-

ARMANDO

TER PLEKKE

DE ULTRAKORTE VERHALEN TOT NU TOE

Uitgeverij Augustus

Amsterdam • Antwerpen

-

De ideale manier om kennis te maken met de ‘andere’ Armando: de schrijver van indrukwekkende verhalen

Dat Armando niet alleen een internationaal bekend beeldend kunstenaar is maar ook een groot dichter en prozaschrijver, werd eens te meer duidelijk toen hij na tien jaar zwijgen zich weer als dichter manifesteerde. Gedichten 2009 werd alom geprezen en bekroond met de VSB-Poëzieprijs 2010.

Vanaf 2003 publiceerde Armando zes bundels met ultrakorte verhalen over medemensen en de thema’s die hem bij uitstek interesseren: de vergankelijkheid en de melancholie, de macht en de onmacht, de fascinatie voor het kwaad en de schoonheid ervan.

Ter gelegenheid van de 85e verjaardag van deze intrigerende schrijver en als eerbetoon aan zijn bijzondere oeuvre werden De haperende schepping, Het wel en wee, Gedoe, Soms, Nee en Eindelijk in één bundel samengebracht. Daarnaast bevat Ter plekke meer dan 140 nieuwe verhalen.

‘De meest zware en ernstige onderwerpen brengt Armando op een lichte en altijd geestige manier. Het is de toon waarop die ook het kleinste stukje proza van zijn hand tot iets bijzonders maakt.’ – Trouw

‘Armando gaat te werk zoals oude sagen en mythen: keihard over sommige onontkoombaarheden en tegelijkertijd magisch en sprookjesachtig.’ – NRC Handelsblad

‘Armando laat zijn proza intiem klinken.’ – de Volkskrant

‘Als prozaïst is Armando op z’n best als hij zomaar voor zich uit kan mijmeren.’ – Haagsche Courant

‘Het literaire werk van Armando is een mooi voorbeeld van een groot klein oeuvre. Klein omdat het in taal en thematiek sterk afgebakend is. Groot omdat de inzet waarmee die afgebakende wereld wordt geëxploreerd, aan monomanie grenst.’ – NRC Handelsblad

-

Ter plekke bevat de bundels De haperende schepping (februari 2003), Het wel en wee (februari 2005), Gedoe (februari 2006), Soms (februari 2007), Nee (januari 2008), Eindelijk (september 2009) en Ter plekke – de laatste bundel wordt hier voor het eerst gepubliceerd

Copyright © 2014 Armando en uitgeverij Augustus, Amsterdam

Omslagfoto © Anton Corbijn

E-book Suzan Beijer

ISBN 978 90 254 4420 4

D/2014/0108/768

NUR 303

www.atlascontact.nl

Dit e-book werd gemaakt op basis van de eerste druk, 2014, ISBN 978 90 254 4419 8

-

DE HAPERENDE SCHEPPING

-

DONKER

Het was nacht en het bleef nacht, de zon kwam niet op en ging niet onder. We zagen vaag dat er rechts van ons hoge bomen stonden van een onbekende soort, en aan onze linkerzijde was de zee. Wij, mijn metgezel en ik, hadden al gauw in de gaten dat we ons op een planeet bevonden, en die planeet kon niet anders dan de aarde zijn. We zagen een paal met een nummer erop, maar dat zei ons verder niet veel. Er was geen levend wezen te bekennen.

We meenden voortdurend stemmen te horen, maar dat waren geen stemmen, dat was gewoon het geluid van de golven, we lieten ons niets wijsmaken. Dagenlang liepen we zwijgend door, tot mijn metgezel een pleidooi voor het slachten der dieren hield, waarschijnlijk omdat ie honger had; hij vertelde dat vlees zo gezond was en dat het zo goed smaakte. Ik zei niet veel, ik wilde hem niet tegenspreken. Ten eerste omdat ie hoger in rang was, ten tweede, ja, waarom eigenlijk niet, ik vond vlees soms wel lekker, daar niet van, maar ik at het zelden, ik was meer een voorstander van vis.

Het bleef donker, er was geen eb en er was geen vloed.

Tussen de bomen moet een groot kwaad oog naar ons gekeken hebben, anders kan ik het niet verklaren dat we eerst een tijdje op de rug te zien waren, en toen uit het oog verdwenen. Ik zou echt niet weten waar we gebleven zijn.

-

WEEMOED

Er verandert veel in een mensenleven.

De meneer ging regelmatig naar het door snelwegen ontsierde landschap kijken, omdat hij wist hoe het er vroeger had uitgezien.

Een merkwaardige gewoonte.

Hij vond het mooi om te zien dat het vroeger veel mooier was. Vroeger was het landschap een eenheid, er was een grote heide die tot de horizon liep, meer was er niet te zien. Nu zijn er allerhande struiken, er is nauwelijks nog heide, er lopen zoals gezegd snelwegen dwars over het gebied waar ooit de heide was.

De meneer werd er haast onwel van als hij ernaar keek, en toch ging hij er iedere keer weer heen.

Hieruit blijkt dat men volop kan genieten van een landschap dat nauwelijks nog een landschap is, maar het wel was. De voorwaarde is dat men moet weten hoe het was.

Hij bekeek het landschap met grote weemoed. Misschien had hij de weemoed die het bij hem opriep, lief.

-

HET CONCERT

Ze was een onstuimige vrouw. Je kon het zien aan de manier waarop ze het podium betrad, je kon het zien aan de manier waarop ze achter de piano ging zitten en onmiddellijk een overvloed van noten begon te spelen: het was indrukwekkend. Daarom hadden we er ook een lange rit voor over gehad om deze befaamde pianiste te horen en te zien.

Het waren over het algemeen vlugge stukken die zij speelde, maar ze struikelde niet eenmaal. Ze overrompelde ons. Haar zwarte haar hing tot over de schouders en haar vingers rolden over de toetsen. Af en toe keken we elkaar aan, drie jongemannen van in de twintig: we genoten.

Toen de opvoering voorbij was, besloten we haar op te zoeken om haar te zeggen hoe mooi we het gevonden hadden. Het duurde lang voordat we aan de beurt waren. Op het laatst stond er nog een beroerd echtpaar voor onze neus met de pianiste te kletsen, maar eindelijk was het zover dat we haar de hand konden schudden en zeggen dat we zo genoten hadden. Ze deed net of ze onze uitgestoken hand niet zag en onze loftuitingen niet hoorde, ze keek ons peinzend aan en zei: ‘Ik ken jullie.’

Wat bedoelde ze, we begrepen haar niet en dat zeiden we haar ook.

‘Ja, ik ken jullie,’ herhaalde ze, ‘in de streek waar ik vandaan kom hingen ooit foto’s van jullie, jullie werden gezocht.’

‘Maar waarom werden we gezocht, mevrouw?’

‘Jullie hebben destijds bij ons in de omgeving alle bruggen opgeblazen, weten jullie dat niet meer?’

‘Mevrouw, dat kunnen en willen we niet ontkennen, maar dat is zeker een jaar of zes geleden gebeurd, bovendien was het een opdracht van de toenmalige keizer. We hebben het niet gedaan om er zelf beter van te worden, nee, we moesten wel, we waren nog jong.’

‘Dat is nog es mannentaal,’ zei de pianiste, ‘en ik zeg er meteen bij dat jullie van mij niets te duchten hebben, ik hou me alleen maar met de muziek bezig, en zeker niet met staatkunde.’

We mompelden iets als ‘dank u wel, mevrouw’ en we maakten dat we wegkwamen. Ik geloof toch dat we geschrokken waren.

Later zaten we in onze hotelkamer nog wat na te praten over wat er vroeger was gebeurd en wat we toen allemaal hadden moeten doen. We zaten in ons nachtgoed een pijp te roken, want we konden de slaap niet vatten. Het liet ons niet los wat de pianiste gezegd had. Hadden we iets op onze kerfstok? We dachten van niet.

Toen we de volgende ochtend naar buiten keken, zagen we dat de bloemen schaamteloos bloeiden. Kijk, dachten we, dat is verdacht, dat is vast een teken dat er iets niet deugt. Eigenlijk hadden we ons voorgenomen om een rijtoer in de schilderachtige omgeving te maken, er stond een huurkoetsje voor ons gereed, maar we besloten toch onze paarden te bestijgen om naar huis te gaan, daar waren we veilig, daar zou niemand ons iets ten laste leggen.

Het was een mooi concert, hoor, daar niet van, maar we wilden niet altijd iets horen over vroeger, de keizer was nota bene allang dood.

-

ONTDEKKINGEN

De aarde is er omdat ie er al was voordat ie ontdekt werd. De aarde kreeg een hemel en men zag dat de aarde zich in het heelal bevond, de aarde buitelt door het heelal.

Op de aarde groeiden planten en dieren en er was heet gesteente. Maar wie wist dat, wie was daarvan op de hoogte? Niemand. Daar had men de mens voor nodig.

En ja hoor, daar kwamen ze aan, de mensen, ze hadden twee benen en een neus. En ze ontdekten de aarde en de hemel en de wateren en de planten en de dieren. En, wat nog veel erger was, ze ontdekten elkaar en zichzelf.

Ze ontdekten ook het verleden.

Zodoende weten we wat er gebeurd is in het nabije en verre verleden.

Maar de allerbelangrijkste ontdekking is die van de vergankelijkheid, dat kan ik niet genoeg benadrukken.

-

DE DAMETJES

De twee dametjes kamden hun haar in een grote krul, deden handschoentjes aan opdat ze zich niet zouden bezeren aan de andere dames, ze stiftten hun wilde lipjes en begaven zich op weg. Waar gingen ze heen. Daar waar ze altijd heen gingen, ik zal het je vertellen, ik weet het toevallig.

Als je die en die straat oversteekt en dan naar links gaat en vervolgens naar rechts, dan kom je bij een bruggetje en als je dat bruggetje oversteekt, kom je bij een gebouwtje en achter dat gebouwtje is een tuin met kassen, daar kun je zitten, er staan stoelen en tafeltjes en je kunt er iets bestellen, men kan er taart eten, maar de twee dames aten zuurtjes. Voorts staan er enkele bomen: een plataan, een kurkeik en een hazelaar.

En als de dames daar eenmaal zaten, vlogen de vlinders om ze heen, heel mooie vlinders. Nee, die steken niet, vlinders steken niet.

Men heeft ontdekt dat vlinders heel goed kunnen ruiken, maar er zijn een heleboel andere dingen die ze weer niet kunnen, onbenullige dingen zoals sjoelbakken en watertrappen. Desalniettemin zijn vlinders lieftallige schepseltjes.

