Wat weten we echt over onszelf? En wat weten anderen over ons? In dertien hoofdstukken ontleedt Eva Menasse de biografie van een vrouw. Aan het begin van Quasikristallen is Xane Molin veertien jaar oud en beleeft ze een dramatische zomer; aan het eind van de roman is ze oma en probeert ze nog één keer het roer om te gooien. Vanuit de perspectieven van verschillende mensen die haar kennen toont Menasse Xane als moeder en dochter, als vriendin, als huurster en als patiënte, als vage kennis en ontrouwe echtgenote. Een gedurfd vrouwenportret waarin als terloops de vragen naar waarneming en waarheid worden gesteld.

==

Eva Menasse (Wenen, 1970) werkte onder andere bij het Oostenrijkse tijdschrift Profil en bij de Frankfurter Allgemeine Zeitung en ontving eerder de Heinrich-Böll-Preis. Quasikristallen stond maandenlang op de Spiegel-bestsellerlijst. Menasse woont in Berlijn.

==

‘Kristalhelder proza [...] grote literatuur.’ – Die Zeit

==

‘Femme fatale, drama queen, intellectueel: de hele caleidoscoop van het leven van een strijdbare vrouw.’ – Der Spiegel

Eva Menasse

Quasikristallen

Vertaald door Annemarie Vlaming

Roman

==

Uitgeverij Atlas Contact

Amsterdam/Antwerpen

De vertaler ontving voor het vertalen van dit boek een werkbeurs van het Nederlands Letterenfonds

==

==

Deze publicatie kwam mede tot stand met een bijdrage van het Bundeskanzleramt, Oostenrijk

==

==

© 2013 Eva Menasse

© 2014 Nederlandse vertaling Annemarie Vlaming

Oorspronkelijke titel Quasikristalle

Oorspronkelijke uitgave Kiepenheuer & Witsch, Keulen

Omslag Zeno naar een ontwerp van © Barbara Thoben,

Keulen, Duitsland

Omslagbeeld Michael Baake en Uwe Grimm

E-book Perfect Service, Schoonhoven

==

isbn 978 90 254 4265 1

nur 302

==

Dit e-book werd gemaakt op basis van de eerste druk, 2014, isbn 978 90 254 4255 2

==

www.atlascontact.nl

Voor Michael en mijn vrienden

’Tis all in pieces, all coherence gone,

All just supply, and all relation;

Prince, subject, father, son, are things forgot,

For every man alone thinks he hath got

To be a phoenix, and that then can be

None of that kind, of which he is, but he.

==

John Donne, ‘An Anatomy of the World’

1

Niets was eenvoudig, bekend, veilig, voor waar aangenomen, gegarandeerd.

– Janet Frame

==

Zomervakantie. Judith was het erf van haar ouders in geen weken af geweest, de verwilderde tuin, het enorme bouwvallige huis, dat haar zusje in een mix van overmoed en onschuld onze villa noemde. Als jong meisje had Judiths moeder van een kasteeltje gedroomd en Judiths vader, die onlangs fel afstand van zijn ouders had genomen, omdat ze nazi’s waren geweest en evengoed het lef hadden gehad zijn jonge vrouw af te wijzen, was zo verliefd en hoteldebotel geweest dat hij de ruïne met geleend geld had gekocht. Omdat het theoretisch gezien jugendstil was. Maar nu, ruim veertien jaar later, groeide de renovatie hem op slinkse wijze boven het hoofd, alsof het huis maar al te goed wist dat hij zich nooit gewonnen zou geven en hem, de autodidactische bouwvakker, daarom tot levenslang veroordeelde.

De wetenschap dat er ooit zoiets als school had bestaan verdampte in de hitte. Haar verwoede overlevingsstrijd kort voor het eind van het schooljaar leek haar vanaf hier, in de diepte van haar tijdgraf, even vaag als het vooruitzicht op het onvermijdelijke nieuwe begin in de herfst, met wat kleine wijzigingen (Oudgrieks als nieuw vak, een zwangere wiskundelerares en misschien, voor de nodige sensatie, een nieuwe, ongetwijfeld ook nog gedragsgestoorde leerling) waar Judith met moeite huichelende interesse voor zou hebben kunnen opbrengen. Maar er was hier toch niemand.

Xane was, anders dan voorgaande jaren, aan het eind van het schooljaar meteen naar Frankrijk gestuurd. En Claudia bracht zoals elk jaar de hele vakantie bij haar grootouders door, in een dorp ergens ver weg in het westen. Judith en Xane wisten best dat haar brieven over verveling en heimwee beschaamde leugens waren, want Claudia was een geboren boerin, dat zag je al aan haar gezicht. Iedere keer dat ze elkaar langere tijd niet zagen, gingen Judith en Xane zich te buiten aan een minachting voor Claudia waardoor het aan het begin van het nieuwe schooljaar een tijdje onmogelijk leek om hun oude gewoontes weer op te pakken, dat wil zeggen, Claudia tot aanhoudende verbazing van leraren en medescholieren als goedmoedige, dienstbare satelliet achter zich aan te slepen. Xane en Judith waren een amazoneduo dat net deed of het te blasé was om met het voetvolk om te gaan. Niemand die het waagde het met hen aan de stok te krijgen. Wat Claudia te wachten stond als zij haar zouden laten vallen was niet helemaal duidelijk. Maar erg prettig zou het wel niet zijn.

Een goeie meid, had Xanes moeder ooit eens over Claudia gezegd, en sindsdien begonnen Xane en Judith hun korte, vergiftigde duetten vaak met de vraag: Hoe zou het eigenlijk met onze goeie meid gaan?

Vandaag was ik met oma paddenstoelen zoeken, zou de ander dan bijvoorbeeld met een piepstem antwoorden, een ansichtkaart van Claudia uit hun lagereschooltijd citerend. Maar inmiddels waren ze ouder en valser en zei de een: Waarschijnlijk mest ze de stal uit, en dan borduurde de ander daarop voort, en wast daarna haar haar met marseillezeep, waarop de een aanvulde, haar schaamhaar, zul je bedoelen, en de ander weer, onderdrukt lachend, ik hoop maar dat het niet het schaamhaar van haar opa is. Een tijdje geleden namelijk hadden ze, slechts op basis van foto’s, samen geconcludeerd dat Claudia’s grootvader eruitzag als een pederast.

Tot nog toe was het altijd goed gegaan, het in de herfst weer oppakken van hun vriendschap met Claudia. Dat was niet zonder reden. Ten eerste vertrokken Xane en haar familie normaal gesproken later in de zomervakantie en kwamen ze pas terug als de school weer begon. Tegen die tijd was de lol er altijd wel weer af en schaamden ze zich heimelijk voor de dingen die ze weken eerder hadden gezegd. En die dubbele schaamte, namelijk ook de schaamte dat ze zich daarvoor schaamden, zorgde ervoor dat het thema een tijdje taboe was.

Een andere reden was dat ze aan het begin van het schooljaar Claudia’s moeder vaker te zien kregen. Ze was nog jong, want ze had Claudia op scandaleuze leeftijd gekregen, wat zo ongeveer met het eind van haar eigen middelbareschooltijd moest zijn samengevallen. Bovendien was ze betoverend mooi, een engel zonder enige opsmuk. En ze was ongecompliceerder en hartelijker dan alle andere moeders die ze kenden, omdat de andere moeders doorgaans een koppige veiligheidsafstand tussen zichzelf en hun jeugdige concurrentes in acht namen.

Misschien – Judith kon dat in die tijd niet zo goed inschatten – was Claudia’s moeder, die iedereen Lizzie mocht noemen en tutoyeren, wel de reden waarom Xane en zij Claudia tolereerden. Maar natuurlijk lag het ook aan Claudia zelf, die ze allebei van klein af aan kenden, langer dan elkaar.

Claudia was even blond en vriendelijk als Lizzie, maar bij haar was alles wat grof uitgevallen. Haar neus stond vergeleken bij die van haar moeder maar een heel klein beetje meer omhoog, maar bij haar resulteerde dat meteen in een varkensneusje; ze bloosde continu en niet alleen op school, begon snel te zweten, struikelde over haar woorden en ging voortdurend met haar handen door haar haren, wat je ze goed aan kon zien. En terwijl je je bij Lizzie – of mevrouw Denneberg – in een vrolijke Franse film waande als ze een ijskoud stukje meloen in je vlierbessensap liet glijden, ervoeren de meisjes Claudia’s gastvrijheid, die steunde op de pijlers volkorenbiscuitjes en een zelfgemaakte theepot, als plomp en vermoeiend. Claudia was het levende voorbeeld van de slechte kopie. Dat begreep Judith pas toen ze volwassen was. Maar in die tijd wekte het feit dat het Claudia niet alleen aan elk talent ontbrak, maar ook aan het geringste vermogen om zichzelf anders voor te doen dan ze was, bij Xane en haar slechts agressie op.

Tegelijkertijd was dat juist de reden dat ze haar beschermden. Zij, van wie men had kunnen aannemen dat ze dit zachtaardige, onhandige, volgens alle jeugdige maatstaven enorm deerniswekkende meisje zouden pesten of op z’n minst verachten, hadden haar lang geleden tot hun vriendin verklaard. Bepalend daarin was de door hen bewonderde Lizzie Denneberg, die haar dochter met het onverstoorbare geduld van een kleuterleidster tegemoet trad en van wie ze destijds veronderstelden dat ze stiekem even erg onder Claudia’s traagheid leed als zijzelf deden.

En tenslotte waren ze al lang geleden, in een toestand van kinderlijke onschuld, met Claudia vervlochten geraakt. Judith kende Claudia al vanaf de eerste schooldag en Xane, die op een andere lagere school had gezeten, woonde in hetzelfde gebouw.

