Hoe geneest een vrouw van haar obsessie voor een man? Door de verhouding die eraan ten grondslag lag te ontrafelen en er zo orde in aan te brengen. Vol frisse moed begint de naamloze vertelster van Het eind van het verhaal aan haar reconstructie. Maar gaandeweg realiseert ze zich dat de begeerde orde een illusie is. Want hoe betrouwbaar zijn onze herinneringen? En wat weten we eigenlijk over onszelf? Met mededogen, humor en schijnbare openhartigheid probeert ze te bepalen welke uit haar verleden opgediepte verhalen echt zijn, en welke verzonnen.

==

Alles wat de korte verhalen van Lydia Davis zo briljant maakt – haar scherpte, haar observatievermogen, haar laconieke stijl – schittert ook in haar enige roman.

==

Lydia Davis (1947) schreef diverse verhalenbundels, die onder andere voor de National Book Award werden genomineerd, en vertaalde ook een groot aantal Franse auteurs, onder wie Flaubert, Proust en Foucault. In 2013 werd haar oeuvre bekroond met de Man Booker International Prize. Onlangs verscheen haar nieuwe verhalenbundel, De taal van dingen in huis.

==

‘Niet alleen prachtig maar ook een buitengewone en uiterst moderne prestatie.’ – The New York Observer

==

Over De taal van dingen in huis:

==

‘Hier en daar knetteren de woorden alsof ze onder stroom staan. Kafka is nooit ver weg, ook hoor je de echo van Beckett.’ **** – NRC Handelsblad

Lydia Davis

Het eind van het verhaal

==

vertaald door peter bergsma

Roman

==

Uitgeverij Atlas Contact

Amsterdam/Antwerpen

De auteur dankt de Ingram Merrill Foundation, de Mrs. Giles Whiting Foundation, de National Endowment for the Arts en het Fund for Poetry voor hun ruimhartige steun

==

© 1995 Lydia Davis

© 2014 Nederlandse vertaling Peter Bergsma

Oorspronkelijke titel The End of the Story

Oorspronkelijke uitgave Farrar, Straus & Giroux, New York

Omslagontwerp Marjo Starink

E-book Perfect Service, Schoonhoven

==

ISBN 978 90 254 4345 0

NUR 302

==

www.atlascontact.nl

==

Deze digitale editie is gemaakt naar de eerste druk, 2014, ISBN 978 90 254 4344 3

Het eind van het verhaal

De laatste keer dat ik hem zag, al wist ik niet dat het de laatste zou zijn, zat ik met een vriendin op het terras en kwam hij zwetend de poort door, zijn gezicht en borst roze, zijn haar vochtig, en bleef beleefd staan om met ons te praten. Hij hurkte neer op het roodgeschilderde beton of liet zich op de rand van een houten lattenbankje zakken.

Het was een warme dag in juni. Hij had zijn spullen uit mijn garage gehaald en in de bak van een pick-uptruck geladen. Ik denk dat hij ze naar een andere garage ging brengen. Ik weet nog hoe doorbloed zijn huid was maar moet zijn bergschoenen erbij fantaseren, zijn brede witte dijen terwijl hij hurkte of zat en de open, vriendelijke uitdrukking die hij op zijn gezicht moet hebben gehad terwijl hij met deze vrouwen praatte die niets van hem wilden. Ik weet dat ik me ervan bewust was hoe mijn vriendin en ik eruitzagen, allebei met onze voeten omhoog in onze ligstoel, en dat ik hem in het bijzijn van mijn vriendin misschien nog wel ouder leek dan ik was, maar ook dat hij dat misschien wel aantrekkelijk zou vinden. Hij liep het huis in om water te drinken, kwam toen weer naar buiten en zei tegen me dat hij klaar was en er weer vandoor ging.

Een jaar later, toen ik dacht dat hij me al lang en breed vergeten was, stuurde hij me een gedicht in het Frans, dat hij met de hand had overgeschreven. Er zat geen brief bij het gedicht, al had hij het aan mij gericht, mijn naam erboven gezet, alsof hij een brief begon, en afgesloten met zijn eigen naam, alsof hij een brief afsloot. Toen ik de envelop met zijn handschrift erop zag, dacht ik aanvankelijk dat hij het geld terugstuurde dat hij me verschuldigd was, meer dan driehonderd dollar. Ik was dat geld niet vergeten omdat mijn situatie veranderd was en ik het nodig had. Hoewel hij het gedicht aan mij had gericht, wist ik niet zeker wat hij me met dat gedicht wilde zeggen, of wat ik moest denken dat hij zei, of wat de bedoeling ervan was. Hij had zijn retouradres op de envelop gezet, dus ik wist dat hij misschien wel een antwoord verwachtte, maar ik wist niet hoe ik erop moest antwoorden. Ik vond niet dat ik een ander gedicht kon sturen, en ik wist niet wat voor soort brief een antwoord op dat gedicht zou zijn. Toen er een paar weken voorbij waren, vond ik een manier om erop te antwoorden, door hem te zeggen wat ik dacht toen ik ontving wat hij me gestuurd had, wat ik dacht dat het was en hoe ik ontdekte dat het dat niet was, hoe ik het las en wat ik had gedacht dat hij bedoelde door me een gedicht te sturen over gemis, dood en hereniging. Ik schreef dit alles in de vorm van een verhaal omdat dat even onpersoonlijk leek als zijn gedicht. Ik deed er een briefje bij waarin ik zei dat het me moeite had gekost het verhaal te schrijven. Ik stuurde mijn antwoord naar het adres op de envelop, maar ik hoorde niets meer van hem. Ik schreef het adres over in mijn adresboekje, na een vorig te hebben uitgegumd dat niet erg lang had geklopt. Geen enkel adres van hem klopte erg lang en het papier van mijn adresboekje is op de plaats waar zijn adres staat geschreven dun en zacht door het veelvuldige gummen.

