Engeland, de swingende jaren zestig. Het land is aan de buis gekluisterd door iets heel nieuws: een comedyserie. En de hoofdrolspeelster, Sophie Straw, die eigenlijk Barbara Parker heet, is plotseling een ster. Het leven is geweldig, maar achter de schermen is niets zoals het lijkt. De twee schrijvers hebben iets te verbergen, de regisseur zit vast in een ongelukkig huwelijk, de mannelijke hoofdrolspeler wil liever films maken. En als de schrijvers zich gaandeweg steeds meer laten inspireren door de cast en crew en de scripts iets te veel op de werkelijkheid gaan lijken, komen ze allemaal voor een lastige keuze te staan.

==

Nick Hornby (1957) is de sterauteur van onder meer High Fidelity, About a Boy, Fever Pitch en Juliet, naakt. Veel van zijn romans zijn succesvol verfilmd. Funny Girl is een betoverend eerbetoon aan popcultuur en de creativiteit van de jeugd. Classic Hornby, met een vleugje Mad Men.

==

‘Nick Hornby is een van de weinige schrijvers die op een natuurlijke manier popmuziek, dagelijks leven en literatuur weten te verbinden, zonder dat het sentimenteel of opzichtig wordt.’ – Pieter Steinz

==

‘Hornby fileert op hilarische wijze de stereotiepe mannelijke en vrouwelijke karaktereigenschappen, en hij doet dat op een verfrissende en verdraaid waarheidsgetrouwe wijze.’ – The Guardian

==

‘Hornby is een schrijver die het aandurft om tegelijkertijd zowel geestig als intelligent als ontroerend te zijn.’ – New York Times Book Review

==

==

Van Nick Hornby verschenen eerder

==

Voetbalkoorts

High Fidelity

Een jongen (About a Boy)

Hoe ben je een goed mens?

31 songs

De lange weg naar beneden

Smak

Juliet, naakt

Nick Hornby

Funny girl

Roman

Vertaald door Lisa de Groot en Roos van de Wardt

==

Uitgeverij Atlas Contact

Amsterdam/Antwerpen

Het citaat in hoofdstuk 24 (‘Ouderdom...’) is afkomstig uit Antonius en Cleopatra, William Shakespeare, vertaling Willy Courteaux, en voor deze vertaling vrij bewerkt

==

© 2014 Nick Hornby

© 2014 Nederlandse vertaling Lisa de Groot en Roos van de Wardt

Oorspronkelijke titel Funny Girl

Oorspronkelijke uitgave Penguin, Londen

Omslagontwerp Marinka Reuten

Omslagillustratie Tzenko

E-book Perfect Service, Schoonhoven

==

isbn 978 90 254 4469 3

nur 302

==

Dit e-book werd gemaakt op basis van de eerste druk, 2014, isbn 978 90 254 4468 6

==

www.atlascontact.nl

Voor Amanda, zoals altijd met liefde en dankbaarheid.

En voor Roger Gillett en Georgia Garrett.

Auditie

1

1

==

Ze wilde helemaal geen schoonheidskoningin zijn, maar desondanks stond ze op het punt er een te worden.

Er zaten een paar loze minuten tussen de optocht en de bekendmaking, dus vrienden en familie dromden om de meisjes heen om ze te feliciteren en voor ze te duimen. De groepjes die ontstonden deden Barbara denken aan van die dropjojo’s met zo’n gespikkeld anijsrondje in het midden: een meisje in suikerzoete felroze of blauwe badkleding met daaromheen een cirkel van donkerbruine of zwarte regenjassen. Het was een koude, natte julidag in de South Shore Baths en de deelneemsters hadden kippenvel op hun vlekkerige armen en benen, waardoor ze deden denken aan de kalkoenen in het raam van een slagerij. Alleen in Blackpool, dacht Barbara, kon je een schoonheidswedstrijd winnen terwijl je er zo uitzag.

Barbara had geen vriendinnen uitgenodigd en haar vader weigerde bij haar te komen staan, dus ze was op zichzelf aangewezen. Hij zat daar gewoon op een ligstoel en deed alsof hij de Daily Express las. Samen zouden ze een miezerig, half opgegeten jojo’tje hebben gevormd, maar dan nog zou ze blij zijn geweest met het gezelschap. Uiteindelijk ging ze maar naar hém toe. Toen ze wegliep van de andere meiden, voelde ze zich halfnaakt en ongemakkelijk in plaats van stralend en kalm, én ze moest langs een horde goedkeurend fluitende toeschouwers. Eenmaal bij het ondiepe gedeelte, waar haar vader zat, was ze waarschijnlijk vinniger dan ze had bedoeld.

