Strijkend licht

Voor Bregje en Joosje

LILIAN BLOM

Strijkend licht

2010
Uitgeverij Contact
Amsterdam/Antwerpen

© 2010, Lilian Blom
Auteursfoto Ronald Hoeben
Omslagontwerp en vormgeving binnenwerk Suzan Beijer
Omslagillustratie Anne Laure Jacquart/Arcangle Images
ISBN9789025443849
D/2010/0108/903
NUR 301

Verschijnt ook als luisterboek
www.uitgeverijcontact.nl

Vanmorgen stond ik over de zee te turen naar de einder, mijn rechterhand boven mijn ogen, net als Kniertje, tevergeefs te wachten op een schip waarvan ik al wist dat het niet meer terug zou keren, omdat het met man en muis vergaan was. Toch stond ik daar met een sprankje hoop om een teken van leven te ontwaren. Ik maakte in stilte de afspraak met jou dat als de meeuw die opvloog over een seconde naar rechts af zou buigen, dit een teken van jou zou zijn, dat jij mij zou zien staan als een rode stip, een uitgedoofde vuurtoren, die zolang het zonlicht over zijn koperen kop scheerde weer kon opvlammen.

Maar de meeuw vervolgde schaterlachend zijn ingeslagen weg. Teleurgesteld in mijn eigen verwachtingen ging ik aan de vloedlijn zitten, schreef jouw naam met een schelp in het zand en keek toe hoe de opkomende vloed die weer wiste. Ik trok mijn schoenen uit en liet het nog ijskoude water over mijn voeten spoelen, waarbij het voelde alsof mijn laatste beetje energie met de terugtrekkende beweging van de golven meegezogen werd. Voor het eerst in mijn leven geeft de zee mij geen kracht meer.

Ik ben van de zee, zoals je weet, maar de laatste tijd is mijn hoofd zo vol dat ik het geruis ervan niet meer hoor, dat het ruisen in mijn verdoofde hoofd blijft steken. Ik hoor de golven pas als ze zich met luid kabaal manifesteren. Ze rollen, beuken, schuimen op het natte zand. Ze denderen door mijn kop, maar het zachte geruis dat eraan voorafgaat hoor ik niet meer. Een sluipmoordenaar, een tsunami, waar je niet op bedacht bent. Die valt je van achteren aan, rolt over je heen en beneemt je de adem. De geluiden die ik beslist niet meer wil horen, zoals een lijster die vrolijk het voorjaar aankondigt, pianomuziek waar je plotseling mee geconfronteerd wordt als je op een middagwandeling langs een huis loopt waar de klanken vanuit de geopende ramen naar buiten waaien, of een vrolijk fluitende fietser. Die geluiden komen niet via mijn oren, maar met een overdonderende herrie mijn hart binnen. Nestelen zich in mijn ziel en maken me ziek van heimwee. Jij gebruikte het woord Sehnsucht en dat woord dekt de lading. Ik heb daar dagelijks last van. De geur van pasgemaaid gras is de geur van onbezorgdheid, van mooie warme zomers, wanneer ik met jou, als de zon bloedrood aan de horizon bijna onderging, door de maïsvelden fietste tijdens een korte vakantie, of wanneer we wandelden in het bos vlak bij ons huis, de lucht opsnoven en elkaar vertelden wat die geur bij ons opriep. En altijd had dat te maken met een mooie herinnering, die in mijn geval met onbekommerde kinderjaren te maken had. Maar voor jou was het moeilijk om vrolijke jeugdherinneringen op te halen, want die had je niet. Daarom drongen zich andere romantische beelden op. Tijdens een van die wandelingen vertelde jij me eens een verhaal over soldaten, die zwaarbepakt door de goudgele korenvelden met – uiteraard – klaprozen liepen, want zo zei jij, een klaproos heeft de kleur van bloed en de Eerste Wereldoorlog… en toen vroeg jij mij, dat mooie gedicht van Hodgson, die war poet te citeren. Sindsdien citeer ik het bijna elke dag in stilte. Uiteindelijk ben jij ook een soort war poet. Gestorven in de loopgraven van je leven. Wil jij het gedicht nog een keer horen?