*

Er ging weer een jaar voorbij. Ik trok met een vriend door de woestijn, niet ver van de stad waar hij had gewoond, en ik besloot hem te zoeken op zijn laatste adres. De reis was tot dusver ongemakkelijk geweest, omdat ik me op een eigenaardige manier vervreemd voelde van de man met wie ik samen was. De eerste avond dronk ik te veel, verloor mijn gevoel voor afstand in het maanverlichte landschap en probeerde dronken in de witte holten van de rotsen te duiken, die me zacht leken als kussens, terwijl hij me probeerde tegen te houden. De tweede avond lag ik cola te drinken op mijn bed in de motelkamer en sprak nauwelijks tegen hem. De hele volgende ochtend zat ik op de rug van een oud paard achter aan een lange rij paarden en reed langzaam omhoog door de enige kloof tussen de heuvels en toen weer omlaag terwijl hij, geïrriteerd door mij, met de huurauto van de ene rotsformatie naar de andere reed.

Na het verlaten van de woestijn werd de verhouding tussen ons weer gemakkelijker en terwijl hij reed, las ik hem voor uit een boek over Christoffel Columbus, maar hoe dichter we bij de stad kwamen, des te afweziger ik werd. Ik stopte met voorlezen en keek uit het raampje, maar ik nam alleen flarden waar van wat ik zag terwijl we de zee naderden: een ravijn vol eucalyptusbomen dat afdaalde naar het water; een aalscholver op een monoliet van pokdalig wit kalksteen dat tot de vorm van een zandloper was verweerd; een pier met een achtbaan; een huis met een koepel hoog boven de rest van het dorp naast een koninginnepalm; een brug over een spoorlijn die zich voor en achter ons uitrolde. Toen we naar het noorden koersten in de richting van de stad, reden we langs de spoorlijn, soms in het zicht ervan en dan weer ervandaan, wanneer hij afboog naar het binnenland en onze weg verderging langs de top van de klif bij het water.

De volgende middag ging ik er in mijn eentje op uit en kocht een stadsplattegrond. Ik bestudeerde deze terwijl ik op een stenen muur zat die koud aanvoelde ondanks de warme zon. Een onbekende zei me dat de straat waar ik heen wilde te ver was om te voet te bereiken, maar ik ging toch te voet op weg. Elke keer als ik op de top van een heuvel kwam, keek ik uit over het water en zag bruggen en zeilboten. Elke keer als ik afdaalde naar een volgend klein dal, omsloten de witte huizen me weer.

Ik had niet geweten hoe groot de stad me zou lijken terwijl ik liep of hoe moe mijn benen zouden worden. Ik had niet geweten hoe de zon op de witte gevels van de huizen me na een tijdje zou verblinden, hoe hij uren achtereen op gevels zou beuken die witter werden en vervolgens minder wit naarmate de uren verstreken en mijn ogen meer pijn begonnen te doen. Ik nam een bus en reed een tijdje mee, en stapte toen weer uit en liep verder. Hoewel de zon de hele dag had geschenen, waren de schaduwen aan het eind van de middag kil. Ik passeerde een paar hotels. Ik wist niet precies waar ik was, al zag ik later, toen ik de buurt verliet, waar ik was geweest.

Uiteindelijk, na soms in de goede richting te zijn gelopen en soms in de verkeerde, kwam ik in zijn straat. Het was avondspits. Mannen en vrouwen in pak of mantelpak liepen me in beide richtingen voorbij door de straat. Het verkeer kwam maar langzaam vooruit. De zon stond laag en het licht op de gebouwen was donkergeel. Ik was verbaasd. Ik had niet gedacht dat zijn deel van de stad er zo uit zou zien. Ik had niet eens geloofd dat dit adres bestond. Maar het gebouw was er, twee verdiepingen hoog, lichtblauw geschilderd, een beetje vervallen. Ik bestudeerde het vanaf de overkant van de straat, staande op een stoep waarin een rij tegels was ingebed die de naam van een apotheek vormden, hoewel de deur achter me toegang gaf tot een café.

Meer dan een jaar inmiddels, sinds ik dat adres in mijn adresboekje had geschreven, had ik me heel precies, alsof ik het had gedroomd, een zonnig straatje voorgesteld met gele huizen van één verdieping hoog waar mensen in en uit gingen, stoepen op en af, en ook had ik me voorgesteld dat ikzelf schuin tegenover zijn huis in een auto zat, terwijl ik naar zijn voordeur en zijn ramen keek. Ik had hem uit het huis zien komen, met zijn gedachten bij andere dingen, zijn hoofd gebogen, energiek de treden af rennend. Of hem langzamer de treden af zien komen met zijn vrouw, zoals ik hem twee keer eerder met zijn vrouw had gezien toen hij niet wist dat ik naar hem keek, een keer van een afstand terwijl ze op een trottoir bij een bioscoop stonden en een andere keer door het raam van zijn appartement in de regen.

Ik wist niet zeker of ik hem zou aanspreken, want als ik me dat voorstelde raakte ik van mijn stuk door de woede die ik op zijn gezicht zag. Verbazing, dan woede en dan angst, want hij was bang voor me. Zijn gezicht uitdrukkingsloos, en stijf, zijn oogleden omlaag en zijn hoofd een beetje achterover: wat wilde ik hem nu weer aandoen? En hij zou een stap achteruit doen alsof hij daarmee werkelijk buiten mijn bereik zou komen.

Hoewel ik zag dat zijn gebouw bestond, geloofde ik niet dat zijn appartement zou bestaan. En als zijn appartement bestond, geloofde ik niet dat ik zijn naam naast de bel geplakt zou zien. Nu stak ik de straat over en ging het gebouw binnen waarin hij had gewoond, misschien wel tot voor kort, zeker nog het afgelopen jaar, en las de namen ARD en PRUETT op een wit kaartje naast de bel van zijn appartement, nummer 6.