==

Die eerste schooldag, op het feest van de versierde snoepzakken, had Judiths moeder het haar van haar dochter weer eens willen ontkennen. Ze begon al vroeg in de ochtend aan de procedure, waar koud water, citroensap, scherpgetande kammen en een krultang aan te pas kwamen. Judith raasde en tierde, haar moeders hand schoot een paar keer uit, zoals een draai om je oren destijds werd genoemd, haar jurk werd vuil omdat Judith tussendoor over de grond rolde en de zijden sjaal, die als een brede band haar haar in bedwang moest houden, paste qua kleur niet bij de enige andere jurk die ze nog had. In de auto verborg Judith haar mishandelde hoofd onder haar jas, Judiths moeder huilde stilletjes, Judiths vader speelde voor chauffeur en deed of zijn neus bloedde. Toen ze bij school aankwamen, waar opgedofte kinderen voor vaderlijke camera’s poseerden, bleek de driejarige Salome ongezien een groot deel van Judiths snoepgoed te hebben opgegeten en begon over te geven zodra ze op de stoep stond.

Judith droeg haar halflege snoepzak, waar de papieren slingers in flarden vanaf hingen, met kaarsrechte rug bij haar familieleden vandaan de school in, naar een klaslokaal dat nog naar verf rook. Ze negeerde dapper het eerste Pippi Langkousgefluister. Maar toen ze door de juffrouw werd aangespoord om enkele voorgedrukte peren in te kleuren die haar persoonlijke symbool voor kapstokje, sloffenkast en alle schoolboeken zouden worden, in elk geval tot ze kon lezen en schrijven, en ze ontdekte dat haar etui, als het volgende slachtoffer van het haardebacle, blijkbaar thuis was blijven liggen, kwamen de waterlanders. Op dat moment gaf een klein blond meisje een zetje tegen haar onderarm, schoof een zakdoekje haar kant uit, deelde alle viltstiften met haar en fluisterde later, toen ze weer buiten stonden, in vrijheid gesteld om terug te keren naar hun wachtende familieleden: Wat heb je mooie haren. Mag ik ze aanraken?

Judith knikte en Claudia aaide voorzichtig over haar hoofd, haar mond halfopen van inspanning, en zei vol verbazing: Net rode suikerspin.

Dat was het begin.

Xanes eerste ontmoeting met Claudia was naar eigen zeggen weggezonken in de nevelen der jeugd. Judith verdacht haar ervan iets achter te houden. Maar Xane leek zich daadwerkelijk niets speciaals te herinneren en beweerde dat ze jaloers was op Judith vanwege het concrete verhaal met de suikerspin, overigens de enige goede formulering die ze ooit uit Claudia’s mond hadden gehoord. In Duits was ze later een superkneus, nog erger dan in de andere vakken, afgezien van biologie en tekenen.

Kort voordat ze naar het gymnasium gingen hadden ze elkaar voor het eerst met z’n drietjes ontmoet. Lizzie Denneberg wilde de twee vriendinnen van haar dochter aan elkaar voorstellen, aangezien ze alle drie bij elkaar in de klas zouden komen. Lizzie nodigde ook de moeders uit. Xanes moeder was die dag naar de kapper geweest en zag er behoorlijk topzwaar uit, zeker vergeleken met mevrouw Dennebergs jeugdige paardenstaart. Ze probeerde deze imperfectie te verbloemen met uitbundige loftuitingen voor Lizzies fleurige balkon. De verlegenheid van Judiths moeder werd door de andere twee als elegante terughoudendheid beschouwd. Gelukkig zat ze net in een gezonde fase.

Terwijl de moeders koffiedronken trokken de meisjes zich terug in de kinderkamer. Claudia wilde bloemen van zijdepapier knutselen en legde haar bonte velletjes papier, het bloemendraad, de scharen en het plakband in een in haar ogen onweerstaanbare uitstalling op de vloer. Judith en Xane staarden elkaar als door de bliksem getroffen aan. Ze hadden allebei een soort tweede Claudia en een overeenkomstig kinderachtige middag verwacht. En nu waren ze door het dolle heen, vanwege de onvermoede nieuwe mogelijkheden, maar ook in de war vanwege hun verplichtingen ten opzichte van Claudia, die nietsvermoedend tot het vijfde wiel aan de wagen was geworden.

==

De zomer voordat ze naar de bovenbouw gingen was alles anders dan de jaren daarvoor. Xanes ouders hadden de vakantie met het gezin om de een of andere redenen compleet moeten schrappen en Xane was, net als Claudia, meteen de eerste dag van de vakantie door een onbekend oord opgeslokt. Ze bleef langer weg dan Judith had verwacht. Toen ze eindelijk belde, bekende ze met veel gegiechel en verdachte afleidingsmanoeuvres dat ze op de terugweg nog een paar dagen bij Claudia langs was geweest.

Een paar dagen, herhaalde Judith langzaam, hoe lang precies?

Maar Xane deed alsof ze dat niet meer wist, even wachten, zei ze, ik ben op zondag uit Nice, dus was ik op maandag – of nee, volgens mij was het pas maandag toen ik...

Laat maar, zei Judith, is ook niet zo belangrijk. Xanes stem klonk even vals als haar verhaal, dat ondenkbaar was met die georganiseerde ouders van haar, en al helemaal met Claudia’s opa en oma, over wie Claudia altijd mopperde dat ze zo streng waren. Maar dat Xane en Claudia al voor de vakantie hadden geweten dat ze elkaar in dat dorp zouden ontmoeten, alleen zij tweeën, zonder Judith, achter Judiths rug om, dat kon ze zich nog minder voorstellen. En daarom moest ze Xane zien, zo snel mogelijk, en nodigde ze haar zonder omhaal voor een paar dagen uit, sprak datum en tijd af zonder eerst om toestemming te hebben gevraagd.

==

Je hebt wat gedaan, siste haar vader, jij dom, gedachteloos, egoïstisch stuk...

Judith was voor de zekerheid alvast maar begonnen met huilen voordat ze naar hem toe was gegaan, naar het tuinhuis waar hij al weken een sauna probeerde te bouwen. Haar moeder liet zich in die tijd vrijwel nooit zien, heel soms hoorde Judith, half in slaap, haar ’s nachts het huis uit gaan met de hond.

Haar vader stond voor haar, in een stoffige werkbroek, zijn gezicht een onscherpe vlek die licht afstak tegen de achtergrond. Ze boog haar hoofd en hield haar ellebogen voor haar gezicht, hij legde de klopboor neer, met een tedere, bijna bedachtzame beweging, maar toen was hij al bij haar en sloeg toe. Judith liet zich op de grond vallen en omklemde zijn enkels. Ze schreeuwde, smeekte en jammerde, maar het was al lang slechts een programma dat ze afdraaide, een rol die maakte dat ze zo goed als ongevoelig werd. Het was alsof je in zee werd overspoeld door een golf, en meteen nog een. Je wist wel ongeveer dat je niet langer onder water geduwd zou worden dan dat je je adem kon inhouden. Zoals ze ook wist dat ze haar tanden stevig op elkaar moest klemmen, maar haar nekspieren zo ontspannen mogelijk moest houden als haar vader haar uiteindelijk bij haar haar zou grijpen en haar hoofd een paar keer heen en weer zou schudden. Aangezien hij door haar boetvaardige houding op geraffineerde wijze gehandicapt was aan zijn benen, kon hij haar niet echt pijn doen. Een van de vorige keren had ze bijna een stuk uit haar tong gebeten, om daarna voor het eerst van haar eigen spiegelbeeld te schrikken, vrijwel zijn complete handafdruk inclusief trouwring stond in haar gezicht en dan al dat bloed, dat ze nog lang in haar mond was blijven proeven. Toen hij met beide handen haar haar vast had, liet ze zijn benen los en rolde zich op als een egel. Eén schop, nog eentje, en toen was het voorbij.

Hij zat op een stapel Ytongstenen, zijn gezicht in zijn handen. Toen hij weer opkeek had ze bijna medelijden met hem, al droomde ze er op hetzelfde moment van dat ze de klopboor door zijn knieschijf zou drillen. Je weet toch... mompelde hij en hij wees naar iets ongeveers, je kunt niet zomaar...

Judith kwam overeind. Ze deed haar best om nog wat na te snikken en haar neus op te halen.

Papa, ik wist niet... Xane is hier tot nu toe elke zomervakantie geweest... moet ik het dan maar afzeggen?

Haar vader schudde zijn hoofd en kreunde. En dat was precies waar ze op had gerekend. Daarom was het enerzijds haar enige mogelijkheid geweest en anderzijds zo’n groot vergrijp: ze moest haar vader voor voldongen feiten stellen, omdat hij geen gezichtsverlies wilde lijden. Niet alleen wat slaan betreft was hij voorspelbaar. Als Judith Xane had uitgenodigd, kon je niet terug. Xane was altijd welkom. Xanes vader was een bekend man. Judiths vader zou zijn gezicht niet verliezen. Dat was bijna het enige wat hij nog over had.

Bedenk maar wat, zei hij en Judith knikte. Maar flik het me niet nog een keer, want dan ben je er geweest.

==

Sinds ze Xane kende, kon Judith veel beter met zichzelf overweg. Vroeger had ze nooit iemand thuis uitgenodigd, ze zei altijd dat ze andere kinderen niet kon uitstaan. Haar ouders vonden dat geen punt. Die andere kinderen bleven in de waan dat het huis van Judiths ouders niet alleen te ver weg, maar ook te deftig voor hen was, met hun snotneuzen en chocoladevingers. Toen haar zusje drie jaar later naar dezelfde school ging, werden de aanwijzingen voor een min of meer excentriek leven van de meisjes Baer concreter, aangezien Salome het altijd over onze villa had, net zoals ze de bakkerij van haar ouders als onze Konditorei betitelde.

