Hard-boiled Wonderland
en
het einde van de wereld

Van Haruki Murakami verschenen eveneens

Ten zuiden van de grens

De jacht op het verloren schaap

De opwindvogelkronieken

Spoetnikliefde

De olifant verdwijnt

After Dark

Kafka op het strand

Norwegian Wood

Na de aardbeving

Dans dans dans

Waarover ik praat als ik over hardlopen praat

Blinde wilg, slapende vrouw

1q84

Slaap

Kangoeroecorrespondentie

De broodjesroofverhalen

Haruki Murakami

Hard-boiled Wonderland
en
het einde van de wereld

Vertaald door Marion Op den Camp en Maxim de Winter

Uitgeverij Atlas Contact
Amsterdam/Antwerpen

De eerste druk van deze vertaling verscheen in 1994 bij uitgeverij Bert Bakker

© 1985 Haruki Murakami
© 1994 Nederlandse vertaling Marion Op den Camp en Maxim de Winter
Oorspronkelijke titel Sekai no owari to hadoboirudo wandarando
Oorspronkelijke uitgeverij Shinchōsha, Tokyo
Omslagontwerp Vruchtvlees
Verzorging e-book 358atwork te Almere

ISBN 978 90 254 4258 3
NUR 302

Deze digitale editie is gemaakt naar de tiende druk, oktober 2012

www.harukimurakami.nl
www.atlascontact.nl

Inhoud

1 Lift, stilte, overgewicht

2 Gouden beesten

3 Regenkleding, Hekelingen, wassen

4 De Bibliotheek

5 Tabelleringen, evolutie, geslachtsdrift

6 Schaduw

7 Schedel, Lauren Bacall, bibliotheek

8 De Kolonel

9 Eetlust, teleurstelling, Leningrad

10 De Muur

11 Aankleden, watermeloen, chaos

12 Een plattegrond van het Einde van de Wereld

13 Frankfurt, deur, zelfstandige krachten

14 Bossen

15 Whisky, marteling, Toergenjev

16 De komst van de winter

17 Einde van de wereld, Charlie Parker, tijdbom

18 Droomlezen

19 Hamburgers, Skyline, deadline

20 De dood van de beesten

21 Armbanden, Ben Johnson, Duivel

22 Grijze rook

23 Holen, bloedzuigers, toren

24 Schaduwterrein

25 Maaltijd, olifantenfabriek, val

26 Elektrische Centrale

27 Verkleinde encyclopedie, onsterfelijkheid, paperclips

28 Muziekinstrumenten

29 Meer, Masatomi Kondo, panty

30 Gat

31 Kaartjes, Police, schoonmaakmiddel

32 Schaduw in doodsnood

33 Wasserette, autohuur, Bob Dylan

34 Schedels

35 Nagelknipper, botersaus, ijzeren vaas

36 Accordeon

37 Licht, introspectie, reiniging

38 Ontsnapping

39 Popcorn, Lord Jim, einde

40 Vogel

1

Lift, stilte, overgewicht

De lift ging ongelooflijk langzaam omhoog. Ik dacht tenminste dat hij omhoogging. Zeker wist ik het niet: hij ging zo langzaam dat elk gevoel van richting gewoon verdween. Best mogelijk dat hij naar beneden ging, of misschien bewoog hij wel helemaal niet. Maar laten we maar aannemen dat hij omhoogging. Een gok, meer niet. Misschien was ik twaalf verdiepingen omhooggegaan en daarna weer drie naar beneden. Misschien had ik wel een rondje om de wereld gemaakt. Ik had geen idee.

Alles, maar dan ook alles aan deze lift verschilde hemelsbreed van het goedkope massaproduct in mijn flat, dat op de ladder van de evolutie amper één trede boven een putemmer stond. Je kon je gewoon niet voorstellen dat beide apparaten dezelfde naam en hetzelfde doel hadden. Ze stonden allebei aan de uiterste limiet van wat denkbaar was als lift.

Om te beginnen was er de ruimte. Deze lift was zo ruim dat hij als kantoor dienst had kunnen doen. Als je er een bureau in zou zetten, samen met een wand- en archiefkast, en er ook nog een klein keukentje in bouwde, had je nog steeds ruimte over. Je zou er zelfs drie kamelen en een middelgrote palmboom in kunnen proppen, als je toch bezig was. Ten tweede was deze lift heel schoon. Antiseptisch als een splinternieuwe doodkist. De wanden en het plafond waren van absoluut smetteloos gepolijst roestvrij staal, en op de bodem lag een kraakheldere, fraai mosgroene vloerbedekking. Ten derde was het er doodstil. Er was geen geluid te horen geweest – letterlijk geen enkel geluid – vanaf het moment dat ik in de lift stapte en de deuren dichtschoven. Stille waters, diepe gronden.

Daar kwam nog bij dat de meeste apparatuur ontbrak die je nor-maal in een lift aantreft. Waar was bijvoorbeeld het paneel met alle knoppen en schakelaars? Geen nummers van verdiepingen waar je op kon drukken, geen DEUR OPEN EN DEUR SLUITEN, geen NOODREM. Helemaal niets. Dat maakte dat ik me volstrekt weerloos voelde. En het waren niet alleen de knoppen die ontbraken; er werd ook niet aangegeven welke verdieping je naderde of hoeveel mensen erin konden, nergens stond een waarschuwing en er was zelfs geen plaatje met de naam van de fabrikant. Proberen een nooduitgang te vinden kon je wel vergeten. Daar stond ik dan, van de buitenwereld afgesloten. Dat deze lift ooit door de brandweer goedgekeurd was, zat er niet in. Er zijn tenslotte normen voor liften.

Terwijl ik naar die vier kale roestvrijstalen wanden staarde, schoot me te binnen dat ik een keer een film had gezien waarin Houdini een van zijn spectaculaire ontsnappingskunsten vertoonde. Hij is vastgebonden met ik weet niet hoeveel touwen en kettingen, wordt in een grote koffer gepropt waar weer een dikke ketting omheen wordt gewikkeld, en vervolgens wordt het hele zaakje in de Niagara-waterval gekieperd. Of misschien was het een ijzige onderdompeling in de Poolzee. Ik was niet vastgebonden, dus dat scheelde; maar aangezien ik geen notie had hoe de truc in elkaar zat, was Houdini beter af.

Trouwens, over geen notie hebben gesproken: ik wist niet eens of ik bewoog of stilstond.

Ik besloot maar eens te hoesten, maar de echo klonk in de verste verte niet als gehoest. Hij klonk gedempt, als aarde die tegen een gladde betonnen muur wordt gegooid. Ik kon nauwelijks geloven dat die doffe bons afkomstig was uit mijn eigen lichaam. Ik probeerde nog eens te hoesten. Dito resultaat. Dat was dan dat.

Het leek wel een eeuwigheid, zo lang als ik in die hermetisch afgesloten ruimte stond. De deuren maakten niet de indruk dat ze ooit nog open zouden gaan. Onbeweeglijk in een oneindige stilte, een stilleven: Man in lift.

Ik begon zenuwachtig te worden. Als er nu eens sprake was van een storing in het mechanisme? Of stel dat de liftbediende – aangenomen dat er zich zo iemand in het gebouw bevond – mijn aanwezigheid in deze kooi was vergeten? Mensen zijn mijn spoor wel vaker kwijtgeraakt.

Ik spande me in om iets te horen, het gaf niet wat, maar er drong geen enkel geluid tot me door. Ik drukte mijn oor tegen de roestvrijstalen wand. Precies: geen geluid. Alles wat ik bereikte was dat er een afdruk van mijn oor op het koude metaal achterbleef. De lift was kennelijk gemaakt van een miraculeuze legering die alle lawaai absorbeerde. Ik probeerde ‘Danny Boy’ te fluiten, maar het klonk als het gesnuif van een hond met astma.

Ik kon verder niet veel meer doen dan tegen een wand leunen en het kleingeld in mijn zakken tellen. Weten hoe je de tijd moet doden is voor iemand in mijn beroep een even belangrijke trainingsmethode als knijpen in een rubberbal voor een bokser. Ofschoon het strikt gesproken helemaal geen kwestie is van de tijd doden. Want alleen door voortdurende herhaling kunnen scheve verdelingen worden geherdistribueerd.

Ik zorg er altijd voor dat mijn zakken vol kleingeld zitten. In mijn rechterzak bewaar ik munten van honderd en vijfhonderd yen, in mijn linkerzak van vijftig en tien yen. Munten van één en vijf yen stop ik in een achterzak, maar meestal doen die niet mee bij de telling. Ik steek in zo’n geval mijn handen tegelijkertijd in beide zakken, waarna ik met mijn rechterhand de munten van honderd en vijfhonderd yen tel, terwijl de linkerhand op hetzelfde moment die van vijftig en tien voor zijn rekening neemt.

Iemand die deze procedure nooit heeft toegepast kan moeilijk begrijpen hoe zo’n rekenmethode in zijn werk gaat, en in het begin is het inderdaad lastig. De rechter- en linkerhersenhelft houden elk een aparte lijst getallen bij, die vervolgens in elkaar worden gepast als de twee helften van een doormidden gesneden watermeloen. Gemakkelijk is dat niet zolang je de kneep nog niet te pakken hebt.

Ik moet eerlijk zeggen dat ik niet weet of ik de rechter- en linkerhelft van mijn hersenen werkelijk aparte berekeningen laat maken. Een specialist in de neurofysiologie zou daar misschien iets zinnigs over kunnen zeggen. Maar ik ben geen neurofysioloog. Ik weet alleen dat als ik bezig ben met tellen, ik het gevoel heb dat ik mijn rechter- en linkerhersenhelft op een verschillende manier gebruik. En als ik klaar ben met tellen, lijkt de vermoeidheid die daarvan het gevolg is heel anders van aard dan de vermoeidheid die gepaard gaat met normaal tellen. Zelf noem ik het gemakshalve: rechterhersenhelft-telt-rechterzak, linkerhersenhelft-teltlinkerzak.

In de regel beschouw ik mezelf als een van die mensen die de toestand in de wereld, gebeurtenissen, het bestaan in het algemeen, het liefst gemakshalve bekijken. Niet omdat ik zo’n blasé type ben dat alles gemakkelijk opvat – al heb ik wel neigingen in die richting – maar omdat ik al vaak heb geconstateerd dat je de ware aard van de dingen beter kunt begrijpen door gemakshalve van een benadering uit te gaan.