Ik schraapte mijn keel, zocht naar de toon, die zich in mij genesteld had. Ik zou het hardop moeten zeggen, over het geraas van de golven heen. Golven die, schuimend en buitelend in willekeurige volgorde van geuren en seizoenen, een zee aan herinneringen met zich meebrachten en zich voor mijn voeten uitrolden. Hoe zou het anders kunnen dat ik in de zilte lucht van de zee aan de geur van pasgemaaid gras denk? Waarom zou ik voor jou een gedicht citeren als ik weet dat jij zelden op het strand kwam? Tenzij geesten uitzweven, dan zou je hier kunnen zijn. Zit je misschien wel naast me of op mijn schouder, omdat je een hekel had aan zand op je huid. In dat geval hoeft de zee niet overschreeuwd te worden en kan ik ons gedicht in je oren fluisteren. Luister maar:

By all the glories of the day
And the cool evening’s benison,
By that last sunset touch that lay
Upon the hills when day was done,
By beauty lavishly outpoured
And blessings carelessly received,
By all the days that I have lived
Make me a soldier, Lord.

Weet je nog hoe we samen in koor bijna, de laatste zin uitspraken. Jij op oorlogszuchtige toon in saluut, hakken klakkend tegen elkaar.

Met opgewonden stem verwoordde jij de beelden, die je in je hoofd voorbij zag trekken. Hoe de arme soldaten voortploeterden met pijnlijke blaren aan de voeten en hoe verlossend het was om dan de laarzen uit te trekken op het moment dat ze na uren sjokken een grasveld ontwaarden waar ze even konden uitrusten. De plunjezak, die als kussen diende en dan liggend in het geurende gras met een halm tussen de lippen, starend naar de wolkjes aan de blauwe hemel en in gedachten lange brieven schreven naar het thuisfront. Dat is Sehnsucht en ik kan het weten, zei jij toen op fluistertoon, ‘want dit is een herinnering van mijn vorige leven. Ik was een van die soldaten, dus die geur, liefje, voert veel verder terug, die is er al sinds mensenheugenis en jij hebt het vast al eens geroken in de Middeleeuwen, dus daar zullen we ons aan vast moeten klampen, ik bedoel dat je dit ooit nog eens ruikt in een volgend leven. Tenzij je niet meer kunt ruiken, dan heb je een probleem.’

Ik lijd aan Sehnsucht, word gek van verlangen naar jouw romantische ziel. Heimwee betekent dat je naar huis wilt, maar dat kan ik niet meer. Thuis is een vertrouwde omgeving, waar iemand bij wijze van spreken vrolijk achter de dampende pannen staat te fluiten, je een glas wijn inschenkt als je moe van je werk komt. Thuis is behaaglijkheid, geborgenheid, zoals ik die in mijn jeugd heb ervaren en jarenlang met jou. De nestgeur die, waar we ons ook bevonden, als een vertrouwde jas om ons heen hing. Weet je dat ik een maand geleden een open haard heb laten bouwen in de hoop iets van onze warmte terug te vinden. Maar Sehnsucht is een dieper verlangen, die is niet gerelateerd aan een huis en een open haard maar aan een ziel…

De twee strandwandelaars die ik plotseling op een paar meter afstand van mij ontwaarde, moesten mij wel gepasseerd zijn, voor of achter mij langs. Ik zag hoe ze zich naar mij omdraaiden en aarzelend verder liepen. Zouden ze met elkaar overleggen of ze mij moesten aanspreken? Wat zou ik hebben gedaan als ik bij twaalf graden Celsius een vrouw zou passeren, die murmelend en blootsvoets langs de vloedlijn zat? Zou ik haar aan hebben durven spreken? De alarmdienst bellen om te melden dat er hier sprake was van een ernstig vermoeden van zelfmoord? Verwarde vrouw loopt zee in…

Mijn omgeving heeft gelijk. Ik heb dringend hulp nodig. Als ik mijn eigen therapeut was, zou ik mijzelf meteen doorverwijzen naar een gesloten psychiatrische instelling.

Het was mij ook ontgaan dat de veelbelovende lentezon zich langzaam had laten verdrijven door inktzwarte wolken waaruit regendruppels op mijn hoofd neerdaalden. Ik wurmde mijn voeten, die als ijsklompen aanvoelden, in mijn zanderige schoenen en haastte mij naar het parkeerterrein, dat een verlaten aanblik bood. Ik startte de auto en zette al rijdend de ruitenwissers aan, die over de voorruit krasten. Als huilende, droge ogen. Wilde ik nog een tijdje mee met mijn nieuwe leven, dan moest ik nu onmiddellijk op zoek naar een therapeut. Eén op één. En niet naar een rouwverwerkingsgroep, waar de treurenden allemaal op zoek zijn naar ‘het plekje’. ‘Heb je het al een plekje kunnen geven?’ Ik had er een allergie voor ontwikkeld. Nee, ik wilde niet in groepjes treurige ervaringen en zakdoekjes uitwisselen om elkaar daarna troostend in de armen te vallen, waarna de groepsleider als afsluiting op zalvende toon gaat zeggen: ‘Dank jullie wel dat je dit met mij hebt willen delen.’