De meeste kinderen kenden Bakkerij Baer, die in de buurt van school lag, wel. Ze heette vooral zo vanwege de fraaie alliteratie, want het was zeker niet zomaar een bakkerij. Je kon er ook koffiedrinken aan een tafeltje. Als Gesamtkunstwerk in de stijl van de jaren twintig verweerde ze zichzelf als Asterix en Obelix tegen de fabrieksbroodfilialen die haar omsingelden. Konditorei leek dus zeker geen overdreven term. Daarom geloofden de kinderen het verhaal van de villa ook.

Maar de reden dat Judith nooit iemand mee naar huis had genomen was dat ze zich schaamde voor de cementmolen voor de voordeur, voor het rood-witte afzetlint voor de onbruikbare tweede verdieping en voor het feit dat ze niet eens een fatsoenlijke badkamer hadden. Er was alleen een badkuip op leeuwenpoten in de keuken, waarin haar moeder vroeger de hele zondagochtend aria’s lag te zingen in het warme water. In die tijd kon haar vader nog lachen als hij zich naar zijn eindeloze bouwwerkzaamheden begaf, waarvoor hij, zo morde hij later, best een paar zoons had kunnen gebruiken.

Judith verlangde naar het soort thuis dat Xane had, een burgerlijke nieuwbouwblokkendoos, barstend van degelijkheid. Maar Xane had het prachtig gevonden, dat had Judith meteen opgemaakt uit haar voor haar doen nogal domme opmerking – dus Pippi woont echt in Villa Kakelbont – en uit de uitdrukking op haar gezicht. Xanes ironische afstandelijkheid, die haar in Judiths ogen niet alleen aantrekkelijk maar ook gevaarlijk maakte, verdween altijd als ze bij Judith op bezoek kwam. Ze zag er dan bijna zo gelukzalig uit als ze het verder alleen van Claudia kende als die een mooie papieren bloem had gemaakt.

Als Xane er was, vergat Judith de bouwmachines en de afbladderende deurposten. Xane verbaasde het niets dat het vertrek met de oude vleugel en het afgesleten parket in sterpatroon, waar Judiths moeder vroeger had gezongen en gedanst, de ‘gele salon’ werd genoemd, en ze liet zich vertellen dat er theoretisch ook een blauwe salon was, die momenteel als opslag voor gereedschap en blikken verf diende. Bij ons thuis hebben we alleen maar kamers, zei Xane, en ze trok haar neus op en stortte zich gillend, met wijd gespreide armen, de voortrap af, de tuin in.

==

Toen Xane uit de bus stapte zag ze er vreemd uit, korter haar, gebruinde huid en nog slanker en groter dan eerst. Terwijl er maar een paar weken tussen zaten. In haar hand had ze een brief die ze kennelijk net had geschreven. Judith deed alsof ze niet wist waar de dichtstbijzijnde kiosk was om een postzegel te kopen. Dat was niet zozeer gelogen als een weigering om na te denken. Toen Xane aandrong – kom op, je woont hier toch – werd ze bokkig, zweeg en schoot een leeg blikje de struiken in. Xane haalde haar schouders op en vroeg het aan een voorbijganger.

Toen ze de postzegel hadden vroeg Judith terloops naar de ontvanger van de brief. Xanes eenlettergrepigheid kon immers net zo goed het tegendeel betekenen, namelijk dat ze erom smeekte dat Judith het zou vragen. Maar uit de hoogte kwam het antwoord: Ken je toch niet.

Ik wilde alleen maar weten of je al sterft van verlangen naar ons Kuis Miesje, zei Judith vals. Xane keek even op en begon toen te lachen.

Kuis Miesje, herhaalde ze, die is goed! Wanneer heb je dat bedacht? Zeg, wist je trouwens dat ons Miesje al kan melken, ze heeft het me laten zien, alleen die ene truc uit Heidi, die met dat in je mond spuiten, daar moet ze nog even op oefenen.

In je mond spuiten, krijste Judith, je bent walgelijk, en toen moesten ze lachen en hadden ze het alleen nog maar over Claudia als Kuis Miesje en of ze in dat blonde schaamhaar van haar eigenlijk wel vlechtjes kon maken, en daarmee, met dat dunne laagje oude lijm, moesten ze het voorlopig maar doen.

==

De dagen met Xane verliepen eigenlijk hetzelfde als de dagen daarvoor. Toch voelde Judith zich op de een of andere manier verankerd, niet alleen stabieler maar ook verder weg, als een boot in een onbekende haven. ’s Avonds bleven ze lang op en draaiden de paar lp’s die ze bezat, daarna sliepen ze tot ver in de ochtend, lagen later in de tuin, mikten met steentjes op de regenton en ondernamen een halfslachtige poging tot het bouwen van een boomhut.

Met Judiths vader had Xane altijd al goed kunnen opschieten; tegenover hem gedroeg ze zich als een toonbeeld van verstand en volwassenheid. Als die twee met elkaar in gesprek waren kwamen ze op Judith haast vijandig over, die twee mensen die de afstand tussen hen beiden dusdanig in stand hielden dat ze zo geciviliseerd met elkaar konden praten als voorgeprogrammeerde poppen. Zij daarentegen was verbonden, zowel met de een als met de ander, en dan kreeg alles betekenis, de toon, de uitdrukking en ook het onuitgesprokene.

De kwestie met mama werd Xane tussen neus en lippen door meegedeeld. Judith constateerde weer eens hoe heerlijk ze het vond om anderen te horen liegen. O ja, trouwens, zei papa tijdens een eenvoudige maaltijd met broodjes en worstjes in de tuin, terwijl hij niet Xane maar zijn dochter zo geïnteresseerd opnam alsof ze een nieuw gezicht had, ik weet niet of Judith het al heeft verteld, maar haar moeder is een beetje overwerkt. Laten jullie haar maar met rust.

Geen probleem, zei Xane nonchalant terwijl ze met haar worstje cirkels in de mosterd tekende, we zullen ons op de achtergrond houden.

Super, die vader van je, zei ze later, en waar zit je moeder dan de hele tijd?

Waarschijnlijk in bed, zei Judith. Maar ’s nachts gaat ze wandelen.

Dat zal ze wel nodig hebben, om bij te komen, zei Xane peinzend, volkomen tevreden met zichzelf en haar inlevingsvermogen: die vrijheid om je leefritme compleet om te draaien. En Judith dacht, hou je mond nou maar.

Ze lagen naast elkaar te roken, overdwars in een muffe hangmat, de voeten in het gras. Judith stal sigaretten uit de pakjes die haar vader overal liet rondslingeren, ze nam aan dat hij het wist. Ze bewaarde ze in de tuin, in een geel blikje met het hoofd van een moor, waar ze regelmatig een nieuw verstopplekje voor zocht. Xane rookte overdreven en onhandig. Haar filter was altijd nat, ze stak haar pink onnatuurlijk in de lucht als een theedrinkend oud wijf en kuchte.

Eigenlijk mag ik helemaal niet roken, zei ze en ze schoot de peuk met duim en wijsvinger in een struik.

Dacht je dat ik het wel mocht? vroeg Judith en ze stak een nieuwe sigaret aan met de oude.

Ik heb als kind longontsteking gehad, zei Xane, ik was er bijna aan doodgegaan.

Judith zweeg.

Daarom gingen we in mei altijd naar zee.

Ik dacht dat jullie altijd in mei gingen omdat je ouders de drukte wilden vermijden?

Dat ook. Maar vooral vanwege mijn longen. De zoute lucht in de lente. De dokter zei: Ze mag nooit gaan roken later. Ik moest om de paar weken slijm laten afzuigen, dan kreeg ik zo’n masker op, lachgas volgens mij, en dan huilde en schreeuwde ik en draaide mijn hoofd weg, zo bruut... Ze liet de zin zonder einde in de lucht hangen.

Niet huilen, zei Judith.

Xane sprong op en gaf een trap tegen de hangmat. Rot toch op, zei ze en ze liep weg.

Even later kwam ook Judith overeind en ze gluurde om de hoek. Xane zat aan de tuintafel te schrijven. Waarschijnlijk de volgende brief. Judith besloot een boek te gaan halen uit haar kamer. Binnen was het stil en koel. De deur naar de gele salon, waar vader een groot, hoog bed voor haar moeder had laten neerzetten, was nog altijd dicht.

Judith liep haar kamer in en hurkte op de grond. Ze rommelde besluiteloos door haar spullen, pakte wat boeken op, haalde er wat foto’s tussenuit en zat toen opeens op haar knieën naast Xanes weekendtas.

De brieven lagen helemaal onder in de tas, maar niet al te goed verstopt, zodat je alleen maar je hand langs de zijkant naar de bodem hoefde te laten glijden. En het enige wat ze deed was een blik op de afzender werpen. Toen stopte ze de brieven terug, liep naar buiten en ging weer in de hangmat liggen.

Op een gegeven moment kwam Xane terug. Volgens mij lust ik er nog wel eentje, zei ze.

Judith hield het blikje met de moor naar haar op.

Je vader zei net dat ik gerust je en jij tegen hem mocht zeggen, zei Xane giechelend, dat vind ik best gek: Heinz...

Tom is natuurlijk veel beter, zei Judith, maar ik neem aan dat hij gewoon Thomas heet?