Twintig jaar later zegen de beide dametjes, kort na elkaar, ineen. Ze zijn niet erg oud geworden, ze hadden gedurende hun leven heel wat wonden moeten stelpen, maar toch waren ze tevreden.

Het zijn dametjes uit het verleden, van voorbijgaande aard dus, ze zijn uit het zicht verdwenen. Hun japonnen zijn niet bewaard gebleven. Ik vraag me af waarom niet.

-

OVERDAAD

Vanwege z’n ridderlijke inborst kocht hij een kasteeltje. Het kasteeltje was klein, vandaar dat men sprak van ‘een kasteeltje’.

Hij nam z’n intrek, schafte zich pluimvee aan en nodigde elke avond gasten uit voor eet- en drinkgelagen, ze kwamen van heinde en verre. Af en toe liet hij een muzikant optreden om de mensen op te vrolijken, en vooral de mondharmonicaspeler kreeg veel bijval.

Waarom kwam de gastheer nou nooit es op het idee om de dorpelingen uit te nodigen, al was het maar voor één avond in de week, maar nee hoor. Je begrijpt dat de dorpelingen niet goed over hem te spreken waren. Weet je wat ze over hem zeiden? Overdaad schaadt. Meer zeiden ze niet, terwijl ze toch heel wat meer over hem hadden kunnen zeggen.

Maar ze zagen niet dat er eigenlijk van overdaad nauwelijks sprake was. Integendeel. Overdag, als de zon scheen, zat hij in de achtertuin te schreien omdat hij z’n schulden niet kon betalen. Hij besloot maatregelen te nemen, want hij leed aan maagkrampen. Eerst verkocht hij z’n honden, maar wat hij ook verkocht, hij maakte onmiddellijk weer nieuwe schulden. Hij verkocht z’n personeel, hij verkocht z’n koetsen, z’n melkemmers, z’n verfkwasten, z’n stijgbeugels, z’n huisraad, en omdat het allemaal niets hielp, besloot hij schielijk te vertrekken en onvindbaar te worden. En daar ging hij, op z’n tenen, schichtig om zich heen kijkend, als een dief in de nacht.

Hij werd een tijdje rattenvanger om niet herkend te worden, hij koos vervolgens het beroep van slangenbezweerder, in de hoop dat de tulband z’n gezicht voor een groot deel zou bedekken, maar hij voelde zich nooit op z’n gemak. Hij trok van stad naar stad, van dorp naar dorp, maar het is te begrijpen dat hij bij voorkeur de stille landweggetjes opzocht. Dat kon nooit goed aflopen en het liep ook niet goed af: hij leefde van de schillen die de varkens overlieten.

Het laatste dat men van hem gezien heeft is dat hij ergens, in een donkere steeg, op de grond lag en sliep. Men heeft nog geprobeerd hem wakker te schudden, maar het kan ook zijn dat hij al dood was, dat kan ook. Je weet hoe dat gaat: ze schudden maar heel even, ze schudden nooit lang genoeg.

-

LOOPPAS

Ik zag een bergbeekje dat haast had, het holde door de bossen. En een struik die heel voorzichtig tegen een houten schuurtje probeerde te groeien.

Ik zag een koe die op het gras lag, waardoor menige paardenbloem het leven liet. De koe had geen gewetenswroeging, laat staan gewetensnood.

Verderop stond een boom te huilen. Ik wist wel waarom en toch vond ik dat het geen pas gaf. Het was een boom als een zuil en van zoiets mag je toch wel enige beheersing verwachten.

En zo zag ik van alles, ik zag dit en ik zag dat.

Ik zag een arm liggen, die op kwaadaardige wijze van de romp verwijderd was. Ooit had ie aan de romp vastgezeten, maar die tijd was voorbij.

Ik zag de zwijgzame wolken, ik zag het heelal, dat bezig was zich stiekem te verwijderen.

Waarom zeg ik wat ik zag. Omdat ik het gevoel heb dat ik je deze verklaringen schuldig ben.

Looppas.

-

STIL

De vrouw had de oude dame beloofd haar een week te verzorgen. Als ze op een avond binnenkomt en het licht in de hal opsteekt, denkt ze: ze hoort me vast niet, want ze is erg doof.

De kamer van de oude dame is aan het eind van de lange gang links, ze ligt op bed en ze kan de verzorgster niet zien als die in haar kamer komt, want ze is nagenoeg blind en toch zegt ze altijd ‘hallo’: het is alsof ze ligt te wachten. Als ze overdag komt, zegt ze ook ‘hallo’.

‘Kunt u me zien?’ had de verzorgster gevraagd. ‘Nee,’ had ze gezegd, ‘ik kan u niet zien, maar het is net alsof u een licht bent of dat u een lamp in uw hand houdt.’

Het was heel wonderlijk.

‘Ik ben al oud,’ zei ze.

‘Hoe oud bent u eigenlijk?’

‘Ik ben zesennegentig.’

Op een dag zei ze: ‘Wat is het stil, hè.’

‘Bedoelt u buiten?’

‘Ja, op straat. Wat voor een dag is het?’

‘Zondag.’

‘O, daarom is het zo stil, zie je wel.’

Als de verzorgster weggaat, zegt de oude dame ‘dag meisje’. Laatst zei ze ‘dag meid’ en daar had ze zelf heel erg om moeten lachen.

‘Neem me maar niet kwalijk,’ had ze gezegd.

De oude dame is inmiddels overleden, maar de verzorgster ziet haar nog regelmatig boven het huis, waar ze gestorven is, zweven. En zeg nou niet dat dat niet kan, ik zeg je dat het wel kan: als je maar wilt, je moet er oog voor hebben.

-

DE MIEREN EN DE TORREN

Iedere avond maakte ze zich mooi om zich ergens te vertonen waar ze gezien werd, want ze wilde onherroepelijk gezien worden. Haar wangen, haar schouders, haar wimpers, haar ooghoeken, haar tanden: alles flonkerde. En uit haar kapsel stak de staart van een kolibrie.

Maar op het eind van de avond had ze te veel gedronken, het gebeurde altijd weer. Haar rug werd krommer, haar ogen vielen toe en de kolibrie begon te schommelen, de kolibrie ging hangen, kon elk moment op de grond vallen.

Ze begon te stotteren en gooide haar arm omhoog en riep: ‘Ik ben niet alleen mooi, maar ik ben ook nog intelligent.’

Niemand wilde het geloven, maar het was waar wat ze zei, ze was intelligent. Ze had lijvige boeken geschreven over het gedrag van de mieren en de torren, zeg maar gerust: standaardwerken. Helaas stelt haast niemand belang in dit soort onderwerpen, maar de kenners spraken met bewondering over haar en haar schrifturen, ze wisten dat er een diepgaand onderzoek aan vooraf was gegaan en eigenlijk had niemand haar daartoe in staat geacht. Jarenlang had ze de mieren en torren gadegeslagen, ze was van ze gaan houden.

De boeken waren verschenen en het vervelende was dat ze nu niets meer omhanden had. Ze stelde nauwelijks nog belang in de mieren en de torren. Ze bracht haar dagen door in haar bedompte woonkamer en staarde voor zich uit. En ’s avonds ging ze, zoals gezegd, uit om zich te vertonen en dronk ze meer dan goed voor haar was. Maar dat wilde ze nou eenmaal, daar had niemand iets mee te maken. Jij ook niet.

-

DE ENGELEN

Het geklaag der engelen. De engelen beklaagden zich dat ze regelmatig hun voeten brandden aan de schoorstenen.

Nou, dan moeten ze niet bij mij zijn. Ik heb ze gezegd dat ik daar niets aan kon doen, dat ik niets met die schoorstenen te maken had, dat ik ze niet ontworpen, laat staan gebouwd had.

Ze toonden hunne wonden.

Om de aandacht af te leiden vroeg ik: ‘Voelen jullie je een beetje thuis in het ﬁrmament?’

‘We moeten wel,’ was het antwoord. En weg waren ze, de engelen.

Hun antwoord stelde me een beetje teleur. Overigens: de engelen vertonen zich zelden in de bebouwde kom. Ze bevinden zich meestal boven de pijngrens van de aarde.

-

DE VISSER

Hij is z’n hele leven een bekwame visser geweest en hij is het nog. Desondanks woont hij in een huisje met een erker, dit ter toelichting.

Als hij niet op zee is, of thuis, dan wandelt hij in z’n ondergoed langs het strand. Iedereen kent hem, iedereen groet hem, en als hij z’n grappige liedjes zingt, zingt men met hem mee. Tussendoor eet hij een sardientje en drinkt een enkel glas witte wijn, en daar laat hij het bij, dat is het wat de voeding betreft. Kennelijk kun je daar heel oud mee worden, want hij is al behoorlijk oud: achtentachtig.

Een tijdje terug is er iets onaangenaams voorgevallen, iets raars: een manspersoon heeft hem in het voorbijgaan een stomp en een schop gegeven, terwijl iedereen weet dat dat niet mag. Gelukkig hebben ze de dader gauw beetgepakt, hij bleek een zwakzinnige te zijn die ontsnapt was uit een naburig gesticht. Diezelfde dag nog schijnt hij beloofd te hebben dat hij het nooit meer zou doen, hij zou zich nooit meer uit de voeten maken en zeker geen stompen en schoppen uitdelen.

Naar verluidt is het inderdaad niet meer gebeurd. Ze hebben ’m kleurkrijtjes gegeven, hij is aan het tekenen gezet en dat is hem bizonder goed bevallen. Hij is inmiddels hard op weg een bekende kunstenaar te worden, wie had dat gedacht. Maar terug naar de vrolijke visser, die een huisje heeft met een erker.

Het is maar een klein vissersdorp waar hij woont, toch is er een balzaal. Hij is daar nooit binnen geweest: wat moet hij daar doen? Dansen? Kom nou.

Huisvlijt spreekt hem ook niet aan. In het geheel niet.

Nee, hij is zo vaak als het kan in de openlucht, op zee of aan het strand, en daar loopt hij, zoals eerder verteld, in schoon ondergoed rond, geen wormstekig of bouwvallig ondergoed, nee, kraakhelder ondergoed, ik kan daar niet genoeg de nadruk op leggen.

Hij is een eenling. De meeste mensen doen wat anderen doen. Hij niet.