‘Waar ben je mee bezig, pa?’ siste ze.

De mensen die vlak bij hem zaten, voornamelijk verveelde vakantiegangers op leeftijd, bleven plotseling doodstil zitten, vol verwachting. Een van de meisjes! Pal voor hun neus! Die haar vader op zijn nummer zette!

‘O, dag lieverd.’

‘Waarom kwam je niet naar me toe?’

Hij staarde haar aan alsof ze hem had gevraagd wie de burgemeester van Timboektoe was.

‘Je zag toch wel wat de anderen deden?’

‘Ja, maar dat leek me niet gepast. Niet voor mij.’

‘Wat maakt jou zo anders dan de rest?’

‘Een vrijgezelle man die als... als een bezetene tussen allemaal mooie, schaars geklede meisjes door rent. Voor je het weet sluiten ze me op.’

George Parker was zevenenveertig, dik, en oud voordat hij dat zou mogen zijn. Hij was al meer dan tien jaar vrijgezel, sinds de dag dat Barbara’s moeder hem had verlaten voor haar leidinggevende op het belastingkantoor, en ze snapte wel dat hij zich maar al te bewust zou zijn van deze eigenschappen als hij zelfs maar in de buurt van de andere meiden kwam.

‘Je hoeft toch ook niet als een bezetene rond te rennen,’ zei Barbara. ‘Kon je niet gewoon ergens gaan staan en met je dochter praten?’

‘Je gaat winnen, hè?’ zei hij.

Ze probeerde niet te blozen, maar dat lukte van geen kanten. De vakantiegangers die zich binnen gehoorsafstand bevonden deden niet eens meer of ze zaten te breien of de krant lazen. Ze gaapten haar nu openlijk aan.

‘Ach, geen idee. Vast niet,’ zei ze.

Eerlijk gezegd had ze wel een idee. De burgemeester was naar haar toe gekomen, had ‘Goed gedaan’ in haar oor gefluisterd en discreet op haar achterwerk geklopt.

‘Maak het nou. Je bent veruit de mooiste van de groep. Vér-uit.’

Om de een of andere reden leek haar schoonheid hem te irriteren, ook al was het een schoonheidswedstrijd. Hij vond het niet prettig als ze indruk probeerde te maken, zelfs niet als ze haar vrienden en familie aan het lachen probeerde te maken met een sketch waarin ze zichzelf als onnozel, mallotig of onhandig neerzette. Het bleef aandachttrekkerij. Al had ze wel gedacht dat hij het op een dag als vandaag, waarbij indruk maken het enige was dat telde, door de vingers zou kunnen zien, maar helaas. Als je dan per se moest meedoen met een schoonheidswedstrijd, leek hij te zeggen, kon je op z’n minst het fatsoen hebben om lelijker te zijn dan de rest.

Om haar publiek niet in verwarring te brengen deed ze alsof ze vaderlijke trots hoorde.

‘Heerlijk toch, zo’n blinde vader,’ zei ze tegen de staarders. ‘Elk meisje zou er een moeten hebben.’

Het was niet de meest bijdehante opmerking, maar ze zei het zonder blikken of blozen en er werd harder om gelachen dan ze verdiende. Soms werkte de verrassing en soms lachten de mensen omdat ze erop rekenden. Zij begreep beide soorten, bedacht ze, maar voor mensen die lachen niet serieus namen was het waarschijnlijk verwarrend.

‘Ik ben niet blind,’ zei George korzelig. ‘Kijk maar.’

Hij draaide zich om en sperde zijn ogen wijd open om het aan iedereen die het interesseerde te laten zien.

‘Daar moet je mee ophouden, pa,’ zei Barbara. ‘Mensen schrikken van een blinde man met uitpuilende ogen.’

‘U daar...’ Haar vader wees onbeleefd naar een vrouw in een groene regenjas. ‘U heeft een groene regenjas aan.’

De oude dame in de ligstoel ernaast begon aarzelend te klappen, alsof George zojuist was genezen van een levenslange aandoening, of een knappe goocheltruc had uitgehaald.

