‘Een prachtig geschreven familiegeschiedenis, die je laat voelen hoe het was om zwart te zijn in het Amerika van een halve eeuw geleden. Hard én vol liefde.’ – Jannetje Koelewijn, auteur van De hemel bestaat niet

==

‘Ayana Mathis bedrijft sociale geschiedenis in romanvorm met de zeggingskracht van een goede blues.’ – Marja Vuijsje, auteur van Ons kamp

==

‘Met haar zintuiglijke proza sleurt Ayana Mathis je het verhaal binnen. Ontroerend en intiem portret van een Afro-Amerikaanse familie op drift. Zo complex is moederliefde...’ – Christine Otten

==

‘Een gelaagd en diepgaand verhaal over de meedogenloze liefde van een moeder voor haar kinderen – en over hoe dat mis kan gaan. Een universeel, troostrijk verhaal.’ – The Boston Globe

==

‘Mathis schetst het lot van de twaalf kinderen en kleinkinderen van Hattie gedurende de twintigste eeuw, en legt tegelijkertijd de stemmen en dagelijkse beslommeringen van al haar personages minutieus vast. En dit allemaal met een voor een 39-jarige schrijfster verbijsterende zelfverzekerdheid: het is een meeslepend boek dat voorbestemd is een geheide bestseller te worden.’ – The Sunday Times

==

==

‘Een intens gevoelige roman.’ – The New York Times Book Review

==

‘Een roman zoals haar hoofdpersonage: ingetogen, maar onvergetelijk.’ – The Guardian

==

‘Deze frisse, krachtige debuutroman maakt het leven van Hatties kinderen tot een epische vertelling van Amerika in de twintigste eeuw. Stoer, oprecht en schitterend ingetogen geschreven.’ – The Times

==

‘Een echte pageturner.’ – The Chicago Tribune

==

‘Op de valreep een van de beste boeken van 2012.’ – The Washington Post

==

‘Een indrukwekkend debuut. Het is teder, rauw en onverschrokken.’ – The Daily Mail

Ayana Mathis

De twaalf stammen van Hattie

Roman

Vertaald door Harm Damsma en Niek Miedema

==

Uitgeverij Atlas Contact

Amsterdam/Antwerpen

De vertalers ontvingen voor deze vertaling een werkbeurs van het Nederlands Letterenfonds

==

© 2012 Ayana Mathis

© 2013 Nederlandse vertaling Harm Damsma en Niek Miedema

Oorspronkelijke titel The Twelve Tribes of Hattie

Oorspronkelijke uitgave Alfred A. Knopf, New York

Omslagontwerp Nanja Toebak

Omslagbeeld © Valentino Sani/Arcangel Images

Verzorging e-book Perfect Service, Schoonhoven

==

ISBN 978 90 254 4192 0

NUR 302

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2013

==

www.atlascontact.nl

Voor mijn moeder, en voor opa en oma

Toen bent u allemaal bij me gekomen en u zei: ‘We willen mannen vooruitsturen om het land te verkennen. Dan kunnen zij ons verslag uitbrengen en ons vertellen welke route we moeten nemen en langs welke steden we komen. Ik vond dat een goed voorstel en koos twaalf mannen uit, één per stam.

==

Deuteronomium 1: 22-23

==

Het huis, dichtgeklapt als een zakhorloge,

die opeengepakte harten die daarbinnen ademen...

ze had dat nooit zelf kunnen bedenken.

==

Rita Dove in Obedience

Philadelphia en Jubilee

1925

‘Philadelphia en Jubilee!’ riep August uit toen Hattie hem vertelde hoe ze hun tweeling wilde noemen. ‘Je kan je kinderen toch niet van zulke idiote namen geven?’

Als Hatties moeder nog had geleefd, zou ze het met August eens zijn geweest. Ze zou hebben gezegd dat Hattie ordinaire namen had gekozen, ‘plat en protserig’ zou zij ze hebben genoemd. Maar zij was er niet meer en Hattie wilde haar kinderen namen meegeven die niet al op een grafzerk in een familieperk in Georgia stonden gebeiteld, dus gaf zij ze namen mee vol belofte en hoop, namen die vooruitreikten, niet achteromkeken.

De tweeling werd in juni geboren, in de eerste zomer dat Hattie en August man en vrouw waren. Ze hadden een huis gehuurd in Wayne Street. Het was klein, maar stond in een prima buurt en was, volgens August, enkel een voor-zolanghuis. ‘Tot we ons eigen huis gaan kopen,’ zei Hattie. ‘Tot we het contract gaan tekenen,’ beaamde August.

Eind juni wemelde het in de bomen en op de daken van Wayne Street van de roodborstjes. In de hele buurt klonk vogelgetjilp. Het gekwetter suste de tweeling in slaap en maakte Hattie zo vrolijk dat ze de hele tijd liep te giechelen. Het regende elke ochtend, maar tegen de middag klaarde het altijd op en was het gras op het piepkleine gazonnetje van Hattie en August zo groen als bij de schepping. De vrouwen in de buurt bakten graag vroeg, en tegen het middaguur rook de hele straat dan ook naar de aardbeientaarten die op de vensterbanken stonden af te koelen. Hattie en haar tweeling zaten met z’n drietjes te doezelen in de schaduw op de veranda. Volgende zomer zouden Philadelphia en Jubilee al kunnen lopen. Dan zouden ze om de veranda heen scharrelen als lieve, brabbelende ouwe mannetjes.

==

Hattie Shepherd keek naar haar twee zuigelingen in hun biezen mandjes. De tweeling was nu zeven maanden. Ze ademden makkelijker als ze rechtop zaten, dus had ze kussentjes achter hun rug gezet. Ze waren nog maar net stil. Het was een onrustige nacht geweest. Van longontsteking kon je genezen, al ging dat niet vanzelf. Maar toch liever dat dan de bof, de griep, of de pleuris. En ook liever een longontsteking dan cholera of roodvonk. Hattie zat op de vloer van de badkamer met haar rug tegen de toiletpot en haar benen recht voor zich uit. Het raam was beslagen en de condens vormde druppeltjes die over de ruiten en de witte houten kozijnen omlaagliepen, en een plasje vormden in het kuiltje in de tegel achter de toiletpot. Hattie had urenlang de warmwaterkraan laten lopen. August was de halve nacht in de kelder bezig geweest de boiler bij te vullen met kolen. Hij had Hattie en de kleintjes niet alleen thuis willen laten en was die dag niet gaan werken. Goed, maar... een dag niet gewerkt was een dag niets verdiend, en het kolenhok begon al aardig leeg te raken. Hattie stelde hem gerust: nu de nacht voorbij is, knappen de kinderen wel weer op.

De vorige dag was de dokter langs geweest en had dampbaden aangeraden. Hij had een kleine dosering ipecacsiroop voorgeschreven en gewaarschuwd tegen achterlijke plattelandsmiddeltjes als warme mosterdkompressen, al kon Vicks Vaporub er wel weer mee door. Hij had de ipecac met een heldere, olieachtige vloeistof verdund, Hattie twee kleine druppelaars gegeven en haar voorgedaan hoe ze met haar vinger de tongetjes van de zuigelingen omlaag kon houden zodat het medicijn rechtstreeks in hun keelgat zou lopen. August had drie dollar betaald voor het consult en de dokter was de deur nog niet uit of hij was begonnen mosterdkompressen te maken. Longontsteking.

Ergens in de buurt loeide een sirene zo doordringend dat het net was of hij voor hun deur afging. Hattie kwam moeizaam overeind van haar plekje op de grond en veegde een rondje schoon op het beslagen badkamerraam. Niets te zien, behalve de als tanden in een gebit aaneengesloten witte rijtjeshuizen aan de overkant en de grijze ijsplekken op het trottoir, en de op sterven na dode jonge boompjes in de bevroren vierkante stukjes aarde die hun waren toegemeten. Hier en daar straalde lamplicht uit een bovenraam. Sommige mannen uit de buurt werkten, net als August, in de haven; andere brachten melk rond of bestelden de post. Er waren ook schoolmeesters bij, en nog een hele zwik anderen over wie Hattie niets wist. In heel Philadelphia stonden de mensen op in de bijtende kou om het vuur in de ketels in hun kelders op te stoken. Die ontberingen hadden ze gemeen.