Weet je wat ie ook graag doet? Kijken naar het uitspansel. Hij ziet daar taferelen die anderen niet zien. Hij is nooit te beroerd om te beschrijven wat hij ziet, maar daar is geen touw aan vast te knopen, en dat is, lijkt mij, helemaal niet erg. O ja, nog wat: hij kan, zegt hij, het knarsen der hemellichamen horen.

Tot zover de visser, meer weet ik niet over ’m, maar dit lijkt me wel genoeg.

-

SCHADUW

Wat heeft deze reusachtige schaduw te betekenen. Zoëven lag dit bosgebied nog in de zon, nu is het een reusachtige schaduw geworden, een schaduw. Waar zou dat op duiden.

Het heeft niets te betekenen. Dat is de loop der dingen, dat heeft met de zonnestand te maken, met eb en vloed, met het ach en wee der hemellichamen. Meer niet.

En die handen dan. Het is net alsof er een grote hand boven het rotsgebergte hangt. De hand zelf zie je natuurlijk niet, maar je ziet de schaduwen van de vingers op de rotsen.

O, dat met die hand, bedoel je. Dat is wat anders, dat is heel wat anders. Dat je dat niet begrijpt.

-

KIKKERS

Hij werd op een dag met een koude schouder wakker. Hoe kwam die schouder zo koud. Z’n arts vroeg hem of er die nacht misschien wat kikkers op z’n schouder hadden gezeten. Onzin, had hij geantwoord, er zijn geen kikkers in m’n huis. En er zijn geen vijvers of slootjes in de buurt, niets van dien aard.

De arts zweeg en begon in oude boeken te bladeren. ‘Kikkers, kikkers,’ mompelde hij.

‘Nee,’ zei de patiënt, ‘niks kikkers, u moet bij koud zoeken, bij koud. Bij koud of bij schouder.’

‘O ja,’ gaf de arts toe. ‘Hier staat iets over koud: een verharding in de bloedsomloop, nou ja, dat zegt verder niets, es even kijken, een knoop in de slagader, zegt ook niet veel, ja, hier staat het: kikkers in de buurt.’

‘Ja, maar er zijn geen kikkers in de buurt,’ riep de man, ‘ik ben hier geboren en getogen, dus ik weet heus wel of hier kikkers in de buurt zijn. En u, wat weet u ervan af, u bent hier pas drie jaar, hoe kunt u nou weten of hier kikkers zijn.’

Dit gezegd hebbend verliet hij het huis van de dokter en dacht na. Wat zou hij gaan doen. Hij aarzelde. Hij vroeg zich af of hij zou gaan knieheffen of dat hij zou gaan schommelen. Of, beter nog, een plaats opzoeken waar hij kon nadenken over het zijn en het hoera, en waar hij kon kijken naar bomen, hij hield in het bizonder van bomen met een strafblad.

Nou, dat heeft ie gedaan en geen mens die het hem kwalijk nam.

-

GEDOE

Het menselijk gedoe speelt zich af op de aarde. De aarde is een planeet, die niet anders te doen heeft dan een beetje ronddraaien in het heelal. Hij draait en hij is rond. Het is waarlijk een wonder dat de reusachtige zeeën niet van de aarde waaien.

Het heelal bestond al voordat er mensen waren, maar de mensen hebben het heelal ontdekt, omdat ze zich overal mee bemoeien. Dat in tegenstelling tot de dieren. Dieren hebben maling aan het heelal.

En de hondachtigen dan die tegen de maan blaffen?

Ik heb menige hond gevraagd waarom ie tegen de maan blafte. Er is nog nooit een hond geweest die daar een antwoord op had. Ze wisten het niet.

Zie, daar heb je het: mensen zouden daar een verklaring voor hebben, die hebben steeds een verklaring achter de hand, ook al hebben ze er geen.

En plotseling komt er onweer. Het bliksemt. De mensen verstoppen zich. Ze staan te rillen.

-

VISIOENEN

Ze zat met een jonge vrouw buiten in de tuin, in de zon, en de jonge vrouw begon te vertellen over d’r man, die had zich pas opgehangen.

Hij had een eigen bedrijfje, een tijd terug was hij voor zichzelf begonnen, het ging goed, maar de laatste tijd ging het minder, er waren meer bedrijven die te gronde gingen.

Op een dag had hij de fiets gepakt en hij kwam maar niet thuis. Ze was ongerust geworden en met een vriendin z’n geliefde plekjes afgereden en daar was ook eentje aan het water bij, en ja hoor, daar vonden ze hem. Hij was in de war, hij zei dat ie bang was, en dat ie visioenen had. Tijdens z’n ritje op de fiets had ie opzij gekeken en toen had ie een galjoen gezien, een galjoen met mannen d’rop die ’m wenkten. Hij was doorgefietst, maar hij keek steeds opzij en het griezelige was dat die mannen steeds groter werden. Toen was het visioen plotseling weg, hij was al blij, maar even verder was het er weer. Hij was hard doorgefietst, ineens stonden ze vlak voor ’m, heel bedreigend. Hij was maar afgestapt, hij durfde niet meer verder te fietsen. En op die plek vonden ze ’m, zij en haar vriendin.

De volgende dag is hij naar z’n huisarts gegaan. Ik heb visioenen, heeft ie gezegd, ik denk dat ze me roepen. De dokter gaf hem medicijnen en had gezegd dat ie overspannen was.

En inderdaad, de eerste tijd verminderden de beelden. Maar een tijdje later waren die beelden weer in hevige mate teruggekomen. Hij at en sliep niet meer. En er kwamen plekken op z’n lichaam, witte plekken.

Niet lang daarna was ze met haar moeder en die vriendin uit eten geweest. Lekker gegeten, wijn gedronken, ze hadden een leuke dag gehad. Reden ze naar huis, stonden daar allemaal mensen voor de deur. De politie vertelde haar dat haar man zich had opgehangen. Vlak ervoor had hij nog een heel goeie vriend opgebeld, maar die was niet thuis, hij had op het antwoordapparaat ingesproken: dat ie te veel beelden zag, dat ie het niet meer aankon en dat ie maar beter weg kon gaan, en of z’n vriend goed voor z’n vrouw wilde zorgen.

Voor z’n vrouw had hij een brief met een bloem achtergelaten en daar stond in: ‘Ik word geroepen, ik kan niet anders.’

‘Maar,’ zei z’n vrouw, ‘hij had het toch niet gered, hoor, ook niet met goede medicijnen. Hij bleek een grote belastingschuld te hebben.’

-

AAN ZEE

Toen ze zo’n vijftien, zestien jaar waren, verbleven de twee jongens een week aan zee. Ze lagen de hele dag in hun zwembroek op het strand om zo bruin mogelijk te worden. Af en toe kwamen ze wankelend overeind om zich te verfrissen in de zee.

Op een middag ontdekten ze dat er boven aan het strand een sproeier met koud water stond, het was aangenaam om daar wat verkoeling te vinden.

Ze moesten even op hun beurt wachten want er stond een meisje, ze was wat ouder dan de jongens, een jonge vrouw dus, ze stak haar naakte been behoedzaam naar voren om het door het water te laten beroeren. Het been was dermate lief en rond, dat de jongens elkaar aankeken en de vlucht namen naar de bleke duinen; ze snakten naar adem, maar kwamen met de schrik vrij. Langzaam begaven ze zich weer naar de zee, in het besef dat ze een wonder hadden gezien, een wonder van jewelste, terwijl ze de hele dag blote benen zagen.

De zee was veranderd. Werden de golven niet groter?

-

VERRAAD

Wees nooit vertrouwelijk.

Natuurlijk heeft eenieder wel eens de neiging een ander in vertrouwen te nemen. Moet je niet doen. Ik raad je aan nooit iemand in vertrouwen te nemen. Men is niet te vertrouwen. Men zal te allen tijde verraad plegen. Men zal het je voor de voeten gooien dat je vertrouwelijk geweest bent. Want er komt ongetwijfeld een moment dat men kwaad op je is, dat kan niet uitblijven en dan slaat men je om de oren met je eigen vertrouwelijkheden, begrijp dat dan toch.

Ook nog dit: denk erom, wees niet te geestdriftig, praat niet te geestdriftig over de dingen die je bezighouden, want het zal je niet in dank afgenomen worden, zeker niet door je naaste omgeving. Als ze om een kleinigheid kwaad op je zijn, zal blijken dat ze jaloers zijn op je geestdrift. Dus: hou je op de vlakte. Laat niets merken.

Dat wou ik maar even zeggen.

-

HET HUISJE

Mede omdat ik afstand had gedaan van de troon, besloot ik me terug te trekken in de eenzaamheid. Ik wilde tot bezinning komen, ik wilde vooral tot bedaren komen en geen gezeur meer aan m’n kop, geen terechtwijzingen, geen hindernissen.

Het viel niet mee om een plek te vinden waar ik door niemand lastig gevallen werd. Jarenlang heb ik rondgereisd om een onderkomen te vinden en uiteindelijk besloot ik een houten huisje te laten bouwen. Het stond aan de rand van een woud, met uitzicht op een meer. En achter het meer rezen uitgestrekte bosranden op. Vanaf het huisje leidde een pad naar het meer.

Ik had het er reuze naar m’n zin, misschien kun je je dat een beetje voorstellen. Ik kon mezelf bedruipen, want er was leeftocht genoeg: de jacht en de visvangst leverden mij alles op wat ik nodig had. En de mensen? Mensen waren tot m’n grote opluchting in geen velden of wegen te bekennen.

Op een dag liep ik met m’n hengels van het meer langs het pad omhoog toen ik iets vreemds zag: het huis stond enigszins scheef, in ieder geval te veel naar links. Ik dacht daar wel een oplossing voor te hebben. Ik was jong en sterk, en door simpelweg m’n armen om het huisje te slaan, want het was echt erg klein, zou ik het kunnen verschuiven.

Ik ging er recht voor staan, sloeg m’n armen om het bouwwerkje en ja, ik kreeg het op z’n plaats. Het kostte me enige moeite, maar het lukte.

Er was nog iets, en dat wil ik niet verzwijgen: toen ik m’n armen om het huisje sloeg, kreeg ik als het ware een schok, er ging een warm en doordringend gevoel door mij heen. Wat was dat? Had ik zoiets als liefde opgevat voor het huisje? Natuurlijk niet, en toch leek het er een beetje op.

Ik heb het huisje nooit meer verschoven, waarom zou ik, het stond zoals het moest staan. Natuurlijk kwam ik af en toe in de verleiding om het nogmaals te verschuiven, vanwege het doordringende gevoel. Ik heb aan de verleiding weerstand kunnen bieden.