Ik zou terstond in een blinde razernij de therapeut van zijn stoel trekken en niet voor mezelf instaan.

Alle adviezen van mijn vrienden in de wind slaand, die stuk voor stuk dé juiste therapeut voor mij wisten, zou ik mijn eigen koers varen. Thuis draaide ik de thermostaat hoog, waste mijn zanderige handen onder een loeihete kraan, waarmee ik tegelijkertijd de ijzige kou wegspoelde. Eerst een therapeut vinden dan koffie. In de Gouden Gids trof ik onder het kopje psychotherapeuten in een geel omlijst kader met grote vette letters: ‘Charles Voorduin, individuele psychotherapie’. Voorduin! Was Louis’ levenslot niet voor een groot deel bepaald door de traumatische naoorlogse jeugd die hij in de Voorduinstraat had doorgebracht bij zijn grootouders en een tante, die later zijn moeder bleek te zijn? Ik geloofde in het toeval en wist zeker dat deze Voorduin mijn lot zou kunnen bepalen. Ik aarzelde geen seconde en belde voor een afspraak.

De spreekkamer van Charles Voorduin paste niet in mijn belevingswereld. Misschien had ik te veel Amerikaanse films gezien, waarin een therapeut zijn cliënten ontvangt, op de 47ste verdieping van een wolkenkrabber in Manhattan.

Waar het geklik van hakjes van een secretaresse op de gang en het onophoudelijk gerinkel van de telefoon de praktijk aanzien gaf. De drukte buiten de spreekkamer tegenover de oase van rust binnen. Spreekkamers waar de cliënten zich op hun gemak voelen, sfeervol en behaaglijk met een mooi diffuus licht dat door de iets geopende jaloezieën naar binnen sijpelt, de hectiek van New York buitengesloten, met alleen zo nu en dan het opstijgende geluid van een sirene. Comfortabele meubels en volle boekenkasten tegen de wand. Het leek me heerlijk om daar eens achterover te kunnen liggen op een chaise longue en je alledaagse beslommeringen te herkauwen bij iemand die luistert, of doet alsof. Om déze kamer te betreden kon je niet eens met een lift, maar moest je via een marmeren hal een donkerbruin gebeitste trap op, één hoog boven de tandartspraktijk, waarbij het snerpende geluid van de boor je op afschrikwekkende wijze naar boven begeleidde. Toch was het toen even door mijn hoofd geflitst dat, als ik op dat moment had moeten kiezen, ik nog liever plaatselijk verdoofd op de pijnbank van de tandarts had gelegen, dan me te storten in de armen van een therapeut, waarbij alle zenuwen blootgelegd zouden worden.

Deze spreekkamer was me te gelikt. Ingericht volgens een binnenhuisarchitectuurblad. Als het de bedoeling was daarmee de cliënten te imponeren, dan was het wat mij betreft mislukt. Alles op elkaar afgestemd, geen enkele dissonant. De muren lichtgrijs, donkergrijze gelakte brede vloerdelen en een booglamp op marmeren voet. Een Eamesdraaistoel en twee peperdure designfauteuils met aan weerszijden glazen Gispen-salontafels, waarop kristallen karaffen gevuld met water. Een strakke wireless computer, wat boeken en tijdschriften keurig gestapeld op het bovenblad van een art-decobureau. Aan de muur een paar zorgvuldig ingelijste etsen, diploma’s en certificaten als keurmerk, net als bij de ambachtelijke slager.

Ik monsterde mijn therapeut, toen hij mij met uitgestoken hand begroette. Hij kwam mij vaag bekend voor. In welke context? Hij was een lange aantrekkelijke man. Krullende grijze haren. Diepliggende lijnen rond zijn brede wat bittere mond. Het succesvolle zakentype, dat zich graag laat omringen door andere zeer aantrekkelijke succesvolle mannen en vrouwen. Wat dacht hij bij mijn binnenkomst? Niets vermoedelijk. Zou de teleurstelling over zijn spreekkamer van mijn gezicht af te lezen zijn geweest? Zijn gezicht bleef vriendelijk, maar pijnlijk afstandelijk. Waarschijnlijk zag hij een vrouw die in het leven teleurgesteld is, zoals vermoedelijk al zijn cliënten dat waren.