Van onder aan de hemel walmde een gruizige dageraad op. Hattie sloot haar ogen en dacht terug aan de zonsopgangen uit haar jeugd. Ze werd voortdurend door dit soort beelden bestookt; haar herinneringen aan Georgia werden met elke dag die ze in Philadelphia woonde intenser en dwingender. Toen ze een meisje was klonk iedere dag in de blauw kleurende dageraad de werksirene over de velden, de huizen en de zwarte gombomen. Vanuit haar bed zag Hattie de dagloners over de weg sjokken die langs haar huis liep. De trageren, zoals de zwangere vrouwen, de zieken en kreupelen, degenen die te oud waren voor de katoenpluk en degenen met baby’s in een doek op hun rug, kwamen altijd na de eerste sirene voorbij. De sirene joeg ze op als een zweep. Somber de weg en somber hun gezichten. De wachtende witte velden openden zich en de plukkers verspreidden zich over die velden als sprinkhanen.

Hatties zuigelingen knipperden zwakjes met hun ogen en ze kietelde hen allebei onder de kin. Het was al weer bijna tijd om de mosterdkompressen te vervangen. De stoom wolkte op van het hete water in de badkuip. Ze gooide er nog een handje eucalyptus bij. In Georgia stond een eucalyptusboom in het bos tegenover Hatties huis, maar in winters Philadelphia was het moeilijk geweest aan eucalyptus te komen.

==

Drie dagen eerder was het hoesten van de zuigelingen verergerd. Hattie had haar jas aangetrokken en was naar de Penn Fruit gegaan om daar op de groenteafdeling te vragen waar ze eucalyptus zou kunnen krijgen. Ze werd doorgestuurd naar een huis een paar straten verderop. Hattie woonde nog maar net in Germantown en was al snel verdwaald in de wirwar van straten. Toen ze eindelijk, blauw van de kou, haar bestemming bereikt had, moest ze een vrouw vijftien dollarcent betalen voor een zak met iets wat ze in Georgia gratis en voor niks had kunnen krijgen. ‘Gossie, jij bent ook nog maar net droog achter de oren!’ zei de vrouw van de eucalyptus. ‘Hoe oud ben je, meiske?’ Hatties haren waren recht overeind gaan staan bij die vraag, maar ze had geantwoord dat ze zeventien was en had er, omdat ze niet wilde dat de vrouw haar voor de zoveelste pas aangekomen armoedzaaier uit het Zuiden zou houden, aan toegevoegd dat ze getrouwd was, dat haar man voor elektricien leerde, en dat ze net een huis in Wayne Street hadden betrokken. ‘Nou, dat klinkt goed, liefie. Waar woont je familie?’ Hattie had met haar ogen geknipperd en iets weggeslikt: ‘In Georgia, mevrouw.’

‘Heb je hier niemand?’

‘Alleen mijn zus, mevrouw.’ Ze zei er niet bij dat haar moeder een jaar geleden was overleden, tijdens haar zwangerschap. De klap van haar dood, en van het feit dat ze nu wees was en dat het Noorden nog vreemd voor haar was, had Hatties jongste zus, Pearl, naar Georgia teruggedreven. Haar oudere zus Marion was ook teruggegaan, al had zij gezegd dat ze terug zou komen zodra ze was bevallen van haar kind en de winter voorbij was. Hattie wist niet of ze dat ook echt zou doen. De vrouw had Hattie scherp opgenomen. ‘Ik loop wel even met je mee om naar de kleintjes te kijken,’ had ze gezegd. Maar Hattie had het aanbod afgeslagen. Dat was dom van haar geweest, ze was te trots en eigenwijs geweest om toe te geven dat ze hulp nodig had. Ze was alleen naar huis gegaan, met de zak eucalyptus stevig tegen zich aan gedrukt.

De winterkou was als een vuur om haar heen, dat alles van haar af brandde behalve de wil haar kinderen beter te maken. Haar vingers verstijfden tot klauwen rond de omgekrulde rand van de bruine papieren zak. Ze stormde uiterst helder van geest het huis in Wayne Street binnen. Ze had het gevoel dat ze bij haar kindertjes naar binnen kon kijken, door hun huid en vlees heen, tot diep in hun ribbenkastjes, waar hun vermoeide longen zaten.

==

Hattie zette Philadelphia en Jubilee dichter bij de badkuip. De extra eucalyptus was te veel, en de zuigelingen knepen hun ogen dicht tegen de mentholmist. Jubilee balde een vuistje en bracht haar handje omhoog alsof ze in haar oogjes wilde wrijven, maar ze was er te zwak voor en het zakte weer terug naast haar lijfje. Hattie ging op haar knieën zitten en kuste haar vuistje. Ze tilde het slappe armpje van haar dochter op – zo licht als een vogelbotje – en veegde met haar handje de tranen bij het kind weg, zoals Jubilee zelf zou hebben gedaan als ze er de kracht voor had gehad. ‘Goed zo,’ zei Hattie. ‘Knap hoor, je hebt het helemaal zelf gedaan.’ Jubilee keek haar moeder aan en lachte. Opnieuw bracht Hattie Jubilees handje naar haar wazige oogje. Het kind dacht dat het een kiekeboe-spelletje was en toonde een mat lachje, lusteloos, zacht en snotterig, maar toch, een lachje. Ook Hattie lachte, omdat haar kleine meisje zo flink was en van zo goede wil. Ziek als ze was, was ze toch nog een zonnetje. Ze had een kuiltje in een van haar wangen. Haar broertje Philadelphia had er twee. Ze leken totaal niet op elkaar. Jubilee had het zwarte haar van August, terwijl Philadelphia net als Hattie melkbleek was en lichtbruin haar had.

Philadelphia haalde zwoegend adem. Hattie tilde hem uit de mand en zette hem op de rand van de badkuip, waar de meeste stoom was. Het jongetje hing als een zoutzak in haar armen. Zijn hoofdje viel alle kanten op en zijn armpjes hingen slap langs zijn lijf. Hattie schudde hem zachtjes door elkaar om hem weer bij zijn positieven te brengen. Hij had sinds de voorgaande avond niks meer gegeten en beide kinderen hadden ’s nachts zo vreselijk gehoest dat ze het beetje groentebouillon dat Hattie bij ze had weten binnen te krijgen weer hadden uitgebraakt. Ze duwde met haar vinger het ooglid van haar zoontje omhoog en zag zijn oogbal heen en weer rollen in de kas. Hattie wist niet of hij bewusteloos was of sliep, en als hij bewusteloos was, zou hij misschien niet... zou hij misschien niet...

Ze duwde opnieuw tegen het ooglid. Ditmaal deed hij zijn oog open – goed zo, mannetje! – en krulde zijn lip op zoals wanneer ze hem geprakte erwtjes voerde, of wanneer hij iets rook wat hem niet aanstond. Want meneer was kieskeurig.

De helderheid van de badkamer, met zijn witte badkuip, witte muren en witte tegels was overweldigend. Philadelphia hoestte, één eindeloze ademstoot die zijn lijfje door elkaar schudde. Hattie pakte het warme blik mosterd van de radiator en smeerde het spul op zijn borstkas. Zijn ribben voelden aan als twijgjes. Bij de geringste druk zouden ze knappen en in zijn borstholte vallen. Hij was, ze waren allebei, zo dik geweest toen ze nog gezond waren. Philadelphia tilde zijn hoofd op, maar was zo uitgeput dat hij het weer terug liet vallen. Zijn kin stootte tegen Hatties schouder zoals toen hij nog een pasgeboren baby was en nog moest leren zijn hoofd omhoog te houden.