Het spreekt vanzelf dat ik er nog steeds woon en het is vrijwel zeker dat ik er tot m’n dood toe zal blijven wonen. Ik voel me hier op m’n plaats. Maar het huisje verschuiven, nee, dat nooit meer, geen kwestie van.

-

DE MACHTELOZEN

Ja hoor, de dag wordt terzijde geschoven, het heelal maakt zich meester van de dag, slokt het daglicht op, straks is de nacht aan de beurt, zal de nacht de teugels in handen nemen. En als je, net als ik, de handen van de nacht hebt gezien, weet je wat het betekent als de nacht de teugels in handen neemt: de zoeklichten gaan aan, de valleien en ravijnen worden belicht, want juist daar bevinden zich de machtelozen die het daglicht niet willen verdragen.

Het heet dat de machtelozen geslacht na geslacht zijn uitgebuit, jarenlang heeft men medelijden met de machtelozen gehad, men heeft zelfs gedacht dat de machtelozen niet alleen gered moesten worden, maar dat ze ook als uitgebuitenen betere mensen waren. Dat bleek een noodlottige vergissing te zijn die vaak in de geschiedenis van de mensheid voorkomt. Deze mening heeft men inmiddels laten varen. Men denkt er nu anders over.

Men vindt dat de thans nog in leven zijnde machtelozen gestraft moeten worden. Gestraft. Juist omdat ze zich eeuwenlang hebben laten uitbuiten. Ze moeten boeten voor de wandaden van hun voorouders, die zich met huid en haar hebben overgeleverd aan de toenmalige machthebbers, wier hardvochtigheid mateloos was. Voor hen knapten ze het vuile werk op en na gedane arbeid lieten ze zich in krotten opsluiten.

Ze hadden zich moeten verzetten, vindt men nu, in opstand moeten komen. Nee, men heeft geen medelijden meer met ze. Men voelt slechts minachting voor ze. Tja, dat is een standpunt.

-

ONHEIL

Men daast en daast, men zwaait het dansbeen, men daalt af in het heelal.

Men bezondigt zich. Men doet de was, men roept om hulp.

Men gaat tekeer, men raaskalt, men windt zich op.

Men treft maatregelen, men betreurt de doden, men slaat de handen ineen, men gaat langzaam ten onder.

Men spreekt opruiende taal, men bouwt bruggen en men hunkert.

Men verwacht onheil, men vreest ziekte en besmetting.

Men zucht en treurt, men hapt naar adem.

Men probeert te doorgronden, men hanteert het standrecht.

Men ontbloot het hoofd, men velt een oordeel.

Toch hoopt men altijd weer op een bloeiende boomgaard.

-

DE DODEN

‘Zo,’ zei de vrouw, ‘daar ben ik’, maar niemand zag of hoorde haar.

Ze stond zo’n vijf meter van de anderen verwijderd en toen ze zich bij hen voegde, zei ze weer ‘zo, daar ben ik’, maar ik was de enige die haar verstond. Ze had destijds heel wat gilletjes moeten slaken om in leven te blijven, en dat was haar, wonder boven wonder, een tijdlang gelukt, tot de dood haar wegriep. Maar zie hier, ze was teruggekomen. De anderen hadden haar wel gehoord, dat wist ik zeker, maar men was haar vergeten, ze was immers al jaren geleden gestorven, ze was dood. In ieder geval, als men het gezelschap gevraagd zou hebben: kent u die en die nog, zouden ze niet eens geweten hebben of ze leefde of dat ze al dood was. Ze zouden het niet weten. Niemand kende haar meer.

Ik weet niet of ze daaronder leed. Maar waarom verscheen ze dan op die avond? En wie ben ik dat ik haar mocht zien?

Er was overigens nog een dame, een dame in een zwarte japon, ze draaide met haar ogen en zei iets, ze bewoog haar boosaardige handen, maar het was niet te verstaan wat ze zei, ik kon haar niet verstaan, ik werd weggetrokken.

Er is een tijd geweest dat men de doden in de boeien sloeg. Konden ze later de levenden niet lastig vallen.

En dan nog iets over de doden: vroeger geloofde men dat een lijk begon te bloeden als de moordenaar in de buurt kwam.

-

GENEZING

De man stapte uit z’n bed en zei: ‘O, wat god, wat akelige hemel.’

Hij schrok van z’n eigen woorden en begaf zich naar z’n huisarts. ‘Wat is er aan de hand,’ vroeg de huisarts, ‘wat mankeert eraan?’

‘Dat zal ik u vertellen,’ zei de man, ‘ik werd vanmorgen wakker en het eerste wat ik zei was: o, wat god, wat akelige hemel, en dat heb ik nog nooit van m’n leven gezegd.’

‘Eigenaardig,’ zei de huisarts, ‘heel eigenaardig.’

‘Dat zegt u nou wel,’ zei de man, ‘maar wat moet ik doen?’

‘Ik heb een voorstel,’ zei de arts, ‘laten we samen met de hand om elkaars schouder rond het kerkpleintje lopen, ik denk eerlijk gezegd dat één keer genoeg is. Misschien heeft u dan het gevoel dat het voorbij is en zo niet, dan kunnen we altijd nog samen een lied zingen. Het lied van de verlatenheid bijvoorbeeld, kent u dat?’

‘Of ik dat ken,’ zei de man, ‘een prachtig lied.’

‘Nou, ziet u wel, het zal heus wel lukken. En nu gaan we eerst met de armen om elkaars schouder, net alsof we kameraden zijn, een rondje om het kerkplein lopen. Vooruit, daar gaan we.’ En daar gingen ze.

Toen ze weer op hun uitgangspunt terug waren vroeg de arts: ‘En? Hoe voelt u zich? Of zullen we ook het lied van de verlatenheid zingen.’

‘Vooruit, voor alle zekerheid,’ antwoordde de man. En ze zongen samen het lied van de verlatenheid.

De arts zei: ‘Mocht het u nog es gebeuren dat u zo raar wakker wordt, dan begint u maar weer te zingen, en als dat niet helpt, dan moeten we in ’s hemelsnaam nog een keer rond het kerkpleintje lopen.’

Nee hoor, het was niet meer nodig, ik ben er haast zeker van dat het de man niet meer overkomen is.

-

VERLEDEN

Er bestaan volkeren, meestal ver van ons vandaan, die geen enkel gevoel voor geschiedenis hebben, ze hebben alleen maar belangstelling voor wat er is, niet voor wat er was en ook niet voor wat er zal zijn. Gelukkig maar.

Historisch besef, het is een last. Leven met het besef dat er niet alleen is, maar ook was, is een last. De mens loopt door een straat of langs een huis en hij denkt: wat zou hier vroeger geweest zijn, wat zou hier vroeger gebeurd zijn, en de mens rust niet voor ie het weet. En als de mens het niet te weten kan komen, zakt ie machteloos in z’n stoel achterover. Mensen weten wat er is en tegelijkertijd willen ze weten wat er was. Heel vreemd.

-

SCHEIKUNDE

Ik hoorde dat hij was gaan studeren omdat hij vond dat hij te korte benen had. Hij was scheikunde of zoiets gaan studeren.

En dan kwam er een heel verhaal hoe hij in z’n studententijd verliefd was geworden op een wanordelijk meisje dat evenals hij lid was van de zwemvereniging. En het verhaal eindigde met de mededeling dat het meisje op een avond toen hij haar naar huis bracht, plotseling in z’n oor had gefluisterd: ik vind dat je helemaal geen korte benen hebt.

Ja, je hebt makkelijk praten, dacht de jongen die scheikunde of zoiets studeerde, je hebt makkelijk praten, m’n benen zijn gewoon te kort, dat is nu eenmaal zo.

Ik weet niet of ie later met het meisje getrouwd is, ik ben ze uit het oog verloren. Ik zou het kunnen naspeuren, maar ik heb liever dat het me niets kan schelen. Zo dacht ik erover.

Maar na een paar jaar heb ik toch nadere inlichtingen ingewonnen. De jongeman van toen is nu bijna zestig, hij is kaal en doof. Het meisje is al ruim veertig jaar geleden omgekomen bij een auto-ongeluk. Ook zij was een goede zwemster. Als ze verloor, huilde ze en ze had vaak hoofdpijn. En warempel, ze zijn even getrouwd geweest, maar wat doet dat er nou toe.

-

DE VESTINGWERKEN

Ik bevind me op een boot en ik zit te overwegen om te wuiven naar de oever. Wie zou me ervan weerhouden. Ik zie namelijk vanaf het water grote huizen met aanlegsteigers en theehuisjes, en ik zie een stenen bank. Ik weet dat je daar kunt gaan zitten en je kunt verbazen over jezelf en de medemensen.

En ik begrijp dat er vroeger veel stemmen geroepen hebben, stemmen die allang verstomd zijn, omdat we de heerschappij van de tijd hebben aanvaard.

Zal ik een lange neus trekken naar de oever, maar nee, daar schiet ik niets mee op. Het verleden is toch nooit te achterhalen en het is ook niet te bestrijden, hoe hard je ook je keel schraapt.

Ik bevind me nog steeds op de boot. Het is maar een kleine boot hoor, geen stoomboot of zo, ook geen raderboot. Het is gewoon een bootje dat door roeispanen voortbewogen wordt. Gelukkig ben ik niet degene die roeit, dat wordt voor mij gedaan.

Waar eindigt dit bootreisje? Ik kan het niet aan de roeier vragen, want die is doofstom. We komen steeds verder van de kust. Ineens besef ik dat ik me in gevaar bevind. Wat is men met mij van plan? Heeft men kwaad in de zin? Natuurlijk, waarom niet.

De roeier zet er de vaart in, af en toe schichtig naar mij kijkend. Ik schud van nee, hij knikt heftig van ja, dus ik begrijp dat ik ontvoerd word. Ik besluit hem overboord te werpen. Dat lukt. Ik neem de roeispaan over en roei naar de kust. Daar word ik met gejuich ontvangen. Waarom?

Ik kijk om me heen. Er is geen huis meer te zien, ook geen aanlegsteiger. Er zijn slechts vestingwerken te zien. Men verdedigt zich, dat is duidelijk.

Wat wordt er van mij verwacht? Moet ik mee helpen verdedigen? Ik heb daar geen bezwaar tegen. Ik ben altijd nogal plooibaar geweest. Ik zal in het gelid moeten lopen, dat wel. Men zal mij zeker waarderen, al is het maar vanwege m’n vriendelijke aard.