‘Charles Voorduin,’ zei hij toen ik zijn uitgestoken hand schudde, ‘welkom, neem plaats.’ Met een galant gebaar wees hij naar een stoel met bakelieten armleuningen. Ik ging zitten en wist me met mijn houding geen raad, alsof ik voor een fotograaf moest poseren, mij akelig bewust van mijn aanwezigheid. Glimlachen? Een hand onder mijn kin? Benen over of naast elkaar? Ik voelde hoe de ribfluwelen zitting nog warm was van mijn chic geklede voorgangster, die mij met een koel knikje op de trap was gepasseerd. Ook aan de indringende geur van haar parfum was hier niet te ontkomen.

Zwijgend pakte Voorduin een blocnote van het bureau. Nadat hij eerst de pijpen van zijn keurige spijkerbroek een eindje omhoog had getrokken, ging hij tegenover mij zitten, benen over elkaar, waardoor een stukje van zijn gespierde benen zichtbaar werd.

‘Zullen we dan maar beginnen?’

Ik knikte. Waren we dan nog niet begonnen? De eerste stap om de afspraak te maken en hem via de telefoon gegevens over mezelf te verstrekken, was toch al een begin geweest?

‘Je heet dus Lilian, je bent twee jaar weduwe, je man was schrijver, je hebt twee dochters en twee kleinzoons, je bent zestig en je doceert Engels op een hogeschool.

‘Mijn leven in een notendop, ja.’

‘Wat kan ik voor je betekenen?’

‘Misschien niets, misschien alles. Waar wil je dat ik begin? Ik ben nog nooit van mijn leven bij een therapeut geweest. Stel jij de vragen of mag ik ventileren wat er in mij opkomt? Ik kom hier omdat ik lijd aan het gemis van mijn man, ons gezamenlijk leven, zijn spiritualiteit. Maar ook omdat ik weet dat mijn leed niets is in vergelijking met het leed van ouders die hun kind hebben verloren, de doffe ellende van vluchtelingen, verkrachtingen en moordpartijen. Dan denk ik dat ik niet eens zou mogen lijden, omdat ik kinderen en vrienden heb die van mij houden.’

Ik pauzeerde even om me ervan te vergewissen dat hij luisterde. Zijn aandachtige blik moedigde mij aan verder te gaan.

‘Kijk, juist hen wil ik niet belasten met mijn sombere gedachtestroom. Zij zouden mij willen troosten, mij er bijna toe willen dwingen om hun vooral geen detail van mijn gevoel van onbehagen te onthouden. Daarna zouden zij met mij meehuilen en mijn ellende mee naar bed nemen. Vooral mijn dochters wil ik sparen. Zij zijn jong en levenslustig. Hun verdriet is altijd mijn verdriet geweest en omgekeerd mag dat niet. Snap je dat?’

Het bleef even stil. Hij frunnikte aan een pluisje op zijn grijze trui, keek me niet aan toen hij antwoordde: ‘Ga door, laat je gaan. Vertel wat je kwijt wilt, mij belast je in ieder geval niet.’

Dat antwoord had ik net nodig. Niemand te belasten en toch die fles wrange wijn kunnen ontkurken. De woorden mochten vloeien.

‘Ik zal proberen mijn gevoel te omschrijven. Heb je wel eens op sokken bovenaan een trap gestaan? Een gladde trap, en dat je dan een akelig wee gevoel krijgt in je bovenbenen dat daarna naar omhoog trekt en in je onderbuik blijft steken? Het weeë gevoel van angst. Een kriebel in je buik zonder dat daar maar één vlinder aan te pas komt. Het idee dat je zomaar naar beneden kan donderen vanaf de hoogste tree? En dat je dan valt in het zwarte gat. Heb je ooit van Anish Kapoor gehoord, die Indiase beeldend kunstenaar? Hij heeft een zwart gat ontworpen dat ik jaren geleden, toen het leven nog de moeite waard was, voor het eerst heb gezien op de Documenta in Kassel. Een cirkel op de vloer, gevuld met zwarte en blauwe pigmentverf, waardoor je in een eindeloze diepte tuimelt, wat een ongekende sensatie teweegbrengt, als een bewustzijnsverruimende ervaring. Toen kon ik er geen genoeg van krijgen. De cirkel bleef als een magneet aan me trekken. De volgende dag wilde ik er weer heen. Kocht zelfs een nieuw entreebewijs om me nogmaals mee de diepte in te laten trekken. Maar toen wist ik nog niet wat ik nu weet. Dat je ook zonder pigmenten het zwarte gat in kan duiken, zonder die extase.

