis af wil, schikt zich dus naar het oordeel van de massa. Ook als dat oordeel is dat bioscoopbezoek uit kraken, praten, ploppen en lachen bestaat.

Een acteur op het scherm viel nu van zijn stoel. Dit was mijn kans. Trillend kwamen mijn mondhoeken omhoog, ja: ik lachte. Bij de eerstvolgende seksscène zei ik, voorzichtig doch duidelijk hoorbaar: ‘Noh.’ En bij gebrek aan een bierbeugel liet ik mijn waterflesje een paar keer tegen een leuning klappen. Het werkte. Ik ergerde me niet langer aan de anderen. Want ik was de anderen nu zelf. En zo werd het nog best gezellig.

Ja… zo zal ik het aan mijn arthousevrienden vertellen. Wie weet ga ik het dan zelf ook geloven. Ik hoop het. Want ik moet dit jaar nog heel vaak naar Pathé.

Volgende keer neem ik in ieder geval een zakje Nibbits mee.

-

BETEKENIS

Het meisje op de barkruk naast ons had fuchsiagelakte nagels. Tegen tienen gingen die nagels de lucht in. ‘Weet je wat het is,’ riep ze met geheven armen, ‘ik ben een feminist.’

Ik kende het meisje nauwelijks, toch sloeg ze me op mijn schouders: ‘Ben jij ook een feminist?’ vroeg ze. ‘Ja,’ zei ik, terwijl ik met mijn vuist zwaaide: ‘Ik ben ook een feminist!’

Ik deed het zonder na te denken. Maar het voelde goed. Eindelijk maakte ik eens een statement. Dus sloeg ik op mijn beurt Renske op haar schouders: ‘Ben jij ook feminist?’ vroeg ik. Waarschijnlijk verwachtte ik dat ze ja zou zeggen. En dat we vervolgens met het meisje het Rembrandtplein op zouden rennen, bij gebrek aan barricade op een elektriciteitskastje zouden gaan staan, onze vuisten zouden heffen, en ‘wij zijn feministen!’ zouden roepen; trots en fier, totdat jongens uit de rij voor discotheek Coco’s ons met de lipjes van hun blikjes Red Bull zouden bekogelen. Maar Renske zei geen ja. Ze vroeg: ‘Wat bedoel je precies met feminist?’

‘O jee,’ mompelde ik.

Natuurlijk dacht ik bij het woord feminist aan belangrijke zaken als emancipatie en gelijk salaris. Maar wat was nou de precíéze definitie? Ik wist het even niet.

En dat terwijl ik al vroeg met de term in aanraking kwam. Zo gaf mijn moeder me prentenboeken van schrijfsters die zichzelf feministisch noemden. Favoriet was Het roze olifantje, over een roze olifantje dat op een omheind weitje woonde en alleen jurkjes aan mocht. Op een dag ramde het roze olifantje het hek, verscheurde ze haar babydoll en kleurde ze spontaan grijs. Net zo grijs als de mannenolifanten in de vrije wei. Vrouwen kunnen alles wat mannen kunnen, leek de moraal van het prentenboekverhaal. Een boodschap die gedurende mijn jeugd op verschillende manieren werd herhaald. Door mijn moeder: ‘Wil je niet liever een racewagen dan Barbies?’ Door de overheid: ‘Een slimme meid is op haar toekomst voorbereid!’ En, zij het subtiel, door Sesamstraat. Ik bedoel: speelde Ieniemienie met een stethoscoop, droeg Tommie een onderbroek over zijn hoofd. Zo wist je als kijker: worden Tommie en Ieniemienie ooit volwassen, verwerft Ieniemienie waarschijnlijk een hoge positie bij een advocatenbureau, terwijl Tommie eindigt als goedlachse doch hulpbehoevende dorpsgek, die rouleert onder de overige inwoners van Sesamstraat.

‘Bij mij is ie anders wel gewoon zindelijk…’ aldus Sien tegen Aart. Ja, de superioriteit van Ieniemienie leek een overwinning voor het vrouwelijk ras an sich. Maar was ze ook feministisch?