Ik besefte later dat dit vreemde, geslachtsloze koppel, Ard en Pruett, degenen moesten zijn geweest die alles ontdekten wat hij had achtergelaten: de stukjes plakband die aan dingen kleefden, de paperclips en spelden tussen de vloerplanken, de pannenlappen of kruidenpotjes of pannendeksels achter het fornuis, het stof en de kruimels in de hoeken van lades, harde, groezelige sponzen onder de badkuip en onder de gootsteen waarmee hij ooit op zijn energieke manier een wastafel of aanrecht had schoongemaakt, de kledingstukken die nog her en der in donkere hoekjes van de kast hingen, stukjes versplinterd hout, spijkergaten in het stucwerk met vegen of krassen eromheen of in de buurt, die alleen maar lukraak leken omdat Ard en Pruett niet wisten wat het doel ervan was geweest. Ik voelde een onverwachte band met deze twee mensen, ook al kenden ze me niet en had ik hen nooit gezien, omdat ook zij in een soort intieme relatie met hem hadden samengewoond. Natuurlijk kon het ook zijn dat het de huurders vóór hen waren die aantroffen wat hij had achtergelaten, en dat Ard en Pruett de sporen van heel iemand anders hadden aangetroffen.

Omdat ik tot het uiterste moest gaan om hem te vinden, belde ik bij hen aan. Als ik hem deze keer niet zou vinden, zou ik mijn pogingen staken. Ik belde, en belde opnieuw, en nog eens, maar er kwam geen reactie. Ik stond net lang genoeg buiten op straat om het gevoel te krijgen dat ik, eindelijk, het eindpunt van een noodzakelijke reis had bereikt.

Ik was lopend op weg gegaan naar een plek die te ver was om te voet te bereiken. Ik was zelfs doorgegaan toen het te laat op de dag werd, en toen ik aan het eind van mijn krachten was. Iets van mijn krachten was teruggekeerd toen ik in de buurt van de plek kwam waar hij had gewoond. Nu liep ik verder langs zijn huis, richting Chinatown en de rosse buurt, de pakhuizen bij de baai, en het water, naar ik dacht, terwijl ik me de stad probeerde te herinneren, en ook al woonde hij niet meer in dat huis, en was ik zo moe, en moest ik verder lopen, en waren er overal om me heen meer heuvels om te beklimmen, toch voelde ik me gekalmeerd doordat ik daar geweest was, zoals ik me niet meer had gevoeld sinds hij bij me was weggegaan, alsof ik hem, ook al was hij er niet, had teruggevonden.

Misschien maakte het feit dat hij er niet was deze terugkeer mogelijk, en maakte het een einde mogelijk. Want als hij er wel was geweest, had alles door moeten gaan. Dan had ik er iets aan moeten doen, al was het maar weggaan en er op grote afstand over nadenken. Nu zou ik in staat zijn het zoeken naar hem te staken.

Maar het moment dat ik wist dat ik het had opgegeven, dat ik wist dat ik het zoeken had gestaakt, kwam wat later, toen ik in een boekwinkel in die stad zat, met in mijn mond de smaak van goedkope, bittere thee die me was gebracht door een onbekende.

Ik was daar komen uitrusten, in een oud gebouw met vloeren van krakend hout, een smalle trap die omlaag leidde, flauwe verlichting in het souterrain en een schonere en lichtere bovenverdieping. Ik was door de boekwinkel gelopen, omlaag en weer omhoog en de hoek van elke boekenkast om. Ik ging zitten om een boek te bekijken, maar was zo moe en dorstig dat ik niet kon lezen.

Ik ging naar de toonbank aan de voorkant, naast de deur. Erachter stond een sombere man in een gebreid vest die boeken op stapels sorteerde. Ik vroeg hem of er water was, of ik een glas water mocht, al wist ik dat er daar, in een boekwinkel, waarschijnlijk geen water zou zijn. Hij zei dat er geen water was, maar dat ik misschien naar een café in de buurt kon gaan. Ik zei niets, draaide me om en liep een paar stappen de ruimte aan de voorkant in die uitzag op de straat. Daar ging ik weer op een stoel zitten om uit te rusten terwijl mensen stilletjes om me heen liepen.

Ik had niet onbeleefd tegen de man willen zijn, ik kon gewoon mijn mond niet opendoen om iets te zeggen. Het zou al mijn krachten hebben gevergd om de lucht uit mijn longen te persen en er geluid mee te maken, en het zou me pijn hebben gedaan, of me iets hebben afgenomen waar ik juist op dat moment niet zonder kon.

Ik sloeg een boek open en keek naar een bladzij zonder hem te lezen, bladerde daarna van begin tot eind een ander boek door zonder te begrijpen wat ik zag. Ik dacht dat de man achter de toonbank me waarschijnlijk voor een zwerver zou houden, want de stad wemelde van de zwervers, vooral van het soort dat graag in een boekwinkel zat terwijl de middag donkerder en kouder werd, een zwerver die hem misschien om een glas water zou vragen, en misschien zelfs onbeleefd zou zijn als hij haar dat niet gaf. En omdat ik dacht, afgaand op zijn verbaasde, en misschien wel bezorgde blik, toen ik me omdraaide zonder hem antwoord te geven, dat hij me voor een zwerver hield, had ik plotseling het gevoel dat ik misschien wel was wat hij dacht dat ik was. Het was wel vaker voorgekomen dat ik me naamloos en gezichtsloos had gevoeld, terwijl ik ’s avonds of in de regen door stadsstraten liep zonder dat iemand wist waar ik was, en nu was dit gevoel onverwacht bevestigd door een man die tegenover me achter de toonbank stond. Terwijl hij naar me keek, zweefde ik weg van wat ik dacht dat ik was en werd neutraal, kleurloos, gevoelloos: er was een gelijke keus tussen wat ik dacht dat ik was, deze vermoeide vrouw die hem om water vroeg, en wat hij dacht dat ik was, en er was misschien niet meer zoiets als de waarheid, om ons te verbinden, zodat hij en ik, tegenover elkaar aan weerskanten van de toonbank, meer van elkaar gescheiden waren dan twee onbekenden gewoonlijk zijn, geïsoleerd als in een mistbank, de stemmen en voetstappen vlak bij ons gedempt, een kleine bron van helderheid om ons heen, totdat ik, in mijn nieuwe rol als zwerver, te moe en te gedesoriënteerd om iets te zeggen, zonder antwoord te geven mijn blik afwendde en het aangrenzende vertrek in liep.