Aangenomen bijvoorbeeld dat de planeet aarde geen bol is maar een reusachtige salontafel, wat zou dat in het dagelijks leven dan uitmaken? Toegegeven, dit is een tamelijk vergezocht voorbeeld; je kunt de realiteit niet zo onbekommerd herindelen. Maar toch, als je je de planeet aarde gemakshalve voorstelt als een reusachtige salontafel helpt dat wel bij het opruimen van overbodige ballast, zoals die in de praktijk zinloze toevalligheden als de zwaartekracht en de internationale datumgrens en de evenaar, die hinderlijke details die het gevolg zijn van het feit dat de aarde wordt beschouwd als een bol. Ik bedoel maar, hoe vaak komt het voor dat de evenaar een factor van betekenis is voor iemand die een volstrekt alledaags bestaan leidt?

Maar om op mijn bezigheden terug te komen – bezigheden in het meervoud, aangezien de rechter- en linkerhand een eigen, afzonderlijke taak hebben –, het is bepaald niet eenvoudig om twee verschillende berekeningen tegelijk uit te voeren. Zelfs mij kostte het flink wat tijd voor ik het onder de knie had. Maar als dat eenmaal het geval is, als je eenmaal de slag te pakken hebt, verleer je het ook nooit meer. Net zomin als fietsen of zwemmen. Wat niet wil zeggen dat een beetje extra oefening niet altijd van pas komt. Door herhaling kun je je techniek verbeteren en je stijl verfijnen. Alleen al om die reden zorg ik dat mijn handen altijd bezig zijn.

Deze keer had ik drie munten van vijfhonderd yen en achttien van honderd yen in de ene zak, en zeven van vijftig en zestien van tien in de andere. Wat neerkwam op een totaal van drieduizendachthonderdtien yen. Dit soort berekening is geen enkel probleem. Simpeler dan het tellen van de vingers aan mijn handen. Tevreden leunde ik tegen de roestvrijstalen wand en keek recht voor me uit naar de deuren. Die nog steeds niet opengingen.

Waarom duurde het zo lang? Ik verwierp voorlopig zowel de machinestoringtheorie als de vergeten-door-de-liftbediende-theorie. Geen van beide was erg realistisch. Niet dat machinestoringen of slordige liftbedienden geen reële verschijnselen zijn. Integendeel, ik weet heel goed dat dergelijke incidenten in de werkelijke wereld maar al te vaak voorkomen. Wat ik bedoel is dat in een hoogst uitzonderlijke werkelijkheid – deze overdreven chique lift was een voorbeeld – het niet-uitzonderlijke gemakshalve kan worden afgeschreven als paradoxaal uitzonderlijk. Was het mogelijk dat iemand die in staat was geweest deze eersteklaslift te ontwerpen geen zorg had besteed aan het functioneren van het mechanisme of de juiste procedures vergat zodra een bezoeker was ingestapt?

Het antwoord lag voor de hand. Nee.

Uitgesloten.

Niet nadat zij tot op dat moment zo uiterst zorgvuldig te werk waren gegaan. Ze hadden op de kleinste details gelet en hadden elke stap die ik had gedaan vrijwel tot op de millimeter nagemeten. Bij de ingang van het gebouw was ik tegengehouden door twee bewakers, ik had moeten zeggen met wie ik een afspraak had, mijn naam was vergeleken met een bezoekerslijst, ik had mijn rijbewijs moeten laten zien, ik was gecheckt door een centrale computer, en daarna was ik zonder plichtplegingen deze lift in geduwd. Als je de Bank van Japan bezoekt, word je nog niet zo grondig gecontroleerd. Het was ondenkbaar dat ze na al dat gedoe nu een fout zouden maken.

De enige mogelijkheid was dat ze me opzettelijk in deze situatie hadden geplaatst. Ze wilden dat ik de bewegingen van de lift niet kon doorgronden. Ze wilden dat de lift zo langzaam bewoog dat ik niet kon zeggen of hij omhoog- of omlaagging. Ze hielden me nu waarschijnlijk via een verborgen tv-camera in de gaten.

Ik bedacht dat ik misschien op zoek zou kunnen gaan naar de cameralens om de verveling te verdrijven. Maar wat zou ik er bij nader inzien mee opschieten als ik hem vond? Dan zouden ze gewaarschuwd zijn, ze zouden de lift stilzetten, en ik zou nog later zijn voor mijn afspraak.

Dus besloot ik niets te doen. Ik deed mijn plicht door hier te zijn. Geen aanleiding tot bezorgdheid, geen reden tot ongerustheid.

Ik leunde tegen de wand van de lift, stak mijn handen in mijn zakken en telde mijn kleingeld nog eens. Drieduizendzevenhonderdvijftig yen.

Geen probleem. Het was in een oogwenk gebeurd.

Drieduizendzevenhonderdvijftig yen?

Er was iets mis.

Ik had ergens een fout gemaakt.

Het zweet kwam me in de handen te staan. In drie jaar tellen had ik er nog nooit naast gezeten. Dit was een slecht teken.

Ik sloot mijn ogen en verwijderde alle ongerechtigheden uit mijn rechter- en linkerhersenhelft, ongeveer op de manier waarop je je bril kunt schoonmaken. Daarna haalde ik beide handen uit mijn zakken en spreidde mijn vingers om het zweet te laten drogen. Zoals Henry Fonda in Warlock, wanneer hij zich voorbereidt op een revolverduel.

Toen mijn handpalmen en vingers helemaal droog waren, stak ik snel beide handen in mijn zakken om voor de derde keer te tellen. Als de derde optelsom klopte met een van de beide andere berekeningen zou ik me beter voelen. Iedereen maakt fouten. In de eigenaardige situatie waarin ik me bevond was ik misschien wat al te voortvarend geweest, had ik misschien wat al te veel op mijn capaciteiten vertrouwd. Dat was mijn eerste fout. Hoe dan ook, een juiste hertelling zou volstaan om de situatie te corrigeren, om orde op zaken te stellen.

Maar voordat ik daarmee kon beginnen, gingen de liftdeuren open. Zonder waarschuwing, zonder geluid, gleden ze gewoon naar opzij open. Ik concentreerde me zo sterk op die hoogst belangrijke hertelling dat ik het niet eens in de gaten had. Of liever gezegd, mijn ogen hadden de opengaande deuren gezien, maar de betekenis van het voorval drong niet geheel tot me door. Het opengaan van de deuren betekende uiteraard dat twee ruimtes die het tot dan toe aan een toegankelijke continuïteit had ontbroken nu met elkaar werden verbonden. En tegelijk betekende het dat de lift zijn bestemming had bereikt.

Ik richtte mijn aandacht op wat voorbij de deuren lag. Er was een gang en in de gang stond een vrouw. Een jonge vrouw, met een roze mantelpak aan en op roze hoge hakken. Het mantelpak was gemaakt van een gladde stof en haar gezicht was al even glad. De vrouw nam mijn aanwezigheid in zich op, knikte toen kort. Deze kant op, scheen ze te beduiden. Ik gaf elke hoop op die hertelling op, en terwijl ik mijn handen uit mijn zakken haalde verliet ik de lift. Waarop de liftdeuren zich achter me sloten alsof ze hadden gewacht tot ik vertrokken was.

Terwijl ik daar in de gang stond keek ik eens goed om me heen, maar ik zag niets dat me een aanwijzing kon geven over de aard van mijn huidige situatie. Ik bevond me kennelijk in een gang binnen in een gebouw, maar dat had een kind je ook kunnen vertellen.

Het interieur was somber, anoniem. Net als de lift. Overal kwaliteitsmaterialen; geen teken van slijtage. Glanzend gepoetste marmeren vloeren; gebroken-witte wanden met een lichtbruine weerschijn, net als de muffins die ik bij mijn ontbijt eet. Aan weerszijden van de gang waren hoge houten deuren, elk voorzien van een metalen kamernummer, maar niet in volgorde. 936 stond naast 1213 naast 26. Er was iets geks aan de hand. Niemand nummert kamers zo.

De jonge vrouw zei bijna niets. ‘Hierheen, alsjeblieft,’ was alles wat ze tegen me zei, maar het was eerder zo dat haar lippen de woorden vormden dan dat ze sprak, want er kwam geen geluid uit haar mond. Omdat ik twee maanden lang een cursus liplezen had gevolgd sinds ik in dit vak was begonnen, had ik er geen moeite mee te begrijpen wat ze zei. Toch dacht ik dat er iets aan mijn oren mankeerde. De doodse stilte van de lift, het gedempte hoesten en het schorre gefluit moesten wel betekenen dat ik doof begon te worden.

Dus hoestte ik. Het klonk normaal. Ik kreeg weer wat vertrouwen in mijn gehoor. Er is niets mis met mijn oren. Het probleem zit hem in de mond van de vrouw.

Ik liep achter haar aan. Het geklik van haar puntige hoge hakken echode door de lege gang, als een middag in een steengroeve. Haar ronde, in kousen gestoken benen weerspiegelden zich duidelijk in het marmer.

De vrouw was aan de mollige kant. Jong en mooi en alles wat daarbij hoorde, maar mollig. Nu is het zo dat een jonge, mooie vrouw die, laten we zeggen, gezet is, een beetje van het normale patroon afwijkt. Achter haar aan lopend concentreerde ik me op haar lichaam.

In het bijzijn van jonge, mooie, dikke vrouwen raak ik meestal in de war. Ik weet niet waarom. Misschien komt het doordat een beeld van hun eetgewoonten zich automatisch vastzet in mijn gedachten. Als ik een stevige vrouw zie, krijg ik visioenen van de manier waarop ze de laatste druppel roomsaus opveegt met een stukje brood, het laatste takje waterkers dat als garnering op haar bord ligt naar binnen werkt. En zodra dat gebeurt, gaat het net als met zuur dat metaal aantast: taferelen van de manier waarop ze eet verspreiden zich door mijn hoofd en ik heb er geen greep meer op.

Een lelijke dikke vrouw is geen probleem. Dikke vrouwen zijn als wolken aan de hemel. Ze zweven daar maar wat rond en hebben niets met mij te maken. Maar een jonge, mooie, dikke vrouw is een andere kwestie. Er wordt van me vereist dat ik mijn houding tegenover haar bepaal. Het zou er tenslotte op kunnen uitlopen dat ik met haar naar bed ga. Daarom raak ik waarschijnlijk zo in de war.

Wat niet wil zeggen dat ik iets tegen dikke vrouwen heb. Verwarring en afkeer zijn twee verschillende dingen. Ik heb weleens met dikke vrouwen geslapen en in het algemeen was dat geen slechte ervaring. Als je verwarring je in de goede richting leidt, kunnen de resultaten buitengewoon bevredigend zijn. Maar natuurlijk volgen de dingen niet altijd de juiste koers. Seks is een uiterst subtiele onderneming, niet hetzelfde als op zondag naar een warenhuis gaan om een thermosfles te kopen. Zelfs tussen jonge, mooie, dikke vrouwen moet onderscheid worden gemaakt. Als ze vlezig zijn op de ene manier, leiden ze je in de goede richting; als ze vlezig zijn op een andere manier, bezorgen ze je een gevoel van eenzaamheid en onbeduidendheid en brengen ze je in de war.