Dat gevoel daar lijd ik nu al twee jaar onder. Het gevaar schuilt bij mij in elk hoekje. Op sokken sta ik allang niet meer boven aan de trap, maar ik blijf vallen. Daarom ben ik hier.’

Mijn blik bleef gericht op een hoge kastanjeboom, waarvan de takken, met aarzelende groene blaadjes rond de dikke kleverige knoppen, het half opengeschoven raam bijna raakten. Ik zou er zo een aantal van kunnen afsnijden, ze dan als voorbode van… wat?… in een grote vaas zetten. Ontluikend leven, pathetiek van de koude grond. Vanuit deze stoel kon je niet weglopen van de seizoenen, zolang die boom er zou staan. Het lichtgroene waas van de lente, het donkergroene bladerdak van de zomer, de roodbruine gloed van de herfst en de leegte van de winter. Zou mijn therapeut weten dat hij een natuurkalender achter zijn raam had hangen? Elke dag een blaadje afscheuren?

‘Ik begrijp je,’ zei hij inhakend op mijn relaas en de plotselinge stilte die daarop was gevolgd. Zijn geruststellende stem was voldoende om mijn monoloog weer op te pakken.

‘Behalve dat ik mezelf verwaarloos, verwaarloos ik iedereen die mij dierbaar is en dat zijn een heleboel mensen. Ik heb mezelf in een vacuüm gezogen, onaanraakbaar gemaakt. De energie om iets terug te kunnen doen, ontbreekt. Ik laat mij alles aanleunen alsof het de gewoonste zaak van de wereld is. Er komt geen enkel initiatief van mijn kant. Ik voel dat mijn kinderen, familie en vrienden snakken naar het moment dat ik weer spontaan kan lachen. Ze uit mezelf opbel, ze te eten vraag. Nu bellen ze mij, vragen mij om te komen eten en ik accepteer hun aanbod als een vanzelfsprekend iets. De telefoon wordt alleen nog maar gebruikt om op te nemen. Soms trek ik zelfs de stekker eruit, omdat mijn strot te dicht zit om er een geluid uit te krijgen. Ik heb de grote zwarte doos, met daarin de kaarten en brieven die na het overlijden van mijn man liefdevol gestuurd zijn, onder een kast in de slaapkamer geschoven. Ik loer ernaar als ik in bed lig, maar durf hem niet te openen. De inhoud van de brieven zou mij nog verdrietiger maken, terwijl ze als pleister op de wonde bedoeld zijn. Ik weet dat ik de schrijvers ervan zou moeten bedanken, omdat ze zelf vermoedelijk pas na eindeloze doorhalingen de juiste toon hebben weten te vinden. Hoeveel moeite ze hebben gedaan om mij een hart onder de riem te steken. Maar ik kan ze pas herlezen op het moment dat ik eraan toe ben. En van dat moment ben ik nog mijlen ver verwijderd. Er hangt al twee jaar een hardnekkig lagedrukgebied om mij heen. Een depressie waar geen straaltje zonneschijn doorheen weet te breken. Ik word wakker na een kortstondige slaap met een gat in mijn buik, besef dat er eigenlijk weinig reden is om de nieuwe dag weer tegemoet te treden. Ik mis de geur van koffie in huis, gerommel in de keuken. Mijn man was matineuzer dan ik en maakte een ontbijt voor mij in het weekend. Dan draaide ik me nog een keertje om, en viel weer in slaap onder de deken van de behaaglijkheid en de geluiden die van beneden kwamen.

Ik slaap nooit meer uit, niet in ook trouwens. Ik sta op, omdat ik weet dat er studenten op mij wachten, kijk even in de spiegel als ik mijn tanden poets. Zie de rimpels rond mijn mond, die zich de afgelopen tijd in razend tempo hebben vermenigvuldigd. Daar kan geen botox meer tegenop. Daarna ga ik naar school, de enige discipline die ik nog bezit. Mijn huisarts, steun en toeverlaat tijdens en na het overlijden van mijn lief, vroeg of ik antidepressiva nodig had – voor korte tijd weliswaar – maar dat wilde ik niet. Toen opperde hij dat het misschien niet zo gek was om weer aan het werk te gaan. Voor de broodnodige structuur… Daar op die school speel ik mijn rol glansrijk om te kunnen overleven.’