Maar terwijl ik dit dacht, liep hij naar de plek waar ik zat vlak bij een hoge boekenkast. Hij boog zich over me heen en vroeg vriendelijk of ik een kop thee wilde, en toen hij me die bracht bedankte ik hem en dronk hem leeg. De thee was sterk en heet, maar zo bitter dat hij mijn tong verschrompelde.

*

Dit leek het eind van het verhaal, en een tijdje was het ook het eind van de roman – zoiets definitiefs had die bittere kop thee. Toen, hoewel het nog steeds het eind van het verhaal was, zette ik het aan het begin van de roman, alsof ik eerst het eind moest vertellen om door te kunnen gaan en de rest te kunnen vertellen. Het zou eenvoudiger zijn geweest bij het begin te beginnen, maar het begin betekende niet veel zonder wat daarna kwam, en wat daarna kwam betekende niet veel zonder het eind. Misschien wilde ik helemaal geen plek hoeven te kiezen om te beginnen, misschien wilde ik dat alle delen van het verhaal tegelijkertijd werden verteld. Om met Vincent te spreken, ik wil vaak meer dan mogelijk is.

Als iemand me vraagt waar de roman over gaat, zeg ik dat hij over een verdwenen man gaat, omdat ik niet weet wat ik zeggen moet. Het is waar dat ik nu al een hele tijd niet weet waar hij is, na het eerst wel en toen niet te hebben geweten, het opnieuw te hebben geweten en hem daarna weer te zijn kwijtgeraakt. Hij woonde ooit aan de rand van een dorp een paar honderd kilometer vanhier. Hij werkte ooit voor zijn vader, een natuurkundige. Nu geeft hij misschien wel Engelse les aan buitenlanders, of schrijfles aan zakenlieden, of runt hij een hotel. Misschien is hij in een grote stad, of helemaal niet in een grote stad, al is een grote stad waarschijnlijker dan een kleine. Misschien is hij nog steeds getrouwd. Ik hoorde dat hij en zijn vrouw een dochter hadden en dat ze haar naar een Europese stad hadden vernoemd.

Toen ik vijf jaar geleden naar dit dorp verhuisde, stelde ik me niet langer voor dat hij plotseling voor me zou opduiken, omdat dat te onwaarschijnlijk was. Op andere plekken waar ik had gewoond was dat niet zo onwaarschijnlijk geweest. In minstens drie steden en twee dorpen bleef ik hem verwachten: als ik door een straat liep, stelde ik me voor dat hij me tegemoetkwam. Als ik door een museum liep, was ik er zeker van dat hij in de volgende zaal zou zijn. Toch zag ik hem nooit. Hij kan er geweest zijn, in dezelfde straat of zelfs in dezelfde zaal, en me van korte afstand hebben gadegeslagen. Hij kan zijn weggeglipt voordat ik hem in de gaten kreeg.

Ik wist dat hij ergens in leven moest zijn, en verscheidene jaren woonde ik in een grote stad die hij vrijwel zeker zou bezoeken, al was mijn buurt bij de haven smerig en vervallen. Maar hoe dichter ik bij het centrum van de stad kwam, des te meer verwachtte ik hem te zien. Dan merkte ik dat ik achter een vertrouwde figuur aan liep, breed, gespierd, niet veel langer dan ikzelf, met steil, blond haar. Maar dan draaide het hoofd zich om en leek het gezicht zo niet op het zijne, verkeerd voorhoofd, verkeerde neus, verkeerde wangen, dat het lelijk werd, alleen maar omdat ’t het zijne had kunnen zijn maar dat niet was. Of er kwam van een afstand een man op me af met zijn arrogante, gespannen voorkomen. Of ik zag, vlakbij, in een volle metrowagon, dezelfde lichtblauwe ogen, roze huid met sproeten, of hoge, uitstekende jukbeenderen. Een keer waren de trekken die van hem maar overdreven, zodat het hoofd op een rubber masker leek: het haar dezelfde kleur maar dikker, ogen zo licht dat ze bijna wit waren, voorhoofd en jukbeenderen die grotesk uitstaken, rood vlees dat aan de botten hing, opeengeklemde woedende lippen, absurd breed lichaam. Een andere keer was de versie van zijn gezicht zo onbeschreven, zo glad en open, dat ik gemakkelijk kon zien hoe het zich mettertijd zou ontwikkelen tot dat andere gezicht waarvan ik zoveel had gehouden.

Ik zag zoveel mensen met zijn kleren aan: van goede maar grove stoffen, vaak tot op de draad versleten of verschoten, altijd schoon. En ik geloofde onwillekeurig, al wist ik dat het nergens op sloeg, dat als maar genoeg mannen die kleren op dezelfde plek droegen, hij door een soort magnetisme gedwongen zou zijn te verschijnen. Of ik stelde me voor dat ik op een dag een man zou zien die precies hetzelfde droeg als hij, een roodgeruit houthakkershemd, of een lichtblauw flanellen overhemd, en een witte schildersbroek, of een spijkerbroek met versleten omslagen, en deze man zou ook steil roodgouden haar hebben dat naar één kant van zijn brede voorhoofd was gekamd, blauwe ogen, uitstekende jukbeenderen, opeengeklemde lippen, een breed sterk lichaam, een manier van doen die zowel schuchter als arrogant was, en de gelijkenis zou volledig zijn, tot het laatste detail aan toe, het roze in het wit van zijn ogen, of de sproeten op zijn lippen, of het stukje uit zijn voortand, alsof al zijn elementen waren samengekomen en het enige wat nodig was om deze man in hem te veranderen het juiste woord was.