Hattie liep rondjes door de kleine badkamer en wreef Philadelphia tussen zijn schouderbladen. Wanneer hij het benauwd had, schopte hij in een reflex tegen haar buik. Wanneer hij gewoon ademhaalde ontspande zijn voetje zich. De vloer was glibberig. Ze zong onzinteksten, ta ta ta, pom, pom, ta ta. Ze kon van geen enkel liedje op de woorden komen.

Het water droop van de ramen en kranen, en langs de muur achter het houten plaatje om de lichtschakelaar. De hele badkamer droop als een bos in Georgia na een stortbui. In de muur zoemde iets, toen siste het, en daarna viel de lamp aan het plafond uit. De hele badkamer was gehuld in een blauwige mist. O god, dacht Hattie, ook dat nog. Ze zocht met haar hoofd steun tegen de deurpost en deed haar ogen dicht. Ze had al drie nachten niet geslapen. Ineens overviel haar, als een flauwte, een herinnering: Hattie die met haar moeder en zusjes ’s ochtends heel vroeg door het bos liep. Mama voorop met twee grote reistassen en de drie meisjes erachteraan met hun vluchtkoffertjes. Door de vroege ochtendnevel en het kreupelhout vonden ze hun weg naar de stad, al bleven hun rokken regelmatig aan een tak haken. Ze slopen als dieven door het bos om een vroege trein te nemen, weg uit Georgia. Hatties vader was nog geen twee dagen dood, maar op datzelfde moment waren de blanken al bezig het naambordje van de deur van zijn smederij te halen en er hun eigen bordje op te hangen. ‘God sta ons bij,’ had mama gezegd toen de eerste sirene opklonk uit de velden.

Philadelphia’s voetje drukte tegen Hatties navel, waardoor ze wakker schrok en weer terug was in de badkamer bij haar kinderen, geschrokken en boos op zichzelf omdat haar gedachten waren afgedwaald. Ze begonnen allebei te huilen. Ze hapten naar adem en rilden samen. De ziekte werd sterker, eerst bij het ene kind en toen bij het andere, om vervolgens, alsof ze speciaal op die gelegenheid had gewacht om de genadeklap uit te delen, als een gevorkte bliksemschicht toe te slaan. Heb meelij, Heer. Heb meelij.

Hatties kleintjes brandden fel, hun koorts piekte, hun beentjes trappelden, hun wangetjes werden rood als de zon. Hattie nam het flesje ipecac uit het medicijnkastje en gaf hun wat van het spul. Ze hoestten zo hard dat ze het niet konden doorslikken, zodat het medicijn opzij uit hun mond liep. Hattie veegde hun gezichtjes schoon, gaf ze nog meer ipecac en masseerde hun hijgende borstkasjes. Haar handen bewogen zich bekwaam van taak naar taak. Haar handen werkten snel en vaardig, ook al zat Hattie tegelijkertijd te huilen en te smeken.

Wat brandden haar kindertjes! En wat wilden ze graag blijven leven! Wanneer zulke gedachten zich hadden opgedrongen, had Hattie wel eens gedacht dat de zieltjes van haar kinderen vingerhoedjes mist waren, ijl en ongrijpbaar. Ze was nog maar een meisje, en pas zeventien jaar langer op aarde dan haar kinderen. Hattie ervoer hen als verlengstukken van zichzelf en hield van hen omdat ze van haar waren, en omdat ze weerloos waren en haar nodig hadden. Maar als ze nu naar haar kindertjes keek, zag ze dat het leven in hen gespierd en krachtig was en zich niet uit hen wilde laten verdrijven. ‘Vecht,’ spoorde Hattie hen aan. ‘Zó,’ zei ze, en blies de lucht haar eigen longen in en uit, uit een soort solidariteit, om te laten zien dat het kon. ‘Zó,’ zei ze nog eens.

Hattie zat in kleermakerszit op de grond met Jubilee op de ene knie en Philadelphia op de andere. Ze klopte op hun ruggetjes om het slijm omhoog en naar buiten te krijgen. De voetjes van de kinderen kruisten elkaar in de driehoek tussen Hatties benen. Hun energie nam af en ze hingen slap tegen haar dijen aan. Al werd ze honderd, dan nog zou Hattie, zo duidelijk als ze nu haar kinderen weggezakt zag zitten, het lichaam van haar vader zien dat in de hoek van de smederij was neergevallen en de twee blanke mannen uit de stad die zijn zaak uit liepen zonder zelfs maar voldoende schuldbesef om hun pas te versnellen of hun vuurwapens te verbergen. Hattie had dat gezien en ze kon het nooit meer ongezien maken.

In Georgia had de dominee het Noorden een Nieuw Jeruzalem genoemd. De gemeente vond hem een verrader van de zaak van de zuidelijke neger. De volgende dag had hij de trein genomen naar Chicago. Ook anderen waren vertrokken, verdwenen uit hun winkels of van de katoenvelden. Hun plekken in de kerkbanken waren nog bezet bij de dienst van zondag, maar leeg bij de gebedsbijeenkomst op woensdag. Al die uit het Zuiden ontsnapte zielen gloeiden tegelijkertijd van verwachting in de barre winters van de steden in het Noorden. Hattie wist dat haar kinderen het gingen halen. Al waren ze klein en al hadden ze het zwaar, Philadelphia en Jubilee hoorden al bij die lichtende zielen, bij de geboorte van een nieuw land.

==

Tweeëndertig uur nadat Hattie met haar moeder en zusjes door het bos van Georgia naar het station was geslopen, na tweeëndertig uur op harde banken in het tumult van de negercoupé, werd Hattie uit een lichte slaap gewekt door het bulderende stemgeluid van de conducteur: ‘Broad Street Station, Philadelphia!’ Hattie klauterde de trein uit, met de modder van Georgia nog aan de zoom van haar rok, de gedroomde stad Philadelphia nog rond als een knikker in haar mond en de angst ervoor als een naald in haar borst. Hattie, mama, Pearl en Marion bestegen de trappen bij het perron naar de grote stationshal. Ondanks de middagzon was het er halfdonker. Het gewelfde dak vormde een koepel. Op de dakspanten koerden duiven. Hattie was toen nog maar vijftien en mager als een lat. Ze bleef met haar moeder en zusjes aan de rand van de menigte staan, gevieren wachtend op een luwte in de passagiersstroom, zodat ook zij door konden lopen naar de brede, dubbele deuren aan de andere kant van het station. Hattie waagde zich in de drukte. Mama riep: ‘Kom terug! Je raakt ons kwijt tussen al die mensen. Je raakt ons kwijt!’ Hattie keek geschrokken om. Ze had gedacht dat haar moeder vlak achter haar liep. Maar het was zo druk dat ze niet terug kon en ze werd meegevoerd met de mensenstroom. Ze bereikte de brede deuren en werd een trottoir op geduwd dat over de hele lengte van het station liep.

Buiten wemelde het van de mensen, meer dan Hattie er ooit bij elkaar had gezien. De zon stond hoog aan de hemel. De lucht hing vol uitlaatgassen, en ze rook ook de teerlucht van pas gelegd asfalt en de weeïge geur van rottend vuilnis. Wielen ratelden over de keien, motoren bromden, krantenjongens riepen luidkeels wat de koppen waren. Aan de overkant, op de hoek van de straat, stond een man in vuile kleren met zijn armen langs zijn lijf en de handpalmen naar boven gekeerd een lied te jammeren. Hattie onderdrukte de neiging haar handen voor haar oren te slaan om het razende stadsrumoer te temperen. Ze rook de afwezigheid van bomen voordat die haar opviel. Alles was groter in Philadelphia, dat klopte, en er was ook meer van alles, te veel van alles. Maar Hattie zag in dit tumult niet het beloofde land. Het was, vond ze, gewoon Atlanta, maar dan groter. Ze zou er wel uit de voeten kunnen. Maar terwijl ze zich opgewassen verklaarde tegen de stad, knikten onder haar rok tegelijkertijd haar knieën, en stond het zweet haar op de rug. In de paar tellen die ze daar op het trottoir stond waren er al honderd mensen voorbij gelopen, maar niet haar moeder of zusjes. Hatties ogen deden zeer van het ingespannen kijken naar alle gezichten van de voorbijgangers.