Die vraag kwam aan de orde tijdens mijn studie. Ik deed Media en cultuur, en daarbij discussieerde men regelmatig over het feministisch gehalte van televisieprogramma’s. Zo was Sex and the City feministisch omdat de hoofdpersonages deden wat mannen deden. Maar Sex and the City was óók onfeministisch omdat, nouja: de hoofdpersonages deden wat mannen deden. Soaps waren feministisch omdat ze zich in vrouwelijke domeinen als keukens en woonkamers afspeelden. Maar o: ze waren ook heel onfeministisch omdat de vrouwen die keukens en woonkamers nooit uit kwamen. Daarnaast kregen we PowerPointpresentaties over het feminisme als esthetische stroming, het feminisme als manier van leven, het feminisme als protestbeweging. Met bij iedere bulletpoint een swoesj-geluidseffect, uiteraard.

En daar, in het café, op de barkruk naast het meisje met de fuchsia nagels, schoten de bulletpoints plots door mijn hoofd. De samenhang was wat onduidelijk, maar in de verte klonken duidelijk swoesj-geluiden. * Feminism from pluralistic view Swoesj! * Feminism in a postmodern context Swoesj! * Sex and the City Swoesj! * Ieniemienie Swoesj! * Een slimme meid Swoesj! * Racewagen Swoesj! * Het roze olifantje Swoesssssssj!

‘Feminisme’ heeft meerdere definities, besloot ik. Net als ‘literatuur’, ‘multicultureel’, ‘postmodern’ en ‘identiteit’. Maar bij al deze termen leidt overvloed tot inflatie: hoe meer definities, hoe minder betekenis. Gebrek aan betekenis is het gif voor iedere discussie. Bovendien leidt het tot twijfel. En twijfel leek me geen ideaal uitgangspunt voor strijden.

Dus liet ik mijn vuist zakken en keek ik naar het meisje. Van haar hing het nu allemaal af: zij was de enige die mij mijn statement terug kon geven.

‘Hé,’ zei ik, ‘maar wat bedoel je eigenlijk precies? Met feminisme, zeg maar?’

Het meisje keek me wazig aan. Toen zei ze: ‘O, nouja. Ik weet het niet precies… Het is gewoon uit met mijn vriend.’

‘En?’ vroeg Renske, toen ze zag dat het meisje zich afgewend had, ‘wat betekende het?’

‘Niets,’ zei ik. ‘Tenminste: vanavond niet. Morgen wel weer. Misschien.’

-

AFVALBAK

Toen ik in Amsterdam-Noord kwam wonen, gaf buurjongen Louis me een rondleiding. De vuilcontainer aan het einde van de straat was het eerste dat hij me liet zien. Om het ding te demonstreren, wierp hij er een stapel Karweifolders in.

‘Kgggggggt,’ hoorden we. Ergens onder de grond werden de folders namelijk meteen samengedrukt en geplet. ‘Wow,’ zei ik, ‘je kunt er dus ook bevroren magnetronmaaltijden in kwijt, of kapotte dvd-spelers!’

‘Ja,’ zei Louis, ‘of: een baby.’

Ik begreep nu dat deze afvalbak niet te onderschatten krachten had, en dat ieder die hem bediende een machtig wezen was. Om het ding te openen had je zelfs een speciaal pasje nodig: een ‘vuilpas’. ‘En die mag je écht niet verliezen,’ zei Louis, met zoveel nadruk dat ik vermoedde dat mensen die hun vuilpas kwijt waren werden gegeseld door stagiairs van de woningbouwvereniging. De daadwerkelijke sanctie bleek veertig euro. Best een noest bedrag, vergeleken met de 7,50 die je betaalt voor een nieuwe ING-pas. Ik bewaarde mijn vuilpas dan ook in een speciaal ebbenhouten doosje in mijn bureaulade. En toen Louis op een zwarte dag zíjn pasje kwijtraakte, koesterden we het mijne samen.

Tot ik een nieuwe buurjongen kreeg. Die zei, op dag één: ‘What’s up met die vuilpas? Alsof we niet doorhebben dat je die afvalbak met any pasje kunt openen hé.’

Ik was ontzet. Want inderdaad: de afvalbak opende ook toen ik mijn DA-klantenkaart in de gleuf stak. Ik had me niet meer zo bedrogen gevoeld sinds ik ontdekte dat de Vengaboys Limburgs praatten en dus niet uit Brazilië kwamen.