*

Hoewel ik nog weet dat het aan het eind van een zonnige middag in oktober was, op de bovenste verdieping van een hoog openbaar gebouw, kan ik me de reden voor de receptie niet meer herinneren. Omringd door andere mensen, in een soort atrium, ofwel cirkelvormig ofwel achthoekig en badend in het zonlicht, met deuropeningen naar buiten, werd ik naar hem meegetroond door Mitchell, die me zei hoe hij heette. Ik vergat zijn naam onmiddellijk, zoals ik bijna altijd deed als ik aan iemand werd voorgesteld. Hij wist al wie ik was, dus hij vergat mijn naam niet. Mitchell ging weg en liet ons alleen. We stonden daar te midden van vrouwen die langzaam en aarzelend door de vertrekken liepen, alleen of in paren, het felle zonlicht in en uit. Hij zei me dat hij zich me ouder had voorgesteld. Ik was verbaasd dat hij zich ook maar iets had voorgesteld. Ik was door verscheidene dingen verbaasd: zijn openhartigheid, hoe hij gekleed was, in wat me voorkwam als een trekkersoutfit, en, meer nog dan dat, het feit dat hij zelfs maar bestond en daar met me stond te praten, omdat niemand het ooit met me over hem had gehad. Toen ik daar was weggegaan dacht ik niet meer aan hem, misschien omdat hij zo jong was.

Later die dag ging ik naar een verlopen café hogerop langs de kustweg ten noorden van mijn dorp waar hij en een paar vrienden, samen met andere mensen die ik niet kende, naar een of andere voorstelling waren komen kijken met primitieve, monotone stamgezangen. Toen ik binnenkwam, was het vertrek al verduisterd op de schijnwerpers op het podium na. De enige vrije stoel die ik zag aan de lange tafel was degene naast hem, al hing aan de rugleuning een kledingstuk en misschien ook een damestas. Toen hij me zag aarzelen bij de vrije stoel, stond hij op, haalde deze dingen weg en bracht ze naar het andere eind van de tafel. En vlak na het begin van de voorstelling kwam er inderdaad een andere vrouw naar de stoel, in het zwakke licht, en liep geïrriteerd door naar een andere stoel. Ik weet niet wie deze vrouw was.

Hij zat aan het ene eind van de tafel, uitkijkend over de hele lengte ervan, met zijn rug naar de deur waardoor ik was binnengekomen, en ik zat links van hem, met mijn gezicht naar een klein podium waar twee mannen optraden, een die eentonig zong en een die op een violoncel tokkelde. Tegenover me zat Ellie. Ik kende haar toen nog niet zo goed. Hij boog zich voortdurend naar haar toe tijdens de voorstelling, die zo lawaaierig was en zo dicht bij ons in het overvolle zaaltje dat niemand kon praten behalve door rechtstreeks in het oor van een ander te spreken.

In die tijd dronk ik graag. Ik had altijd een drankje nodig als ik met iemand ging zitten praten. Als ik in een openbare ruimte moest zitten waar geen alcohol werd geschonken, voelde ik me slecht op mijn gemak en kon ik er niet van genieten, zoals ik ook, als ik ’s avonds bij iemand thuis was uitgenodigd, graag een drankje kreeg aangeboden zodra ik binnenkwam.

Tijdens de eerste pauze vroeg ik hem en Ellie of het café alcohol schonk, en ze zeiden van niet. Ik vroeg hun waar ik iets te drinken kon gaan kopen. Ze zeiden dat er op korte loopafstand een kruidenierswinkeltje was waar ik bier kon kopen, en hij bood aan met me mee te gaan en stond opnieuw snel op van zijn stoel.

Buiten liep hij naast me over de platgetreden onverharde grond aan de rand van de weg, door de rotzooi van droge bladeren en houten knopen van de eucalyptusbomen.

Ik kan me niet herinneren waar we over praatten, maar in die tijd kon ik me bijna nooit herinneren waarover ik had gepraat met iemand die ik net had ontmoet omdat ik zoveel andere dingen aan mijn hoofd had. Ik piekerde niet alleen over of er iets mis was met mijn kleren of haar, maar ook over hoe ik stond, liep of mijn hoofd en nek hield, en waar ik mijn voeten neerzette. En als ik niet liep maar probeerde te eten en te drinken terwijl ik praatte, piekerde ik over hoe ik het eten en drinken zo naar binnen kon krijgen dat ik me niet zou verslikken, en soms verslikte ik me ook. Dit alles hield me zo bezig dat hoewel ik me lang genoeg een zin kon herinneren om er antwoord op te geven, ik er niet lang genoeg over nadacht om me hem later te kunnen herinneren.

De weg was donker tegen de tijd dat we naar buiten gingen, rond halfacht, acht uur. Of liever gezegd, de kant van de weg waar we liepen werd verlicht door straatlantaarns en spotjes rond het café en de winkels in de buurt, en de andere kant van de weg was donker, afgezoomd door eucalyptusbomen die de weg afschermden tegen het elektrische licht. Tussen de bomen hingen een paar borden, en achter de bomen lag een dubbele spoorlijn, ook donker, en aan de andere kant van de spoorlijn lag een kleine rivierbedding, zelf niet zichtbaar maar gemarkeerd door het hoge gras dat erlangs groeide, en daarna nog een weg, kleiner en niet druk bereden, maar goed verlicht, aan de voet van een kale heuvelflank. In de andere richting, achter het café en de winkels, was op een paar honderd meter afstand de oceaan aan de voet van een heuvel of klif, zo groot en donker dat hoewel ik hem niet kon zien, zijn duisternis boven de weg hing en de elektrische lampen ertegen moesten vechten.

Ik weet niet meer precies of we over onverharde grond of asfalt liepen, waar we langs kwamen of hoe hij naast me liep, onbeholpen of gracieus, snel of langzaam, vlak bij me of op een metertje afstand. Ik denk dat hij zich naar me toe boog in zijn gretigheid om te praten en te horen wat ik zei, wat moeilijk was, omdat ik heel zachtjes sprak. Ik weet niet meer precies wat voor merk bier we kochten, alleen dat er verwarring was over het geld en het merk bier, of hij voor zowel mijn bier als dat van hemzelf zou betalen. Misschien wilde ik een duurder merk en kocht ik daar twee flesjes van, terwijl hij alleen maar genoeg geld had voor twee flesjes van een goedkoper merk en het laatste geld dat hij had daaraan uitgaf. Ik weet dat hij ergens zijn laatste geld aan uitgaf want veel later die avond of in de vroege uurtjes van de ochtend raakte zijn benzine op en vroeg hij, omdat hij geen cent meer had, een onbekende op straat om een dollar. Dat vertelde hij Ellie de volgende dag in de bibliotheek en die vertelde het weer aan mij, zij het lang daarna.