Haar blik viel op een kar aan het eind van het trottoir. Hattie had nog nooit de kar van een bloemenman gezien. Op een krukje ernaast zat een blanke man met opgestroopte mouwen en een schuin naar voren op zijn hoofd staande pet tegen de zon. Hattie zette haar schoudertas op de stoep en veegde haar bezwete handen af aan haar rok. Er kwam een negerin op de kar af gelopen. Ze wees op een bos bloemen. De blanke man ging staan – hij weifelde niet, zijn lichaam verstrakte niet en hij nam geen dreigende houding aan – en haalde de bos uit een emmer. Voor hij ze in papier wikkelde schudde hij voorzichtig het water van de stelen. De negerin overhandigde hem zijn geld. Hadden hun handen elkaar geraakt?

Toen de vrouw haar wisselgeld aanpakte en in haar portemonnee wilde doen, stootte ze drie van de uitgestalde bossen bloemen om. Vazen en bloemen vielen van de kar en kletterden op de stoep. Hattie verstijfde, in afwachting van de onvermijdelijke uitbarsting. Ze verwachtte dat de andere negers zo snel mogelijk afstand zouden nemen van het doelwit van het geweld dat nu onvermijdelijk zou volgen. Ze verwachtte dat weldra het moment zou komen waarop ze haar ogen zou moeten afwenden van de vrouw en van wat er ook maar voor gruwelijks zou gaan plaatsvinden. De bloemenman bukte zich om de rommel op te ruimen. De negerin maakte een verontschuldigend gebaar en haalde haar portemonnee weer tevoorschijn, vermoedelijk om de schade die ze had veroorzaakt te vergoeden. Binnen een paar minuten was alles geregeld en vervolgde de vrouw haar weg met haar neus in de vers verpakte ruiker alsof er niets was gebeurd.

Hattie keek nog eens goed naar de mensen op straat. De negers stapten niet de goot in om de blanken voorbij te laten en ze staarden niet stug naar hun eigen voeten. Vier negermeisjes liepen langs, tieners van Hatties eigen leeftijd, die met elkaar liepen te kletsen. Gewoon meiden die druk in gesprek waren, giechelig en ontspannen, zoals in de steden van Georgia alleen de blanke meisjes op straat rondliepen. Hattie boog zich naar voren om ze met haar blik te kunnen volgen. Eindelijk kwamen haar moeder en zusjes het station uit en voegden zich bij haar. ‘Mama,’ zei Hattie, ‘ik ga nooit meer terug. Nooit meer.’

==

Philadelphia tuimelde voorover en sloeg met zijn voorhoofd tegen de schouder van Jubilee voordat Hattie hem kon opvangen. Zijn ademhaling was een hees, nattig gefluit. Zijn handjes hingen open en krachteloos langs zijn lijfje. Hattie schudde hem door elkaar, maar hij hing er slap als een lappenpop bij. Ook Jubilee verzwakte zienderogen. Ze kon haar hoofd wel rechtop houden, maar haar ogen niet focussen. Hattie hield beide zuigelingen in haar armen en deed een moeizame greep naar het flesje ipecac. Philadelphia maakte een laag geluid alsof hij stikte en keek zijn moeder verbijsterd aan. ‘Och arm ventje,’ zei ze. ‘Ik snap het ook niet. Ik zal het beter maken. Arm ventje van me.’ Het flesje ipecac glipte haar uit handen en viel kapot op de tegels. Hattie ging naast de badkuip op haar hurken zitten, met Philadelphia op een arm en Jubilee in wankel evenwicht op haar schoot. Ze draaide de warmwaterkraan open en wachtte. Jubilee hoestte zo goed als ze kon en zoog de lucht zo goed als ze kon naar binnen. Hattie hield haar vingertoppen in het stromende water. Het was ijskoud.

Er was geen tijd om de kolenlade van de boiler in de kelder te vullen en geen tijd om te wachten tot het water warm zou zijn. Philadelphia was lusteloos en schopte onbedoeld met zijn beentje tegen Hatties buik. Zijn hoofdje rustte zwaar op haar schouder. Hattie stapte naar de andere kant van de badkamer. Ze trapte op de scherven van het kapotte flesje waardoor ze haar voet openhaalde en ze een bloedspoor achterliet op de badkamertegels en de houten vloer in de gang. In haar slaapkamer trok ze de gewatteerde deken van het bed en sloeg die om haar kinderen heen. In een wip was ze de trap afgelopen en trok ze in de kleine vestibule haar schoenen aan. De glassplinter in haar voet werd verder naar binnen gedrukt. Ze liep de deur uit en de veranda af. Kringeltjes waterdamp stegen op van haar klamme duster en blote armen, en losten op in de koude, heldere lucht. De zon was al helemaal opgekomen.

Hattie bonsde op de deur bij buren. ‘Ze hebben longontsteking!’ zei ze tegen de vrouw die opendeed. ‘Help me alstublieft.’ Hattie had geen idee hoe ze heette. Binnen trok de buurvrouw de deken opzij en zag Jubilee en Philadelphia bewegingloos tegen de borst van hun moeder liggen. ‘O lieve God,’ zei ze. Een jongetje, de zoon van de vrouw, kwam de huiskamer binnen. ‘Haal gauw de dokter!’ schreeuwde de vrouw. Ze nam Philadelphia over van Hattie en rende met het kind in haar armen naar boven. Hattie volgde haar, met Jubilee slap tegen zich aan.

‘Hij ademt nog,’ zei de vrouw. ‘Zolang hij maar ademt.’

In de badkamer deed ze de stop in de badkuip. Hattie stond in de deuropening en wiegde Jubilee. Terwijl ze toekeek hoe de vrouw het warme water op volle kracht in het bad liet lopen, voelde ze haar hoop langzaam vervliegen.

‘Dat heb ik al gedaan!’ riep Hattie uit. ‘Is er niks anders?’

De vrouw gaf Philadelphia terug aan Hattie en zocht in het medicijnkastje. Ze vond een blikje kamferbalsem dat ze opendraaide en als vlugzout onder de neus van de zuigelingen hield. Alleen Jubilee trok haar hoofdje weg vanwege de geur. Hattie werd bevangen door een overweldigend gevoel van vergeefsheid. Ze was al die tijd bezig geweest haar kinderen te redden en nu was ze terechtgekomen in net zo’n badkamer als de hare, met een vrouw die even machteloos stond tegenover de ziekte als zij.

‘Kan ik wat doen?’ Hattie keek de vrouw aan door de stoom. ‘Zeg me alstublieft wat ik kan doen.’

De buurvrouw vond een glazen buisje met een rubberen bol aan het einde. Daarmee probeerde ze om het slijm uit de neus en mond van de tweeling te zuigen. Ze zonk vlak voor Hattie op de knieën, bijna in tranen. ‘Lieve Heer. Alstublieft lieve Heer, help ons.’ De vrouw zoog en bad.

De oogleden van beide kinderen waren gezwollen en rood door gesprongen adertjes. Ze ademden amechtig. Hun borstkasjes gingen te snel op en neer. Hattie wist niet of Philadelphia en Jubilee bang waren en of ze begrepen wat er met hen gebeurde. Ze wist niet hoe ze hun lijden moest verlichten, maar ze wilde dat haar stem de laatste was die ze zouden horen en haar gezicht het laatste dat ze zouden zien. Hattie kuste de kinderen op hun voorhoofd en wangen. Hun hoofdjes vielen terug tegen haar armen. Tussen de ademteugen door sperden ze hun ogen wijd open van angst. Ze hoorde een nat gorgelen diep in hun borstkasjes. Ze waren bezig te verdrinken. Hattie kon hun lijden niet aanzien, maar wilde dat ze in vrede zouden heengaan, daarom gilde ze niet. Ze noemde hen juweeltjes, ze noemde hen licht en beloftes en wolkjes. De buurvrouw bleef gebeden prevelen. Ze had haar hand op Hatties knie gelegd. De vrouw liet niet los, zelfs niet toen Hattie haar hand probeerde af te schudden. Veel was het niet, maar ze probeerde ervoor te zorgen dat het meisje dit niet helemaal alleen hoefde door te maken.