Zo gezien kan het een uitdaging zijn om met een dikke vrouw naar bed te gaan. De wegen die naar menselijk vet voeren zijn vast niet minder talrijk dan de wegen die naar de dood voeren.

Dat was zo ongeveer wat ik dacht terwijl ik achter deze jonge, mooie, dikke vrouw door de gang liep.

Een wit sjaaltje zwierde rond de kraag van haar chique roze mantelpak. Aan haar royale oorlelletjes bungelden vierkante gouden oorbellen die schitterden bij elke stap die ze deed. Eigenlijk bewoog ze zich heel soepel voor iemand van haar gewicht. Misschien had ze zich ingesnoerd in een gordeltje of een ander hulpmiddel om een zo goed mogelijk visueel effect te bereiken, maar dat deed niets af aan het feit dat ze heel strak en aantrekkelijk met haar heupen wiegde. Eerlijk gezegd wond het me op. Ze was van het mollige type dat mij wel beviel.

Niet om het een of ander, maar er zijn niet zoveel vrouwen waar ik opgewonden van raak. Ik beschouw mezelf toch in de eerste plaats als het niet-opgewonden type. Dus als ik wel opgewonden raak vertrouw ik het niet; ik moet weten wat de oorzaak ervan is.

Ik zette er even de pas in tot ik naast haar liep en verontschuldigde me omdat ik acht of negen minuten te laat was voor de afspraak. ‘Ik had er geen idee van dat het zo lang zou duren voor ik naar binnen mocht,’ zei ik. ’En dan ging de lift ook nog zo langzaam. Ik was tien minuten te vroeg toen ik bij het gebouw kwam.’

Ze knikte me even toe op een ik-weet-het-manier. Een vleugje eau de toilette zweefde omhoog uit haar decolleté. Een geur die deed denken aan een meloenenveld op een zomerochtend. Het bracht me in een vreemde gemoedstoestand. Een nostalgische, onmogelijke pastiche van gevoelens, alsof twee geheel van elkaar losstaande herinneringen ergens ver weg met elkaar verweven werden. Zulke gevoelens overvallen me soms. En meestal als gevolg van bepaalde geuren.

‘Lange gang, hè?’ Ik probeerde het ijs te breken. Ze keek me even aan, maar liep door. Ik schatte haar op een jaar of twintig, eenentwintig. Scherpe gelaatstrekken, breed voorhoofd, heldere teint.

Toen zei ze: ‘Proust.’

Of beter gezegd, ze sprak het woord ‘Proust’ niet uit, maar bewoog alleen haar lippen om een woord te vormen dat ‘Proust’ had moeten zijn. Ik had haar nog niet één keer echt geluid horen maken. Het was alsof ze door een dikke glasplaat heen tegen me praatte.

Proust?

‘Marcel Proust?’ vroeg ik haar.

Ze wierp me een blik toe. Toen herhaalde ze: ‘Proust.’ Ik staakte mijn pogingen en ging weer achter haar lopen, terwijl ik mijn uiterste best deed om andere lipbewegingen te bedenken die overeenkwamen met ‘Proust’. Toerist?… Boeddhist?… Bloedlist?… Ik sprak inwendig reeksen betekenisloze lettergrepen uit, de ene na de andere, maar geen enkele ervan scheen te kloppen. Ik moest wel concluderen dat ze inderdaad ‘Proust’ had gezegd. Maar wat ik niet snapte was wat het verband was tussen deze lange gang en Marcel Proust.

Misschien had ze Marcel Proust gebruikt als metafoor voor de lengte van de gang. Maar aangenomen dat dat zo was, was dat dan niet een beetje een grillige om niet te zeggen onnadenkende wijze van uitdrukken? Als ze deze lange gang nu had gebruikt als metafoor voor de werken van Marcel Proust, dan kon ik daar inkomen. Maar het omgekeerde was bizar.

Een gang zo lang als Marcel Proust?

Hoe dan ook, ik bleef door die lange gang achter haar aan lopen. Het was werkelijk een lange gang. We sloegen hoeken om, gingen korte trappen op en af, en liepen alles bij elkaar zeker net zo ver als in vijf of zes gewone gebouwen. We liepen maar rond en rond, als op een gravure van Escher. Maar ondanks al dat geloop scheen de omgeving nooit te veranderen. Marmeren vloeren, muffin-witte wanden, houten deuren met willekeurige kamernummers. Roestvrijstalen deurknoppen. Geen raam te zien. En ondertussen steeds maar hetzelfde staccato ritme van haar hakken, gevolgd door het zachte rubberen geplof van mijn sportschoenen.

Plotseling bleef ze staan. Ik was inmiddels zo gespitst op de klank van mijn sportschoenen dat ik recht tegen haar achterwerk op botste. Dat veerde heerlijk mee, als een flinke regenwolk. Haar nek rook naar die meloengeurige eau de toilette. Ze helde voorover door de kracht van de botsing, dus greep ik haar schouders vast om haar weer overeind te trekken.

‘Neem me niet kwalijk,’ zei ik, ‘ik was er met mijn gedachten niet bij.’

De mollige jonge vrouw bloosde. Ik wist het niet zeker, maar het voorval scheen haar niet te storen. ‘Tozum’sta,’ zei ze met een lichte glimlach.

Toen haalde ze haar schouders op en voegde eraan toe: ‘Sela.’ Dat zei ze niet werkelijk, maar – moet ik het nog herhalen – haar lippen vormden de woorden.

‘Tozum’sta?’ zei ik bij mezelf. ‘Sela?’

‘Sela,’ zei ze met overtuiging.

Turks misschien? Het probleem was dat ik nog nooit een woord Turks had gehoord. Ik was zo in de war dat ik besloot geen poging te doen een gesprek met haar aan te knopen. Liplezen is een heel subtiele aangelegenheid en niet iets wat je in twee maanden volwassenenonderwijs onder de knie kunt krijgen.

Ze haalde een ruitvormige elektronische sleutel uit de zak van haar mantelpak en stak die precies horizontaal in de gleuf van de deur met het nummer 728. Het slot ging met een klik open. Mooi werk.

Ze deed de deur open, draaide zich toen om en verzocht me: ‘Saum’te, sela.’

En dat is natuurlijk precies wat ik deed.

2

Gouden beesten

Wanneer de herfst nadert raakt hun lichaam begroeid met een lange gouden vacht. Gouden in de zuiverste zin van het woord, zonder de geringste toevoeging van een andere tint. Hun goud komt deze wereld binnen als goud en bestaat in deze wereld als goud. Ze bevinden zich op de rand van hemel en aarde, doordrenkt van goud.

Toen ik voor het eerst naar de Stad kwam – het was in het voorjaar – hadden de beesten een korte vacht in verschillende kleuren. Zwart en zandgrijs, wit en roodbruin. Sommige waren bont, met lichte en donkere vlekken. Deze beesten van elke denkbare kleurschakering zwierven kalm rond in het groen wordende landschap alsof ze door een briesje werden voortgedreven. Door de rust die ze uitstraalden maakten ze een peinzende indruk terwijl ze zonder enig geluid van het jonge gras aten, hun ademhaling gedempt als een ochtendnevel. Als ze genoeg gegeten hadden, vouwden ze hun poten onder zich om even uit te rusten.

Het voorjaar ging voorbij, de zomer kwam ten einde, en nu, terwijl het licht een doorschijnende glans krijgt en de eerste windvlagen van de herfst rimpels trekken op het wateroppervlak, worden veranderingen zichtbaar in de beesten. Er komen gouden haren te voorschijn, eerst her en der verspreid, een toevallig ontkiemen van een laat gewas. Geleidelijk doemt een heel weefsel van voelsprieten op uit de kortere beharing, tot uiteindelijk de gehele vacht een gouden glans heeft gekregen. Van begin tot einde duurt het niet meer dan een week voor dit ritueel zijn beslag heeft gekregen. Ze beginnen hun gedaanteverwisseling bijna tegelijkertijd; bijna meteen zijn ze ermee klaar. Binnen een week is elk dier volledig getransformeerd tot een beest van goud. Wanneer de och-tendzon opkomt en opnieuw haar gouden stralen over de wereld werpt, is de herfst neergedaald over de aarde.

Alleen die ene lange hoorn die uit het midden van hun voorhoofd steekt blijft wit, van de basis tot de slanke punt. Hij doet minder aan een hoorn denken dan aan een gebroken bot dat door de huid is gedrongen en is blijven vastzitten. Afgezien van het wit van hun hoorn en het blauw van hun ogen zijn de beesten van goud. Ze schudden hun kop alsof ze een nieuw kostuum passen, steken hun hoorn omhoog naar het hoge uitspansel van de herfst. Ze waden de rivieren in; ze strekken hun nek uit om te eten van de rode bessen die de herfst zo gul verschaft.

Wanneer de schemering over de Stad valt, beklim ik de Wachttoren op de Westmuur om te zien hoe de Poortwachter op de hoorn blaast om de beesten bijeen te drijven. Eén lange toon, daarna drie korte – dat is het voorgeschreven signaal. Steeds wanneer ik de hoorn hoor, sluit ik mijn ogen en laat ik de zachte tonen door me heen vloeien. Ze lijken op geen enkele andere. Het signaal gaat uit en zoekt als een bleke, doorzichtige vis zijn weg door de duistere straten, door overdekte, met keien geplaveide steegjes, voorbij de omwallingen van huizen en de stenen muren naast de wandelpaden langs de Rivier. Alles wordt opgenomen in het signaal. Het baant zich een weg door onzichtbare, in de lucht zwevende bezinksels van de tijd en dringt kalm door tot in de verste uithoeken van de Stad.

Als de hoorn klinkt, kijken de beesten op, alsof ze reageren op oeroude herinneringen. Alle duizend of meer nemen ze meteen dezelfde houding aan en tillen hun kop op in de richting van het signaal. Sommige houden eerbiedig op met het kauwen van de bladeren van de bremstruiken, andere blijven met hun hoeven stilstaan op de keien, weer andere ontwaken uit hun sluimer in dat laatste stukje zon; allemaal steken ze hun kop in de lucht.

Gedurende dat ene ogenblik beweegt er niets, behalve hun gouden haar dat wuift in de avondbries. Wat gaat er op dat moment in ze om? Waar kijken ze naar? Met hun kop allemaal in dezelfde richting, starend in de ruimte, blijven de beesten doodstil in dezelfde houding staan. Hun oren onbeweeglijk gespitst, luisterend naar het geluid tot de wegstervende echo’s zich oplossen in de schemering. Dan opeens, alsof de een of andere herinnering ze wenkt, staan de beesten op en lopen in dezelfde richting. De betovering is verbroken en de straten weergalmen van het geluid van talloze hoeven. Ik stel me schuimwolken voor die van onder de grond oprijzen, de stegen vullen, over de huismuren stijgen, zelfs de Klokkentoren overspoelen.