Wat ik wil zeggen is dit: dat het zo raar kan gaan. Je stapt in een bootje en een paar dagen later ben je een van de kopstukken van een vestingstadje. Och, ik heb er niets op tegen, al leid ik nu een heel ander leven dan voorheen. Maar wat geeft het.

Toch zit ik nog vol streken, dus ik weet niet of het goed zal aflopen.

-

DE RIJSTVELDEN

In het huisje naast de rijstvelden woont de vrouw met de zeven kamertjes.

Ze wordt zo genoemd omdat er, naar ze zelf zegt, zeven geesten in haar hoofd wonen. Meestal heeft ze ze wel in toom, maar af en toe komt er een uit z’n kamertje te voorschijn, dan gaat ze raar praten en vreemd lopen. Soms gaat ze liedjes zingen die niemand kent. Als je haar later vertelt wat ze gezongen heeft, kijkt ze verbaasd op, zij kent de liedjes ook niet.

Geen mens die er aanstoot aan neemt, ze is nu eenmaal zo.

En er is een kamertje dat bewoond wordt door een geest die rookt. Ze vraagt plotseling om een sigaret en ze rookt. Later zegt ze: ‘Hoe kom je erbij, ik rook toch helemaal niet.’ Maar ze weet heus wel dat er af en toe een geest met haar op de loop gaat.

Er is ook nog een geest die een man is. Dan begint ze op lage toon tegen haar zuster te spreken en zegt: ‘Zeg, ga jij daar maar es zitten.’

Haar broer is heel anders, hij is de loodgieter van het dorp. Hij kon als kind zo goed leren dat hij van de regering mocht doorstuderen. Maar het is er niet van gekomen: z’n omgeving, eenvoudige boeren, had hem gezegd dat ie te lelijk was om te studeren, dat kon nooit iets worden. Daarom is hij nu loodgieter. Ik heb hem bekeken toen hij iets kwam repareren, ik vond het eerlijk gezegd nogal meevallen.

Als de storm over de rijstvelden raast, hollen de planten over elkaar heen, zonder van hun plaats te gaan.

-

LAWAAI

Ik sta op een berg en kijk naar beneden. Aan de voet van de berg ligt een stad. Daar wordt gekrioeld. Men is er aan het werk, men is nijver, men maakt lawaai.

Van veel mensen wordt gezegd dat ze te lui zijn om uit hun ogen te kijken, dat zijn dus mensen die ongaarne werken en die zijn er bij hopen. Desalniettemin wordt overal hartstochtelijk gewerkt, overal heerst bedrijvigheid. Nogmaals: men maakt lawaai.

Ze bouwen huizen en gebouwen om in te wonen en die verwaarlozen ze na verloop van tijd of ze knappen ze weer op, al naargelang. Mensen zijn grillig, ze doen nu weer dit, dan weer dat. Maar boven alles maken ze lawaai. Lawaai maken is hun voornaamste bezigheid, want ze zijn als de dood voor stilte. Als men van lawaai houdt, houdt men van mensen.

En omdat de mensen zo graag lawaai maken, zijn er ook mensen die van stilte houden, maar die zijn in de minderheid. Iemand, een mens dus, heeft gezegd: alleen de stilte is de moeite waard om gehoord te worden. Wie dat gezegd heeft, doet er niet toe. Ik vind dat ie wel gelijk heeft, ofschoon ik iemand heel mooi viool heb horen spelen. Soms wordt de stilte op wonderlijke wijze verbroken.

Maar hoe kan de stilte verbroken worden als er geen stilte meer is.

-

LEVENSLOOP

Hij was vier en vroeg aan een mevrouw met grote borsten: ‘Vrouwtje, mag ik op uw schoot zitten?’ ‘Ja hoor,’ had de mevrouw gezegd, ‘ga je gang maar, dat lijkt me heel gezellig.’

Toen hij groot was, is hij gaan varen, hij passeerde menigmaal de keerkring. Toch kwam er een dag dat ie daar geen zin meer in had en thuisbleef. Hij werkte graag in de tuin, hij ging zaadjes tellen, zaadjes van de zonnebloemen, maar niet alleen van de zonnebloemen, ook van andere bloemen. Het waren er honderden, en die deed ie in potjes. Hij besteedde daar vele ochtenden aan. Soms gaf ie zo’n potje weg.

Z’n eerste vrouw is gestorven, daarna is ie weer getrouwd en die vrouw is ziek geworden. Hij dacht een gelukkige oude dag met haar te hebben, maar nee, ze is ziek geworden, en het was algemeen bekend dat hij haar heel goed verzorgde. Ze stierf en toen werd hij zelf ziek en bedlegerig.

Hij lag op een bed in de kamer, maar niemand zorgde voor hem. Er was een verre neef, maar die kwam nooit opdagen.

Hij was nauwelijks dood of daar kwam de neef kijken wat er te halen viel. Hij schonk de buurvrouw, die de zieke wel eens soep was komen brengen, wat deftige lepeltjes die de man van het een of andere schip had meegenomen.

Dacht je dat zo’n buurvrouw geen levensloop had, iedereen heeft een levensloop.

Ze was een vondeling, ze was bij een kerk te vondeling gelegd. Een politieman en zijn vrouw hadden zich over haar ontfermd. Het echtpaar had al twee zonen, maar die gingen het slechte pad op. Een van de zonen is later dakloos geworden.

Ze trouwde met een oudere man, met wie ze een dochter kreeg. Helaas, na een aantal jaren werd ze verliefd op iemand anders, maar al gauw besefte ze dat die verliefdheid niets te betekenen had, het was een vergissing, ze had er spijt van. Maar haar man wilde haar niet meer terug. Wel bezocht hij haar af en toe, de buren zagen zijn fiets voor de deur staan, en als het mooi weer was zaten ze in de tuin poffertjes te eten. Nee, ze konden het best nog wel met elkaar vinden. Maar toen werd hij verliefd op een ander. Ze bleven elkaar ontmoeten, maar zij wilde zijn vriendin in geen geval leren kennen, nooit van z’n leven.

Haar eigen moeder heeft ze een keer ontmoet, maar die was volgens haar ‘een sloerie’.

Ondanks dat ze te veel drinkt, werkt ze hard, holt ze ’s morgens naar de tram en zorgt ze heel goed voor haar dochter. De dochter is aan de dikke kant, maar wel heel knap. Verder hebben moeder en dochter een kat en een hamster, maar die zijn ook te dik.

-

STRAF

De mevrouw leunde achterover en sprak: ‘Het merkwaardige van het huwelijk vind ik dat je juist tegen iemand van wie je houdt, de meest verschrikkelijke dingen zegt. Ik zeg dingen tegen m’n man die ik nooit van m’n leven tegen een ander zou zeggen. Ik ben soms heel onhebbelijk tegen ’m. Waarom doe ik dat toch?’

Het was een kalme avond, verderop stonden de koeien; nee, ze konden het gesprek niet gehoord hebben, daarvoor was de afstand net iets te groot. Er waren wel andere getuigen: een buizerd, een egeltje dat heel voorzichtig ritselde in het struikgewas en nog wat klein gedierte. Ik heb het ook gehoord, maar ik hou m’n mond, ik zou zoiets nooit van m’n leven verder vertellen.

Even later maakte ik een bootreis en tijdens deze bootreis werd ik ondervraagd over bovenstaand gesprek, een van de dieren had het schijnbaar toch verder verteld. Ik heb iedere medewerking geweigerd. Om mij te bestraffen heeft men mij gekielhaald en als je niet weet wat gekielhaald is, zoek je dat maar op in het woordenboek, ik kan niet alles uitleggen.

Maar hoe dan ook: ik heb het overleefd en dat komt zelden voor, daarom leek het me de moeite waard om te vertellen.

-

KLEREN

Mensen dragen kleren, dieren niet.

Meestal dragen mensen kleren om er mooi uit te zien, maar ook om het een en ander te verbergen en daardoor juist te benadrukken. Meestal dragen ze kleren om de kleren die ze daaronder dragen, het zogenaamde ondergoed, te verbergen. Daarom geldt het ondergoed soms als iets geheimzinnigs, als iets opwindends zelfs. Maar veelal is het niet opwindend. Veelal is het vies. Veelal riekt het. Natuurlijk: op een enkele uitzondering na.

Oorspronkelijk droegen de mensen kleren omdat ze het koud hadden. Zonder kleren begonnen ze te rillen. Zonder kleren kregen ze kippenvel. Vervolgens maakten ze van de nood een deugd en gingen ze kleren dragen om er mooi uit te zien.

Dieren dragen geen kleren. Zelfs geen ondergoed. Daarom ruiken dieren in het algemeen lekkerder dan mensen. Wederom: op enkele uitzonderingen na.

-

DE STER

Er stond een ster aan de hemel en kijk, daar wilde ik naar toe, naar die ster. Ik had een automobiel waar ik goed mee overweg kon, dus er was niets wat me weerhield.

Het kostte me een dag voor ik de tierende menigte achter me gelaten had, maar eindelijk bevond ik me op weg naar de ster.

Ik had genoeg proviand bij me, ik kon het, als het erop aankwam, maandenlang uithouden, maar na enkele weken begon het gedonder al. Er stond een man in uniform met gespreide armen op de weg, ik moest dus stoppen, ik wilde hem niet omverrijden.

‘Wat moet je,’ vroeg ik hem.

‘Waar ga je heen,’ vroeg hij.

‘Ik ben op weg naar die ster daar, dat heb ik m’n hele leven al gewild,’ verklaarde ik.

‘Dat mag niet,’ was het antwoord.

Ik werd kwaad. ‘Waarom mag zoiets nou weer niet. Wie heeft er iets mee te maken wat ik wil en wat ik doe.’

‘Het mag niet. Ik heb de opdracht u tegen te houden en dat is me, de hemel zij dank, gelukt.’

‘Hoe kunt u mij tegenhouden,’ riep ik, ‘als ik wil rij ik zo over u heen.’

‘Dat zou ik u niet aanraden,’ antwoordde hij, ‘want ik ben gewapend en als u niet doet wat ik zeg, schiet ik.’

‘Goed,’ zei ik, ‘ik zal omkeren, maar voor ik dat doe wil ik nog één ding van u weten. Waarom mag ik niet naar die mooie ster rijden?’

‘Waarom dat niet mag? Daar heb ik geen weet van, het gaat me niets aan. Eerlijk gezegd vind ik dat ik daar niets mee te maken heb.’