Jubilee vocht het langst. Ze probeerde een armpje uit te steken naar Philadelphia, maar was te zwak om het te kunnen strekken. Hattie legde zijn handje in het hare. Ze drukte haar kindertjes tegen zich aan. Ze wiegde hen. Ze drukte haar wangen tegen hun kruintjes. O, die zijdezachte huid van ze! Hun dood voelde alsof er iets scheurde in haar binnenste.

Hatties kinderen stierven in de volgorde waarin ze werden geboren. Eerst Philadelphia, daarna Jubilee.

Floyd

1948

Het pension was schoner dan de meeste andere. Die voor kleurlingen, die Floyd kon betalen, waren meestal dringend toe aan een ontsmettingsbeurt en een lik verf. Floyd krabde aan de bultjes op zijn rug. In het vorige pension hadden ze bedwantsen gehad. Maar ja, hij was in het Zuiden en het was zomer, dus wat wilde je? Alles hier was overwoekerd en krioelde van het kruipende en bijtende ongedierte. Hij ging zijn kamer binnen, waar het natuurlijk om te stikken was, ook al draaide de ventilator in het raam op volle toeren. De lakens waren ietwat vaal en versleten, maar de vloer blonk, die was blijkbaar pas nog in de was gezet, en in de vaas op het nachtkastje stonden enkele fraaie witte bloemen.

‘Hé, wat leuk. Mijn moeder zette ook altijd snijbloemen neer,’ zei Darla.

Je kon veel van Darla zeggen, maar niet dat ze een stil type was. Zelfs als ze zelf vond dat ze zachtjes praatte, was het net of ze van de overkant van de straat naar je riep. Ze liep om Floyd heen en zette haar weekendtas naast het bed op de grond. Reizen was ook niet haar sterkste punt. Dat wil zeggen: haar jurk was gekreukeld en haar haar plakte warrig tegen haar voorhoofd. Tijdens de vijf uur durende autorit had ze aan één stuk door zitten roken en zelfs toen Floyd even een sanitaire stop had ingelast, was er van achter de struik waar ze was neergehurkt een sliertje rook opgekringeld. Door al die rook zagen haar ogen rood en waren haar vingertoppen geel geworden.

‘Je weet dat ik hier vanavond misschien niet terugkom, hè? Maar jij kunt in deze kamer blijven tot je iets voor jezelf gevonden hebt,’ zei Floyd.

‘We zien ’t wel, wie vanavond waar is.’

Darla mocht dan een tikkeltje ordinair zijn, ze deed nooit ergens moeilijk over. De oranje jurk die ze aanhad was zo fel van kleur dat je er schele hoofdpijn van kreeg. Natuurlijk was Floyd nog nooit een jazzclubmeisje tegengekomen dat niet ruig was. Ze peuterden hun tanden schoon met hun pinknagel of praatten alsof ze zo van de katoenpluk kwamen. Hij had er nooit eentje langer om zich heen willen hebben dan de een of twee avonden dat hij ergens een optreden had. De afgelopen ochtend was hij opgestaan, had zijn trompet gepakt en was al bijna de deur uit geslopen, toen Darla uit bed was gesprongen en had gezegd: ‘Baby boy, ik ga lekker met je mee naar de volgende stad waar je moet zijn. Ik heb het helemaal gehad hier.’ Het zou wel door zijn kater zijn gekomen dat hij het goed had gevonden. Stom. Maar er was nu niks meer aan te doen.

‘Jij zou me nu eigenlijk mee uit eten moeten vragen,’ zei ze vanaf het pensionbed.

Floyd keek bedenkelijk naar zijn schoenen.

‘Wat kijk je nou zuur? Ik weet best dat we geen verkering hebben, hoor. Maar je kan toch wel een broodje tomaat voor me kopen?’ Floyd glimlachte. ‘Jemig... al was het maar een blikje sardientjes. Ik heb nog nooit zo’n stijve hark gezien.’

Darla’s schoen bungelde aan haar teen. Ze schopte hem schalks in Floyds richting. ‘Waarom doe je zo serieus, man? Jij moet hoognodig leren je eens te ontspannen.’

‘Ik weet wat ik hoognodig moet,’ zei Floyd en deed de deur dicht.

Tegen de tijd dat hij bij het bed was, had hij zijn overhemd al uit en een minuut later ook zijn broek. Hij ritste Darla’s jurk open en meer viel er aan haar niet uit te kleden. Dat loeder had er niks onder aan. Darla noemde hem ‘Pappie’ en ‘Grote Knul’ en gilde de hele boel bij elkaar, en ze hadden allebei lol voor tien. Het enige minpuntje was de foto in sepia op de commode, van een gespierde bink op een paard. Floyd had de hele tijd het idee dat de blik van die jongen hem volgde door de kamer. Hij keek mee toen Floyd zijn hand over Darla’s heupen liet gaan en hij keek mee toen Floyd klaarkwam. Toen ze uitgeneukt waren, legde Floyd zijn hoofd zo dicht naast haar op het laken dat hij de vochtige damp van Darla’s lichaam voelde opstijgen.

In het hele kamertje hing de geur van seks. Toen Darla opstond om te kijken of ze de ventilator in het raam wat harder kon zetten, sloeg ze geen laken om zich heen, zoals een netter meisje zou hebben gedaan. Ze had een hoge, ronde kont en haar dijen liepen taps toe naar haar slanke onderbenen. Ze waren misschien wel iets té slank, maar haar lichaam had iets efficiënts wat Floyd wel beviel.

Hij had al heel wat lichamen gehad. Floyd zag er goed uit en al had hij misschien niet zo’n lichte huid, hij had wel golvend zwart haar dat opkrulde aan de slapen. Na een optreden had hij de vrouwen voor het uitkiezen. In Philadelphia noemden ze hem Lady Boy Floyd. Hij had wel eens twee vrouwen in één nacht gehad, en drie op één dag. Dat was in het Zuiden overigens makkelijker dan in Philadelphia. Hoewel hij in zijn eigen stad vrouwen had genomen in toiletten en op de achterbank van auto’s, was hij ervan overtuigd dat de vrouwen in Georgia makkelijker te krijgen waren. Misschien kwam het door hun manier van lopen. De helft – niet de nette meisjes natuurlijk – droeg niet eens een korset. En in de kleinere stadjes hadden sommige geen tasje bij zich! Die stapten doodleuk met los wapperende handjes over straat. Met vrouwen die zich zo vrijgevochten gedroegen, kon je doen wat je wilde.

De vrouwen die Floyd van huis uit kende waren keurig en welopgevoed, zoals zijn moeder en zussen. Hattie wilde dat hij ophield met de muziek en ging trouwen. Ze had hem verboden thuis te oefenen en toen hij een baantje kreeg als portier bij de Downbeat Club, waar hij de muzikanten die daar speelden kon ontmoeten, zei ze alleen maar: ‘Ik snap niet dat jij zin hebt andermans rotzooi op te ruimen.’ En nadat hij Hawkins en Pres had ontmoet, zei ze daar geen stom woord over. Maar een paar keer per week trof hij, als hij laat thuiskwam in Wayne Street na een optreden in een whiskybar of na het schrobben van de toiletten in de Downbeat, zijn moeder nog wakker in haar nachtpon in het zitje bij het erkerraam. Dan was Hattie suf van het gebrek aan slaap, maar lachte ze naar hem en bleven ze samen nog even zitten op dat stille uur.