Maar als ik mijn ogen open verdwijnen de wolken schuim onmiddellijk. Het zijn alleen maar hoefslagen, en de Stad is onveranderd. De beesten stromen als een rivier door de met keien geplaveide straten, buigen in colonnes herwaarts en derwaarts af. Er is geen dier dat vooraan loopt, geen dier dat leidt. De beesten volgen hun onuitgesproken koers met neergeslagen ogen en trillende schouders. Toch bestaat er tussen de beesten een onverbrekelijke innerlijke band, een onuitwisbare intimiteit van herinneringen die allang uit hun blik zijn verdwenen.

Ze komen aan vanuit het noorden, steken de Oude Brug over naar de zuidelijke oever, waar ze op soortgenoten stuiten die uit het oosten komen, lopen langs de Kanalen door de Industriële Sector, slaan af in westelijke richting en gaan achterelkaar een doorgang onder een metaalgieterij binnen, waarna ze voorbij de voet van de Westelijke Heuvel weer te voorschijn komen. Daar op de hellingen sluiten de oude en de heel jonge beesten zich bij ze aan, de beesten die niet ver van de Poort kunnen afdwalen en op de stoet staan te wachten. Hier verandert de kudde van richting en gaat over de Westbrug naar het noorden tot de beesten bij de Poort komen.

Zodra de eerste dieren zijn komen aanlopen, opent de Poortwachter de Poort. De stevige, zware deuren zijn versterkt met dikke horizontale ijzeren banden. De deuren zijn zo’n vijf meter hoog en aan de bovenkant voorzien van een dichte rij spitse punten. De Poortwachter zwaait de massieve rechterdeur moeiteloos naar zich toe en drijft vervolgens de kudde door de Poort naar buiten. De even massieve linkerdeur gaat nooit open. Als alle dieren naar buiten zijn gedreven, sluit de Poortwachter de rechterdeur weer en laat hij de grendel zakken.

Deze Westpoort is bij mijn weten de enige plaats waar iemand de Stad kan binnengaan of verlaten. De gehele gemeenschap wordt omringd door een enorme Muur, bijna tien meter hoog, die alleen voor vogels geen belemmering vormt.

Als de ochtend aanbreekt opent de Poortwachter de Poort opnieuw, blaast op de hoorn en laat de beesten binnen. Als ze terug zijn in het domein, sluit hij de deur en doet de grendel erop.

‘Eigenlijk is de grendel niet nodig,’ legt de Poortwachter me uit. ‘Ik ben de enige die sterk genoeg is om zo’n zware poort te openen. Zelfs als een paar mensen het samen proberen, lukt het niet. Maar regels zijn regels.’

De Poortwachter trekt zijn wollen muts diep over zijn voorhoofd en doet er verder het zwijgen toe. De Poortwachter is een reus van een man, dikhuidig en gespierd, groter dan ik ooit heb gezien. Zijn hemd zou vermoedelijk openscheuren als hij zijn spieren spande. Op gezette tijden sluit hij zijn ogen en zinkt weg in een diepe stilte. Ik weet niet of hij bevangen wordt door melancholie, of dat dit eenvoudig de schakelaar is van een intern mechanisme. Als de stilte hem eenmaal omsluit kan ik niets zeggen tot hij weer bij zinnen komt. Wanneer hij langzaam zijn ogen weer opendoet kijkt hij me wezenloos aan, terwijl de vingers van zijn handen vaag in zijn schoot bewegen alsof ze willen raden waarom ik besta, hier in zijn aanwezigheid.

‘Waarom drijft u de beesten ’s avonds bijeen en laat u ze buiten de muren rondlopen als u ze ’s morgens toch weer binnenlaat?’ vraag ik de Poortwachter zodra hij zich bewust is van zijn omgeving.

De Poortwachter staart me aan zonder een spoor van emotie.

‘Zo doen we dat,’ zegt hij, ‘en zo gaat dat. Net zoals de zon opkomt in het oosten en ondergaat in het westen.’

Behalve met het openen en sluiten van de Poort schijnt de Poortwachter zijn tijd door te brengen met het slijpen van gereedschap. Het Poortwachtershuis ligt vol met allerlei bijlen, dissels en messen, zodat al zijn vrije ogenblikken worden besteed aan het wetten ervan op zijn slijpsteen. Het geslepen ijzer krijgt een onnatuurlijke weerschijn, bevroren wit, glanzend van binnenuit.

Als ik naar de rijen gereedschap kijk, glimlacht de Poortwachter tevreden en volgt aandachtig mijn blik.

‘Voorzichtig, als je er maar even aankomt kun je je al snijden,’ zegt de Poortwachter, terwijl hij met een dikke vinger naar zijn arsenaal wijst.

‘Het is geen speelgoed. Ik heb ze allemaal zelf gemaakt, heb al het smeedwerk zelf gedaan. Ik was smid en dat is het resultaat van mijn arbeid. Ze liggen goed in de hand en zijn perfect in balans. Het is niet gemakkelijk om een steel te vinden die bij het blad past. Hier, pak eens aan. Maar pas op dat je je niet snijdt.’

Ik til de kleinste bijl van het gereedschap dat op tafel ligt op en zwaai ermee door de lucht. Inderdaad, bij de geringste polsbeweging – al bijna voor ik eraan denk – reageert het geslepen metaal als een getrainde jachthond. De Poortwachter heeft reden om trots te zijn.

‘De steel heb ik ook zelf gemaakt. Daar heb ik essenhout van tien jaar oud voor gebruikt. Sommige mensen gebruiken liever ander hout, maar ik heb het liefst tien jaar oud essenhout. Niet jonger, niet ouder. Na tien jaar zijn de vezels het best. Sterk en vochtig, heel buigzaam. Ik haal mijn essenhout uit de Oostelijke Bossen.’

‘Waar heeft u in vredesnaam zoveel messen voor nodig?’

‘Voor verschillende dingen,’ zegt de Poortwachter. ‘’s Winters gebruik ik ze het meest. Wacht tot het winter is, dan kan ik het je laten zien. De winter duurt hier knap lang.’

Er is buiten de Poort een plaats voor de beesten. Een omheinde ruimte waar ze ’s nachts slapen en waar een beekje doorheen stroomt, zodat ze kunnen drinken. Verderop staan appelbomen, zover het oog reikt, enorme beboste zeeën die zich eindeloos uitstrekken.

‘Jij bent de enige die naar de dieren kijkt,’ zegt de Poortwachter. ‘Maar je bent hier nog maar pas. Zodra je hier ingeburgerd bent, krijgt alles zijn vaste plaats. Dan raak je je belangstelling voor de beesten kwijt. Dat overkomt iedereen. Behalve één week in het begin van het voorjaar.’

Gedurende één week in het begin van het voorjaar, zegt de Poortwachter tegen me, beklimmen de mensen de Wachttoren om de beesten te zien vechten. Dat is de tijd waarin de mannetjes door hun instinct gedwongen worden om de strijd met elkaar aan te binden, nadat ze zich hebben ontdaan van hun wintervacht, een week voor de vrouwtjes jongen werpen. Ze worden zo woest en brengen elkaar zulke zware verwondingen toe dat je je gewoon niet kunt voorstellen hoe vreedzaam ze meestal zijn.

Deze herfstbeesten staan stil en ineengedoken bijeen, hun lange gouden vacht stralend in de zonsondergang. Onbeweeglijk, als standbeelden op hun sokkel, wachten ze met opgeheven kop tot de laatste zonnestralen van de dag wegzinken in de appelbomen. Als de zon eindelijk verdwenen is en de duisternis van de nacht zich over ze uitspreidt, laten de beesten hun kop zakken, leggen hun ene witte hoorn op de aarde en sluiten hun ogen.

Zo eindigt één dag in de Stad.

3

Regenkleding, Hekelingen, wassen

Ik werd binnengeleid in een groot, leeg vertrek. De muren waren wit, het plafond was wit, het tapijt mokkabruin – allemaal designerkleuren. Ja, zelfs in wit heb je smaakvolle tinten en platvloerse tinten, tinten die net zo goed niet wit zouden kunnen zijn.

De matglazen ramen blokkeerden elk zicht op de buitenwereld, maar het licht dat erdoorheen schemerde kon alleen zonlicht zijn. Wat betekende dat we ergens boven de grond zaten. De lift was dus inderdaad omhooggegaan. Dat stelde me gerust: het was toch zoals ik me had voorgesteld.

De vrouw gebaarde dat ik plaats moest nemen op de leren bank midden in de kamer. Ik gehoorzaamde en sloeg mijn benen over elkaar, waarna zij via een andere deur naar buiten ging.

De kamer was zeer spaarzaam gemeubileerd. Voor de bank stond een lage salontafel met daarop een asbak van keramiek, een aansteker en een sigarettenkoker. Ik knipte de sigarettenkoker open; hij was leeg. Aan de muren geen schilderij, geen kalender, geen foto. Nogal kaal.

Naast het raam stond een groot bureau. Ik kwam overeind van de bank en liep naar het raam, in het voorbijgaan het bureau inspecterend. Een solide geval met een dik bovenblad en ruime laden aan weerszijden. Op het bureau een lamp, drie ballpoints en een agenda, met daarnaast een handvol paperclips. De agenda lag open op de datum van vandaag.

In een hoek van de kamer stonden drie doodgewone stalen bergkasten, die volledig uit de toon vielen bij de rest van het interieur. Fantasieloos fabrieksspul. Als het aan mij had gelegen had ik iets eleganters genomen, speciaal ontworpen garderobekasten bijvoorbeeld. Maar mij werd niets gevraagd. Ik was hier om een opdracht uit te voeren, en grijze stalen bergkasten of een lichtroze jukebox, dat ging mij niet aan.

In de muur links van me zat een ingebouwde kast met een harmonicadeur ervoor. Dat was het laatste object van welke aard dan ook in de kamer. Er was geen boekenkast, geen klok, geen telefoon, geen puntenslijper, geen brievenbakje, geen karaf met water. Wat voor soort kamer was dit in vredesnaam? Ik keerde terug naar de bank, sloeg mijn benen weer over elkaar en geeuwde.

Tien minuten later verscheen de vrouw weer. Zonder ook maar een blik in mijn richting deed ze een van de bergkasten open en haalde er een armvol glimmend zwart materiaal uit, dat ze naar de salontafel bracht.

Het zwarte materiaal bleek een oliejas en een paar laarzen te zijn. En het geheel werd bekroond met een beschermende bril, zoals piloten in de Eerste Wereldoorlog droegen. Ik had geen flauw idee waar dit allemaal voor diende.

De vrouw zei iets, maar haar lippen bewogen zo snel dat ik het niet kon volgen.