Toch bleef ik niet lang boos. Want ach: ook wel weer knap dat men mij zo lang om de tuin geleid had. En zo behield ik mijn ontzag voor de vuilcontainer. En bekeek ik met bovengemiddelde interesse de laatste buurtbrief, waarvan de kop was: ‘Adopteer een afvalbak.’ Deelnemers aan dit project kregen een specifieke bak toegewezen die ze persoonlijk dienden te verzorgen, las ik. ‘Het stadsdeel geeft me alles wat ik nodig heb om de omgeving van de container schoon te houden,’ vertelde buurtbewoonster Tine. Er stond een foto bij. Van Tine met haar prikker. Ik moest er een beetje om lachen. Tot ik las hoeveel bakken er tot nu toe geadopteerd waren. Negenennegentig. ‘En wat doe jij voor je omgeving?’ besloot de buurtbrief.

Tja. Wat deed ik? Ik had een keer een lege doos donuts weggegooid. Maar dat was omdat die doos op mijn bagagedrager lag. Vergeleken met de maar liefst negenennegentig buren die een afvalbak geadopteerd hadden, was ik een zelfzuchtige parasiet. Misschien moest ook ik overgaan tot adoptie? Dan kon ik een foto van mijn bak op de schouw zetten, zoals andere mensen kiekjes van hun Foster Parents-kindjes op de schouw zetten: bewijsmateriaal van barmhartigheid. En als ik lang genoeg naar die foto keek, en de afvalbak een aimabele naam als Lars gaf, raakte ik er vast vanzelf aan gehecht. Ik zag mezelf al met mijn prikker rondscharrelen: ‘Kijk nou Lars, heeft iemand weer een pakje Wicky laten slingeren, hier: eet maar, vrrrroeeem; het is een vliegtuigje dat je mond in gaat!’ In liefde en aandacht voor mijn bak zou ik Tine de loef afsteken, zoveel was zeker. En zo stond ik op het punt me als adoptieouder aan te melden. Maar vanochtend gebeurde er iets wat alles anders maakte.

Een truck van de gemeente kwam vuilnis ophalen. Ik rende naar het raam: daar ging mijn adoptiejong in spe; opgetild door een hefkraan. Hij zweefde gracieus door de lucht en werd op de truck gezet. Nu tilde de kraan een ándere bak van de truck, en zette die op de plek waar mijn bak gestaan had. Blijkbaar werden volle bakken niet geleegd, maar vervangen door lege. Mijn bak was dus eigenlijk twee bakken. Of drie bakken, of vier…

Zou Tine dat weten?

Even dacht ik aan moeders die heimelijk dode hamsters vervangen. (‘Ja hoor, dit is Sjakie, kijk maar: hij heeft gewoon vier pootjes.’) En opnieuw voelde ik me bedrogen. Nog heviger dan na de farce met vuilpas. Want dit was de tweede keer dat ik voor leugens rond de afvalbak was gevallen; dit keer had ik beter moeten weten. En zo doolde ik uren door dat gevoelsgebied tussen woede en vernedering, tot ik al mijn ontzag voor de bak verloren had.

Toen knipte ik mijn vuilpas in tweeën.

-

HYSTERISCH

Zomaar een avond in 2001. Ik zit aan tafel huiswerk te maken, mijn moeder scharrelt door de kamer. Ze raapt een haarelastiekje van de vloer. Pulkt een fruitstickertje van mijn stoel. Wanneer ze zich over me heen buigt om wat kruimels van tafel te vegen, zeg ik wat ik altijd zeg wanneer ik vind dat mijn moeder te nadrukkelijk praat, staat, staart of ademhaalt: ‘Je bent hysterisch.’

Mijn moeder schudt haar hoofd: ‘Dat ben ik niet. Het is hier een rommel, en morgen komt Onelia.’

‘Onelia is de schoonmaakster, opruimen is háár taak.’

‘Onelia kan niet opruimen zolang het hier een rommel is.’

‘Je bent hysterisch!’

Zuchtend buig ik me weer over de citroenzuurcyclus. Even is het stil. Tot mijn moeder vraagt: ‘Hanna, heb jij het zwarte kommetje kapotgemaakt?’

‘Natuurlijk niet.’

‘Dan heeft Onelia het dus gedaan. Waarom heeft ze dat niet even gezegd?’

‘Vraag het háár.’

‘Snapt ze toch niet. Ik heb haar ook al drie keer uitgelegd dat ik wil dat ze de luxaflex schoonmaakt. De verwarming is ook nog steeds vies. En soms stuurt ze zomaar haar broer in haar plaats. Volgens mij gaat ze ook eerder weg dan afgesproken. Was ze er vorige keer nog toen jij uit school kwam?’

‘Je bent hysterisch.’

‘Shit, ik heb maar twintig gulden cash. Nu kan ik Onelia niet betalen morgen. Heb jij een tientje?’