Ik zweeg een ogenblik en zag een tortelduif in de kastanjeboom. De duif staarde met zijn felle blauwe kraaloogjes brutaal naar binnen.

‘Zie je die duif daar zitten? Dat is een Turkse tortel. Die duiven hebben rouwbandjes om hun hals. Een paar dagen voordat Louis stierf kwam er elke middag rond vier uur zo’n duif in de tuin en bleef tot een uur of acht heen en weer vliegen. Sterker nog, hij fladderde voor het raam van de tuinkamer waar mijn man zou sterven. Nadien hebben we die duif nooit meer gezien. Wie weet zit hij nu hier als spion of boodschapper… Staat die karaf water hier voor de sier? Ik krijg een droge keel.’

‘Natuurlijk, natuurlijk…’ De therapeut kwam onmiddellijk overeind en schonk met trillende handen mijn glas vol. Hij ging weer tegenover mij zitten, waarbij het mij opviel dat hij schichtig naar de boom keek en zijn lichaam wat van het raam af draaide.

In de kortstondige stilte die er tussen ons viel dronk ik in één teug het glas water leeg en voelde me uitgewrongen. Ik zag de tortel wegvliegen, alsof hij genoeg gehoord had en met mijn woorden onder zijn witbeige vleugels naar zijn eindbestemming vloog. Poste restante. Mijn woordenstroom leek met hem mee gevlogen.

Hij zei niets. Knikte een aantal keren bedachtzaam.

‘Ben jij getrouwd?’ doorbrak ik de stilte.

‘Ja.’

‘Al lang?’

Hij zuchtte. ‘Ja, heel erg lang.’

‘Heb je kinderen?’

‘Nee.’

‘Bewust niet?’

‘Nee, integendeel. We hadden ze graag gehad.’

Hij keek tersluiks op zijn horloge, waardoor ik merkte dat hij zich ongemakkelijk begon te voelen en ik excuseerde mij voor mijn misschien wel indringende vragen onder het mom dat ik natuurlijk ook wel wilde weten bij wie ik mijn hart uitstortte. Hij repliceerde dat hij dat wel begreep, maar dat hij nooit over zichzelf sprak tijdens een sessie.

Een zoemer ging over in de spreekkamer. Charles stond op en drukte op een knop. Beneden hoorde ik het geklik van hakjes in de marmeren hal, hoorde ze op de trap en de overloop. Ik hoorde de deur van de wachtkamer opengaan en sluiten.

‘Wanneer kun je weer?’ vroeg hij, terwijl hij irritant klakkend met zijn tong de grote met leer omhulde agenda bestudeerde. Nog voordat ik kon antwoorden opperde hij: ‘Volgende week donderdag vijftien uur dertig. Ik schrijf het wel even voor je op.’ Hij pakte een kaartje waar zijn naam in grote sierlijke letters op prijkte, schroefde de dop van de vulpen en schreef onze afspraak in een te zorgvuldig hand-schrift op. Daarna begeleidde hij mij naar de deur en gaf me een hand. ‘Tot volgende week dan maar. Dag Lilian.’

In de wachtkamer, waar mijn jas aan een chromen kapstok hing, zat een vrouw te wachten. Alsof ze zo van de cover van Vogue was weggelopen, hoge jukbeenderen, mooie grote mond van glanzende lippenstift voorzien. Gekleed naar de laatste mode natuurlijk. Een mal van het type dat ik op de trap was tegengekomen. Met dit verschil dat de geur van haar parfum nog indringender was. Terwijl ik mijn jas aantrok, bedacht ik dat haar probleem nooit zo erg kon zijn als dat van mij. We keken elkaar even aan. Haar blik was meewarig, want wat zij zag was haar nachtmerrie, een onverzorgde roodharige vrouw, die zich in een gedateerde jas hees en het lef had deze chique praktijk te bezoeken. En God behoede haar dat ze ooit eens zou eindigen op dezelfde manier. Daarom zat ze hier natuurlijk.