Toen Floyd klein was, in de eerste jaren na de dood van de tweeling, waren er alleen nog maar hij, Cassie en Hattie. Hattie kwam pas ’s middags uit bed. Er waren dagen dat Floyd, nadat hij urenlang tegen het voeteneinde van het bed geleund had staan wachten tot zijn moeder zou opstaan, zijn hand voor haar mond hield om zich ervan te vergewissen dat ze nog ademde. Ze liep de hele dag in haar witte nachtpon rond en dreef bleek en stil als een ijsberg door de kamers van het huis. Floyd en Cassie aten de losse hapjes die hun moeder hun voorzette wanneer ze eraan dacht – een bord koude rijst met melk en suiker, of een stel crackers met boter, of witte bonen die ze gewoon zo uit het blik aten – op welk willekeurig tijdstip ze die dingen ook maar op tafel zette. Wanneer August ’s avonds thuiskwam klonk er muziek en gefluit, en sommeerde zijn stem, boos of verdrietig, maar altijd stellig, Hattie zich aan te kleden, de kinderen in bad te stoppen en haar haren te kammen. Soms kwam tante Marion, die al even bars en bazig was, althans zo kwam het op Floyd over. Maar op zeker moment werd het huis weer leeg en keerde de stilte terug. Ondanks Hatties verstikkende verdriet en ondanks het feit dat Floyd en Cassie er verwaarloosd bij liepen, kregen de kille, besloten kamers in Wayne Street in Floyds herinnering een zekere schoonheid. Hattie kon zelden meer dan een flauwe glimlach opbrengen, maar ze liet Floyd en Cassie bij haar op schoot klimmen, haar haren vlechten en haar voorhoofd kussen, alsof ze een levende pop was. Ze waren kameraadjes, deze moeder en haar kinderen, die, even kwetsbaar en vol hunkering, samen de dagen door lummelden. Zelfs nu Floyd volwassen was, bestond er nog een bepaalde verstandhouding tussen hem en zijn moeder, en was Hattie de enige persoon ter wereld bij wie Floyd zich volkomen op zijn gemak voelde. Hij miste haar zwijgzaamheid. Vaak was hij verzonken in een luidruchtige, innerlijke verwarring die hem te machtig dreigde te worden.

Floyd voelde die het sterkst tijdens de lange autoritten van het ene optreden naar het andere, wanneer hij alleen in de wagen zat en de typisch zuidelijke geur van rottende jasmijn door de raampjes naar binnen kwam. Met een hart dat roffelde in zijn borstkas vanwege de peppillen die hem tussen twee optredens wakker hielden, vloog hij over de wegen, het gaspedaal ver ingedrukt, en voelde hij zich losgeslagen van alle redelijke verlangens. Hij stopte om te tanken in plaatsjes die bestonden uit weinig meer dan een houten kerkje en een benzinepomp. Daar wezen ze hem een huis verderop waar hij voor een dollar een bord eten kon krijgen. Als de vrouw des huizes alleen was, en als ze zin had, kon het gebeuren dat ze naar de slaapkamer gingen voordat Floyd de weg weer op ging. Er waren ook een beer van een pompbediende in Mississippi en een man die in een kleine supermarkt in Kentucky werkte geweest. Ze waren op het heetst van de middag naar achteren gegaan, toen weg en winkel verlaten waren.

Floyd was op deze tournee voor het eerst sinds langere tijd van huis. Hoe langer hij weg was, hoe meer hij toegaf aan de neigingen die hij in Philadelphia grotendeels had weten te onderdrukken. In de maanden dat hij op pad was, waren ze dwingender geworden, roekelozer en moeilijker te rijmen met de man die hij altijd had gedacht dat hij was.

==

En nu zat hij hier, in het zoveelste pension met de zoveelste wildvreemde in een stadje waar hij niet eens wist welke kant hij uit moest voor een kop koffie. Hier in het Zuiden. Wat was hij nou helemaal aan het doen, zwervend door deze negorij, met alleen zijn trompet en een paar dollar op zak? Floyd had weg gewild uit Philadelphia. Hij was tweeëntwintig en wilde graag naam maken als muzikant. Hij was naar deze contreien afgezakt om in de clubs en jazztenten te spelen, maar hij was nu drie maanden bezig met deze armetierige tournee en hij voelde zich als een vlieger waarvan het touw is geknapt.

Hij stond voor de commode en frummelde wat aan de knoppen van de lades.

‘Jezus, sugar. Ben je nou nog steeds niet moe?’ zei Darla met een knipoog. ‘Moet je nog een keertje soms?’

‘Mij best,’ zei hij halfhartig.

‘Dan zul je hier moeten komen.’

Ze zag hem zoeken tussen de stapel kleren op de vloer.

‘O, schei toch eens uit met dat gerommel van je! Ik word er doodnerveus van.’

Floyd haalde een pakje sigaretten uit de borstzak van zijn colbertje.

‘Mag ik je wat vragen, sugar? Wat doe je hier precies? Je ziet eruit als zo’n dure student van Morehouse of zo.’

‘Optreden,’ zei Floyd.

‘Hebben ze in ’t Noorden dan geen jazzclubs? Daarvoor hoef je toch niet helemaal hierheen te komen? D’r moet een reden zijn waarom je steeds twee dagen hier en dan weer drie dagen daar wil uithangen. De meeste mensen doen dat niet.’

‘Ik heb je net verteld waarom,’ zei Floyd.

Darla haalde haar schouders op. ‘Niet dat het mij wat aangaat, trouwens.’

De zon was aan het zakken. Het was een saaie zonsondergang, waarbij de zon als een door wolken omhulde rode bal langzaam door een heiige strook oranje wegzakte.

‘Ik denk dat ik maar eens in bad ga,’ zei Floyd.

Hij sloeg een laken om zich heen en liep door de gang naar de badruimte. Het bad had een rustgevende uitwerking. Toen hij terugkwam in de kamer, was Darla diep in slaap verzonken, bloot, en met armen en benen wijd. Haar haar plakte aan één kant tegen haar gezicht en haar mond hing open. Floyd moest lachen. Hij had een merkwaardig zwak voor Darla’s ruige gedrag. Ze probeerde in elk geval geen indruk op hem te maken. Hij nestelde zich tegen haar aan op het bed en viel in slaap.

==

Floyd werd wakker van stemmen beneden op straat. Afgezien van het licht dat door het raam naar binnen viel en de streep licht die onder de deur door kwam, was het nog donker in de kamer. Hij had zo’n dorst dat het wel leek of hij watten in zijn mond had, en hij voelde een algehele, ongerichte irritatie.

Darla werd wakker en keek met kleine oogjes naar Floyd.

‘Wat is dat voor kabaal?’ vroeg ze.

Hij gaf geen antwoord. De stemmen op straat werden luider. Door het raam zag Floyd een grote groep mensen langstrekken over de brede weg voor het pension. Hij deed het licht aan.

‘Wil je me blind hebben of zo?’ vroeg Darla.

Floyds laatste schone kleren lagen gekreukeld onder in zijn koffer. Hij schopte zijn vuile goed in een hoek en kleedde zich snel aan. De kamer voelde klein aan, en de lucht van zweet en van Darla’s goedkope parfum maakte hem misselijk. Bovendien keek die verdomde boerenpummel hem nog steeds aan vanuit de fotolijst op de commode.

‘Ik ben zover,’ zei Floyd.

‘Dat zie ik.’ Darla stond op, rekte zich uit en bukte zich om weer een andere opzichtige jurk uit haar tas te halen. Floyd tikte ongeduldig met zijn voet op de grond, maar Darla liet zich niet opjagen. Hij klikte zijn aansteker open en dicht. Hij slaakte een zucht.

‘Baby boy, heb je iets op je lever?’

‘Ik denk dat ik vast ga.’

‘Dus jij maakt al die komedie in plaats van gewoon te zeggen dat je d’rvandoor gaat?’ Darla schudde vol onbegrip haar hoofd en wijdde zich aan haar reistas. ‘Je bent een rare vogel, hoor,’ zei ze.