Ze schrok van de uitdrukking op Xanes gezicht en ze had haar woorden graag teruggenomen. Maar als je ergens aan bent begonnen moet je het afmaken, anders stort alles in, preekte haar vader altijd, al kost het je veel geduld, helemaal wanneer het een veeleisend object betreft dat in eerste instantie vooral veel van je vraagt maar vervolgens veel meer zal opleveren, jullie zullen zien, dat is allemaal investering in de toekomst.

Xane stond voor haar, één hand tot vuist gebald, in de andere de nog niet brandende sigaret.

Sla maar, zei Judith zachtjes, je mag me gerust slaan, maar ik heb ze niet gelezen, ik zweer het.

Xane stond daar maar te staren.

Vuurtje? vroeg Judith en ze moest bijna lachen. Zo verging het haar helaas vaak, ook als haar moeder tekeerging en huilde, zomaar, zonder duidelijke reden, en dreigde dat ze ’s avonds alles aan haar vader zou vertellen, dat die haar wel een toontje lager zou doen zingen, dat wist ze, en als het zo slecht met haar ging kon Judith zich toch niet gedragen als... en dan kon haar moeder soms de woorden niet vinden en begon ze met iets te gooien, één keer zelfs met een pan, geen hete maar toch, en als zoiets gebeurde moest Judith soms lachen, hoewel het de situatie doorgaans niet verbeterde, integendeel, maar ze beschouwde het altijd maar als oprechtheid van haar kant.

Xane draaide zich om en terwijl ze wegliep zei ze, ben zo terug, en ze was zo snel terug dat Judith het gevoel had dat ze in de tussentijd hoogstens één hijs van haar sigaret had genomen, het leek wel magie. Ze kwam terug met de drie brieven in haar hand en gooide ze voor haar neer, je kunt ze gerust lezen, lees ze maar, maar dat wilde Judith niet, voor geen goud wilde ze nu dat waarvan ze zichzelf twintig minuten eerder slechts met moeite had kunnen weerhouden, ik wil niet, het interesseert me niet, houd je brieven lekker zelf of vertel me gewoon wat erin staat, wie is die vent eigenlijk?

En vanaf dat moment werd alles definitief anders, compleet anders, maar niet beter.

Vanaf dat moment liet Xane al haar gevoelens de vrije loop, steeds opnieuw, in een zoetsappige stortvloed van woorden: hoe ze die Tom in Frankrijk had leren kennen, hoe hij eruitzag, wat hij tegen haar had gezegd, dat hij een keer haar hand had vastgepakt, en de beste passages uit zijn brieven kende ook Judith al snel uit haar hoofd. In het begin vond ook zij het ongelooflijk dat Tom uit een dorp in de buurt van Claudia’s grootouders kwam en gewoonweg briljant hoe Xane haar ouders had overgehaald en zichzelf bij Claudia had uitgenodigd. In het begin vond ze het een prachtig verhaal, uit opluchting omdat Xane niet naar Claudia was overgelopen, maar ook omdat ze brandde van nieuwsgierigheid, aangezien ze zelf tot nog toe maar twee soorten mannen had ontmoet, de jongens uit de klas die nog met smurfen speelden en haar vader, die meelijwekkende mepper.

Maar al snel begon het dodelijk op haar zenuwen te werken. De enige momenten waarop Xane niet over Tom kon praten, allerlei diepzinnige gedachten met betrekking tot Toms karakter kon debiteren en haar eigen gevoelens in steeds kleurrijker details kon ontleden waren de ritjes naar de groothandel, met Salome en papa. Voor Judith was dat het verschil tussen pest en cholera. Want haar vader, die niet meer in het herstel van zijn vrouw durfde te geloven, verwachtte van de meisjes dat ze meehielpen met boodschappen doen en eten koken. En Xane vond dat daadwerkelijk interessant. In de auto zat ze weliswaar vrijwillig achterin, zodat Judith en Salome niet naast elkaar hoefden te zitten, maar ’s avonds liet ze zich door haar nieuwe vriend Heinz instrueren hoe je pasta en rijst moest koken, maakte samen met hem saladedressings en gedroeg zich in alle opzichten als het covermodel uit de dochtercatalogus. Als de zusjes tijdens het tandenpoetsen ruziemaakten, tot Judith begon te schreeuwen en Salome te bijten, bemiddelde Xane volkomen onpartijdig maar leek heimelijk, net als hun vader, de mening te zijn toegedaan dat Judith overdreef. Als straf voor iedereen, ook voor zichzelf, besloot Judith geen papa meer te zeggen, en dus had alleen Salome nog een papa, de grote meisjes hadden een Heinz, van wie ze ’s avonds zelfs een slokje wijn mochten drinken.

==

Tom had Xane uitgelachen toen hij hoorde dat ze in de herfst met Oudgrieks zou beginnen. Daarmee, had hij gezegd, kon je zelfs in Griekenland niet in de bediening werken. Xane had die domme uitspraak tot wet verheven. Ze gebruikte hem ook in gesprek met Judiths vader, als haar eigen vondst uiteraard, en haar hoge jukbeenderen verkleurden onder Judiths blik. Ze vertrouwde op Judith, maar Judith vroeg zich af waarom.

Heinz bleef gelaten, hij had zelf Oudgrieks gehad, de jaargangen voor hem zelfs nog Hebreeuws. Dat je als bakker Plato noch Homerus nodig had kon hij bevestigen, zei hij met een spottend lachje, aan de andere kant, niet alle kennis heeft direct nut. Je traint je denkvermogen, zoals een sporter aan zijn conditie werkt. Toen hij Judiths moeder ontmoette, studeerde hij altviool en compositie, maar daar hadden zijn dochters toen nog geen flauw idee van.

Ik weet zeker dat hij het goed vindt, fluisterde Xane die avond toen ze in bed lagen. Ze was ondertussen even bezeten van haar geheime plan om op het laatste moment samen van school te veranderen als van die Tom.

Waarschijnlijk mag ik van hem alles wat jij mag, antwoordde Judith, maar daar was ze helemaal niet zo zeker van. Ze voelde zich niet in staat om ook maar aan school te denken, ze kon geen beslissing nemen, ze had er de kracht noch de energie voor. Ze wilde het op z’n beloop laten, zelfs al zou dat uiteindelijk Oudgrieks inhouden, hoewel ze in Latijn ook al geen groot licht was. Ze wilde samen met Claudia en Xane naar school blijven gaan en na schooltijd met hen allebei of met een van hen naar de bakkerij gaan om huiswerk te maken, woordjes te leren, met chocolademelk en koekjes erbij, en het maakte haar sowieso niet uit wat men haar waar dan ook wilde laten leren. Ze wilde zeker niet zonder Xane en dus alleen met Claudia en Oudgrieks achterblijven, maar Claudia alleen laten vond ze ook niet oké. Ze haatte die Tom, dat was het enige wat ze zeker wist, maar dat kon ze maar beter voor zichzelf houden. Het liefste had ze gewild dat de zomer eindeloos zou duren, met Xane en de sigaretten achter in de tuin en ’s avonds de lp’s, en misschien zou Xane na verloop van tijd stoppen met brieven schrijven, en nog later zou er iets gebeuren of ook niet, en op een dag zou het evengoed, als vanzelf, duidelijk worden hoe het verder zou gaan.

Denk je dat je met hem naar bed zult gaan? vroeg ze zonder te fluisteren in het donker.

Judith! Ben je gek geworden?!

Hoezo? Daar zul je toch wel mee bezig zijn.

Nee, daar ben ik niet mee bezig! Dat kan ik me helemaal niet voorstellen en bovendien gaat het me daar helemaal niet om, maar dat begrijp jij toch niet.

Misschien gaat het hem wel daarom, zei Judith en ze grijnsde ongezien.

Zo is hij niet, siste Xane, wat weet jij er nou van. Hou je mond nou maar.

==

Midden in de nacht werd Judith wakker van geluiden die ze in halfwakkere toestand niet kon thuisbrengen. Toen ze haar kamer uit kwam, liep ze in het donker Salome tegen het lijf. Op blote voeten, hand in hand, gingen ze op het lawaai af, naar beneden, naar de keukendeur die op een kier stond. Door de kier heen zagen ze hun moeder in de badkuip zitten, met haar handen op het water slaan, spetteren en lachen en zingen, zo nu en dan schreeuwde ze ook iets, maar de kinderen begrepen niet wat. Haar vader stond voor haar, met een uitgevouwen handdoek, een tragische torero, smekend. Tussendoor ging hij aan de tafel zitten, met de handdoek over zijn knieën, steunde op zijn ellebogen en schudde zijn hoofd in zijn handen. Op een gegeven moment stond hij abrupt op, liet de handdoek op de grond glijden, liep met grote passen op haar af en greep haar bij haar bovenarm. Salome pakte Judiths hand steviger vast. Maar hun moeder lachte alleen maar, ze gooide haar hoofd in haar nek en schudde het bliksemsnel heen en weer, zodat haar haren om haar hoofd suisden als een natte vacht, en ze lachte diep en naargeestig, zoals hun hond naar duiven blafte. Allengs werd ze rustiger, minder hysterisch, maar voordat ze begon te huilen trok Judith Salome bij de deur weg en slopen ze terug naar haar kamer. Daar brandde inmiddels licht. Xane zat overdwars in haar bed, met haar rug tegen de muur, ze keek verschrikt. Wat is er aan de hand, vroeg ze terwijl er in de keuken glas aan diggelen viel, is er iets gebeurd? en toen moest Judith weer lachen.