‘Eh… neem me niet kwalijk. Ik ben nog maar een beginneling in het liplezen,’ zei ik.

Ditmaal bewoog ze haar lippen langzaam en doelbewust: ‘Trek dit over je kleren aan, alsjeblieft.’

Eigenlijk had ik het liever niet gedaan, maar het zou meer moeite hebben gekost om te protesteren, dus ik zweeg en deed wat me gezegd werd. Ik trok mijn sportschoenen uit en stapte in de laarzen, liet me toen in de oliejas glijden. Hij woog als lood en de laarzen waren een paar maten te groot, maar wat moest ik anders? De vrouw kwam voor me staan, knoopte mijn oliejas dicht en trok de capuchon over mijn hoofd. Daarbij streek haar voorhoofd langs de punt van mijn neus.

‘Lekker luchtje,’ complimenteerde ik haar met haar eau de toilette.

‘Dank je,’ zei ze geluidloos, terwijl ze de drukknopen van de capuchon dichtdeed tot vlak onder mijn neus. Daarna kwam over de capuchon nog de beschermende bril. En daar stond ik dan, helemaal opgedirkt en allemaal voor niets, dat dacht ik tenminste.

Op dat moment trok ze de kastdeur open, nam me bij de hand en duwde me naar binnen. Ze deed het licht aan en trok de deur achter zich dicht. Binnen zag het eruit als elke willekeurige klerenkast, maar dan zonder kleren. Alleen hangertjes en mottenballen. Het was waarschijnlijk niet eens een klerenkast. Wat kon er anders voor reden zijn om me als een mummie in te pakken en in een kast te persen?

De vrouw gaf een rukje aan een metalen uitsteeksel in de hoek en daarop ging een deel van de achterwand naar binnen toe open, omhoogklappend als het kofferdeksel van een kleine personenauto. Achter de opening was het pikzwart, maar ik voelde een kille, vochtige luchtstroom. Er was ook het doffe gedreun van water te horen.

‘Er is daar een rivier,’ leek ze te zeggen. Het geluid van het water wekte de indruk dat ze simpelweg werd overstemd door het lawaai. Op de een of andere manier begreep ik wat ze zei. Raar.

‘Stroomopwaarts is er een grote waterval waar je recht onderdoor gaat. Daarachter ligt grootvaders laboratorium. Alles zal je duidelijk worden als je daar eenmaal bent.’

‘Als ik daar eenmaal ben? Wacht je gróótvader op me?’

‘Dat klopt,’ zei ze, terwijl ze me een grote waterdichte zaklamp met een draagriem overhandigde. De totale duisternis in stappen vond ik niet bepaald een pretje, maar ik raapte al mijn moed bij elkaar en zette één voet in het gapende gat. Ik boog diep voorover om mijn hoofd en schouders erdoor te krijgen en trok mijn andere voet bij. Met die logge regenkleding aan bleek dat geen eenvoudige opgave. Ik draaide me om en keek door mijn bril naar de mollige vrouw die in de kast stond. Ze zag eruit om te stelen.

‘Wees voorzichtig. Je moet bij de rivier blijven en geen zijpaden in gaan,’ waarschuwde ze, bukkend om naar me te turen.

‘Rechtdoor, waterval?’ schreeuwde ik.

‘Rechtdoor, waterval,’ herhaalde ze.

Bij wijze van experiment vormde ik met mijn lippen het woord ‘sela’. Dit leverde me een glimlach en een ‘sela’ van haar op voordat ze het wandpaneel dichtsloeg.

Van het ene moment op het andere werd ik in duisternis gehuld, zonder één sprankje licht. Ik zag letterlijk geen hand voor ogen. Ik stond er verwezen bij, alsof ik een klap met een stomp voorwerp had gekregen, overweldigd door het beangstigende besef dat ik volslagen hulpeloos was. Ik was een kliekje, verpakt in zwart plastic en in de koelkast gestopt. Even dreigden mijn benen het te begeven.

Ik tastte naar de schakelaar van de zaklamp en liet een welkome lichtstraal recht vooruit door het niets schijnen. Ik richtte het licht op mijn voeten, probeerde me toen langzaam te oriënteren. Ik stond op een betonnen platform van drie bij drie meter dat uitstak boven een peilloze leegte. Geen hekje, geen omheining. Dat had ze wel even mogen zeggen, mopperde ik, een tikkeltje geschrokken.

Tegen de rand van het platform stond een aluminium ladder waarlangs je omlaag kon. Ik hing de riem van de zaklamp kruiselings over mijn borst en begon aan de afdaling, met één glibberige sport tegelijk.

Hoe lager ik kwam, hoe harder en duidelijker het geluid van het water werd. Wat was dit allemaal? Een kast in een kantoorgebouw met in de diepte een rivier? En midden in Tokio!

Hoe meer ik erover nadacht, hoe ongeruster ik werd. Eerst die griezelige lift, toen die vrouw die sprak zonder ooit iets te zeggen, nu dit ontspannen uitstapje. Misschien had ik de opdracht moeten afwijzen en naar huis moeten gaan. Maar nee, hier was ik, op weg naar de bodem van de afgrond. En waarom? Beroepstrots? Of kwam het door de mollige vrouw in het roze mantelpak? Oké, ik geef toe: ze had indruk op me gemaakt, en nu moest ik doorgaan met deze onzin.

Twintig sporten lager bleef ik staan om op adem te komen, en daarna waren het nog achttien sporten naar de grond. Beneden scheen ik behoedzaam met mijn lamp over de vlakke stenen ondergrond en ontdekte voor me de rivier. Het water rimpelde in de lichtstraal. De stroming was snel, maar ik kon geen indruk krijgen van de diepte of zelfs de kleur van het water. Het enige wat ik kon zeggen was dat het van links naar rechts stroomde.

Terwijl ik de grond rond mijn voeten bescheen, baande ik me langzaam een weg stroomopwaarts. Zo nu en dan had ik kunnen zweren dat er vlakbij iets bewoog, maar ik zag niets. Alleen de loodrecht uitgehouwen rotswanden aan weerszijden van de rivier. Ik was waarschijnlijk een beetje schichtig door het donker.

Na een minuut of vijf lopen werd de zoldering lager, althans aan de echo te horen. Ik richtte de straal van mijn zaklamp omhoog, maar kon boven me niets onderscheiden. Het volgende dat ik zag waren een soort tunnels die aan weerszijden aftakten, precies zoals de vrouw had gewaarschuwd. Het waren niet zozeer zijpaden als wel spleten in de rotswand, waaruit wateraders sijpelden die uitkwamen in de rivier. Ik liep erheen en scheen met mijn zaklamp in een van de spleten. Een zwart gat dat verderop groter werd, veel groter. Zeer uitnodigend.

Met de zaklamp stijf in mijn rechterhand geklemd haastte ik me stroomopwaarts als een vis halverwege de evolutie. De stenen bodem was nat, dus ik moest voorzichtig lopen. Als ik nu uitgleed of mijn zaklamp kapot liet vallen, was ik er geweest.

Al mijn aandacht was op mijn voeten gericht. Toen ik toch even opkeek zag ik een licht naderen, niet meer dan zeven of acht meter verder. Ik knipte onmiddellijk de zaklamp uit. Ik tastte in de oliejas naar mijn mes en deed het open, volmaakt beschermd door het donker en het gebulder van het water.

Op het moment dat ik mijn zaklamp uitknipte, verstarde het gelige schijnsel tot een roerloze stip. Daarna zwierde het in een boog rond en beschreef twee grote cirkels in de lucht. Dit scheen een teken te zijn: ‘Alles in orde, geen zorgen.’ Desondanks bleef ik op mijn hoede en wachtte tot de tegenpartij in actie kwam. Even later begon het licht naar me toe te komen, deinend door de ruimte als een gigantische glimworm die aan een hoger brein was gekoppeld. Ik staarde ernaar, het mes in mijn rechterhand geklemd, de uitgeknipte zaklamp in mijn linkerhand.

Amper drie meter voor me kwam het licht tot stilstand. Het bewoog omhoog en omlaag. Het was zwak. Uiteindelijk drong het tot me door dat het een gezicht trachtte te verlichten. Het gezicht van een man die dezelfde idiote bril en oliejas droeg als ik. In zijn hand hield hij het licht, een lantaarntje zoals in kampeerwinkels wordt verkocht. Hij stond boven het lawaai van het water uit tegen me te schreeuwen, maar ik kon hem niet verstaan; en omdat het te donker was, lukte het ook niet met liplezen.

‘…ing behalve die… tijd. Of je zou… in dat opzicht, want…’ leek de man te zeggen. Geen touw aan vast te knopen. Maar hij scheen geen bedreiging te vormen, dus ik deed mijn zaklamp weer aan en bescheen mijn gezicht, terwijl ik een vinger tegen mijn oor legde om aan te geven dat ik hem nauwelijks kon horen.

De man knikte een paar keer, zette toen zijn lantaarn neer en tastte met beide handen in zijn zakken. Plotseling bedaarde het gebulder om me heen, alsof het tij afliep. Ik dacht dat ik van mijn stokje ging. In de verwachting dat ik flauw zou vallen – hoewel ik geen idee had waarom – zette ik me schrap.

Seconden verstreken. Ik stond nog steeds. Sterker nog, ik voelde me prima. Het lawaai van het water was echter verflauwd.

‘Ik kwam je alvast tegemoet,’ zei de man. Volmaakt duidelijk.

Ik schudde mijn hoofd, stopte de zaklamp onder mijn arm, klapte het mes dicht en borg het op. Dit werd weer zo’n dag, ik voelde het aankomen.

‘Wat is er met het geluid gebeurd?’ vroeg ik de man.

‘O ja, het geluid. Het was hard, hè? Ik heb het zachter gezet. Neem me niet kwalijk, hoor. Zo is het beter, hè?’ zei de man, herhaaldelijk knikkend. Het gebulder van de rivier was nu het gekabbel van een beekje. ‘Nou, zullen we dan maar?’ zei hij terwijl hij zich abrupt omdraaide, waarna hij met zekere passen terug begon te lopen. Ik volgde, met mijn zaklamp schijnend waar hij liep.

‘U heeft het geluid zachter gezet? Dan is het zeker kunstmatig?’

‘Helemaal niet,’ zei de man. ‘Het is een natuurlijk geluid, hoor.’

‘Maar hoe zet je een natuurlijk geluid zachter?’ vroeg ik.

‘Strikt genomen zet ik het niet zachter,’ antwoordde de man. ‘Ik haal het weg.’

Nou, het zou wel, als hij het zei. Ik liep door zonder iets te zeggen. Alles was heel vredig nu hij het rumoer van het water tot bedaren had gebracht. Ik kon zelfs het zuigende geluid van mijn rubberlaarzen horen. Van boven kwam er een eigenaardig gekners alsof iemand kiezelstenen tegen elkaar wreef. Twee, drie keer, toen hield het op.