Er was zijn uitnodiging, toen we eenmaal terug waren in het café, mijn aarzeling, zijn doortastendheid, mijn misverstaan, daarna het lawaai van zijn auto, mijn angst, de kust in de nacht, mijn dorp in de nacht, mijn tuin en de rozenstruik, de jadestruiken en mijn schutting, mijn huis, mijn kamer, de metalen stoelen, ons bier, ons gesprek, zijn verkeerde voorstellingen van zaken, opnieuw zijn doortastendheid enzovoort.

Toen hij me vroeg nog wat met hem te gaan drinken, en het eerste wat ik zei was dat ik echt naar huis moest om te werken, voelde ik me een saaie vertaalster, of een voorzichtige docente, veel ouder dan hij. Ik voelde me in die tijd sowieso steeds ouder, misschien omdat ik op een nieuwe plek woonde en in een nieuwe situatie zat, en mezelf met een fris oog moest bezien en opnieuw inschatten alsof ik niet zo vertrouwd was met mezelf als ik had gedacht. Ik was helemaal niet zo oud, maar toch vele jaren ouder dan hij.

Er is meer dat ik me niet graag herinner: mijn aarzeling, mijn plotselinge getob, mijn angst toen ik achter hem aan rende, de gêne omdat ik achter hem aan had gerend, mijn gebrek aan gratie, dat ik me ouder voelde maar niet handelde naar mijn leeftijd, dacht ik.

Hij liep met zulke vastberaden stappen het café uit toen de voorstelling was afgelopen, zonder iets tegen me te zeggen, dat ik dacht dat hij beledigd was door mijn aarzeling. We hadden hooguit een tiental zinnen met elkaar gewisseld en nu dacht ik al dat ik hem had beledigd, wat niet verbazingwekkend is omdat ik vaak dacht dat hij beledigd was, en boos, zelfs toen ik hem veel langer kende dan alleen maar een paar uur. Uit het feit dat ik achter hem aan rende moet natuurlijk gebleken zijn hoe graag ik ergens met hem naartoe wilde gaan, ondanks mijn aarzeling. Toen ik achter hem aan ging zei hij me dat hij alleen maar een paar dingen uit zijn auto wilde halen. Het was zijn eigen onbeholpenheid die hem zo abrupt had doen weggaan.

Terwijl we bij onze auto’s stonden buiten het café, vroeg hij me waar we naartoe zouden kunnen gaan. Toen vroeg hij me, opnieuw doortastender dan ik had verwacht, of we naar mijn huis konden gaan. Weer aarzelde ik, en deze keer verontschuldigde hij zich. Zijn bescheiden manier van doen beviel me. Ik wist bijna niets van hem, dus alles wat hij deed en zei liet me een heel nieuw aspect van hem zien, alsof hij zich voor mijn ogen ontvouwde. Ik vond het niet erg om regelrecht naar huis te gaan, want ik was moe. Ik stapte in mijn auto, en hij in de zijne. Ik wachtte op hem zodat hij me kon volgen, en toen hij zijn motor startte, brulde zijn grote, oude, witte auto. Hij bleef zo hard brullen, terwijl hij vlak achter me aan reed, dat mijn tanden begonnen te klapperen en mijn handen trilden op het stuur, dat ik vastklemde totdat mijn knokkels pijn deden.

Terwijl zijn koplampen mijn achteruitkijkspiegeltje vulden, en mijn handen het stuur stevig vasthielden, reden we langs de kust door een ander dorp waar net een bioscoop uitging, verder omlaag langs het water, een stuk moerasland over en een dorre heuvelflank op tot in mijn eigen dorp, langs de verkeerslichten en het buitencafé op de hoek en, na een bocht naar links, de heuvel op naar mijn huis.

Ik heb het idee dat hij struikelde in het donker terwijl hij de diepe voren in de onverharde oprit onder de cederboom overstak, maar misschien ben ik in de war, omdat ik zelf een paar dagen later, toen hij wegging, achterover op de oprit viel vanaf de wal met zeevijgen. Ik wuifde hem uit. Ik viel niet echt, maar struikelde naar achteren vanaf de hoge wal voor het huis waarop de ceder groeide. Ik was altijd aan het stuntelen in zijn bijzijn, ik had moeite mijn armen en benen onder controle te houden als ik door de kamer liep, als ik in een stoel ging zitten. Hij zei dat ik stuntelde omdat ik zo onstuimig was, en te snel bewoog voor mijn eigen lichaam.

Nu liep ik voor hem uit, en bij de voormuur tilde hij een omlaag hangende doornige stengel van een uit zijn krachten gegroeide klimroos op zodat ik kon passeren zonder een schram op te lopen. Of misschien kon hij dat niet in het donker hebben gedaan en was het op een andere dag, bij daglicht. Of het was die nacht, maar de nacht was niet helemaal donker. Eigenlijk is het alleen maar donker in mijn herinnering aan die bewuste nacht, want ik weet dat er twee felle straatlantaarns in de buurt waren: een ervan scheen in mijn kamer.

We baanden ons een weg naar de overkant van de cirkelvormige oprit en langs de wanordelijke rozenstruik, die bij het raam groeide waardoor ik zo’n groot deel van de tijd naar buiten zat te staren, en rond de zijkant van het huis langs de jadestruiken. We liepen over een klinkerpad naar een poort van witgeschilderd hout in een schutting van witgeschilderd hout, en via de poort en een overwelfde buitengang langs de ramen van mijn kamer naar de deur van mijn kamer. Uit een lantaarn die aan de witgestuukte muur naast de deur was bevestigd scheen elektrisch licht.