Nee hoor, zei ze met het onschuldigste gezicht dat ze kon opbrengen terwijl ze de deken voor haar zusje omhooghield, mama gaat nu eenmaal soms midden in de nacht in bad, dat is doodnormaal, vraag maar aan Salome. En Salome knikte ijverig en herhaalde, ze zit in bad, ze zit alleen maar in bad, en kroop in Judiths bed, schoof langs haar heen, dicht tegen de muur, rolde zichzelf in de dekens en sliep.

==

De volgende dag stond mama, bleek en geurend, jam te koken in de keuken. Xane, zei ze, en ze hield glimlachend haar hoofd schuin zodat je haar wel een knuffel had willen geven, steeds groter, steeds knapper – is alles goed met je? Hebben jullie het gezellig met z’n tweeën? En Xane knikte en leek gerustgesteld en begon haar natuurlijk meteen te helpen met de enorme hoeveelheden pruimen en abrikozen die Heinz waarschijnlijk in alle vroegte bij de groothandel had gehaald. De rituele vraag of ze zin had om weer naar school te gaan, benutte Xane meteen maar door haar Oudgrieks-twijfels op tafel te leggen, ze ging zelfs zover dat ze bekende dat je je nog tot kort voor het begin van het schooljaar op een andere school kon aanmelden, dat ze dat had uitgezocht, maar mama glimlachte alleen maar, als beneveld door de geur van fruit, en mompelde afwerend dat ze het niet wist, dat ze daar te weinig verstand van had om haar advies te geven, en dat Judith vast en zeker verdrietig zou zijn als Xane van school zou gaan. Zijzelf trouwens ook.

Judith maakte dat ze wegkwam.

Later, toen Salome en zij verstrengeld over de vloer rolden, kwamen die twee aangerend als een Einsatzkommando. Mama had het snijmes niet eens weggelegd. Toen Salome haar zag, zwol haar vreselijke gekrijs aan tot een fortissimo, ze stompte en trapte, alsof je met publiek erbij extra punten kreeg. Ze wist zichzelf los te rukken en stortte zich op haar moeder. Toen ze haar armen om haar heen sloeg, tilde die slechts afwerend haar ellebogen op en liet zich vastklampen. Haar handen waren natuurlijk kleverig van de jam.

Judith kwam overeind.

Ze heeft in mijn bed geplast, zei ze terwijl ze naar de door elkaar gewoelde lakens wees. En nu wil ze mijn bed niet opnieuw opmaken.

Dat is niet waar, huilde Salome, ik heb alleen maar met water geknoeid. Judith trok het bedlinnen naar zich toe, maakte er een prop van die ze haar kant uit gooide: Bewijs het maar door eraan te likken.

Haar moeder leunde tegen de deurpost en zei niets. Nog altijd hield ze, als een vogel die op het punt staat te vluchten, haar armen in de lucht, weg bij haar jongste dochter, in één hand het mes.

Xane pakte het natte laken op. Waar ligt het schone beddengoed? vroeg ze, en Judith keek haar kwaad aan en zei: De linnenkast staat in de blauwe salon. Xane vluchtte weg en had kennelijk moeite om de juiste spullen te vinden, want toen ze eindelijk terugkwam was Judith Salomes haar aan het vlechten. Salome had haar doosje met de bonte sjaals op schoot, waarvan ze er per se eentje aan Xane en eentje aan haar zus wilde geven. Het huis was doortrokken van de geur van fruit.

==

In die dagen belde Claudia herhaaldelijk op, maar in Huize Baer werd de telefoon zelden opgenomen. Vader was meestal te ver weg aan het klussen en maakte te veel lawaai, de grote meisjes hingen, als ze niet in de wijnbergen aan het wandelen waren, ergens helemaal achter in de tuin rond, moeder ontweek het apparaat zoals ze met iedere andere onbekende deed, dus als er al iemand opnam was het Salome, die vaak in de keuken zat te tekenen. En zoals alle elfjarigen had Salome een slecht geheugen. Daarom gaf ze Claudia’s berichtje dat ze terug was en Judith en Xane echt moest zien niet alleen te laat door, maar ook zonder iets van de dringende ondertoon die erin door had geklonken.

Kuis Miesje heeft haar geiten en koeien in de steek gelaten, zei Judith loom wiegend in de hangmat, en Xane kreunde: Nu verveelt ze zich natuurlijk.

Ze konden haar niet gebruiken, niet nu. Judith had al genoeg te stellen met die abstracte Tom, die een aanzienlijk deel van Xane van haar afpikte, en Xane zat te broeden op de beste strategie om van school te veranderen. Claudia vormde daarin een onzekere en te verwaarlozen factor. Maar als de erwt onder de matras van de prinses leek het te irriteren, het terugkerende gerinkel van de telefoon dat ze zo nu en dan hoorden als de ramen van de villa openstonden, Heinz niet net aan het boren was en de wind uit de goede richting kwam.

==

Judith moest en zou hasj kopen; boven bij het wijnlokaal was ze ooit een keer aangesproken door een jongen. Op zijn handpalm, die hij haar gedurende enkele seconden liet zien, hadden aluminiumkleurige glimmende bolletjes gelegen die hoge verwachtingen bij haar hadden gewekt. Xane vermeed het thema zo goed en zo kwaad als het ging; als Judith haar er rechtstreeks op aansprak – Kom je nu nog mee of niet? Ik kan ook prima alleen gaan! – beweerde ze dat ze het zonde van het geld vond. Waarschijnlijk was ze lamgeslagen door de anti-drugspropaganda van haar ouders en stelde ze zich voor dat ze als gehypnotiseerd door de wereld zou wankelen zonder nog maar het minste benul te hebben van wat ze zei of deed. Bij wijze van afleidingsmanoeuvre morde ze dat ze het kinderachtig vond, een duur, effectloos speeltje voor mensen die enkel en alleen voor de verleiding van het verbodene vielen.

Op een ochtend besloot Judith resoluut dat ze die dag, definitief, het spul zou gaan kopen en roken. Tegenstribbelend ging Xane mee.

Onderweg naar boven, vlak voor het wijnlokaal en het prominentenrestaurant, op de plek waar ze de jongen met de bolletjes destijds had gezien, stond een telefooncel. Van daaruit, stelde Xane voor, zou ze haar moeder kunnen bellen om haar eindelijk op de hoogte te stellen van haar besluit met betrekking tot het veranderen van school. Misschien, als alles enigszins gladjes verliep, kon ze haar zover krijgen om ’s avonds Judiths ouders op te bellen.

Oké, vroeg Xane, is dat oké voor jou?

Ze haalde haar schouders op.

Judith, drong Xane aan, ik kan niet beweren dat jij het ook per se wilt en dat ze het jou dan vragen en dat jij dan zegt dat het je niets uitmaakt...

Het maakt me wel iets uit, zei ze, ik wil niet alleen achterblijven bij Claudia en die trut van een Fausch.

Ze zaten te roken in het struikgewas aan de rand van het erf. Ooit had een stel mummies hen op de panoramaweg gevraagd of ze al zestien waren. Terwijl Xane haar ogen neersloeg en vermoedelijk het liefst haar sigaret had uitgetrapt, vroeg Judith terug: En u, zat u bij de nazi’s? Maar sindsdien rookten ze hun sigaret op in de tuin en vertrokken dan pas.

Toen ze bij de telefooncel aankwamen bedacht Xane dat ze toch liever eerst op zoek ging naar die jongen, aangezien ze helemaal niet wisten of ze hem wel zouden vinden. Boven, bij het wijnlokaal, was niemand. Judith leunde tegen een hek en viste de volgende sigaret uit het pakje.

Wat doen we nu? vroeg Xane en Judith zei: Wachten, wat anders?

Na een poosje verscheen er een jongetje van hoogstens acht, ze wenkte hem. Toen ze zei wat ze wilde liep hij weg. Even later dook die knul op, Xane hield zich op de achtergrond, alsof ze er helemaal niet bij hoorde. Ze ging zelfs een paar stappen verderop staan, langs de kant van de weg, en keek uit over het landschap. Ze liet haar alles alleen doen.

Toen het voorbij was slenterde Judith naar haar toe. Zullen we gaan?

Is het niet gelukt? vroeg Xane, het leek haast of ze blij was, en Judith fronste en zei: Jawel hoor, hoezo?

Hopelijk voelde ze zich nu een complete idioot.

Ze waren bijna bij de telefooncel.

Ze vroeg: Heb je eigenlijk wel genoeg kleingeld bij je? Zeker wel, zei Xane. En daarmee was duidelijk dat ze het moest doen, iets in gang moest zetten, hoewel ze het op dat moment allebei misschien wel helemaal niet meer wilden.

==

Xane had lang werk; Judith zag haar muntjes ingooien, het nummer intoetsen, praten, de haak weer indrukken, de munten uit het metalen vakje hengelen en opnieuw inwerpen. Waarschijnlijk moest ze haar moeder eerst zien te vinden; die was altijd onderweg tussen kapper, vriendinnen, koffiehuis en tennisclub. Xane kende alle nummers uit haar hoofd.

Xanes moeder mocht, ook als Judith erbij was, altijd graag en uitbundig de schoonheid van Judiths moeder prijzen. Xane, die vaak neerbuigend deed over haar moeder en haar oppervlakkigheid, verdacht haar ervan dat ze niet kon begrijpen dat een vrouw die werkte er ook nog goed uit kon zien. Maar Judith hoorde in mevrouw Molins woorden altijd een melancholieke afgunst doorklinken. Haar ouders werden door velen, vooral door de vrouwen, als het perfecte paar beschouwd, omdat ze alles samen deden, de bakkerij samen runden, samen een oud huis opknapten, dat was de wijdverbreide mening. Die in zekere zin ook wel klopte.