‘Ik merkte dat die Hekelingen hier rondslopen. Ik maakte me zorgen, daarom kwam ik je halen. Eigenlijk horen Hekelingen zo ver niet te komen, maar dat soort dingen gebeurt soms. Echt een probleem,’ zei de man.

‘Hekelingen?’ zei ik.

‘Ik wed dat zelfs iemand als jij het niks leuk zou vinden om hier beneden een Hekeling tegen het lijf te lopen, wat?’ zei de man, uitbarstend in bulderend gelach.

‘Vast niet,’ zei ik. Hekeling of wat dan ook, ik had geen zin in een ontmoeting in het stikdonker.

‘Daarom kwam ik je halen,’ herhaalde de man. ‘Die Hekelingen deugen niet.’

‘Heel vriendelijk van u,’ zei ik.

We liepen verder tot we binnen gehoorsafstand kwamen van iets wat klonk als een kraan die wagenwijd openstond. De waterval. Ik hoefde maar even met mijn zaklamp te schijnen om te zien dat het geen niemendalletje was. Als het geluid niet zachter was gezet, zou horen en zien je vergaan zijn. Ik liep naar voren, mijn bril nat van het stuivende water.

‘Hier gaan we onderdoor, ja toch?’ vroeg ik.

‘Dat klopt, jongen,’ zei de man. En zonder verdere uitleg liep hij recht de waterval in en verdween. Ik kon weinig anders doen dan ook recht de waterval in lopen.

Gelukkig bleek onze route door een ‘droog’ gedeelte van de waterval te gaan, maar dit werd te gek. Zelfs helemaal ingepakt in mijn regenkleding raakte ik doorweekt onder gordijnen van water. En dan te bedenken dat de man dit elke keer moest doen als hij het laboratorium in of uit wilde. Het was ongetwijfeld om veiligheidsredenen, maar er moest een elegantere manier zijn.

Binnen in de waterval struikelde ik en sloeg met mijn knieschijf tegen een steen. Nu het geluid zachter was gezet, raakte ik in de war door de discrepantie tussen de weggedraaide geluiden en de realiteit waardoor ze zouden zijn voortgebracht als ze hoorbaar waren geweest. Waarmee ik zeggen wil dat een waterval ook moet klinken als een waterval.

Aan het andere eind van de waterval was een grot die amper groot genoeg was voor één persoon. Precies in het midden zat een ijzeren deur. De man haalde een soort miniatuur-rekenmachientje uit zijn zak, stak het in een gleuf en manoeuvreerde er een beetje mee tot de deur geluidloos naar binnen openging.

‘Zo, we zijn er. Ga voor,’ zei de man. Hij stapte na mij naar binnen en deed de deur op slot. ‘Moeizaam tochtje, wat?’

‘Nee, eh… het was niet…’

De man lachte, een jolige ho-ho-holach. De lantaarn hing aan een koord om zijn hals en hij had zijn bril en capuchon nog op.

De ruimte die we waren binnengegaan leek op de kleedkamer in een zwembad, met op de planken aan de muur zo’n zes stuks van dezelfde uitrusting die wij aanhadden. Ik deed mijn bril af en wrong me uit de oliejas, drapeerde die over een hangertje en zette toen mijn laarzen op een plank. De zaklamp hing ik aan een haak.

‘Excuus voor alle overlast,’ zei de man verontschuldigend, ‘maar we kunnen geen loopje nemen met de veiligheid. We moeten de noodzakelijke voorzorgsmaatregelen treffen. Buiten liggen er individuen op ons te loeren.’

‘Hekelingen?’ opperde ik.

‘Wis en zeker. En die Hekelingen, mocht je het weten willen, zijn de enigen niet,’ zei de man, bij zichzelf knikkend. Daarop bracht hij me naar een zitkamer die achter de kleedkamer lag. Ontdaan van zijn oliejas bleek mijn gids een gemoedelijke oude baas te zijn. Kort en gezet; niet zozeer dik als wel stevig gebouwd. Hij had een gezonde kleur op zijn gezicht en toen hij zijn gewone bril opzette, met een montuur zonder randen, was hij het evenbeeld van een belangrijke vooroorlogse politieke figuur.

Hij gebaarde dat ik op de leren bank moest gaan zitten, terwijl hij zelf achter het bureau plaatsnam. Deze kamer zag er precies eender uit als de andere kamer. Het tapijt, de muren, de verlichting, alles was hetzelfde. Op het tafeltje voor de bank een identiek rookstel, op het bureau een identieke agenda en een identieke verzameling paperclips. Was ik in een kringetje rondgeleid en teruggebracht naar dezelfde kamer? Misschien wel, misschien niet. Moeilijk om je precies de plaats van elke paperclip te herinneren.

De oude man bekeek me eens. Daarna pakte hij een paperclip en boog die open om ermee langs een nagelriem te schrapen. De nagelriem van zijn linkerwijsvinger. Toen hij klaar was deponeerde hij de rechtgebogen paperclip in de asbak. Als ik ooit ge-reïncarneerd word, bedacht ik, laat ik er dan voor zorgen dat ik niet terugkom als paperclip.

‘Volgens mijn informatie zijn die Hekelingen dikke maatjes met de Semiotecs,’ zei de oude man. ‘Niet dat ze onder één hoedje spelen, dat niet. Hekelingen zijn te wantrouwig, en zo’n Semiotec heeft zijn eigen plannen al tijden van tevoren uitgestippeld. Dus de samenwerking zal wel heel beperkt blijven. Toch voorspelt het niet veel goeds. Het feit dat er Hekelingen rondspoken in deze buurt, waar helemaal geen Hekelingen horen te zijn, geeft wel aan hoe erg het is. Als het zo doorgaat, wemelt het hier straks dag en nacht van de Hekelingen. En dan kom ik echt in de problemen.’

‘Zeker,’ beaamde ik, ‘zeker.’ Ik had niet het flauwste idee wat voor types die Hekelingen waren, maar als ze om wat voor reden dan ook gemene zaak hadden gemaakt met de Semiotecs, zag het er voor mij ook niet al te rooskleurig uit. Dat wil zeggen, in de strijd tussen onze kant en de Semiotecs was al sprake van een wankel evenwicht, en bij het minste of geringste kon de hele zaak uit het lood slaan. Om te beginnen wist ik niet dat die Hekelingen bestonden, maar zij wisten wel dat ik bestond. Dat was al een punt in hun voordeel. Natuurlijk zat het er dik in dat een lagere freelance medewerker zoals ik onkundig was van het bestaan van Hekelingen, terwijl de Bazen aan de top waarschijnlijk al tijden op de hoogte waren.

‘Nou, laten we aan de slag gaan als jij geen bezwaar hebt,’ zei de oude man.

‘Vanzelfsprekend,’ zei ik.

‘Ik heb gevraagd of ze hun knapste Calcutec wilden sturen, en dat schijn jij te zijn. Iedereen geeft hoog van je op. Je kent de kneepjes van het vak, je hebt pit, je levert knap werk. Afgezien van een zeker gebrek aan teamgeest valt er niks op je aan te merken.’

‘Dat zal wel overdreven zijn,’ zei ik.

De oude man bulderde weer van het lachen. ‘En teamgeest is maar bijzaak. Pit, daar komt het op aan. Je wordt geen eerste klas Calcutec zonder een flinke dosis lef! Daar heb je dat hoge salaris aan te danken, wat?’

Opnieuw gebulder. Daarna leidde de oude man me een aangrenzend werkvertrek binnen.

‘Ik ben bioloog,’ zei hij. ‘Maar het woord biologie dekt bij lange na niet alles wat ik doe. Dat loopt van neurofysiologie tot akoestiek en van linguïstiek tot vergelijkende godsdienstwetenschap. Geen kattenpis, al zeg ik het zelf! Momenteel doe ik onderzoek naar het zoogdierverhemelte.’

‘Verhemelte?’

‘De mond, jongen. De bouw van de mond. Hoe de mond werkt en geluid voortbrengt en meer van dat soort dingen. Kijk hier maar eens naar.’

Waarop hij een wandschakelaar aanknipte en de lichten in het lab aangingen. Het hele achterste gedeelte van de ruimte hing vol planken, met daarop rijen schedels. Giraf, paard, panda, muis, elke denkbare zoogdiersoort. Er waren zeker drie- à vierhonderd schedels. Uiteraard ook schedels van mensen. Kaukasisch, Negroïde, Aziatisch, Indiaans, van elk een mannelijk en een vrouwelijk exemplaar.

‘Ik heb de walvis en de olifant beneden in de bergruimte. Een hoop plaats nemen die in,’ zei de oude man.

‘Ja, dat zal wel,’ zei ik. Een paar walvisschedels en het huis is te klein.

Bij alle schedels was de mond opengesperd, een koor klaar voor inspectie; allemaal staarden ze met lege oogkassen naar de tegenoverliggende muur. Onderzoeksexemplaren of niet, de sfeer in het vertrek was niet bepaald gezellig. Op andere planken, zij het niet in zulke grote aantallen als de schedels, stonden glazen potten met tongen en oren en lippen en slokdarmen.

‘Wat vind je ervan? Een hele verzameling, hè?’ glunderde de oude man. ‘De een verzamelt postzegels, de ander grammofoonplaten. Ik verzamel schedels. Ieder zijn meug, wat jij?’

‘Eh, ja.’

‘Van jongs af aan heb ik al belangstelling voor zoogdierschedels, en ik heb de collectie stukje bij beetje opgebouwd. Een kleine veertig jaar ben ik er al mee bezig. Het decoderen van de schedels heeft me meer tijd gekost dan ik ooit voor mogelijk had gehouden. Levende wezens van vlees en bloed zouden gemakkelijker te doorgronden zijn geweest. Dat weet ik wel zeker. Goed, natuurlijk, zo’n jonge gast als jij is waarschijnlijk meer geïnteres-seerd in het vleselijke en nergens anders in, wat?’ lachte de oude man. ‘Mij heeft het dertig jaar gekost om zover te komen dat ik de geluiden die botten maken kan horen. Dertig jaar, dat is een hele tijd.’

‘Geluiden?’ zei ik. ‘Brengen botten geluid voort?’

‘Wis en zeker,’ zei de oude man. ‘Ieder bot heeft zijn eigen geluid. Dat is de verborgen taal van botten. En ik bedoel dat niet in overdrachtelijke zin. Botten spreken letterlijk. Mijn onderzoek is erop gericht die taal te ontcijferen en vervolgens kunstmatig beheersbaar te maken.’

De details ontgingen me, maar als het waar was wat de oude man zei, dan kon hij nog wel even voort. ‘Zeer waardevol onderzoek,’ zei ik ongevraagd.