‘Ik vind het erg spijtig, ik heb het gevoel dat ik al aardig op weg ben naar de ster.’

‘Dat bent u zeker, nog nooit is iemand zo ver gekomen, maar ik heb liever dat u dat niet verder vertelt.’

‘Geen sprake van,’ zei ik, ‘niemand zou me geloven.’

‘Des te beter,’ was zijn antwoord, ‘des te beter.’

Er bleef mij niets anders over dan rechtsomkeert te maken, maar al spoedig begaven de remmen het. Ik heb soms het gevoel dat ik nog steeds aan het vallen ben, maar ik wil daar niet over uitweiden. Straks krijgt men nog medelijden met me en dat is het laatste dat ik wil.

-

GEDACHTEN

O, wat is het toch een ergernis om steeds maar weer hetzelfde hoofd te moeten torsen, want dat hoofd bevat immers herinneringen en belevenissen die zich zelden of nooit uit de voeten maken. Ofschoon de belevenissen die aan die herinneringen ten grondslag liggen, zeker de moeite waard zijn. Niets te klagen. Genoeg avonturen beleefd. Ruimschoots.

Zijn de herinneringen dan van dien aard dat ze een druk uitoefenen, dat ze, bijvoorbeeld, nachtmerries veroorzaken. Welnee. Ik zou haast zeggen: was het maar waar. Nee, het is de herhaling, de eentonigheid, die het zo vervelend maakt.

En hoe komt het toch dat die belevenissen in de herinnering wel terugkomen, maar zo verbleekt, zo verwelkt.

Het lichaam is een gevangenis, het hoofd is een kerker.

Ja, ik weet dat de gedachten af en toe het lichaam kunnen verlaten. Ze kunnen best elders verwijlen. Maar ze blijven met onzichtbare draden aan het hoofd verbonden. Ze komen terug. Ze zijn gedoemd om steeds weer terug te komen. En dat is heel, heel jammer.

De aardbol gaat langzaam en vastberaden ten onder, toch denk ik m’n kleine gedachten. Ik heb heus wel weet van de algehele ondergang, hoor, maar m’n gedachten gaan nu eenmaal een andere kant op, die gaan hun eigen weg. Gedachten zijn niet te sturen, ze zijn nogal eigenzinnig, zo niet eigenwijs. Dit is tenminste mijn ervaring, ik heb bizonder weinig over m’n gedachten te vertellen. Ik luister een beetje, maar ik laat ze ook vaak kletsen.

-

DE TIJD

Men spreekt altijd van de eeuwigheid. Wat is de eeuwigheid. De eeuwigheid is de eeuwigheid. Meer niet. De eeuwigheid is een ijdeltuit, de eeuwigheid wil zich kenbaar maken. De eeuwigheid stuurt de tijd om zich kenbaar te maken.

De eeuwigheid beeft. De tijd is het beven van de eeuwigheid. De eeuwigheid haalt zeer regelmatig adem.

Als men wil kan men lijden aan de tijd. Wat men ook kan doen is met overgave sterven.

En intussen wordt men, zolang de tijd het toelaat, samengebonden door de staat, door de regeringen, die ook weer uit mensen bestaan, gewone mensen, die ooit geboren werden en op den duur langzaam uitdrogen.

De staat is derhalve niets menselijks vreemd. ‘De staat is een omvangrijk iemand,’ heeft ooit een befaamd persoon gezegd.

Kunstenaars lijden aan de tijd, aan de vergankelijkheid. Ze gaan het gevecht met de eeuwigheid aan, terwijl ze weten dat ze dit gevecht zullen verliezen, ondanks kortstondige overwinningen. Laat ze maar hun gang gaan, ze weten niet beter.

-

DROMEN

De laatste tijd had hij vreemdsoortige dromen.

Eigenlijk droomde hij nooit, of meende hij nooit te dromen, dat kan ook, maar de laatste tijd droomde hij zich een ongeluk. Hoe dat kwam wist hij niet.

Ik zal es proberen een paar van zulke dromen te beschrijven. Hij droomde dat er een slang in de hoek van z’n kamer lag en dat ie zich geen raad wist met de slang. De slang kroop langzaam naderbij.

Hij belde snel een kenner op om te vragen wat ie moest doen. ‘O,’ zei de kenner, ‘hij heeft geen kwaad in de zin, ik denk dat de slang zich tot je aangetrokken voelt, vandaar dat ie naar je toe kruipt. Verder moet je zelf maar zien wat je met de slang doet.’

Hij beëindigde het gesprek en dacht na. Ik behoor, dacht hij, tot een volk dat alle dieren opeet, waarom zou ik deze slang ook niet opeten. Hij doodde de slang en at hem op. Vreemd genoeg smaakte de slang naar een gebakken ei.

Maar hij droomde ook wel van bosbranden, hoor, van het vege lijf op de slagvelden en andere schermutselingen, van afgronden die hij ternauwernood kon vermijden, van brandende gebouwen, en het vreemde was dat ie nooit badend in het zweet wakker werd, zoals hij dat wel eens van anderen hoorde. Integendeel, hij dacht als ie wakker werd alleen maar: o, heb ik dat gedroomd, hé, wat eigenaardig.

Hij droomde ook over een boom, aan wie hij vroeg waarom ie nooit es omkeek. ‘Nou,’ had de boom gezegd, ‘omdat ik m’n ware gezicht niet wil laten zien en sodemieter nou maar op.’

En over de onooglijke man die voortdurend snauwde: ‘Spreek met twee woorden, spreek met twee woorden’, en dat zei hij tegen iedereen die hij op straat tegenkwam, zonder aanzien des persoons.

Dit waren zomaar wat voorbeelden.

-

EEN KERKDIENST

Ik heb eens een kerkdienst bijgewoond in een dorpje aan zee en aan het eind van de dienst sprak de dienstdoende dominee een gebed uit. Hij vroeg iets aan iemand met een hoofdletter. Hij vroeg om regen voor de boeren, hij vroeg om zon voor de toeristen.

Ik weet niet aan wie hij dat vroeg, maar de persoon in kwestie zal zich geen raad geweten hebben met deze bede. Ik hoop dat ie iets belangrijkers te doen had.

Misschien heeft genoemde persoon wel uitgeroepen: ‘Ja, wat wil je nou eigenlijk, idioot die je bent, wil je zon of regen.’ Maar zulke vertwijfelde vragen kunnen wij niet horen, zulke vragen kunnen wij niet ontvangen, daar hebben wij geen zintuigen voor, we zijn alleen maar bezig met onze eigen stomme vragen.

Ik was naar de kerkdienst gegaan omdat ik de organist kende, die op die manier wat bijverdiende. Hij had me beloofd het zingende kerkvolk op te jagen door de psalmen sneller te spelen dan gewoonlijk.

Het is hem niet gelukt. Het kerkvolk bleef volharden in eigen langdradig gezang.

De organist zweette na afloop. ‘Het is mij niet gelukt,’ zei hij.

‘Nee,’ zei ik, ‘het is je niet gelukt.’

-

TRAGISCH

Men maakt plannen, men stippelt plannen uit, men organiseert, men beraamt, opdat het gaat zoals men wil. Men heeft geloof in de toekomst, men is goedsmoeds, en plotseling gebeurt er iets dat niemand verwacht had en dat alles verandert: een sterfgeval, een aanval van blinde woede, een gluiperige ziekte, een hagelbui, een vallende ster, een aardbeving, hoorngeschal, een omgevallen stoel, een kwalijke muggenbeet, gebeurtenissen waar mensen geen vat op hebben. Ziehier de tragische noot in de geschiedenis.

Het gebeurt, het is niet tegen te houden. Het is onafwendbaar en onontkoombaar. Het is onherroepelijk. Het is het noodlot, oftewel het wrede spel der schikgodinnen.

En dan kan jij wel staan blazen en rondbazuinen hoe het moet; als het lot toeslaat ben je nergens.

-

GELUIDEN

Ja, dat is mooi, dacht hij, toen hij bij uitzondering weer es op een plek stond waar de wind door de bomen ruiste. Ja, dat is mooi. De wind die door de bomen waait, eenvoudiger kan het niet.

Hij had jarenlang slechts rompslomp in het hoofd gehad, dus het was hem prettig te moede toen hij het ruisen hoorde. Natuurlijk had hij het aangename geluid al eens eerder gehoord, het was beslist niet de eerste keer dat hij het hoorde. Het geluid was niet nieuw, het riep zelfs herinneringen op. Hij dacht: ik hoor eigenlijk nooit een geluid dat ik niet eerder gehoord heb.

Door de struiken zag hij ook nog een trots beekje op de einder afgaan. Ook zoiets moois.

-

STERVELINGEN

Heb je in de tussentijd de voorbijgangers en de gegadigden goed bekeken? De bewindvoerders en de broodheren? De loopjongens en de stalknechten? De bloedverwanten en de naasten? De dagloners en de trekpoppen? De buitenstaanders en de marskramers? De potsenmakers en de wegwerkers? De snoeshanen en de schobbejakken? De wonderdokters en de huisknechten? De wielrijders en de zegslieden? De kerkvaders en de lijstenmakers? De sluipschutters en de klokkenluiders? De molenaars en de kruimeldieven? De gifmengers en de drenkelingen? De nachtwakers en de gasfitters? De landlopers en de strafpleiters? De valsemunters en de worstelaars? De deskundigen en de drinkebroers? De handelsreizigers en de wonderdoeners? De straatschenders en de ijzervreters? De toneelspelers en de brandstichters? De grondleggers en de oproerkraaiers? De ezeldrijvers en de struikrovers? De gouddelvers en de deurwaarders? De druivenplukkers en de vrijdenkers? De lakeien en de houthakkers? De straatventers en de koekenbakkers? De kwakzalvers en de hansworsten? De raddraaiers en de kopstukken? De kolenbranders en de dragonders? De boetedoeners en de geldschieters? De pottenbakkers en de koddebeiers? De ingewijden en de slavendrijvers? De huisbedienden en de smokkelaars? De lanterfanters en de varkensslachters? De puinruimers en de raadsheren? De mandenmakers en de hemelbestormers? De muggenzifters en de turfstekers? De heelmeesters en de schoenpoetsers? De straatvegers en de kerkgangers? De smeerpijpen en de klaplopers? De zenuwpezen en de gelukzoekers? De ordebewaarders en de kluizenaars? De waarzeggers en de koperslagers? De wijsneuzen en de booswichten? De nietsnutten en de wanbetalers? De orgeldraaiers en de kermisklanten? De binnenschippers en de ladelichters? De zakkenrollers en de dorpsomroepers? De hufters en de degenslikkers? De hellebaardiers en de tovenaars? De rijwielherstellers en de renteniers? De galgebrokken en de dijkgraven? De losbollen en de ploegbazen? De strooplikkers en de tuinders? De dokwerkers en de lantaarnopstekers? De stamhoofden en de opkopers? De voetknechten en de zaakwaarnemers? De weldoeners en de woordvoerders? De praalhanzen en de zedenprekers? De duvelstoejagers en de tegelzetters? De pleitbezorgers en de duitendieven? De bootwerkers en de ziekendragers? De mannetjesputters en de kaartspelers? De ketellappers en de metselaars? De graanhandelaren en de hoornblazers? De druiloren en de geldwolven? De onruststokers en de geheelonthouders? De landverhuizers en de schuinmarcheerders? De parelduikers en de baliekluivers? De pachters en de stoelenmatters? De baanbrekers en de branieschoppers? De smokkelaars en de scherpslijpers? De gezagsdragers en de fijnproevers? De warhoofden en de zeurpieten? De rokkenjagers en de gauwdieven? De strandjutters en de vuurvreters?