Beneden stond de buitendeur van het pension open, alsof de uitbater plotsklaps weg had gemoeten. Buiten was de straat van stoeprand tot stoeprand, en zelfs tot op de stoep zelf, gevuld met mensen. In plaats van straatlantaarns brandden er op de straathoeken fakkels in hoge houders. Een man die van top tot teen in jubelend groen was gehuld – groene hoed en schoenen, groene broek en overhemd – gebaarde dat Floyd zich bij de optocht moest aansluiten. Een in ellenlang opbollende en uitwaaierende witte stof gehulde vrouw liep naast een man die met houtskool getekende symbolen op zijn wangen had. Anderen hadden iets simpels in hun handen, zoals een uitbundig bloeiende tak, een suikerrietstengel of een geel vogeltje in een kooi.

De mensen sloegen op tamboerijnen, rammelden met koebellen en bewogen zich dansend over de weg. Het was een dans die Floyd nooit eerder had gezien, vol stotende bewegingen met het onderlijf en met een laag soort kippenloopje waardoor de rokken van de vrouwen omhoog kropen over hun dijen. Een man ging door de knieën en maakte vervolgens een salto tot stand. De mensen slaakten kreten van bewondering. Hij danste nog feller door, waardoor de gele verf op zijn borst uitliep van het zweet. Er hing een geur van brandende pek in de lucht, plus een andere, zoete, rokerige walm die Floyd niet kon thuisbrengen. Er kwam een jongetje met kleine metalen kuipjes op een dienblad naar hem toe.

‘Mirre? Wilt u wat mirre, meneer?’ vroeg hij en hij wees op de kuipjes en de zoete walm die eruit opsteeg.

‘Wat is dit?’ vroeg Floyd.

‘Carnaval!’

Het jongetje schoot de menigte weer in.

Toen Floyd dit optreden aannam, had niemand hem erbij verteld dat het feest zou zijn. En ik loop er zo opgedirkt bij als een ouwe opa, dacht hij, terwijl hij de knoop in zijn stropdas losser maakte. Ergens voor hem uit speelde een brassband. Dit was zo’n soort avond waarop alles mogelijk was, en uitgerekend nu had hij zijn whisky boven bij Darla laten staan.

Hij bleef tegen de deurpost van het pension geleund staan en rookte een sigaret. Je kon in al die idioterie niet zien wie wie was. Iedereen was uitgelaten, zowel de mannen als de vrouwen, het was een en al gezwier, gezwaai en gezwabber. Hij knipte verwachtingsvol met zijn vingers, zoals hij dat deed vlak voordat hij op moest. Nadat de presentator hem had aangekondigd, ging Floyd altijd het podium op en wachtte. Hij liet de mensen onrustig heen en weer schuiven op hun stoel, hun drinken opslurpen en nog wat fluisteren, totdat de verwachting was uitgegroeid tot verlangen. Pas dan zette hij zijn trompet aan de lippen. Hij wist altijd precies wanneer de zaal eraan toe was.

Twee vrouwen in een blauwe jurk en met blauwe veren op hun hoed kwamen over het trottoir naar hem toe gelopen. Die met de kuiltjes in haar wangen lachte naar hem. Ze was knap en had de kleur van pinda’s, dus liet hij toe dat ze haar arm in de zijne haakte en hem meetrok de menigte in. ‘Wat is dit allemaal?’ vroeg hij. Ze gaf geen antwoord. Hij had de indruk dat de mensen allemaal waren verkleed als iets uit de natuur, als wolken, bloemen of dieren. Zijn metgezellinnen waren bijvoorbeeld twee blauwe lijstertjes. De knapste van de twee nam slokjes uit een weckfles die ze hem ook aanbood. Maïswhisky die zo sterk was dat je er zijn trompet mee zou kunnen oppoetsen, gemengd met iets zoets dat Floyd niet kon thuisbrengen. Ze gebaarde dat hij langzaam moest drinken, maar hij negeerde haar en nam drie forse teugen. De drank bracht hem tot leven. Het lijstermeisje zou hem een verzetje kunnen bieden, misschien in een van de zijstraatjes, of in de Packard. Floyd liet zijn hand naar haar onderrug glijden en liet hem daar liggen.

De brede straat maakte een bocht en leidde naar een park. Floyd bevond zich midden in de menigte. Van alle kanten drukten er lijven tegen hem aan. Hij ging op zijn tenen staan om te kijken waar hij terecht zou kunnen met zijn lijstertje, maar was ingesloten door bezwete ruggen en schouders. ‘We moeten weg uit die drukte hier,’ fluisterde hij haar in het oor. ‘Het is stikheet, er is vast wel ergens een plek waar we alles kunnen zien, maar waar we niet zo opgepropt zitten.’ Ze lachte naar hem en hield haar hoofd een beetje schuin. Man, die kuiltjes! Niet te geloven. Hij sloeg zijn arm om haar middel en trok haar naar wat hij dacht dat de hoek was, maar lijstertje zwaaide bestraffend met haar vinger naar hem en glipte weg uit zijn greep.

De mensenmassa drong aan alle kanten om hem heen. Het stonk overal naar talkpoeder, brillantine en rook. Floyd maakte de bovenste knoopjes van zijn overhemd los. Hij kreeg haast geen adem. Het is maar een optocht, hield hij zichzelf voor toen hij ineens een paniekgolf door zijn borst voelde gaan, alleen maar een stel dronken boeren. Maar al die lijven! De whisky had een mierzoet laagje achtergelaten op Floyds tong. Hij wurmde zich blindelings langs het dikst opeengepakte deel van de meute en wist uiteindelijk door de buitenste ring mensen heen te breken en vervolgens een open plek te bereiken, waar hij zich bij een boom vooroverboog en alles uitkotste.

Toen hij weer rechtop kon staan, zag Floyd dat hij zich in de buurt van een kerk bevond, in een lommerrijke, doodlopende straat op enige afstand van de feestgangers. Ergens knapte een twijgje. In het bosje voor hem rinkelde iets. Dat lijken wel kettingen, dacht Floyd. Daar was het geluid misschien niet hard genoeg voor, maar op zo’n avond vol horrorfiguren zou er zomaar een geketende man uit dat bosje kunnen opdoemen. Ze hadden in Georgia nog chain gangs, toch? Zou best kunnen dat een van die arme zielen hier rondspookte. Floyd pakte een boomtak en hield die als een zwaard in zijn hand. Het gerinkel kwam dichterbij. Floyd maakte zich breed en hield zijn tak in de aanslag.

Er kwam een jongeman uit het bosje tevoorschijn. In het maanlicht flonkerde zijn felrode halsdoek als een juweel. Met zijn ene hand rammelde hij met een paar muntstukken en met de andere hand tikte hij groetend tegen zijn hoed.

‘Rustig maar,’ zei hij. ‘Goed volk.’

‘Ik... het spijt me. Ik wist niet wat er...’ Floyd liet de stok vallen.

De man kon niet ouder zijn dan een jaar of achttien. Maar een jongen was hij niet, althans zijn lippen waren rood, vol en zacht als kussentjes, en zijn mond stond een eindje open. Het was een mond zo rijp als een aardbei, iets waarvan de jongeman zich terdege bewust was.

‘U ziet eruit alsof u wat dwarszit,’ zei de jongen en grinnikte.

Ergens knalde een rotje.

Floyd schrok. ‘Nee, hoor. Er zit mij... Ik heb alleen nog nooit zoiets gezien.’

De jongen monsterde de snit van Floyds jasje en de zijde van zijn das. Hij monsterde zijn kapsel en zijn schoenen.

‘Zekers,’ zei hij. ‘Ik kan zien dat u niet van hier bent.’

Zijn stem was indringend en laag als het geluid van een klarinet.

‘Ik ben hier alleen voor een optreden,’ zei Floyd.

‘O,’ zei de jongeman, die op het punt stond door te lopen.

‘Wat is dat voor optocht?’ flapte Floyd eruit, omdat hij dat wilde weten, en omdat hij niet wilde dat de jongeman wegging.

‘Carnaval.’

De jongen maakte een wegwerpgebaar in de richting van de mensenmassa. ‘Ze doen dat elk jaar, die voodootroep. Zelf geloof ik er niet in.’