Buiten hing de lucht van het voorjaar, dat in volle hevigheid dreigde los te barsten. Een belofte van een nieuw begin waarbij ik niets meer leek te voelen. Al bijna twee jaar was ik te veel in shock om zelfs een seizoenswisseling te ervaren. Maar al die jaren ervoor, vanaf mijn vroegste jeugd, voelde ik de tinteling in de lucht, rook ik de hyacinten en versierde mijn fiets met narcissen en tulpen, die ik aan elkaar had geregen om in de optocht voor Koninginnedag mee te kunnen fietsen. Achter de fanfare aan. In mijn herinnering was het altijd mooi weer, dottertjes aan de slootkant en in de rimpeling van het water de weerspiegeling van knotwilgen en schapenwolkjes. ‘Met zonder jas naar buiten’, terwijl het eigenlijk nog te koud was. Nu moest ik een jas aan, pakte me dik in alsof ik bescherming zocht tegen de kille buitenwereld. ‘Het slijt wel…’ roepen de mensen om me heen, ‘… op den duur.’ Hoeveel seizoenen moeten daaroverheen gaan?

Ik zocht mijn fietssleuteltje. Beklopte mijn jaszakken, graaide in mijn tasje en voelde de paniek, die zich elke keer van mij meester maakt als ik denk mijn sleutels kwijt te zijn. Altijd vind ik ze terug. Meestal onder in mijn tasje.

En nog steeds als ik met hartkloppingen in een tas graai, hoor ik de irritatie in de stem van mijn echtgenoot: ‘Doe ze dan in een apart vakje in die tas, godver de godver, waarom denk je dat je zoveel vakken in dat tasje hebt zitten. Juist ja, voor je mobieltje en voor je sleutels. Kijk eens, wel zes vakjes! Ik houd mijn hart vast voor het moment dat je alleen komt te staan. Dan vind je helemaal nooit iets meer terug!’ In een poging mijn chaos wat te beteugelen had hij zelfs een sleutelrekje opgehangen in de gang bij de voordeur. Op de reservesleutels na bleef het rekje consequent leeg. Het zat niet in mijn systeem. En nog steeds niet.

Natuurlijk vond ik het sleuteltje tussen de lege aspirinestrips, tissues, kassabonnetjes en een dropje, dat zich had vastgekleefd aan de voering van mijn tasje.

‘Er moet echt wat gebeuren aan die chaos,’ verzuchtte ik terwijl ik de fiets van het slot haalde. Zou mijn therapeut daar een oplossing voor hebben? Zijn praktijkkamer was het toonbeeld van orde en netheid. Alles binnen handbereik. Volgende week donderdag zal ik, als ik eraan denk, die therapeut eens vragen of hij een oplossing voor míj heeft.

Ik zag ertegenop om naar huis te gaan. Een huis waar de ziel uit was. Waar een demente twintigjarige, stokdove kat op mij zat te wachten. Waar de rollen wc-papier en een tube tandpasta al dagen op de eerste trede van de trap lagen, omdat wij een stilzwijgende afspraak hadden, dat als je naar boven ging, je wat op de trap lag mee naar boven zou nemen. Mijn lief was met lege handen naar boven gegaan en nooit meer teruggekomen.

Thuis, waar ik dagelijks geconfronteerd werd met het onomkeerbare. De opengevouwen krant die ik ’s morgens voordat ik naar school ging vluchtig had doorgebladerd, alleen maar omdat ik altijd weer hoopte de naam van Louis in een artikel aan te treffen. Om me ervan te vergewissen dat hij niet voor niets geleefd had. Dat hij nog voortleefde in de literaire wereld, zijn schrijverschap in ieder geval niet samen met hem in rook was opgegaan. En als mijn valkenblik zijn naam eindelijk weer eens waarnam, dan hapte ik naar adem, stak om tijd te rekken een sigaret op alvorens het artikel gretig op te zuigen. Knipte het uit en legde het in de la boven op de stapel vergeelde andere artikelen. Een stapel die nauwelijks meer aangroeide. Na twee jaar leek hij in de vergetelheid te zijn geraakt. Het andere nieuws interesseerde mij nauwelijks meer en meestal bleef ik steken bij de overlijdensberichten, die een vreemde aantrekkingskracht op me hadden gekregen. Op die pagina lag de krant vaak open als ik thuiskwam van mijn werk. Naast de krant een witte Wedgewood-beker, nog voor de helft gevuld met koude koffiedrab, waardoor een smerige bruine rand zich aan het glazuur had vastgezet. Alles in dezelfde staat als waarin ik het had achtergelaten. Alleen ikzelf zou hier verandering in kunnen brengen, aangezien Louis er niet meer was om de krant dicht te vouwen en een koffiebeker om te spoelen.