‘Hoe had ik dat kunnen weten als ik blind was?’

Barbara zag dat hij er lol in begon te krijgen. Heel af en toe liet haar vader zich overhalen om de aangever in een komisch duo te spelen, en hij zou eindeloos door zijn gegaan met beschrijven wat hij kon zien als de burgemeester niet naar de microfoon was gelopen en zijn keel had geschraapt.

==

Het was tante Marie geweest, de zus van haar vader, die had geopperd dat ze zich zou opgeven voor de Miss Blackpool-verkiezingen. Marie was op een zaterdagmiddag langsgekomen voor een kop thee, want ze was toevállig in de buurt, had de wedstrijd terloops ter sprake gebracht en – een plotselinge ingeving – aan Barbara gevraagd waarom zij nog nooit had meegedaan, terwijl haar vader zat te knikken en deed alsof hij verbluft was door de genialiteit van het idee. In eerste instantie was Barbara in de war, tot ze zich realiseerde dat ze samen een plan hadden uitgebroed. Het plan, voor zover ze kon zien, hield het volgende in: Barbara zou meedoen aan de wedstrijd, winnen, en niet meer nadenken over naar Londen verhuizen, want dat was dan niet meer nodig. Ze zou beroemd zijn in Blackpool en wat wil je nou nog meer? Daarna zou ze een gooi kunnen doen naar de Miss uk-titel en als dat anders uitpakte dan gepland kon ze gewoon over trouwen gaan nadenken, wat toch ook weer een soort bekroning zou zijn. (En Barbara wist zeker dat dit ook een onderdeel van het missverkiezingsplan was. Marie keek nogal neer op Aidan en vond dat Barbara veel beter kon krijgen, of in elk geval veel rijker, en schoonheidskoninginnen hadden keus te over. Dotty Harrison was met een man getrouwd die zeven tapijtwinkels bezat, terwijl zíj maar derde was geworden.)

Barbara wist dat ze niet voor een dag als koningin door het leven wilde, zelfs niet voor een jaar. Ze wilde helemáál geen koningin zijn. Ze wilde gewoon op tv komen en mensen aan het lachen maken. Koninginnen waren niet grappig, tenminste, niet die van Blackpool, en die in Buckingham Palace ook niet. Ze had alleen maar ingestemd met het plan van tante Marie omdat Dorothy Lamour ooit Miss New Orleans was geweest en Sophia Loren tweede was geworden bij de Miss Italië-verkiezing. (Barbara had altijd al een foto willen zien van het meisje dat Sophia Loren had verslagen.) En ze had ingestemd omdat ze stond te trappelen om vooruit te komen en er gewoon íéts moest gebeuren. Wat dan ook. Ze wist dat ze haar vaders hart zou breken, maar ze wilde hem eerst laten zien dat ze wel had geprobeerd gelukkig te zijn op de plek waar ze al haar hele leven woonde. Ze had gedaan wat ze kon. Ze had op school auditie gedaan voor toneelstukken en piepkleine rolletjes gekregen, en vanuit de coulissen moeten toekijken hoe meisjes die geen greintje talent hadden, maar de lievelingetjes van de leraren waren, hun tekst vergaten en een potje maakten van wat ze wel onthielden. Ze was danseres geweest bij de Winter Gardens en daar had ze een man aangesproken van de plaatselijke toneelvereniging, die vertelde dat hun volgende productie De kersentuin was, maar dat dat ‘waarschijnlijk niet helemaal haar ding’ was. Hij vroeg of ze misschien kaartjes wilde verkopen en posters wilde maken, want je moest ergens beginnen. Dit was allemaal niet wat ze wilde. Ze wilde dat iemand haar een grappig script gaf zodat ze het nog grappiger kon maken.