‘Reken maar,’ zei de oude man met een knikje. ‘Daarom zitten die types allemaal te azen op mijn resultaten. De zaak is uitgelekt, spijtig genoeg. Allemaal willen ze mijn onderzoek gebruiken voor hun eigen doeleinden. Stel bijvoorbeeld dat je de herinneringen die in botten liggen opgeslagen eruit zou kunnen trekken, dan was martelen niet meer nodig. Het enige wat je zou hoeven doen is je slachtoffer een kopje kleiner maken, het vlees van de schedel schrapen, en je hebt de informatie.’

‘Leuk,’ zei ik.

‘Enfin, hoe dan ook, zo ver is het onderzoek nog niet. In dit stadium zou je een duidelijker herinneringsbeeld krijgen door de hersenen eruit te halen.’

‘O.’ De schedel verwijderen of de hersenen verwijderen, wat een verschil.

‘Daarom heb ik jouw diensten ingeroepen. Om te verhinderen dat die Semiotecs mijn onderzoeksgegevens stelen. De beschaving,’ verklaarde de oude man, ‘staat voor een ernstige crisis omdat de wetenschap wordt gebruikt voor kwade doeleinden of voor goede. Ik heb alleen vertrouwen in zuivere wetenschap.’

‘Ik kan niet zeggen dat ik het begrijp,’ zei ik. ‘Ik ben hier voor een zuiver zakelijk doel. Alleen kwamen mijn orders niet van de Systeemcentrale en ook niet van een officiële tussenpersoon. Ze kwamen rechtstreeks van u. Hoogst ongebruikelijk. Erger nog, waarschijnlijk in strijd met de arbeidsvoorschriften. Als het wordt gerapporteerd, kan ik mijn vergunning wel eens kwijtraken. Ik hoop dat u dat begrijpt.’

‘Nou en of,’ zei de oude man. ‘Je hebt wel enige reden tot bezorgdheid. Maar wees gerust, mijn aanvraag is goedgekeurd via de geëigende Systeemkanalen. Alleen de formele procedures zijn achterwege gelaten. Ik heb rechtstreeks contact met je opgenomen om alles geheim te houden. Jij raakt je vergunning niet kwijt.’

‘Kunt u dat garanderen?’

De oude man haalde een ordner te voorschijn en overhandigde me die. Ik bladerde erin. Officiële aanvraagformulieren van het Systeem, dat stond buiten kijf. De papieren, de handtekeningen, alles in orde. ‘Goed dan,’ zei ik, terwijl ik de ordner teruggaf. ‘Ik word dubbel ingeschaald vanwege mijn rang, dat weet u. Dubbel ingeschaald betekent –’

‘Twee keer het standaardtarief, hè? Geen probleem, hoor. Trouwens, bij wijze van bonus wil ik wel drie keer het standaardtarief betalen.’

‘U bent erg goed van vertrouwen, moet ik zeggen.’

‘Dit is een belangrijke opdracht. Bovendien heb ik je al onder de waterval laten doorlopen. Ho-ho-ho.’

‘Mag ik de gegevens dan zien?’ vroeg ik. ‘We kunnen een beslissing nemen over het calculatieschema nadat ik de cijfers heb bekeken. Wie van ons doet de computertabelleringen?’

‘Ik gebruik mijn computer hier. Zorg jij maar voor wat ervoor en erna komt. Tenminste, als je geen bezwaar hebt.’

‘Helemaal niet. Dat bespaart mij een hoop moeite.’

De oude man stond op van zijn stoel en drukte een coördinaat in op de muur achter hem. Een gewone muur, totdat hij openging. Vernuftig. De oude man haalde een andere ordner te voorschijn en sloot de muur. Eenmaal dicht leek het een doodnormale witte muur. Geen speciale kenmerken of zichtbare naden, niets.

Ik keek de zeven bladzijden met getallen vluchtig door. Ongecompliceerde gegevens.

‘Het zal niet al te veel tijd kosten om deze gegevens te wassen,’ zei ik. ‘Bij dit soort infrequente getallenreeksen is een tijdelijke overbrugging vrijwel uitgesloten. Theoretisch bestaat die mogelijkheid natuurlijk altijd. Maar de syntactische geldigheid zou niet te bewijzen zijn, en zonder zo’n bewijs kun je de fouten niet identificeren. Alsof je zonder kompas door de woestijn probeert te trekken. Misschien zou Mozes het kunnen.’

‘Mozes is zelfs door de zee getrokken.’

‘Dat was vroeger. Bij mijn weten is er nog nooit een Semiotec in geslaagd op dit niveau illegaal toegang te verkrijgen.’

‘Je bedoelt dat een enkelvoudige conversietrap voldoende is, hè?’

‘Een dubbele conversietrap is te riskant. Het zou de mogelijkheid van een tijdelijke overbrugging daadwerkelijk tot nul reduceren, maar op dit moment is het nog een sprong in het duister. Trapprocedures missen een degelijke grondslag. Het onderzoek is nog niet voltooid.’

‘Wie zei er iets over een dubbele conversietrap?’ vroeg de oude man, terwijl hij weer met een paperclip in zijn nagelriem wroette. De rechterwijsvinger ditmaal.

‘Wat bedoelt u dan?’

‘Schudden, jongen. Ik heb het over schudden. Ik wil dat je wast en schudt. Daarom heb ik je laten komen. Als het ging om een gewone hersenspoel- en wasoperatie, had ik jou er niet bij hoeven halen.’

‘Ik snap het niet,’ zei ik, terwijl ik mijn benen weer over elkaar sloeg.

‘Wat weet u van schudden? Dat is geheime informatie. Buitenstaanders mogen daar niets van weten.’

‘Nou, ik weet er wel van. Ik heb wat je noemt een open verbindingslijn met de top van het Systeem.’

‘Mooi, stuur dit dan even door uw verbindingslijn. Schudprocedures zijn voorlopig helemaal stilgelegd. Vraag me niet waarom. Blijkbaar het een of andere probleem. Hoe dan ook, schudden is tegenwoordig verboden.’

De oude man gaf me de ordner met aanvraagformulieren weer aan.

‘Kijk eens goed naar de laatste bladzijde. Daar moet ergens toestemming staan voor een schudprocedure.’

Ik sloeg de laatste bladzijde op en liet mijn ogen over de documentatie gaan. Inderdaad, schudpermissie bekrachtigd. Ik las het een paar keer. Officieel. Vijf handtekeningen maar liefst. Wat dachten de Bazen nou eigenlijk? Je graaft een kuil en dan zeggen ze dat je hem dicht moet gooien; gooi je hem dicht, dan dragen ze je op om een kuil te graven. Ze rotzooien altijd maar aan met de man in het veld.

‘Mag ik u vragen om kleurkopieën te maken van alle pagina’s van deze aanvraag? Anders kan ik wel eens lelijk in de knoei komen te zitten.’

‘Best, hoor,’ zei de oude man. ‘Ik maak met alle plezier kopieën voor je. Geen zorgen. Het zit wel snor allemaal. Ik geef je vandaag de helft van je honorarium, en de andere helft wanneer alles binnen is. Akkoord?’

‘Mij best. Dan moet ik nu maar met het wassen beginnen. Als ik klaar ben neem ik de gegevens mee naar huis en schud ze daar. Schudden vereist speciale voorzorgsmaatregelen. Na afloop breng ik de geschudde gegevens weer terug.’

‘Twaalf uur ’s middags, vier dagen na nu. Het mag niet later.’

‘Tijd zat.’

‘Alsjeblieft, jongen, wees in geen geval te laat,’ zei de oude man smekend. ‘Als je te laat bent gaat er iets vreselijks gebeuren.’

‘Vergaat dan de wereld?’ grapte ik.

‘In zekere zin,’ zei de oude man, ‘ja.

’‘Deze keer niet. Ik kom nooit te laat,’ zei ik. ‘Zo, als het niet te veel gevraagd is, kan ik dan alstublieft wat ijswater krijgen en een thermosfles met hete zwarte koffie? En misschien een hapje van het een of ander. Ik heb zo’n gevoel dat dit een langdurig karwei gaat worden.’

Ik had het goed gevoeld. Het was een langdurig, vermoeiend karwei. De getallen zelf waren het spreekwoordelijke fluitje van een cent, maar met zoveel medebepalende sprongfuncties kostten de tabelleringen veel meer werk dan op het eerste gezicht nodig leek. Ik voer de onbewerkte gegevens in mijn rechterhersenhelft in, en nadat ik ze heb omgezet via een tekensysteem van een totaal andere orde breng ik ze over naar mijn linkerhersenhelft, om ze dan uit te voeren als volledig gehercodeerde getallen die ik uittik op papier. Dit wordt wassen genoemd. Zeer gesimplificeerd voorge-steld, natuurlijk. De omzettingscode verschilt per Calcutec. Deze code is grafisch en dus iets totaal anders dan een lijst met aselecte getallen. Met andere woorden, de manier waarop rechter- en linkerhersenhelft gesplitst zijn (bij wijze van spreken natuurlijk; links en rechts zijn nooit echt gescheiden) is bepalend. Als je het zou tekenen, zou het er ongeveer zo uitzien:

Het feit dat de gekartelde randen niet precies in elkaar passen betekent dat het onmogelijk is gegevens weer terug te converteren in hun oorspronkelijke vorm. Desalniettemin kunnen Semiotecs gestolen gegevens soms decoderen door middel van een tijdelijke overbrugging. Dat wil zeggen, ze reproduceren de gekartelde randen holografisch op basis van een analyse van de bewerkte gegevens. Soms lukt dat, soms ook niet. Hoe meer wij Calcutecs onze technieken moderniseren, hoe meer zij hun tegen-technieken moderniseren. Wij beveiligen de gegevens, zij stelen ze. De klassieke strijd tussen de goeden en de slechten.

Semiotecs verhandelen illegaal verkregen gegevens en andere informatie op de zwarte markt en strijken fabelachtige winsten op. Maar wat erger is, de meest waardevolle informatie houden ze voor zichzelf en hun eigen organisatie.

Onze organisatie wordt doorgaans het Systeem genoemd, die van hen de Fabriek. Het Systeem was oorspronkelijk een particulier concern, maar naarmate het belangrijker werd kreeg het een semi-overheidsstatus. Net als bijvoorbeeld de posterijen. Wij Calcutecs, het gewone volk zeg maar, werken als zelfstandigen, min of meer zoals belastingconsulenten of advocaten, maar we hebben een vergunning van de overheid nodig en mogen alleen op-drachten aannemen van het Systeem of van een door het Systeem benoemde officiële tussenpersoon. Hiermee wil men voorkomen dat er door de Fabriek misbruik wordt gemaakt van onze technologieën. Wie zich niet aan deze regel houdt, raakt zijn vergunning kwijt. Ik weet eigenlijk niet of deze preventieve maatregelen wel zin hebben, want elke Calcutec aan wie de bevoegdheden zijn ontnomen komt uiteindelijk bij de Fabriek terecht en gaat ondergronds om een Semiotec te worden.