‘Ga maar pinnen.’

‘Het regent.’

‘Dus?’

‘Heb je een tientje?’

‘Krijg je niet.’

‘GEEF ME DAT TIENTJE HANNA!’

‘Nee. WANT JE BENT HYSTERISCH!’

Rustig wacht ik op mijn moeders antwoord. Dit keer komt het niet. Mijn moeder pakt haar regenjas. En slaat zwijgend de deur dicht.

Zomaar een avond in 2011. Ik bestel een derde glas wijn, Diederik vraagt: ‘Hoe gaat het met Soefla?’ Soefla is de schoonmaakster die Diederik me heeft aangeraden. ‘Gaat goed hoor,’ zeg ik, ‘alleen…’ Diederik kijkt vragend. ‘Ze communiceert nogal passief-agressief,’ zeg ik. ‘Toen ze de eerste keer wegging veegde ze bijvoorbeeld haar voeten af aan de neus van haar gympen. Alsof ze wilde zeggen: het was hier vet vies.’

‘Misschien was het dat ook?’

‘Misschien. Maar ze doet ook passief-agressieve suggesties. Als ze geweest is, staan de schuiftafeltjes opeens midden in de kamer. Of heeft ze het kleedje onder de televisie omhooggetrokken en met een veiligheidsspeld vastgezet. Maar ik wil juist dat dat kleedje over de vloer hangt, zodat het dat irritante rode lampje van de DVR-recorder blokkeert. En door die tafeltjes steeds terug te schuiven en dat kleedje weer los te maken, geef ik een negatief signaal af, zo van: rot op met je suggesties. Dan voel ik me dus bezwaard, want ik ben normaal niet van de negatieve signalen hè?’

‘Je kunt het haar toch gewoon uitleggen?’

‘Snapt ze toch niet. Ik heb ook geprobeerd uit te leggen dat ik wil dat ze de tray onder de computer schoonmaakt. Ik dacht dat ze die oversloeg omdat er brieven in lagen, qua privacy. Dus heb ik de brieven uit de tray gehaald. Maar ze heeft ’m nog steeds niet schoongemaakt.’

‘Jij communiceert dus ook passief-agressief.’

‘Misschien. Maar dan nog iets: laatst kwam ik om halfvier thuis; was ze gewoon al weg!’

‘Ben je überhaupt blij dat je een schoonmaakster hebt?’

‘Jawel… Al geeft ’t ook stress. Neem dat pinnen. Vergeet ik steevast. En ik vind het vervelend nog naar de pinautomaat te moeten als Soefla eenmaal bij me thuis is, want straks denkt ze: hoezo vertrekt Hanna voordat ze me heeft betaald? En ze heeft al zo’n lage dunk van me, want ze vindt m’n huis dus vies, en…’

‘Je doet moeilijk, Hanna.’

‘Wat?’

‘Je doet moeilijk.’

Hier stop ik met praten. Ik neem een slok wijn, en overdenk de zaken. Dan zeg ik: ‘Nee, ik doe niet moeilijk… Ik doe hysterisch.’ Daarna proost ik op twee goede voornemens. Ik zal Soefla actief aardig vragen de tray onder m’n computer schoon te maken. En de volgende keer dat ik mijn moeder zie, zal ik haar smeken me de ruzie van tien jaar geleden te vergeven.

-

EXPERT

We ontmoetten elkaar op een feestje.

Mick zei: ‘Hoi. Ik ga morgen naar de Libelle Zomerweek.’ Ik zei: ‘Ik wil mee!’

Mick zei: ‘Oké.’ Ik riep: ‘Jeeej!’

Ik zwaaide erbij met mijn knuistjes. Toch ging ik de volgende dag niet mee naar de Libelle Zomerweek. Wel vroeg ik Mick via Facebook hoe de sleutelhangerworkshop was geweest. ‘Fantastisch,’ antwoordde hij, ‘doen we een keer koffie?’ En toen had ik zomaar opeens: een date.

Nu vind ik daten een wat schmutzig concept. In wezen zit je toch uren tegenover een wildvreemde over de geboorteplaats van je ouders te praten, terwijl je allebei weet dat je allebei weet dat je je allebei afvraagt of jullie ooit gaan paren, al dan niet gevolgd door baren en/of gezamenlijk hypotheeksparen. Voor mij geen dagelijkse situatie. Dus besloot ik me voor te bereiden. Door mijn haar te wassen. En door Mick grondig te googelen.

Hier kreeg de date: een wending.