Binnen gingen we op twee metalen klapstoelen zitten tussen de groene kaarttafel waaraan ik werkte en een gehuurde piano. Ik haalde twee biertjes uit de keuken, die we opdronken op de ongemakkelijk harde stoelen.

Hij vertelde me dat hij net een roman had geschreven, maar later bleek dat niet waar te zijn. Wat hij net had geschreven was geen roman maar een verhaal van twintig bladzijden dat hij vervolgens tot zes bladzijden had ingekort. Of ik had hem niet goed verstaan of hij was zo nerveus dat hij per ongeluk het woord ‘roman’ gebruikte en het zelf niet hoorde.

Omdat ik niet wist hoe hij heette, leek hij maar half echt, en een onbekende voor mij, al was ik niet bang voor hem. Hij liet me een derde keer schrikken, nadat er enkele uren waren voorbijgegaan waarin we beleefd, afstandelijk en behoedzaam over koetjes en kalfjes hadden zitten praten, op onze afzonderlijke harde stoelen, toen hij me vroeg of hij zijn bergschoenen uit mocht trekken.

*

Dat dit vast niet allemaal klopt kan me niet schelen. Maar ik weet niet zeker wat ik moet opnemen. Er is mijn aarzeling in het café en zijn vasthoudendheid. Zoals ik hem het café uit volgde en het café weer in. Het gebrul van zijn auto toen hij hem startte. Zoals de koplampen en grille van zijn oude witte auto mijn achteruitkijkspiegeltje vulden. Dat hij zo aardig was om, vlak bij mijn huis, de doornige rozenstengel voor me op te tillen zodat ik geen schram zou oplopen. De harde metalen stoelen. Daarna de ongemakkelijkheid van de felle lamp bij mijn bed. Zoals mijn geest als een bebrild docentje in de lucht zweefde boven wat er beneden gebeurde, en over het een en ander oordeelde.

Toen het licht werd, sliep ik, en ik werd wakker doordat hij iets tegen me zei voordat hij wegging. Ik werd nog wakkerder om te begrijpen wat hij zei. Hij citeerde een gedicht voor me bij wijze van afscheid, en ik begreep waarom hij dat deed, maar het ergerde me.

Toen was er weer het gebrul van zijn auto terwijl hij wegreed bij mijn huis en de rust van de dure buurt verstoorde. Ook al kon niemand hem zien of horen, ik vond het gênant dat zo’n jonge man bij dageraad mijn huis verliet in een auto die door de stilte van het elegante dorp aan zee brulde en de heuvel af reed langs de door schuttingen of heggen afgeschermde percelen van mijn buren: langs de mensen aan de overkant in hun pagodeachtige huis die een groot deel van het dorp bezaten en die later Madeleine en mij uitnodigden, samen met vele anderen uit het dorp, voor een feest ter ere van iets nieuws wat ze hadden aangeschaft of laten bouwen, hun zwembad misschien; langs het oudere echtpaar een stukje lager op de heuvel wier tot in de puntjes verzorgde cactustuin het laantje omzoomde dat naar de buurtwinkel leidde waar ik altijd dingen als sigaretten en kattenvoer ging kopen; langs het jonge stel dat naast ons woonde, iets lager op de heuvel, in een wit huisje dat ze niet bezaten maar huurden, al wist ik dat toen nog niet, zoals ik ook niet wist dat de jonge vrouw, die in een kledingzaak in de hoofdstraat werkte en me af en toe iets verkocht, een paar jaar laten zou omkomen op de snelweg toen een grote vrachtauto van achteren op haar inreed terwijl ze vaart minderde bij het naderen van de afslag naar ons dorp; daarna langs de Noorse kerk van donkerbruin hout, met zijn rij eucalyptusbomen aan de voorkant, onder aan de heuvel rechtsaf en op almaar grotere afstand brullend, totdat ik het niet meer kon horen.

*

Hier zit ik ook dicht genoeg bij de oceaan om af en toe een zeemeeuw te zien overvliegen. Niet ver vanhier is een kreek, zo breed dat ik hem altijd een rivier noemde totdat Vincent me corrigeerde. Hij mondt uit in een heel brede getijdenrivier die naar Vincent me vertelde ook geen rivier moet worden genoemd, maar een estuarium. Dit dorp ligt op een kam tussen twee waterlichamen.

Maar het is een andere oceaan. En ik zou er niet kunnen komen zonder vele kilometers door de stad te rijden, omdat de stad op de kust ervan is gebouwd. Er zijn geen zeevijgen, geen jadestruiken en geen palmen hier. De rotsen zijn niet van zandsteen maar van graniet en kalksteen. De bodem is niet van zand en niet roodachtig maar donkerbruin en leemachtig.

Het is maart, en koud. Vincents dikke katoenen sokken hangen aan de lijn, nog steeds vochtig na enkele uren in de zon. Er ligt twee centimeter sneeuw op de grond, maar sommige trekvogels zijn al teruggekomen en zingen en zoeken naar plekken voor een nest. Vinken fladderen rond de dakranden van de achterveranda en we lopen modder mee de keuken in.

Ik ben net klaar met de vertaling van een lange autobiografie, in een moeilijke stijl geschreven door een Franse etnograaf. Het is fijn dat ik klaar ben, want hoe langer ik over een boek doe, des te minder geld ik heb. Ik zal de vertaling naar de uitgever sturen, samen met mijn rekening, en wachten tot mijn cheque komt.