Ze zou willen dat ze gelukkig kon zijn, natuurlijk wilde ze dat; ze zou willen dat ze níét anders was. In tegenstelling tot Barbara leken haar schoolvriendinnen en haar collega’s van de cosmetica-afdeling in r.h.o. Hills zich niet de stad uit te willen klauwen, graven, wurmen en schoppen, en soms wilde ze niets liever dan dat ze net zo was als zij. En was het ergens niet een beetje kinderachtig om op televisie te willen? Stond ze niet gewoon als een tweejarige ‘Kijk eens naar mij! Kijk eens naar mij!’ te schreeuwen? Toegegeven, sommige mensen, mannen van alle leeftijden, keken inderdaad naar haar, maar niet op de manier waarop ze wilde dat ze keken. Ze keken naar haar blonde haar en haar boezem en haar benen, maar zagen nooit meer dan dat. Ze zou dus meedoen aan de wedstrijd, en hem winnen, en ze zag verschrikkelijk op tegen de blik in haar vaders ogen als hij doorkreeg dat het allemaal geen enkel verschil maakte.

==

De burgemeester kwam niet meteen ter zake; hij was nu eenmaal niet zo’n soort man. Hij bedankte iedereen voor het komen en maakte een flauw grapje over het feit dat Preston de finale van de fa Cup had verloren, en een wreed grapje over zijn vrouw, die dit jaar vanwege haar eeltknobbels niet kon meedoen. Hij zei dat de schare schoonheden die voor hem stond – en hij was echt zo’n man die de uitdrukking ‘schare schoonheden’ gebruikte – hem nog trotser maakte op de stad. Iedereen wist dat de meeste meisjes vakantiegangers waren, afkomstig uit Leeds en Manchester en Oldham, maar desalniettemin werd hier met enthousiast applaus op gereageerd. Hij praatte zo lang door dat Barbara ondertussen de grootte van de menigte probeerde te schatten door het aantal hoofden in een rij ligstoelen te tellen en dit te vermenigvuldigen met het aantal rijen, maar ze kwam er niet uit doordat ze bleef steken bij het gezicht van een oud vrouwtje met een regenhoedje. Ze had geen tanden en zat eindeloos op een hapje brood te kauwen. Nog zo’n ambitie die Barbara wilde toevoegen aan de inmiddels wankelende stapel: ze wilde haar tanden behouden, in tegenstelling tot zo’n beetje al haar familieleden van boven de vijftig. Het drong net op tijd tot haar door dat haar naam werd genoemd, en ze zag dat de andere meisjes deden alsof ze naar haar glimlachten.

Ze voelde niets. Alhoewel, ze registreerde het ontbreken van gevoel en daarna werd ze een beetje misselijk. Het zou fijn zijn geweest als ze had kunnen denken dat ze het mis had gehad, ze haar vader en haar woonplaats niet achter zich hoefde te laten, dat dit een droom was die uitkwam en ze daar voor de rest van haar leven op zou kunnen teren. Ze durfde niet te lang stil te staan bij het verdoofde gevoel voor het geval ze dan tot de conclusie kwam dat ze een harteloze, hatelijke trut was. Ze straalde toen de vrouw van de burgemeester naar haar toe kwam en haar de sjerp omhing, en wist zelfs een glimlach te produceren toen de burgemeester haar op de mond zoende. Maar toen haar vader naar haar toe kwam en haar omhelsde barstte ze in tranen uit, waarmee ze hem vertelde dat ze eigenlijk al weg was, dat de titel van Miss Blackpool niet eens in de buurt kwam van het stillen van het hongerige verlangen dat aan haar vrat.

Ze had nog nooit gehuild in bikini, althans, niet als volwassen vrouw. Badkleding was niet om in te huilen, niet met de zon en het zand en het gekrijs en de jongens met uitpuilende ogen. Het was een vreemde sensatie, de tranen, koud door de wind, die langs haar hals in haar decolleté liepen. De vrouw van de burgemeester sloeg een arm om haar schouders.

‘Het gaat wel,’ zei Barbara. ‘Echt. Ik stel me aan.’

‘Geloof het of niet, maar ik weet hoe je je voelt,’ zei de vrouw van de burgemeester. ‘Zo hebben wij elkaar ontmoet. Voor de oorlog. Toen was hij nog gewoon raadslid.’

‘Bent u Miss Blackpool geweest?’ vroeg Barbara.

Ze probeerde niet verbaasd te klinken, maar ze wist niet zeker of dat was gelukt. De burgemeester en zijn vrouw waren allebei groot, maar zijn omvang leek opzettelijk, een teken van hoe belangrijk hij was, terwijl die van haar meer weg had van een vreselijke vergissing. Misschien was dat gewoon omdat hij er niets om gaf en zij wel.

‘Geloof het of niet.’