Ik vraag het nogmaals: heb je ze werkelijk goed bekeken? Dan moet je gemerkt hebben dat het stervelingen zijn, doodgewone stervelingen. En al steken ze nog zoveel bloemen in hun haar, al doen ze nog zoveel suiker in hun soep, het blijven stervelingen.

Kijk naar buiten: de ijsbergen smelten, de kerken staan op instorten en de dieren slaan op de vlucht.

-

GEDRAGSREGELS

We stonden met het hele gezin te wachten op iemand die de boel zou komen opknappen; we zaten in zak en as wegens achterstallig onderhoud.

‘Ja, daar is ie,’ werd er geroepen. Zonder te groeten gooide de man z’n spullen op de grond.

‘Wat denkt u, zou u het hier een beetje kunnen opknappen?’

‘Hoe weet ik dat nou,’ antwoordde hij korzelig.

‘Dat ziet u toch meteen, als vakman zijnde,’ riepen we in koor.

‘Natuurlijk zie ik dat meteen, maar ik weet helemaal niet of ik vandaag van regeringswege behulpzaam en vriendelijk mag zijn, of dat ik, integendeel, onbeschoft en ruw moet zijn. Ik heb nog geen richtlijnen dienaangaande mogen ontvangen. Gewoonlijk staan er elke morgen borden langs de weg met orders en richtlijnen, maar vanmorgen was er geen bord te zien, geen aanwijzing, niets. Als de regering haar wensen niet te kennen geeft, weet ik niet hoe ik me moet gedragen.’

Op dat moment overwoog m’n jongste zuster, zoals ze later vertelde, naar haar slaapkamer te rennen om daar in haar kussen te gaan snikken, maar ze bleef waar ze was.

‘Wacht es even, er is nog een derde mogelijkheid,’ sprak de man, ‘ik heb een paar keer meegemaakt dat ik helemaal niets hoefde op te knappen, maar dat ik het bevel kreeg om danslessen te nemen. Dat zou nu ook het geval kunnen zijn, maar dan moet ik het wel weten, en ik weet van niets.’

‘En als je nou zelf es een beslissing neemt, heb je daar wel es over nagedacht,’ zeiden we.

De man schrok. ‘Dat zou ik nooit durven. Bij hoge uitzondering wordt het door de vingers gezien, wordt het zelfs op prijs gesteld, maar in het algemeen is de regering, die we overigens zelf gekozen hebben, daar erg op tegen.’

‘Tja,’ zeiden we. Wij zaten er maar mee. De man had geen zin meer om onze klachten aan te horen. Ten einde raad liep hij naar de rivier en ging daar z’n voeten zitten wassen.

Om een lang verhaal kort te maken: na weken, ja, na maanden werd eindelijk de boel, door anderen overigens, opgeknapt. De man zonder gedragsregels hebben we nooit meer teruggezien. Ik hoop dat ie een groot danser is geworden, maar ik vrees het ergste. Je kunt hier immers door het minste of geringste in ongenade vallen. En geen mens die zich om zo iemand bekommert. Nee, dat is ons erg tegengevallen, naïef als we waren.

Verder was het een prachtig land, wat landschap en zo betreft, maar de regering was verschrikkelijk, echt waar.

-

HET HEELAL

Als de mensen omhoogkijken zien ze meestal wolken. Maar wat bevindt zich boven de wolken, dat is de vraag. Daar bevinden zich de zon en de blauwe hemel, daar bevinden zich de andere planeten, de sterren en de sterrenstelsels, kortom: het heelal. Schrandere mensen hebben in de afgelopen eeuwen alle sterren ontdekt die te ontdekken waren en ze een naam gegeven. Zo, dat was dat. Maar wat nu. Wat gebeurt daarboven allemaal.

Welnu, men weet steeds meer, dat wil zeggen: men meent steeds meer te weten. Men onderzoekt en men ontdekt. Bijvoorbeeld, dat er zich achter het heelal nog een heelal bevindt, misschien wel meerdere, en dat misschien het heelal een ander heelal voortbrengt. Het een en ander is niet of nauwelijks te bevatten. Zeker niet door mij. Ten eerste ben ik er te korzelig voor, ten tweede word ik veel te veel in beslag genomen door de banaliteiten des levens, door de veelheid der dingen. Op de aarde gaat het zo onstuimig toe dat het al m’n aandacht opeist.

En men heeft ontdekt dat het heelal de aarde ontrouw is, het trekt zich van de aarde terug, het dijt uit. Het is niet bekend wie het bevel heeft gegeven, maar het gebeurt.

En af en toe scheren grote brokstukken rakelings langs de aarde. En als ze de aarde raken, komen ze in een woestijn terecht, of in een grote zee, niet op een stad. Maar geen mens die zich daar druk om maakt. Mensen winden zich op over kleinigheden, bijvoorbeeld als iemand niet snel genoeg met z’n voertuig optrekt als het licht op groen gaat.

Toch zijn er hier en daar mensen die zich met de vraag bezighouden of er op andere planeten ook leven is, zoals op de planeet aarde, want daar is, zoals wij weten, leven, zelfs meer dan ons lief is.

Het is een merkwaardig soort leven. De geschiedenis van de mensheid bestaat uit een aaneenschakeling van oorlogen. Ze slaan elkaar met knuppels, ze begieten elkaar met kokende olie, ze schieten elkaar overhoop, waar ook ter wereld. Ze vervolgen elkaar, ze roeien uit, ze vernietigen. En de natuur krijgt er ook van langs.

Maar ondanks alles zijn er mensen met kolossale oren op die dag en nacht aan het luisteren zijn naar mogelijke geluiden uit het heelal, geluiden van levende wezens elders. Je kunt nooit weten.

Stel dat ze op een dag stemmen horen, wat zouden die stemmen te zeggen hebben. Praten ze of zingen ze, en als ze zingen, zingen ze dan wellustige levensliederen, of zijn het hemelse klanken. Waarschijnlijk zijn ze onverstaanbaar. Men wacht geduldig af.

Wat men wel hoort zijn diepzeegeluiden. Ook daar staat men voor een raadsel; wat is dat voor een gebrom en gekraak en geknars op de bodem van de zee. Maar men hoort in ieder geval iets, uit het heelal heeft men tot nu toe niets gehoord. Misschien is het te hopen dat het zo blijft.

-

DE SCHRIJVER

Hij schreef en schreef. Blaadjes vol. Hij was een schrijver. Aantekening na aantekening. Hele blocnotes. Dat moest. Voor elk volgeschreven blaadje kreeg hij een vast bedrag van z’n baas.

‘Ik heb een vraag,’ zei hij op een dag, ‘u heeft voor dat ene blaadje veel minder betaald, kunt u me zeggen hoe dat komt?’

‘Omdat je op dat blaadje minder geschreven hebt.’

‘Maar op menig ander blaadje, ja, neemt u mij niet kwalijk, heb ik veel meer geschreven dan er eigenlijk op kan, ik heb zelfs in de kantlijn geschreven, en voor dat blaadje heeft u ook niet méér betaald.’

‘Dan moet je niet zoveel op één blaadje schrijven, ik betaal gewoon het vastgestelde bedrag, en als je minder schrijft, betaal ik minder.’

‘Ja, maar u...’

‘Hoor es, als het je niet bevalt, hou je maar op met schrijven. Dagelijks krijg ik tientallen verzoeken van schrijvers die mij volgeschreven blaadjes willen leveren.’

‘Maar meneer, dat zou vreselijk zijn. Mijn vrouw is in behandeling, die heeft erge last van haar spieren, en...’

‘Dan moet ze maar in een fabriek gaan werken, dan gaat het vanzelf over.’

De schrijver ging tevreden naar huis. Hij had het gevoel dat hij z’n baas de waarheid had gezegd. En was dat niet een mooi onderwerp om over te schrijven. Misschien leverde dit gesprek wel tien velletjes op, misschien nog meer. De baas zou blij zijn.

-

DE GENERAAL

Het was windstil, de bomen stonden roerloos te kijken naar de generaal in ruste, die z’n dagelijkse wandeling maakte. De bosarbeiders namen hun pet af en mompelden een groet, hij groette niet terug. O, hij was het personeel heus wel goedgezind, daar niet van, maar teruggroeten nee, zo was hij niet opgevoed, dat hoorde niet, en het personeel verwachtte het niet, wat denk je, ze zouden raar opkijken als hij terug zou groeten, bovendien zou het alleen maar leiden tot vrijbuiterij en daar schoot niemand wat mee op.

Ik heb de bosarbeiders wel es gadegeslagen, hoe of ze werkten. Ze werkten niet wat je noemt traag, ze werkten zeker niet snel, ze werkten zo langzaam mogelijk.

De generaal had een lang leven achter de rug, een leven vol bevelen en dagorders. En als hij zou willen zou hij zich bloederige taferelen voor de geest kunnen halen, maar hij keek wel uit, hij had daar geen enkele behoefte aan, sterker nog: hij dacht er nooit meer aan terug.

Het enige dat hij wilde was suffen. Lopend, liggend of zittend, al naargelang. Hij had nergens meer belangstelling voor, niet voor de boekenstudie noch voor de voedselvoorziening.

Welk een leeg leven, zou men zeggen, maar hij was er tevreden mee en daar ging het om. Hij vond dat ie genoeg had meegemaakt.