Mevrouw Molin op haar beurt bleef een vriendelijk raadsel voor Judith, soms overbezorgd, dan weer bijzonder genereus. In tegenstelling tot haar eigen moeder was ze de perfecte huisvrouw die, als ze eens een keer thuis was, altijd aan het opruimen was en mopperde over rotzooi die niemand anders zag.

School en cijfers daarentegen waren in Huize Molin geen onderwerp van gesprek. Xanes ouders interesseerden zich er simpelweg niet voor; aangezien Xane van het begin af aan een van de besten was, interesseerde het hen nog minder. Daarom verbaasde het Judith dat Xane zo ingewikkeld deed over de schoolwissel. Xanes ouders zouden hoogstens een punt maken van alle moeite die het kostte om formulieren in te vullen en hun dochter af en ergens anders weer aan te melden. Xanes vader was altijd voor zaken op pad en haar moeder zou in het ergste geval een kappersafspraak of bridgepartijtje moeten verzetten. Misschien wilde Xane alleen maar dat haar ouders moeilijker zouden doen en had ze er daarom zo’n lange aanloop voor nodig. Misschien was Xane minder zeker van haar zaak dan ze deed voorkomen.

Toen ze uit de telefooncel kwam leek ze in gedachten verzonken. Zwijgend liepen ze een paar meter. Waarom we dat niet eerder hadden bedacht, zei ze ten slotte, en hoe we het in ons hoofd haalden dat we het er nog niet met Claudia over hebben gehad.

Zonder Miesje geen Frans, zei Judith, en met de vuist waarin ze de kleine bolletjes verborgen hield gaf ze Xane een opbeurende por tegen haar schouder, maar het maakt toch ook eigenlijk niet uit.

Een vertrouwd gezicht, zei Xane met de schaapachtig aandachtige uitdrukking waarmee ze Claudia normaal gesproken imiteerden.

Een goeie meid, vulde Judith aan met dezelfde slappe grimas, en toen moesten ze lachen en konden niet meer stoppen, en daar stonden ze, dubbel van het lachen, de tranen stroomden hun over de wangen en ze hapten gierend naar adem, zodat ze het haast in hun broek deden, net als vroeger, toen ze nog kleiner waren, toen was hun dat soms echt overkomen.

==

Die avond kwam moeder voor het eerst haar kamer uit om mee te eten. Heinz legde Xane net uit hoe ze een pannenkoek in de lucht moest gooien en omdraaien, maar nadat haar eerste tot groot vermaak van de anderen op de rand van de badkuip was beland, weigerde ze het nog een keer te doen. Xane was een slechte verliezer, die zich schaamde als iets haar niet meteen lukte.

Judith nam uit principe nooit deel aan de animatieprogramma’s van haar vader, maar zat aan tafel met gebogen hoofd op het eten te wachten. Salome daarentegen moest en zou het proberen, maar toen ze te veel beslag in de pan goot werd haar vader woedend. Zo’n dikke pannenkoek kun je niet meer omkeren, mopperde hij, dat lijkt al bijna op Kaiserschmarrn.

Onomkeerbaar, klonk uit mama’s mond, een onomkeerbare geschiedenis, en Heinz keek verwonderd, alsof hij ergens pijn had.

Op het afgesproken tijdstip ging de telefoon, Xane keek omlaag en bloosde licht.

Voor een van jullie, zei Salome tegen haar ouders, het is mevrouw Molin.

Haar vader fronste voor hij de hoorn aanpakte en keek naar Xane, maar die had zichzelf weer onder controle en glimlachte onschuldig terug.

Je gezicht niet verliezen, dacht Judith terwijl ze in haar eten zat te poken, verlies je gezicht nu niet, je kunt ook je kop verliezen, en je verstand, en je bewustzijn. Zelfs je leven.

Mama roerde in een jampotje. Had er kaneel in gemoeten? vroeg ze alsof ze net wakker was geworden. Xane verzekerde haar dat het de beste jam was die ze ooit had gegeten, want eigenlijk hield ze helemaal niet van jam. Ik ben namelijk niet zo’n zoetekauw, zei ze met een formulering die ze vast en zeker van haar moeder had, en mama tilde haar hoofd op en antwoordde, daar ben ik blij om. Haar dochters waren allebei van die zoetekauwen, Salome had indertijd zelfs Judiths snoepzak geplunderd...

En voor de schoolpoort gekotst, bemoeide Judith zich ermee.

Echt, zei mama, dat kan ik me helemaal niet meer herinneren. Hoe dan ook, als ik naar mezelf kijk, zal dat voor de kinderen al snel problematisch worden.

Problematisch? vroeg Xane, die het gesprek vermoedelijk gaande wilde houden om maar niets van het telefoongesprek te hoeven horen, dat sowieso voornamelijk door haar moeder gevoerd leek te worden.

Nou ja, kijk maar naar mij, nog even en ik ben de Venus van Willendorf, en Xane lachte en zei: Nu overdrijft u enorm hoor!

Heinz gaf de hoorn door aan Xane, stond op en gebaarde Judith mee naar buiten. Bij de deur zag ze dat Xane een duim naar haar opstak. Toen liep ze achter haar vader aan naar de sauna.

==

Toen ze terugkwamen stak mama met ongewone klakgeluidjes haar armen naar haar uit, maar Judith liep langs haar heen, maakte een uitwijkende beweging met haar heup en ging zitten.

Wil er nog iemand een pannenkoek, doorbrak mama de stilte, ik wil er graag eentje maken, ik wil er ook een in de lucht gooien, ik zou wel willen weten of ik het nog kan of dat ik me vergooi, zou dat vergooide moeite zijn? Ze giechelde.

Jij kunt dat altijd het beste, verzekerde Salome haar, zoiets verleer je toch niet, maar verder zei niemand iets en niemand wilde nog een pannenkoek.

Maar Heinz, begon mama weer, Frans is toch mooi, ik wou dat ik goed Frans had geleerd, en papa keek haar aan en zei, ja, Zsuzsa, ik weet het.

Maar daarmee werd het thema hem opnieuw opgedrongen en hij begon te preken, kortaf en scherp en zachtjes, dat hij het niet kon waarderen dat reeds genomen beslissingen op het laatste moment werden omgegooid.

Jullie hadden tenslotte al voor je oude school gekozen, zei hij en hij keek Xane aan, want in januari heeft iedereen moeten aangeven of hij wilde blijven of niet. Toen interesseerde het jullie niet. En daarom is dat nu al de tweede beslissing die jullie in deze aangelegenheid nemen en niet pas de ‘eerste echte’, zoals je moeder het zo begripvol formuleert. Ik ben er, en dat weet Judith heel goed, heilig van overtuigd dat je tot een einde moet brengen waaraan je, en dat zeg ik met klem: uit eigen beweging ooit bent begonnen, en dat het beter is om jezelf al vroeg discipline aan te leren.

Xane slikte en leek de tranen nabij. Arm ding, had ze toch echt al die tijd in de veronderstelling verkeerd dat ze Heinz’ beste vriendin was.

Maar je kon al horen waar het op uitliep: hij vond het goed, zou er nog een tijdje een hele toestand van maken maar uiteindelijk zou hij het goed vinden, Xane en Judith wisselden van school en Claudia bleef vrijwillig achter.

Volgens Xanes moeder was Claudia namelijk in tranen uitgebarsten toen ze van Judiths en Xanes besluit hoorde. Haar beslissing was echter even spontaan als duidelijk geweest. Ze zou blijven waar alles vertrouwd en bekend was, bij professor Fausch en de andere kinderen; en dat je van jullie twee niet opaan kunt heeft ze nu wel begrepen, had Heinz gesist voordat hij zijn riem losmaakte.

Xane had gewonnen. Zoals altijd kreeg ze alles wat ze wilde. Mevrouw Molin had de aanmeldingsformulieren al geregeld, twee keer meteen maar, ook voor Judith.

En van Claudia waren ze af, hoewel ze elkaar theoretisch nog altijd konden zien, bij Claudia of Xane thuis. Xane en zij zouden naar het Leopoldeum gaan, hartje binnenstad, de moraal daar, zo werd gezegd, was veel losser, ze hoefden geen suf Oudgrieks te leren, alles werd nieuw en anders. Het enige wat er nog aan ontbrak was dat ze zich erop verheugden.

==

De inhoud van de aluminiumkleurige bolletjes leek op honderd jaar oude chocolade, grijs, droog en brokkelig. Judith wreef het spul met haar vingers over de gereed liggende hoopjes tabak die ze met de dunste haaknaald van haar moeder uit twee sigaretten had gepulkt. Xane zat op de grond, met haar rug tegen de muur, haar knieën opgetrokken en haar armen languit ertussen. We moeten Claudia bellen, vind je niet? zei ze vragend en Judith knikte. Ze knipte een driehoekje van papier en rolde het op tot een smalle trechter.

Wat een gedoe, zei Xane, hoort dat zo of heb je dat zelf bedacht?

Normaal met vloeitjes, zei ze met de haaknaald tussen haar tanden, en voorzichtig stopte ze de tabak terug in de lege sigaretten, maar iedereen hier weet dat mijn vader alleen sigaretten rookt.

Later zaten ze in de donkere tuin, namen afwisselend een trek van de eerste en de tweede omgebouwde sigaret. Al voor de eerste trek zei Xane dat die gast daarboven hen vast en zeker had opgelicht, nou, laten we maar eens zien wat die gast je verkocht heeft, bromde ze.

Dat het geen gedroogde Griekse muilezelpoep was kon je alleen al opmaken uit het feit dat Xane op dergelijke formuleringen kwam.

Oplichterij, giebelde Xane, ik zei het toch, het werkt voor geen meter.