Over de Fabriek is veel minder bekend. De organisatie is blijkbaar klein begonnen en daarna razendsnel gegroeid. Sommigen spreken van de Gegevensmaffia, en gezien de manier waarop de Fabriek overal weet te infiltreren bestaat er inderdaad een treffende gelijkenis met diverse andere onderwereldorganisaties. Het verschil is dat deze maffia alleen in informatie handelt. Informatie is clean en levert geld op. De Fabriek kiest een computer uit, kraakt die en gaat met alle informatie aan de haal.

Tijdens het wassen dronk ik een hele pot koffie leeg. Eén uur werken, een halfuur rust, met ijzeren regelmaat. Anders raakt de interface tussen rechter- en linkerhersenhelft ontregeld en dan kloppen de resulterende tabelleringen niet.

Tijdens die pauzes van een halfuur maakte ik een praatje met de oude man. Als mijn mond maar in beweging bleef. De beste methode om een vermoeid brein te repolariseren.

‘Wat zijn dit allemaal voor cijfers?’ vroeg ik.

‘Onderzoeksgegevens,’ zei de oude man. ‘De bevindingen van een heel jaar. Numerieke omzettingen van driedimensionale grafisch gesimuleerde afbeeldingen van de schedels en verhemeltes van diverse dieren, gecombineerd met een drieledige stemanalyse. Ik zei al dat het me dertig jaar heeft gekost eer ik zover was dat ik kon afstemmen op de golflengte van ieder bot. Nou, als deze berekening hier compleet is zullen we eindelijk in staat zijn dat geluid eruit te halen – niet empirisch, maar theoretisch.’

‘Wordt het dan mogelijk om het kunstmatig te beheersen?’

‘De spijker op zijn kop,’ zei de oude man.

‘Goed, dus dan kunnen we de zaak kunstmatig beheersen – en wat schieten we daarmee op?’

De oude man likte over zijn bovenlip. ‘Er zou van alles kunnen gebeuren,’ zei hij na een korte stilte. ‘Werkelijk van alles. Ik kan daar niet over gaan uitweiden, maar het zijn dingen waar je je geen voorstelling van kunt maken.’

‘Onder andere klankverwijdering?’

De oude man liet zijn daverende lach weer schallen. ‘Ho-hoho, wat je zegt, jongen. Door het signaal van de menselijke schedel bij te stellen halen we het geluid weg of zetten we het harder. Maar ieder mens heeft een anders gevormde schedel, dus het zal niet lukken om het helemaal weg te halen. Toch kunnen we het wel behoorlijk zacht zetten, wat? Ho-ho-ho. We verbinden het geluidspositief met een geluidsnegatief en laten die twee samen resoneren. Klankverwijdering is maar een van de meer onschuldige toepassingen.’

Onschuldig? Knoeien met de geluidssterkte was al maf genoeg. Hoe zou de rest zijn?

‘Geluid kan zowel uit het spreken als uit het horen worden verwijderd,’ hervatte de oude man. ‘Met andere woorden, we kunnen het geluid van water uit het gehoor wissen, zoals ik daarnet deed, of we kunnen de spraak wissen.’

‘Bent u van plan deze bevindingen openbaar te maken?’

‘Quatsch,’ zei de oude man terwijl hij in zijn handen wreef, ‘waarom zou ik zoiets leuks willen delen met anderen? Ik hou het voor mezelf, voor mijn eigen genoegen.’

De oude man barstte opnieuw in lachen uit. Ho-ho-ho. Hij maakte zelfs mij aan het lachen.

‘Mijn onderzoek is puur voor specialisten. Niemand heeft trouwens enige belangstelling voor akoestiek,’ zei de oude man. ‘Alle geleerde idioten op de hele wereld zouden geen touw kunnen vastknopen aan mijn theorieën als ze het al probeerden.’

‘Dat kan wel zijn, maar de gemiddelde Semiotec is geen idioot. Als het op ontcijferen aankomt zijn het stuk voor stuk genieën. Ze zullen uw resultaten kraken tot op het laatste cijfer.’

‘Weet ik, weet ik. Daarom heb ik al mijn gegevens en procedures achtergehouden, zodat zij hun neus er niet in konden steken. Het gevolg is waarschijnlijk dat zelfs de wetenschappelijke wereld me niet serieus neemt, maar wat dan nog? Quatsch, over honderd jaar zijn al mijn theorieën bewezen. Dat is toch voldoende?’

‘Hmm.’

‘Oké, jongen, alles wassen en schudden.’

‘Jawel meneer,’ zei ik, jawel.’

Het eerstvolgende uur concentreerde ik me op de tabelleringen. Daarna nam ik weer een pauze.

‘Eén vraag, als het mag,’ zei ik.

‘Wat dan?’ vroeg de oude man.

‘Die jonge vrouw bij de ingang. U weet wel, die met het roze mantelpak, beetje mollig…?’

‘Dat is mijn kleindochter,’ zei de oude man. ‘Reuze pienter kind. Ze helpt me met mijn onderzoek, zo jong als ze is.’

‘Ja, eh, mijn vraag is… heeft ze nooit kunnen praten?’

‘Potjandorie,’ zei de oude man terwijl hij zich op de dij sloeg. ‘Straal vergeten. Haar klank is nog weg sinds dat experiment. Potjandorie nog aan toe. Dat moet ik meteen in orde gaan maken.’

‘O.’

4

De Bibliotheek

In het midden van de Stad ligt een halfrond plein, direct ten noorden van de Oude Brug. Het andere halfrond, dat wil zeggen, de onderste helft van de cirkel, ligt ten zuiden van de Rivier. Deze twee halve cirkels staan respectievelijk bekend als het Noordplein en het Zuidplein. Bekeken als paar kunnen ze op de toeschouwer slechts de indruk maken van volstrekte tegenpolen, zo verschillen ze van elkaar. Het Noordplein is omhangen met een waas van geheimzinnigheid, beladen met de stilte van de omringende wijk, terwijl het Zuidplein in het geheel geen sfeer lijkt te hebben. Wat wordt men geacht hier te voelen? Alles lost zich op in een vaag besef van verlies. Hier wonen naar verhouding minder gezinnen dan ten noorden van de Brug. De bloembedden en straatkeien zijn slecht onderhouden.

Midden op het Noordplein rijst een grote Klokkentoren op naar de hemel. Om exact te zijn zou men moeten zeggen dat het niet zozeer een klokkentoren is, als wel een object dat de vorm van een klokkentoren heeft behouden. De klok heeft haar oorspronkelijke rol als uurwerk reeds lang verloren.

Het is een vierkante stenen toren, die naar boven toe smaller wordt en waarvan de zijden als bij een kompas gericht zijn naar de vier windstreken. Bovenaan bevinden zich aan alle vier de kanten wijzerplaten, waarvan de wijzers stilstaan op vijf over halfelf. Daaronder geven poortjes toegang tot een naar alle waarschijnlijkheid holle ruimte. Men zou zich kunnen voorstellen dat men via een ladder binnenin omhoog kan klimmen, ware het niet dat er aan de voet geen ingang is te vinden. De toren rijst zo hoog boven het plein uit dat men de Oude Brug naar het zuiden moet oversteken om de klok zelfs maar te kunnen zien.

Verscheidene rondlopende straten met gebouwen van natuuren baksteen waaieren uit vanaf het Noordplein. Geen enkel gebouw heeft bijzondere kenmerken; decoraties of plaquettes ontbreken. Alle deuren zijn potdicht, men ziet niemand in of uit gaan. Hier, is dit een postkantoor voor onbestelbare brieven? En dit, een mijnbedrijf dat geen mijnwerkers in dienst heeft? En dit, een crematorium zonder lijken om te verbranden? De galmende stilte wekt de indruk dat de gebouwen verlaten zijn. Toch bespeur ik elke keer als ik door deze straten loop achter de gevels de aanwezigheid van vreemden, die met ingehouden adem doorgaan met bezigheden waarvan ik nooit de aard zal kennen.

De Bibliotheek staat in deze wijk. Het is een heel gewoon natuurstenen gebouw, niet opvallender dan de andere gebouwen. Niets wijst erop dat dit een bibliotheek is. Met haar vaal geworden, sombere oude stenen muren, de smalle daklijsten boven de betraliede ramen en de zware houten deuren zou het net zo goed een graanpakhuis kunnen zijn. Als ik de Poortwachter niet had gevraagd me nauwkeurig de weg erheen te wijzen, zou ik het nooit hebben herkend als bibliotheek.

‘Ga naar de Bibliotheek zodra je je geïnstalleerd hebt,’ zegt de Poortwachter tegen me op mijn eerste dag in de Stad. ‘Er is een meisje dat daar in haar eentje de zaak beheert. Zeg maar dat je opdracht hebt van de Stad om oude dromen te komen lezen. Zij zal je wel verder helpen.’

‘Oude dromen?’ zeg ik. ‘Wat bedoelt u met “oude dromen”?’

De Poortwachter, die bezig is met het snijden van een ronde pin, legt zijn zakmes neer en veegt de houtkrullen van tafel. ‘Oude dromen zijn… oude dromen. Ga naar de Bibliotheek. Je zult er genoeg vinden om grote ogen op te zetten. Neem er zoveel als je wilt en lees ze aandachtig.’

De Poortwachter bekijkt het puntige uiteinde van zijn voltooide pin, is tevreden over het resultaat en legt het ding op de plank achter hem. Daar liggen op een rij een stuk of twintig van dezelfde ronde pinnen.

‘Vraag wat je wilt, maar bedenk wel dat ik misschien geen antwoord geef,’ verklaart de Poortwachter, terwijl hij zijn armen ach-ter zijn hoofd vouwt. ‘Er zijn dingen die ik niet vertellen mag. Maar van nu af aan moet je iedere dag naar de Bibliotheek gaan en dromenlezen. Dat wordt jouw taak. Ga om zes uur ’s avonds. Blijf tot tien, elf uur. Het meisje zal eten voor je maken. De rest van de tijd mag je doen waar je zin in hebt. Begrepen?’

‘Begrepen,’ zeg ik. ‘Hoe lang moet ik doorgaan met die taak?’

‘Hoe lang? Dat kan ik niet zeggen,’ antwoordt de Poortwachter. ‘Tot de tijd rijp is.’ Dan kiest hij uit een stapel aanmaakhout een ander blokje en begint weer te snijden.

‘Deze Stad is arm. Er is geen plaats voor leeglopers. Iedereen heeft een eigen plek, iedereen heeft een eigen taak. De jouwe is dromen lezen in de Bibliotheek. Je bent hier niet gekomen om nog lang en gelukkig te leven, is het wel?’