De twee vrouwen keken elkaar aan. Deze dingen gebeurden. Er hoefde niets meer gezegd te worden, maar toen kwam de burgemeester eraan en hij zei tóch nog iets.

‘Je zou het niet zeggen, hè, als je haar zo ziet,’ zei de burgemeester, die geen man was om het ongezegde ook ongezegd te laten.

Zijn vrouw trok een verontwaardigd gezicht. ‘Ik heb al twee keer “geloof het of niet” gezegd. Ik heb al toegegeven dat ik geen Miss Blackpool meer ben. En toch moet jij er nog even overheen walsen.’

‘Ik had niet gehoord dat je “geloof het of niet” zei.’

‘Nou, dat had ik dus wel. Twee keer zelfs. Of niet, kind?’

Barbara knikte. Ze wilde er eigenlijk niet bij betrokken worden, maar ze vond dat dit wel het minste was wat ze voor de arme vrouw kon doen.

‘Koters en roombroodjes, koters en roombroodjes,’ zei de burgemeester.

‘Jij bent anders ook niet moeders mooiste,’ zei zijn vrouw.

‘Nee, maar je bent niet met me getrouwd omdat ik moeders mooiste was.’

Zijn vrouw dacht hierover na en beaamde het toen door te blijven zwijgen.

‘Terwijl het daar bij jou nou juist om draaide,’ zei de burgemeester. ‘Jij was wel moeders mooiste. Hoe dan ook,’ zei hij tegen Barbara, ‘je weet vast wel dat dit het grootste openluchtbadencomplex ter wereld is? En dit is een van de belangrijkste dagen hier, dus je hebt alle recht om je overweldigd te voelen.’

Barbara knikte, haalde haar neus op en glimlachte. Ze zou niet weten hoe ze hem moest vertellen dat het probleem precies het tegenovergestelde was van wat hij net had beschreven: het was allemaal nog nietszeggender dan ze had gevreesd.

‘Dat vreselijke Lucy-mens ook,’ zei haar vader. ‘Ze heeft een boel op haar geweten.’

De burgemeester en zijn vrouw keken hem niet-begrijpend aan, maar Barbara wist wie hij bedoelde. Ze voelde zich begrepen en dat maakte het nog erger.

==

Sinds ze I Love Lucy voor het eerst had gezien, was Barbara verknocht aan Lucille Ball: alles wat ze deed of voelde kwam daaruit voort. Elke zondag leek de wereld een halfuurtje stil te staan en haar vader had inmiddels geleerd niet te proberen tegen haar te praten of zelfs maar met de krant te ritselen als het programma aanstond, want ze wilde niets missen. Er waren genoeg andere grappige mensen die ze leuk vond: Tony Hancock, Sergeant Bilko, Morecambe & Wise. Maar hén kon ze niet zijn, zelfs als ze dat zou willen. Het waren allemaal mannen. Tony, Ernie, Eric, Ernie... Er zat geen Lucy of Barbara in dat rijtje. Er waren gewoon geen grappige vrouwen.

‘Het is maar een televisieprogramma,’ zei haar vader altijd, van tevoren of naderhand, maar nooit tijdens. ‘Een Amerikaanse comedyserie. Het is niet bepaald Britse humor.’

‘En Britse humor... Dat is zeker jouw speciale term voor humor uit Groot-Brittannië?’

‘De bbc en zo.’

‘Ik snap het.’

Ze hield alleen op met plagen als ze het niet meer interessant vond, nooit omdat hij haar doorkreeg, want dat zou de poten onder het geplaag wegzagen. Als ze in Blackpool had moeten blijven, was een van haar plannen geweest zo’n gesprek de rest van zijn leven te laten voortduren.

‘Om te beginnen is ze niet grappig,’ zei hij.

‘Ze is de grappigste vrouw die ooit op televisie is geweest,’ zei Barbara.

‘Maar je lacht helemaal niet om haar,’ zei haar vader.

Ze lachte inderdaad niet, maar dat was omdat ze de aflevering vaak al een keer had gezien. Nu had ze het te druk met proberen alles te vertragen zodat ze het kon onthouden. Als er een manier bestond om elke dag naar Lucy te kunnen kijken, zou ze het doen, maar die was er niet, dus moest ze zich gewoon beter concentreren dan ze zich ooit ergens op had geconcentreerd en maar hopen dat er iets bleef hangen.