En het smaakt vreselijk, zei ze hoestend, ze lachte en ze ging maar door over wat Judith zich had laten aansmeren, chocola van die gast z’n oma, waarschijnlijk eerst in de wijngaard begraven, ondergrondse gisting, zoals de Zweden met hun vis doen, we roken chocolade, kuchte ze, zoals het hoort op onze leeftijd, chocoladesigaretten of muilezelpoep. En zo ging ze maar door, tot ze op een gegeven moment begon te jammeren dat ze misselijk was en hoofdpijn had.

Judith lag op haar rug in het gras en voelde zich licht als een veertje. Ze had geen pijn meer. De sterrenhemel boven haar was geen gelijkmatig gewelf, want ze kon hem met haar blik dwingen om zich uit te rekken. Hij week terug en werd nog groter, ze veroorzaakte uitstulpingen op de plekken waar ze langer naar keek, sterrenzakken, melkwegrimpels, duisternisbulten. Zoveel macht had ze, en zij was de enige die dat wist.

Ze hoorde Xane ratelen en was blij dat ze er was. Antwoord geven was niet nodig, want wat ze ook zei, Xane zou het toch niet begrijpen. Xane begreep eigenlijk helemaal niets en, eerlijk gezegd, begreep zij Xane ook niet. En toch hield ze van haar. Ze hield ook van Claudia, dat zweterige zwijntje. Ze hield zelfs van haar vader, in elk geval van het deel van hem dat van haar moeder hield, de andere delen konden haar gestolen worden. Die riem had hij rustig kunnen laten zitten, dat was echt overdreven geweest. Ze kon haar achterwerk nu wel aan Xane laten zien, want de volgende dag zou ze het toch zijn vergeten. Maar daar was ze te lui voor. Ze lag in het gras, haar knieën opgetrokken, en dwong met haar ogen de sterren naar de achtergrond, en Xane ratelde en snikte en viel ineens om, het was nog steeds zo warm hier buiten en alles was goed.

==

De volgende ochtend bracht Heinz de drie meisjes naar het Prater. Hij gaf Judith veel meer geld dan normaal en ontweek haar blik. Ze gingen in de botsautootjes en in de Tagada, ze lieten Salome schommelen en blikjes werpen omdat ze verder nergens in durfde, ze kochten een Lángos voor haar en twee ijsjes.

Vroeg in de avond belden ze Claudia maar ze kregen niemand te pakken.

Die nacht ging mama weer in bad, prachtig, gruwelijk zingend. Het servies bleef heel dit keer, alleen Salome dook weer in hun kamer op. Toen Xane, die het licht had aangeknipt, Judiths gezicht zag, tilde ze aarzelend haar deken op. Ik heb echt alleen met water geknoeid de vorige keer, verzekerde Salome haar, en dankbaar schoof ze naar de muur toe en viel meteen in slaap.

De volgende dag zaten ze achter in de tuin tussen de struiken te roken en gooiden kiezeltjes voor de voeten van voorbijgangers toen Salome kwam aangekropen, met haar gezicht onder de waterverf. Verdwijn, siste Judith, maar Salome zei tegen Xane: Je moeder zit voor bij papa te huilen. Xane sprong op, Judith kreeg nog net haar been te pakken en gaf haar een snoepje.

Ze troffen de volwassenen rond de tuintafel aan. De twee zagen eruit als primitieve robots, Xanes moeder zat te rillen, met een rode neus, omringd door zakdoekjes, waar ze beurtelings in kneep, Heinz zat stijfjes op zijn stoel, zijn handen op de knieën, alleen zijn hoofd bewoog, heen en weer, heen en weer. En de meisjes hadden de smaak van Ricola-hoestbonbons op de tong, dat kon Judith zich jaren later nog herinneren.

Toen mevrouw Molin Xane zag sprong ze op, kwam haar tegemoet en omhelsde haar. Heinz liep aarzelend op zijn dochters af, tot hij met zijn hand Judiths schouder bereikte en zich daar op de een of andere manier aan vasthield. Salome pakte Judiths hand. Daar stond hun huis, hun villa, de onverbeterlijke ruïne, prachtig, afbrokkelend, de zon scheen, het was nog altijd zomer.

Mama lag in de gele salon in bed, lag vermoedelijk La Traviata te neuriën.

Judith had haar snoepje naar haar wang verplaatst, waar het plakkerig wegsmolt. Ze zag dat Xanes moeder rilde. Later zaten ze in de keuken, en zelfs mama sloop op een gegeven moment naar binnen, als een geschrokken spook, opgeschrikt door het echte leven. Xanes moeder leek de armoedige badjas niet eens op te merken. En toen hoorden ze het verhaal, een paar keer achter elkaar, in weinig gevarieerde herhalingen, een zeer kort, raadselachtig verhaal, het ging over Claudia, die ’s nachts hoofdpijn had gekregen, vreselijke, ondraaglijke hoofdpijn, en Lizzie had niets beters geweten dan naar de nachtapotheek te rennen, want wat kon dat nou helemaal zijn, hoofdpijn, als ze nou koorts had gehad of kramp, maar het was alleen maar hoofdpijn. Lizzie had moeten wachten, niet lang, één iemand voor haar met een recept. Ze kocht een grote verpakking aspirine, en toen ze weer thuis was waren er geen tien minuten verstreken, maar Claudia leefde al niet meer.

==

Xane werd ontvoerd, terug naar de stad, en Judith bleef alleen achter. Als ter bevestiging sloeg de overdreven zomer een paar dagen later om in een te vroege herfst. Salome en Judith hielpen hun vader met grasmaaien, maaiden onhandig een zweem van zinloze, verlate orde in het oerwoud.

Heinz had de sauna afgekregen en mama klapte enthousiast in haar handen. Ze stelde zich voor hoe ze daar in de winter zou opwarmen, zo warm dat ze daarna naakt door de sneeuw kon rollen. Afgezien van die geëxalteerde aankondiging veranderde er maar weinig. Overdag bleef ze in haar kamer, soms ging ze ’s nachts wandelen, en Judith leerde hoe de wasmachine werkte. Op een dag gingen Salome en zij met de bus naar de stad om spullen voor het begin van het nieuwe schooljaar te kopen.

Aan de telefoon vertelde Xane dat zij en haar moeder veel tijd beneden bij Lizzie Denneberg doorbrachten. Dat de grootouders uit Tirol waren gekomen en in de woonkamer rozenkransen baden.

==

Om zoveel mogelijk medeleerlingen aanwezig te laten zijn, werd Claudia pas op de middag van de eerste schooldag begraven.

Heinz maakte Judith vroeg in de ochtend wakker en zei dat hij mama naar de kliniek moest brengen. Er moest die nacht iets gebeurd zijn, maar deze keer had ze niets gehoord. Ze liep naar het raam en keek hen na. Heinz leidde mama aan haar arm door de tuin naar de auto, ze liep langzaam, alsof ze oud was, de hond liep naast haar en sprong steeds weer tegen haar op, maar ze reageerde niet.

In de keuken stond een half kopje koffie, Judith dronk het leeg. De smaak was vreemd en naar. Uit de kast van haar moeder haalde ze een zwarte jurk met kanten inzetten en een zwierige rok. Ze pakte een paarse zijden sjaal die ze als een tulband om haar hoofd bond, haar haar bijna compleet eronder verborgen. Alleen aan de bovenkant liet ze er een pluk uitpiepen, als een vlam. Salome lachte. Je ziet eruit als een operazangeres, zei ze.

Voordat ze de deur uit gingen pakte Judith papa’s oude trenchcoat, daar zat ze al heel lang op te azen. Ze versierde hem met twee stickers – no future en atoomenergie, nee bedankt – en toen was ze klaar voor de dag.

Hopelijk zijn we eerder terug dan papa en mama, zei Salome aarzelend, en Judith zei: Maar natuurlijk, Baby.

==

Judith moest even zoeken voor ze het juiste lokaal vond. Voor de deur stond Xane, ze zag eruit alsof ze niet naar binnen durfde. Ze rook geföhnd en naar vanilleshampoo, alleen haar vuile tennisschoenen konden er enigszins mee door. Een meisje met kort roze haar en een neusring liep op hen af; zoiets was op haar oude school gewoon ondenkbaar geweest.

Heb je vuur? vroeg het meisje aan Judith. Door Xane keek ze heen.

Te laat, Pinkie, zei Judith en ze wees naar de gang achter zich, waar een lerares kwam aanlopen. Ze knipoogde naar het meisje als naar een oude bekende en liep samen met haar het lokaal in.

Ze waren maar met z’n twaalven, iedereen ging verspreid zitten, als in een café, zo ver mogelijk bij elkaar vandaan. Het roze meisje ging naast Judith zitten, met Xane erbij waren ze al bijna een groepje. De lerares hees zichzelf op haar tafel voor in de klas, sloeg haar benen over elkaar en priemde met haar vinger in de richting van een onuitgeslapen knul die eruitzag als twintig: Smutny, naar de achterste rij, zoals altijd, en als je ook maar één woord zegt, vlieg je eruit en hoef ik je tot de kerst niet meer te zien.

Smutny stond langzaam op, als een beer die een joint had gerookt. Zijn tas sleepte hij aan het hengsel achter zich aan. Judith had bijna medelijden met hem, hij zag er niet gevaarlijk uit, eerder gehandicapt. De lerares zag eruit als een kassajuffrouw in de supermarkt, spitse neus, geblondeerd, kraaienpootjes. Ze rommelde in haar tas, keek op een briefje, keek Judith en Xane aan en vroeg: Molin, Baer? Wie is wie? Zeg je Mólin of Molín?

Molín, zei Xane een beetje te schel, dat ben ik.