Het begon al bij het opstaan. ‘Generaal, het is tijd om op te staan,’ zei de kamerdienaar, als die hem op de afgesproken tijd kwam wekken. ‘Laat mij nog even suffen,’ was het knorrige antwoord van de generaal.

Het kwam niet in de kamerdienaar op om de generaal later te wekken, dat was niet afgesproken, nee, het wekken moest altijd op de vastgestelde tijd plaatsvinden, geen gedonder. Trouwens, de generaal zou woedend geworden zijn als de kamerdienaar hem niet of later gewekt zou hebben om hem nog een poosje te laten suffen.

De generaal leefde heel eenvoudig. Behalve z’n landgoed bezat hij nauwelijks iets, hij had niet eens een schrijftafel, wat moest hij daar nou mee, hij behielp zich met een klaptafeltje.

Hij was een rechtschapen man, hij was niet wuft of lichtzinnig, verre van dat, hij hield ook niet van buitenissigheden.

Laten we es kijken wat hij op dit ogenblik aan het doen is. Ik zie het al. Hij zit te suffen op de rand van z’n bed, hij weet niet of ie op z’n rechterzijde zal gaan liggen of op z’n linkerzijde, hij kan geen besluit nemen, vandaar dat ie nog steeds op de rand van z’n bed zit te suffen, dat kan heel lang duren.

Eigenlijk was er niets bizonders aan de generaal. Of toch. Ja.

Als hij z’n wandeling door de bossen achter de rug had, anders gezegd, als hij heelhuids was thuisgekomen, veranderde het weer op slag. De bomen begonnen met elkaar te spelen, ze bewogen hun armen, ze grepen elkaar vast: het was plotseling gaan waaien, er stak een storm op. En dat was toch iets bizonders, neem me niet kwalijk.

-

DE HEMEL

Je weet vast wel dat dieren, veel meer dan mensen, wonderlijke wezens zijn. Zo heeft de steur een uitschuifbare bek en kan de slang met z’n tong de lucht proeven. Dit zijn twee voorbeelden, ik zou oneindig lang door kunnen gaan, maar dat doe ik niet.

Vooruit, nog een voorbeeld, iets aangaande de zebra’s. Als een moeder een jong heeft, loopt het steeds om haar heen, opdat het de tekening van haar huid in zich kan opnemen. Ze zullen elkaar altijd herkennen. Maar als de moeder vroegtijdig doodgaat is het jong verloren, het is volledig de kluts kwijt. Het wordt door de anderen omsingeld, geplaagd en plotseling doodgeschopt.

Elk dier dient als voedsel voor een ander dier. De meeste dieren bieden weinig of geen weerstand. Ze geven zich over. De dieren aanvaarden de dood eerder dan de mensen. Het wordt erg gewaardeerd als een mens tegen z’n ziekte vecht. Dat vindt men dapper en dat is het vermoedelijk ook. Maar het gevecht heeft weinig zin, men delft hoe dan ook het onderspit.

In de boeken ooit door dieren geschreven – er zijn er enkele in omloop – komt de dood niet of nauwelijks voor: dieren aanvaarden de dood. Mensen niet. De mens heeft het moeilijk met de dood. De mens heeft allerlei theorieën ontwikkeld die een loopje met de dood nemen; volgens die theorieën is er nog van alles mogelijk na de dood. Veel mensen zijn er heilig van overtuigd dat men na de dood in de hemel komt. Toch huilen diezelfde mensen tranen met tuiten als er iemand uit hun naaste omgeving sterft. Ze zouden in het rond moeten springen van vreugde, want de hemel schijnt iets moois te zijn. Maar nee: tranen van verdriet.

-

DE DORPSDOKTER

Bijtijds opgestaan, glad geschoren, piekfijn aangekleed, een lange wandeling, en daar was ik. Er stonden al wat mensen te wachten, ze praatten zachtjes met elkaar.

In de handboeken stond dat de aflossing van de wacht gepaard ging met vlagvertoon en blaasmuziek, maar niets van dat al. Het was een grote teleurstelling, een saai heen-en-weergeloop van soldaatjes, meer niet.

Het geheel was weinig krijgshaftig, behalve misschien de stem van de bevelvoerende officier, die luid over het plein schalde, angstaanjagend bijna. Kijk, daar heb je het weer, toevallig wist ik dat de dienstdoende officier een onopvallend leven leidde, nooit ofte nimmer zou hij thuis z’n stem verheffen, z’n moeder had hem dat ten strengste verboden. Maar op het plein leefde hij zich helemaal uit, daar was hij ronduit een schreeuwlelijk, en dat vond z’n moeder goed.

Verder was er niets te beleven. Ja, er was nog een soldaat op een schimmel, die midden op het plein een platvloers gesprek voerde met iemand in een bestelauto. De bestelauto reed weg, de soldaat op de schimmel achterlatend. Ach, het kan zo tegenvallen.

Ik ben langzaam naar m’n hotel teruggelopen. Tot zover ging alles goed. In m’n hotel aangekomen struikelde ik over een pelikaan, die in de hal stond te bedelen, zodat ik tegen de grond sloeg. Ik had mij zeer gedaan.

Men hielp mij vriendelijk overeind en bracht mij naar m’n hotelkamer. Nee, verder hoefde men niets voor mij te doen, ik kon mij als voormalige dorpsdokter heel goed redden.

Boven aangekomen zakte ik door m’n bed, ofschoon het een tamelijk duur hotel was. Ik vond dat zoiets eigenlijk niet mocht gebeuren. Ik was verbluft. Toch besloot ik bij nader inzien gewoon door te leven, alsof er niets gebeurd was. Maar er was wel degelijk iets gebeurd.

-

PREKEN

Ik heb een groep eilandjes aan een verre kust bezocht en daar lagen de boekhandels vol met boeken over hoe men moest denken en handelen om in de hemel te komen. Het waren boeken met preken van plaatselijke predikanten. Stichtelijke boeken dus. En op de omslag stond het portret van de schrijver: een predikant, die kwaad keek. Het moeten dus woedende preken geweest zijn. Ik heb in zo’n boek gebladerd. Dreigende taal. Je moest dit en je moest dat en denk d’rom. Doe wat ik zeg, ik ben de enige die het weet.

Ik heb er nog altijd spijt van dat ik zo’n boek niet gekocht heb. Nu weet ik van niets. Ik dwaal, er is een dichte nevel om me heen.

-

ONVAST

Moet je maar es opletten: mensen zijn altijd op zoek gegaan naar wat ze noemden het volmaakte, het alomvattende, en dat schijnt een verdraaid moeilijke zoektocht te zijn. En hebben ze gezocht wat ze vonden? Ja en nee.

De mensen hebben altijd problemen gehad met de hen omringende werkelijkheid, met de veelheid der verschijnselen. Ze hebben systemen ontworpen waarin de werkelijkheid verklaard en begrepen kon worden. En als de werkelijkheid niet in het systeem paste, dan werd ie net zolang vervormd tot ie er alsnog in paste, zoals soms een lijk verbogen moet worden om in de kist te passen.

Als ik een mens was, zou ik nou juist het boeiende van de werkelijkheid vinden dat ie nergens in te passen is, dat ie niet te vatten is, niet vast te pakken. De meeste mensen vinden dat niet aangenaam. Ze willen een houvast, ze zoeken de zin van het geheel.

Dieren niet. Dieren worden geboren, ze leven een poosje, dan gaan ze dood. Dat vinden ze genoeg. Ze hebben maling aan beweegredenen en andere levensvragen.

Een krokodil bijvoorbeeld, een krokodil heeft heel veel vrije tijd, meer dan menig mens, maar als hij ligt te soezen, zal hij nooit aan het hiernamaals of wat dan ook denken. Nooit.

Ik denk dat het zich als volgt heeft afgespeeld: de mens stond op om een mier dood te trappen, maar struikelde over een krokodil. De krokodil beet de mens een been af. Sindsdien is de mens onvast ter been. Begrijp je?

-

HET OOG

De bodem van de zeeën is bezaaid met wrakken van schepen. Dus ook met lijken. De lijken worden door de vissen opgegeten. Vissen vreten lijken. Mensen eten vis. Vis is lekker, vis is gezond.

Gezonde mensen zitten niet stil, ze zijn dol op bezienswaardigheden: van luchtgevecht tot kikkerdril.

Gezonde mensen kunnen de hele dag eigentijdse wolkenpartijen zien als ze dat willen, als ze daar oog voor hebben.

Niet iedereen heeft oog voor de dingen des hemels.

‘Kijk es,’ hoorde ik een meneer zeggen, ‘kijk es wat een prachtige zonsondergang.’

‘O,’ was het antwoord, ‘letten jullie daarop? Kijken jullie naar zoiets?’

Een andere meneer zei: ‘Moet je es kijken wat een eigenaardige damp daar over het landschap hangt.’

‘Ja hoor es,’ was het antwoord, ‘daar heb ik geen verstand van.’

-

GROEISELS

De mensen zijn onderling allemaal verschillend, men zegt dat niemand dezelfde vingerafdruk heeft. Maar als ze op een hoop gaan staan, heten ze anders. Dan vormen ze een menigte, een groep, een gemeenschap, een massa of een volk. Ze zijn publiek, toeschouwers, kameraden, landgenoten. Voorts zijn er ook nog gegadigden, ooggetuigen en tijdgenoten.

Tegenwoordig heten ze ook wel kijkers, maar die zitten in hun huiskamer op een bank met wat kussens in de rug. Maar hoe je ze ook noemt: het zijn en blijven mensen. Ofschoon ze op een hoop angstaanjagender en weerzinwekkender zijn dan als persoon. Samen doen en regelen ze van alles, ze hebben afspraken gemaakt, regels en wetten en ze hebben orde op zaken gesteld, en dit alles tezamen noemen ze de maatschappij.

De maatschappij is een bizonder nuttige instelling. In een geordende maatschappij waant de mens zich enigszins behaaglijk en veilig. Maar het grootste voordeel van de maatschappij is toch wel dat men de maatschappij overal de schuld van kan geven. Heeft men een slechte stoelgang of een eksteroog, is men lui of laks, weet men niet wat men wil, heeft men jeuk op het hoofd? Schuld van de maatschappij. Zijn de pogingen om rijk te worden mislukt? Schuld van de maatschappij.

Ach, laat de mensen maar, mensen zijn slechts groeisels. Mensen hebben een heuvelachtig brein.

-

DE KAT