Floyd rook de geur van brandend hout, alsof er ergens een groot vuur gestookt werd.

‘Is het een of ander magisch feest?’

De jongeman slaakte een zucht. ‘Zo zou je het kunnen noemen, ja. Van die voodootypes die vieren hoe ze denken dat God de wereld gemaakt heeft.’ Hij zweeg even en lachte naar Floyd. ‘Ze beweren dat God de wereld heeft geschapen, voor als ze u dat toevallig niet hebben verteld waar u vandaan komt.’

‘Ik heb nergens kruisen of geestelijken gezien,’ zei Floyd.

‘Je breekt hier je nek over de kruisen en de geestelijken. Maar deze mensen,’ zei hij, alsof hij er zelf niet bij hoorde, ‘zijn de kerk nog niet uit of ze lopen naar de medicijnman. Tijdens het carnaval kunnen ze openlijk bijgelovig zijn.’

‘Het heeft iets griezeligs,’ zei Floyd. De jongen haalde zijn schouders op.

‘Weet jij waar ik hier ergens een glas water kan krijgen?’ vroeg Floyd.

De jongeman nam Floyd mee langs de zijkant van de kerk. Toen ze bij de pomp waren, dronk Floyd uitgebreid, en gooide water over zijn hals en gezicht. Hij vroeg zich af hoe het water zo koel en zuiver kon zijn in dit klamme, modderige oord. Het water droop over zijn overhemd en spetterde op zijn gepoetste schoenen. Hij zag er vast uit als een wilde. Maar ach, die jongen mocht er dan gesoigneerd bij lopen, hij bleef natuurlijk gewoon een boertje en er was geen enkele reden om indruk op hem te maken. Floyd had dat ook nooit geprobeerd bij anderen die hij in vergelijkbare situaties was tegengekomen. De jongen stond op een meter van Floyd, met zijn armen over elkaar geslagen. Onder zijn knalrode halsdoek glansde een driehoekje klaverhoningbruine huid in het lantaarnlicht.

Floyd veegde zijn natte handen droog aan zijn broek en stelde zich voor. De jongen schudde hem de hand als iemand die zoiets niet gewend was.

‘Lafayette is de naam,’ zei hij.

Ze gingen op een bankje zitten dat helemaal aan het eind van het gazon bij de kerk stond. Floyd praatte tegen Lafayette zoals hij dat normaliter deed tegen een vrouw op wie hij een oogje had. Zo van waar kwam hij vandaan, en wat deed hij zoal voor de kost, en woonde hij hier? Lafayette reageerde uiterst kort op al die pogingen tot conversatie: van hier, hij was kapper, nee, hij woonde niet in het stadje. Toen Floyd vertelde dat hij uit Philadelphia kwam en trompet speelde was hij daar niet merkbaar van onder de indruk. Lafayettes onverschilligheid ergerde Floyd. Iemand uit een gat als dit zou gefascineerd moeten zijn door de grote steden in het Noorden. Hij bleef druk doorpraten en schepte op over de bijzonderheden van zijn leven: hij had Monk gezien in Minton’s in New York – Lafayette had vast wel van Minton’s gehoord, het was heel bekend – en hij had wel eens wat gedronken met Duke. Al pratend realiseerde Floyd zich dat het niet alleen om zijn trots en ijdelheid ging. Hij wilde dat Lafayette hem leuk vond.

Floyd kon zich de laatste keer niet herinneren dat hij zich zo onhandig en onzeker had gedragen. Hij gaf zijn pogingen tot een gezellig praatje op. Wat hij moest doen was iets dichter bij Lafayette gaan zitten en indringend naar hem kijken om zijn bedoelingen duidelijk te maken. Maar dat durfde Floyd niet, dus wreef hij over zijn broekspijp en wroette hij wat in de aarde met de punt van zijn schoen. Lafayette schoof dichter naar hem toe op het bankje. Hij streek met zijn vingers over Floyds nek. Hij ademde snel, maar regelmatig. Hij liet zijn hand onder Floyds overhemd glijden, waarvan de twee bovenste knoopjes open waren. De koele hand van de jongen warmde op tegen Floyds borstkas, zijn vingers bewogen licht. Floyd boog zich naar hem toe. Dankzij deze kleine gebaren wisten ze waar ze aan toe waren. Ze hadden overeenstemming bereikt. Floyd volgde Lafayette naar een doorgang tussen de bomen. Hij keek achterom en zag iets oranjes flitsen aan de zijkant van de kerk. Het kon van alles zijn, vuurwerk, een carnavalsvierder die was verkleed als zon. Floyd versnelde zijn pas om Lafayette bij te kunnen houden.

Het was volle maan, maar het licht had moeite tot de twee mannen onder het bladerdak door te dringen. Lafayette wist de weg en zette er flink de pas in. Al snel lag hij een eindje voor. Het zou best kunnen, dacht Floyd, dat ik een sukkel ben en dat deze vogel me in de val lokt. Floyd had in kroegen of bij benzinepompen gemerkt dat mannen soms om onduidelijke redenen ineens vijandig tegen hem gingen doen, en hij vroeg zich nu af of ze het hadden geweten, zoals Lafayette, en of ze het er bij hem uit hadden willen rammen.

Ze bereikten een kleine, door helder maanlicht beschenen open plek. Lafayette had haast. Hij knoopte Floyds overhemd open en maakte zijn riem los. Floyd – wat maakte Lafayette een jongetje van hem, zo gehoorzaam – stond naakt in het maanlicht te trillen van begeerte en angst. Lafayette kleedde zich in alle rust uit, de spanning opvoerend. Zijn huid had overal dezelfde klaverhoningkleur. Hij had een haarloze borst en een licht bollend buikje. Zijn bovenbenen waren hard en sterk en gaven niet mee toen Floyd erin kneep. De jongen was ervaren op een manier die Floyd verlegen maakte. Hij kreunde en deed een paar passen terug.

‘Ik weet niet... ik bedoel, ik heb nog n...’ begon hij.

‘Hindert niks,’ mompelde Lafayette, met zijn lippen tegen Floyds oor. ‘Hindert niks.’

==

Het begon te regenen. Het zweet van Floyd en Lafayette vermengde zich met de regendruppels en parelde op hun huid. Floyd kon zijn ogen maar niet afhouden van Lafayettes penis, die slap tegen zijn bovenbeen lag. Hij stelde zich voor hoe de ronding ervan tegen de stof van Lafayettes broek zou drukken wanneer ze zich straks hadden aangekleed en uit het bosje kwamen.

Aan de rand van de open plek stond een boomstronk met een omtrek zo groot als die van twee naast elkaar staande mannen, die was bedekt met zwarte krassen en krabbels.

‘Wat is dat?’ vroeg Floyd, op de stronk wijzend.

‘Sommige mensen willen d’r sporen nalaten.’

Floyd kwam overeind tot hurkzit. ‘Hun naam?’

‘Naam? Hè ja, waarom schrijf je de jouwe d’r niet bij? Geen namen, ze hebben enkel iets gekerfd.’

Het oppervlak zat onder de meskrassen. Er waren diverse harten, een paar letters die initialen zouden kunnen zijn, de omtrek van iemands hand.

‘Komen hier veel mensen?’ vroeg Floyd.

‘D’r is nergens anders waar je rustig de tijd kan nemen,’ antwoordde Lafayette.

‘In Macon of Atlanta zal het wel anders zijn, toch?’

‘Is het anders waar jij vandaan komt?’ vroeg Lafayette scherp.

‘Daar weet ik niks van.’

‘Nee, vast niet.’ Lafayette grijnsde spottend. ‘Nou, volgens mij is het overal hetzelfde.’

‘Ik bedoel, ik ben geen... Ik doe het met vrouwen.’

‘Dat denken mensen graag over hun eigen.’

‘Het is wel zo.’

‘Ik heb niet gezegd dat ’t niet zo was. Maar volgens mij doe je ’t ook graag met mannen. Toch?’