Eerder vandaag las ik over een Japanse schrijver die in Engeland woont en in het Engels schrijft. Zijn romans zijn nauwgezet geconstrueerd, hebben heel weinig plot en verstrekken hun informatie op een fragmentarische, achteloze manier. Het artikel leek me belangrijk om een reden die ik niet kan achterhalen, en ik was van plan het te bewaren en opnieuw te lezen, maar ik ben het tijdschrift kwijt. Mijn werk aan de roman is weinig efficiënt, en dit gebrek aan efficiëntie slaat over op andere dingen die ik probeer te doen. Dit was begrijpelijker toen ik de roman telkens moest laten liggen en weer oppakken. Maar nu, hoewel ik er bijna elke dag aan werk, raak ik nog steeds in de war en vergeet ik wat ik aan het doen was toen ik er de vorige dag mee ophield. Ik moet aanwijzingen voor mezelf op kaartjes schrijven met een pijltje ervoor. Ik zoek naar het pijltje, lees de aanwijzing, volg die en herinner me dan langzaamaan wat ik aan het doen was en weet weer waar ik ben totdat ik het die dag voor gezien houd, en weer een nieuwe aanwijzing voor mezelf schrijf. Maar op mijn slechtste dagen zit ik hier alleen maar in mijn nachtjapon, terwijl mijn eigen warme geur opstijgt uit de halsopening. Ik luister naar de auto’s die in een eindeloze stroom voorbijrijden over de weg onder mijn raam en denk dat er alleen maar iets gebeurt omdat de tijd verstrijkt. Ik kleed me pas aan als ik hier de halve dag gezeten heb. Ik ga niet altijd eerst douchen, pas op het moment dat ik het gevoel heb dat ik door en door ben gerijpt.

*

Ik liet elk moment van die eerste avond graag aan me voorbijtrekken, toen hij en ik daar aan die tafel zaten met vrienden aan de ene kant van mij, vrienden aan de andere kant van hem, de voorstelling die zo luidruchtig was dat niemand kon praten, toen we samen naar buiten liepen, zonder elkaar te kennen, en allebei twee flesjes bier kochten om weer mee naar binnen te nemen, allebei een flesje hadden leeggedronken en nog een ongeopend flesje in zijn bruine papieren zak bij onze voeten hadden staan, en bleven zitten zonder het open te maken, het nog even bewarend. Dit leek me, op een bepaalde manier, het beste moment van allemaal, toen het nog maar nauwelijks was begonnen. Als we het tweede flesje bier openmaakten zouden we ook alles openmaken wat daarna kwam, tijdens de late herfst en de winter, maar zolang we daar zaten zonder het open te maken waren we op een soort eiland, en lag al het geluk nog voor ons, en het zou pas beginnen nadat we het tweede flesje bier hadden opengemaakt. Dat kon ik op dat moment nog niet voorzien, omdat ik niet wist wat er zou volgen, maar later kon ik terugkijken en het zien.

Terugkijken op die avond was bijna nog fijner dan hem de eerste keer meemaken, omdat het niet sneller ging dan ik aankon, ik niet over mijn rol hoefde te piekeren en ik niet werd afgeleid door twijfel, omdat ik wist hoe het zou aflopen. Ik beleefde hem zo vaak opnieuw, dat het net was of hij precies zo was verlopen om me hem later opnieuw te laten beleven.

Toen, nadat hij bij me was weggegaan, was het begin niet alleen de eerste, gelukkige gebeurtenis die uitmondde in een oneindig aantal gelukkige gebeurtenissen, het bevatte ook al het einde, alsof de lucht zelf in dat zaaltje waar we samen zaten, in die openbare gelegenheid, waar hij zich naar me toe boog, terwijl hij me nauwelijks kende, en tegen me fluisterde, al doordesemd was van het eind ervan, alsof de muren van dat zaaltje al waren opgetrokken uit het eind ervan.

*

Ik was een paar weken voordat ik hem ontmoette in het dorp gearriveerd. Ik had een baan maar geen plek om te wonen. Ik logeerde in een keurig appartement van een studentenstel dat de stad uit was. Ik was er gekomen om college te geven, maar ik had nooit eerder college gegeven en ik was bang. Alleen in dat appartement pakte ik boeken van de boekenplanken en las dingen waarvan ik dacht dat ze me zouden helpen de vragen van de studenten te beantwoorden. Ik stelde me voor dat de studenten slim zouden zijn en al meer wisten dan ik. Maar ik las zo haastig en zo te hooi en te gras dat ik me niets herinnerde.

Mitchell was de enige die ik kende, en hij liet me de grote stad en de omliggende dorpen zien, liep met me over de campus, beantwoordde mijn vragen en stelde me voor aan mensen, al vergat hij vaak zelfs de naam van zijn oudste collega’s vanwege zijn eigen verlegenheid. Er waren twee plekken waar hij dacht dat ik zou willen wonen, een klein gemeubileerd appartement dat ik voor mezelf zou hebben en een ongemeubileerde kamer in een groot huis dat ik zou delen met een andere vrouw. Hij liet me eerst het huis zien en naar het appartementje ben ik nooit meer gaan kijken.

Het huis was prachtig en bijna leeg, de kamers in de twee vleugels kwamen uit op een terras dat werd omsloten door een schutting en oude heesters. Ik vond het op een Spaanse hacienda lijken, al wist ik niet precies wat een Spaanse hacienda was. De vrouw woonde daar met haar hond en haar katje. Niemand kende haar erg goed, maar ze hadden wel een mening over haar. Mitchell leidde me via de poort het terras op en de vrouw, Madeleine, kwam vanuit haar kamers aan de andere kant van het terras naar ons toe. Ze was groot, met lang, roodachtig blond haar dat achterover was gebonden en een brede, gespannen, onuitwisbare glimlach op haar gezicht, nerveus, kon ik wel zien, om me te ontmoeten, zo nerveus dat ze bijna verstijfd was van angst. Het was halverwege de dag, de zon scheen stralend op ons neer.

Behalve de hond en de kat was het enige wat ik bij dat eerste bezoek zag wat elektronische apparatuur en een paar grote onbeschilderde touwpotten die Madeleine had gemaakt. Ze stonden waarschijnlijk buiten in de zon. De elektronische apparatuur heb ik daarna nooit meer gezien.

Zelf was ik ook nerveus bij de gedachte bij een vrouw te moeten wonen die ik niet kende, die niemand erg goed kende, in dat huis met zijn onfrisse geur van knoflook, oude wierook, sorghum, thee, hond, kat en tapijtshampoo. Hoewel Madeleine haar deel van het huis heel schoon hield, wemelde het er van de vlooien van de dieren. In mijn kamer waren geen vlooien maar hij was bedekt met een laag oud vuil.