En je heet serieus Roxane? Nou ja, jouw probleem.

Een paar kinderen lachten. Judith vertrok vol minachting haar mond, dat mocht je duiden zoals je wilde.

Met de anderen zullen jullie zelf nog wel kennismaken. Mijn naam is Frenkel, en ik heb de pech om mentor te zijn van dit zielige zooitje.

In die stijl ging het door. Judith amuseerde zich. Hier was het prima uit te houden. Xane zou zich hier wel wat moeten aanpassen, ver weg van de machtige mevrouw Fausch, van wie ze het bars bejegende lievelingetje was geweest. Die Frenkel zag er niet uit alsof je indruk op haar maakte als je geniaal in Latijn was.

Na een klein uurtje was het voorbij. Ze kregen hun rooster en mochten gaan. Op de gang opende Frenkel een raam, trok een sigaret uit het pakje en knipte met haar vingers naar het roze meisje. Die haalde haar schouders op en wees naar Judith. Judith gaf de lerares vuur. Ze had er maar wat graag zelf eentje opgestoken.

Een jaar nog, ongeveer? vroeg mevrouw Frenkel kameraadschappelijk, ik ben zo weg en dan zie ik niets meer. Toen Judith zich grijnzend naar Xane omdraaide, zwierde haar gedurfde jurk rond haar benen. Maar Xane was al ver weg, op de vlucht richting het trappenhuis.

==

Judith bracht de middag door met de persoon met de neusring, die Doris heette maar Dodo werd genoemd. Ze was de stiefdochter van een bekend theaterregisseur en beschouwde zichzelf als biseksueel. Haar haarkleur en piercing maakten deel uit van de vertwijfelde maar effectieve uitdossing die de meeste ongewenste personen (volwassenen, oncoole kinderen) op afstand hield; in werkelijkheid was ze een onzeker kippetje dat voor de zekerheid eerst iedereen maar eens naar de keel vloog. Judith had dat al na drie minuten door; na vier minuten vrat Dodo uit haar hand. Toen ze hoorde dat Judith naar het Prater moest, wilde ze mee. Dodo had geld, ze had massa’s sigaretten en ze was gek op botsautootjes. Bijna waren ze de tijd vergeten. Dodo volgde Judith tot aan de tram, en Judith zag geen goede reden om haar niet mee te nemen naar de begraafplaats toen ze daarom vroeg. Alleen zou ze nu haar stickers niet meer weg kunnen doen, maar dat deed er niet toe, Fausch ging het toch al niets meer aan.

Tijdens de lange rit praatten ze over van alles en nog wat. Dodo beweerde dat ze via haar stiefbroer uitstekende shit kon krijgen. Doe geen moeite, zei Judith, hoewel het fantastisch nieuws was.

Over Claudia, bij wijze van uitleg, zei Judith duister: Ze was mijn beste vriendin.

Dodo vroeg opgelucht: Dus niet dat magere modepopje, hoe heet ze, Molin?

Ach, die burgertrut, zuchtte Judith en ze keek uit het raam, en Dodo giechelde en zei: Ja, zoiets zie je altijd meteen.

==

Aan Claudia’s graf stond het schoolkoor van de onderbouw, allemaal kinderen van tussen de elf en veertien, sommigen verdrietig, sommigen juist lacherig, of allebei tegelijk. Niet iedereen was gepast gekleed, dat was het probleem als zoiets midden in de vakantie gebeurde. Het nieuws bereikte nooit iedereen op tijd.

Xane was bij het koor gaan staan, of had zich achter het koor verstopt, Judith zag alleen een puntje van haar parka. Xanes ouders stonden vooraan, bij Lizzie. Judith bleef achteraan staan.

Het koor zong ‘Kom tot ons, scheur de heemlen, Heer’, wat niet echt paste maar het enige kerklied binnen het repertoire was.

De muziek, wat voor muziek dan ook, was altijd het belangrijkste bij een begrafenis. Het gepraat maakte niets beter, maar het mooie lied was het moment om nog eens heel sterk aan Claudia te denken.

Dat zij daar vooraan in die houten kist lag, Claudia, van top tot teen, met haar varkensneusje en het blonde haar dat ze vast nog een keer hadden gewassen, kon je claustrofobisch maken. Echt onvoorstelbaar dat ze haar daarin hadden gelegd; Claudia is namelijk bang voor het donker. Daarom heeft ze een nachtlampje met meikevertjes, vreselijk kinderachtig. Naar skikampen en werkweken neemt ze altijd zo’n smiley mee die je rechtstreeks in het stopcontact steekt. Noodlicht, verbruikt nauwelijks stroom. Als je het eruit haalt of voor de grap je hand erop legt moet ze huilen, heel zachtjes en wanhopig, zoals ze nu eenmaal huilt. Ze houdt van bloemen en dieren. In maart is ze jarig, haar sterrenbeeld is vissen, ascendant steenbok. Haar lievelingskleur was, Judith deed haar ogen dicht en dacht na, haar lievelingskleur was tot een jaar geleden groen maar sindsdien, ze hoorde Claudia gekunsteld zeggen: Sindsdien houd ik voornamelijk van alle combinaties van wit en oranje.

Ik wil biologie studeren. Ik zou later graag in een natuurreservaat werken, niet in de dierentuin, dierentuinen zijn vreselijk voor de dieren. Kijk, Judith, ik heb mijn gouden papieren engel klaar maar ik krijg hem maar niet op het lantaarntje. Ik mis jullie en de stad en het echte leven, hier is het ook mooi maar wel een beetje saai. Mijn opa leert me geiten melken. Gisteren was ik met oma paddenstoelen zoeken. Voor kerst wil ik een graanmolen. Xane, wat betekent ‘pernicies’? Judith, heb jij nog turkooizen wol? Kunnen jullie me komen helpen met mijn wiskundehuiswerk?

==

O zon ga op, o zonneschijn, laat ons niet in het donker zijn.

==

Na het lied was het gedaan met de orde, alles en iedereen liep door elkaar. Daarna formeerden de mensen zich tot een driehoek, waarvan de top uitdunde tot de wachtende rij begrafenisgasten. Langzaam richting kist schuifelen, iets boven op Claudia gooien, bloemen of aarde. Het geluid van de aarde op de kist moest van binnenuit afschuwelijk klinken.

Xane stond met een bos lichtroze rozen achter de koorkinderen te wachten. Judith verliet de rij, maakte een grote bocht om de begrafenisgasten heen en wrong zich naast haar. Ze trok aan haar mouw en gaf haar een van de twee bruine papieren zakjes aan die ze in het Prater had gekocht.

Het kraakte. Xane keek haar onbegrijpend aan. Toen scheurde Judith het papier maar open en tevoorschijn kwamen de twee dikke bollen suikerspin, roze suikerspin, die geen enkele overeenkomst met Judiths haarkleur had maar eigenlijk vooral met die van Dodo’s egelkapsel. Judith gaf Xane een van de houten stokjes aan, maar Xane had haar handen vol aan de rozen. Judith knikte begrijpend, keek om en zag Dodo achter haar staan, die de bloemen van Xane overnam.

Dan staan ze nog een keer naast elkaar, Judith en Xane, de schreeuwend felle Dodo houdt zich op de achtergrond. Ze plukken aan hun suikerspinnen, door het transport zijn de wattige klossen een beetje platgedrukt. Xane en Judith strelen de suikerspinnen, fatsoeneren ze en komen samen steeds dichterbij, tot ze voor het open graf staan. Daar beneden is Claudia. Boven zijn Xane en zij, voor het laatst met z’n drieën. Judith in papa’s trenchcoat, op haar hoofd de paarse tulband, en de stickers, no future, nee, voor Claudia niet meer.

Judith telt zachtjes, op drie gooien ze de roze bollen naar beneden. Het maakt geen geluid, alleen een zacht geknars van de suikerdraadjes, Claudia zal het niet horen, ze zal er niet van schrikken, en al klopt de kleur niet, de suiker zal haar iets afschermen van de aarde die erachteraan vliegt. Ze blijven nog even staan, dan doen ze een stap opzij.

Bij de uitgang staan Xanes ouders bij dat mens van Fausch. Xanes moeder heeft rode ogen. De blik op het gezicht van Fausch als ze Judith een hand geeft. Xane staat weer achter haar.

Is het je bevallen daar, Xane, in het Leopoldeum? vraagt Fausch. Ze gebruikt het enkelvoud. En voor het eerst noemt ze een leerling bij de voornaam, waarschijnlijk omdat haar ouders ernaast staan. Dan kun je moeilijk ‘Molin’ snauwen, zoals anders. Gek eigenlijk dat ze alle voornamen kende, ook de gebruikelijke afkortingen, ze wist altijd alles maar maakte er een spelletje van om net te doen of dat niet zo was.

Xane antwoordt niet meteen, waarschijnlijk huilt ze nog steeds. Ze is zwak, en daarom zal alles worden zoals het het beste voor haar is. Ze is weer een klein kind dat haar haar met vanilleshampoo wast, geen tiener met overhaaste, maar des te heviger geuite beslissingen waar de volwassenen alleen al vanwege zijn of haar lichaamslengte aan toegeven. Dan schudt Xane wild haar hoofd, met neergeslagen blik, en stribbelt niet tegen als haar moeder een arm om haar schouders slaat.

Judith knikt naar de Molins, steekt groetend haar hand op en vertrekt. Achter haar sloft Dodo, Judith draait zich al lopend half naar haar om en maakt een rookgebaar. Hoewel ze nog veel te dichtbij zijn.

Errare humanum est, hoort ze achter zich Fausch met haar spottende schoolstem zeggen, kom morgen weer bij ons terug en dan vergeten we alles.