In mijn droom hoorde ik de echo van de voordeurbel in de slaapkamer. In een roes stond ik op om naar beneden te gaan, waarbij ik begeleid werd door een vervreemdende bundel helder groengrijs licht dat de trap de indruk gaf van beton te zijn. Mijn voeten leken de treden niet te raken, omdat ik de koude stenen ondergrond niet voelde. In de beklemmende stilte die om me heen hing, hoorde ik het suizen van mijn oren, het angstige bonken van mijn hart. Ik wilde terug naar mijn bed, maar de treden achter mij vielen geruisloos als dominostenen om, langs mij heen de diepte in, waar ze zich opnieuw formeerden tot een voornaam breed bordes. Ik zag hoe mijn langgerekte schaduw afdaalde in het onheilspellende licht en stilhield naast de brede trap, alsof ik me in een surrealistisch schilderij bevond.

Ik voelde geen angst meer, bekeek mezelf als figurant in een droom.

Plotseling stond ik in de woonkamer, waar het vertrouwde licht brandde.

De voordeur leek zich vanzelf geopend te hebben.

Hij zat in de kamer op de hoek van de grote rode bank, kussens in zijn rug, achterover geleund, alsof hij nooit weg was geweest, verwikkeld in een gesprek met een vriendin van mij, die ik al een eeuwigheid niet gezien had, maar die voor zover ik wist nog onder de levenden was.

‘Wat doe jij hier?’ perste ik uit mijn bijna dichtgesnoerde keel, ‘jij bent dood.’

‘Hoe kom je daar nou bij? Ik was gewoon even weg om na te denken.’

Hij keek mij aan met een serene blik in zijn ogen, dezelfde sereniteit als waarmee hij zijn ogen definitief had gesloten en die altijd op mijn netvlies was blijven staan. ‘Ik geloof je niet, je bent echt dood hoor,’ probeerde ik nogmaals met trillende lippen. Ik richtte mijn blik op de vriendin, wanhopig zoekend naar haar steun, haar bevestiging dat ik dit niet verzon. Zij ontweek mijn radeloze blik alsof ze geen partij wilde kiezen.

‘Ik heb allerlei bewijzen en kan je ze zo laten zien.’ Ik liep naar de deur om naar beneden te gaan, naar de werkkamer, die ooit van hem was en die ik gevoeglijk tot de mijne heb gemaakt. Bewijzen zat, in alle laden en hoeken van de kamer. Overal hing zijn dood nog om mij heen. Hij wenkte mij en schudde zijn hoofd. ‘Bespaar je de moeite. Ik heb geen bewijzen nodig,’ en gniffelend erachteraan, ‘ik ben het levende bewijs, of niet soms?’ Hij vervolgde zijn gesprek met de vriendin, terwijl ik midden in de kamer als aan de grond genageld het tafereel gadesloeg. Louis leek dwars door mij heen te kijken. Ik wendde mijn blik af en keek naar buiten, waar de nacht al voorbij leek en de stille straat in lichtgrijze nevelen was gehuld. Opeens zag ik Lennaert Nijgh vanuit het niets opdoemen. Hij reed stapvoets op een motor. Bij hem achterop zat een voor mij onbekende kleine man met geluidsapparatuur in zijn linkerhand en in de andere een camera die hij tegen zijn oog geklemd hield. Het wachten was nu op de wielrenners in de Tour de France die straks langs zouden rijden. Ik draaide mijn hoofd van links naar rechts, maar de straat bleef leeg. De kleine man hield de camera gericht op het raam op de eerste verdieping waarachter ik stond. Lennaert keek omhoog en hief zijn hand op bij wijze van groet. Ik zwaaide terug en bedacht op hetzelfde moment dat ook hij dood was.

Ik draaide me weer om naar Louis, die alleen op de bank zat. Van mijn vriendin geen spoor meer. Zijn stem klonk helder en tastbaar toen hij zei: ‘Ik heb eens nagedacht, ik ben uitgeschreven. Het roer gaat om… ik word cineast. Mijn kunstbroeder Nijgh heeft mij alle kneepjes van het vak geleerd en springt bij als ik er een potje van maak.’