‘Ik moet trouwens ook stil zijn als ze op de radio de voetbaluitslagen voorlezen,’ zei ze.

‘Ja, vanwege de voetbalpools,’ zei hij. ‘Een van die uitslagen zou ons leven kunnen veranderen.’

Wat ze niet kon uitleggen zonder getikt over te komen, was dat I Love Lucy precies hetzelfde was als de voetbalpools. Ooit zou een van Lucy’s gezichtsuitdrukkingen of uitspraken haar leven veranderen, en misschien zelfs dat van hem. Lucy had Barbara’s leven al veranderd, en niet op een goede manier: de serie had een afstand gecreëerd tussen haar en de mensen om haar heen – vrienden, familie, de meiden op het werk. Het had wel iets, zo voelde het soms, van een religie. Ze nam het kijken van comedy’s zo serieus dat mensen haar een beetje vreemd vonden, dus praatte ze er niet meer over.

==

De fotograaf van de Evening Gazette stelde zich voor en leidde Barbara naar de duikplanken.

‘Bent ú Len Phillips?’ vroeg haar vader. ‘Neemt u me niet in de maling?’

Hij herkende Len Phillips’ naam uit de krant en was diep onder de indruk. Mijn god, dacht Barbara. En dan vraagt hij zich af waarom ik hier weg wil.

‘Dat is toch geweldig, Barbara? Meneer Phillips is hoogstpersoonlijk naar het zwembad gekomen.’

‘Noem me maar Len.’

‘Meent u dat? Dank u wel.’ Al zag George er wel een beetje ongemakkelijk uit, alsof hij deze eer nog moest verdienen.

‘Ja, hij zal geen legioen aan personeel in dienst hebben,’ zei Barbara.

‘Ik werk alleen, en soms word ik geholpen door een jongen,’ zei Len. ‘En vandaag is een grote dag voor Blackpool. Ik zou wel gek zijn om dat aan die knul over te laten.’

Hij gebaarde dat Barbara een stukje naar achteren moest.

‘Lachen,’ zei haar vader. ‘Of wordt dat alleen door amateurs gezegd?’

‘Nee hoor, wij zeggen het ook. Al roep ik voor de verandering soms ook: “Kijk eens naar het vogeltje!”’

George lachte en schudde vol verbazing zijn hoofd. Barbara zag dat hij zich kostelijk vermaakte.

‘Geen vriend?’ vroeg Len.

‘Hij kon geen vrij krijgen, Len,’ zei George. Hij zweeg even omdat hij zich afvroeg of hij te snel te amicaal werd. ‘Ze hebben vanwege de vakantie blijkbaar een personeelstekort. Haar tante Marie kon ook niet komen, want die zit voor twee weken op Isle of Man. Haar eerste vakantie in zeven jaar tijd. Wel in een stacaravan, maar toch. Verandering van spijs doet eten.’

‘Je zou dit moeten opschrijven, Len,’ zei Barbara. ‘Caravan. Isle of Man. Verandering van spijs. Is ze alleen met ome Jack, pa? Of zijn de jongens ook mee?’

‘Dat wil hij toch allemaal niet weten,’ zei haar vader.

‘Waar werkt ze?’ vroeg Len, en knikte naar Barbara.

‘Geen idee. We kunnen het haar vragen,’ zei Barbara.

‘Ze werkt op de cosmetica-afdeling van r.h.o. Hills,’ zei haar vader. ‘En Aidan werkt op de mannenafdeling. Zo hebben ze elkaar ontmoet.’

‘Nou, ze zal er vanaf nu niet meer zo vaak zijn, hè?’ zei de fotograaf.

‘Niet?’ zei George.

‘Ik maak altijd de foto’s van Miss Blackpool. Ziekenhuizen, tentoonstellingen, liefdadigheidsgala’s... Ze heeft een boel verantwoordelijkheden. Het wordt een druk jaar. We zullen elkaar nog vaak tegenkomen, Barbara, dus je kunt maar beter wennen aan mijn lelijke smoelwerk.’

‘O, hemel,’ zei haar vader. ‘Hoor je dat, Barbara?’

Ziekenhuizen? Liefdadigheidsgala’s? Een heel jaar? Wat had ze wel niet gedacht? Tante Marie had iets gezegd over het openen van winkels en kerstverlichting, maar Barbara had er niet over nagedacht hoe teleurgesteld de mensen zouden zijn als ze gewoon verdween, en ze had niet nagedacht over het feit dat ze over driehonderdvierenzestig dagen nog steeds Miss Blackpool zou zijn. Op dat moment wist ze dat ze over een uur al geen Miss Blackpool meer wilde zijn.

‘Waar gaat ze naartoe?’ vroeg Len.

‘Waar ga je naartoe?’ vroeg haar vader.

Vijftien minuten later stond de tiara op het hoofd van de nummer twee, Sheila Jenkinson, een lang, roodharig leeghoofdje uit Skelmersdale, en zaten Barbara en haar vader in een taxi terug naar huis. De week erop vertrok ze naar Londen.

2

Afscheid nemen van haar vader was moeilijk. Hij was bang om alleen gelaten te worden, dat wist ze, maar dat hield haar niet tegen. In de trein naar het zuiden wist ze niet of ze nou vooral overstuur was door zijn verdriet en angst, of doordat ze zelf zo onvermurwbaar was: ze had niet één keer op het punt gestaan om van gedachten te veranderen. Afscheid nemen van Aidan was wel makkelijk geweest. Hij leek opgelucht en zei dat hij wist dat ze hem alleen maar narigheid zou bezorgen als ze in Blackpool bleef. (Een jaar later trouwde hij met iemand anders, die hij de daaropvolgende vijftien jaar narigheid bezorgde.)

Londen was ook makkelijk, als je maar niet te veel verwachtte. Ze vond een pension in de buurt van Euston Station, gebruikte haar spaargeld om voor drie overnachtingen te betalen, ging naar een arbeidsbureau en kreeg een baantje op de cosmetica-afdeling bij Derry & Toms in Kensington High Street. Het leek wel of je alleen maar hoefde te vragen om een slechtere versie van je vroegere leven en Londen gaf het je. Het maakte Londen ook niets uit waar je vandaan kwam, zolang het jou maar niets uitmaakte dat de sigarenboer en de busconducteur in de lach schoten en je woorden herhaalden bij alles wat je zei. ‘Toopence!’ ‘Piccadelleh!’ ‘Coopa tea!’ Soms werden andere klanten en andere reizigers uitgenodigd zich ook in de hilariteit te mengen.

Een meisje dat Marjorie heette en op de afdeling damesschoenen werkte bood haar een tweepersoonskamer aan in Earl’s Court, veel dichter bij de winkel, en ze had hem al aangenomen voor ze zich realiseerde dat Marjorie ook in de tweepersoonskamer sliep.

Ze voelde zich nu nog toegewijder: Lucille Ball had haar veranderd in een soort martelaar voor haar ambitie. Het keukenraam keek uit over de spoorlijn, en telkens als er een trein voorbijkwam dwarrelde het roet van de vensters op de vloer. In Londen ging bijna alles wat ze verdiende op aan eten, huur en buskaartjes. Marjorie was net zo eenzaam als Barbara en ging nooit ergens heen, waardoor ze veel tijd samen doorbrachten. Ze leefden op soep uit blik en toast en ze hadden nooit genoeg sixpences voor de gashaard. Ze kon ook niet naar Lucy kijken, want ze had geen televisie, dus op zondagen had ze extreme last van heimwee. Het hielp ook niet om zichzelf eraan te herinneren dat ze er de hele middag naar zou hebben gehunkerd om in Londen te zijn als ze nog in Blackpool was geweest. Dit gaf haar enkel het gevoel dat ze nergens ooit gelukkig zou kunnen worden. Af en toe bleef ze staan om naar de advertenties in het raam van arbeidsbureaus te kijken, maar blijkbaar had niemand een televisiecomédienne nodig. Soms lag ze ’s nachts in bed te huilen om haar eigen dwaasheid. Wat had ze dan gedacht dat er zou gebeuren?

==

Marjorie zei dat ze The Stage moest kopen, vanwege de advertenties. Er waren een boel meiden die bij Derry & Toms werkten, vertelde ze, en in hun theepauze The Stage lazen en vervolgens verdwenen.

‘Zou ik een van hen moeten kennen?’ vroeg Barbara.

‘Waarschijnlijk alleen Margie Nash,’ zei Marjorie. ‘Je hebt ons vast wel over haar horen praten.’

Barbara schudde van nee, hongerig naar nieuws over iedereen die een geheime showbizztunnel had gevonden die de winkel uit leidde.

‘Ze werd betrapt toen ze op het herentoilet op de derde verdieping met een klant aan het vozen was, en daarna bekende ze dat ze een rok had gestolen. Zij kocht elke week The Stage.’

En Barbara, niet uit het veld geslagen door het waarschuwende verhaal over Margie Nash, deed dat dus ook, elke donderdag, bij de kiosk naast het metrostation van Kensington High Street. Maar ze begreep er weinig van. Hij stond vol met aankondigingen die in code leken te zijn geschreven:

==

oproepen voor volgende week

Shaftesbury – Our Man Crichton. Kenneth More, Millicent Martin, George Benson, David Kernan, Dilys Watling, Anna Barry, Eunice Black, Glyn Worsnip, Patricia Lambert (Delfont/Lewis/Arnold).

==

Wie werd er nou eigenlijk opgeroepen voor volgende week? Vast niet Kenneth More en Millicent Martin of de rest van de groep. Die wisten toch wel dat ze in een stuk op West End zouden spelen? Werd Barbara zelf opgeroepen, of meisjes zoals zij? En als deze mysterieuze oproepen op haar van toepassing zouden kunnen zijn, of op iemand als zij, hoe moest ze dan weten hoe ze moest reageren? Er stond geen datum of beschrijving bij. Er was zo te zien veel vraag naar soubrettes, maar ze wist niet wat een soubrette was, en ze had geen woordenboek, en wist ook niet waar de dichtstbijzijnde bibliotheek was. Maar als er geen Engelse term voor bestond, was het waarschijnlijk werk dat ze beter uit de weg kon gaan. In ieder geval, tot ze echt wanhopig werd.

De vacatures achter in de krant waren explicieter en ze hoefde niets op te zoeken. De Embassy Club in Old Bond Street zocht intelligente en aantrekkelijke gastvrouwen. De Nell Gwynne in Dean Street had revuemeisjes en/of danseressen nodig, maar ‘uitsluitend mooie meisjes’ werden gevraagd te solliciteren. De Whisky A Go Go in Wardour Street was op zoek naar Poesjes, minimale lengte 1 meter 70, maar ze vermoedde dat lengte niet de enige vereiste was en ze wilde niet weten wat de andere konden zijn.

Ze vond het verschrikkelijk om zich te moeten afvragen of ze mooi genoeg was om Poesje te zijn of gastvrouw of revuemeisje. Ze was bang dat ze niet zo mooi was als ze in Blackpool was geweest; of eigenlijk was het vooral dat haar schoonheid hier een stuk minder opviel. Op een dag telde ze op haar vingers de meisjes in het personeelsrestaurant die volgens haar buitengewoon mooi waren: zeven. Zeven prachtige, slanke wezens tijdens haar lunchpauze, alleen al in Derry & Toms. Hoeveel zouden het er bij de volgende lunchpauze zijn? Hoeveel achter de cosmeticatoonbank van Selfridges en Harrods en de Army & Navy?

Toch wist ze vrij zeker dat geen van deze meisjes mensen aan het lachen wilde maken. Dat was haar enige hoop. Waarover ze zich ook druk maakten – en Barbara betwijfelde of ze zich over veel dingen druk maakten –, daarover in elk geval niet. Mensen aan het lachen maken hield ook in dat je scheel moest kijken en je tong moest uitsteken en dingen moest zeggen die dom of naïef klonken, en geen van deze meiden met hun rode lippenstift en vernietigende minachting voor iedereen die oud of gewoontjes was, zou dat ooit doen. Al gaf dit haar nauwelijks een voorsprong. Niet hier, niet nu. De bereidheid scheel te kijken had op de cosmetica-afdeling geen toegevoegde waarde. Het was waarschijnlijk ook niet wat de Whisky A Go Go van zijn Poesjes verlangde.

Barbara zag de mooie meisjes die bij Derry & Toms werkten steeds meer als prachtige tropische vissen die in een aquarium heen en weer zwommen, heen en weer, vol kalme teleurstelling, zonder dat ze ergens naartoe konden en met als enige uitzicht iets wat ze al duizenden keren hadden gezien. Ze wachtten allemaal op een man. Mannen zouden hen met een netje opvissen en mee naar huis nemen en in een nog kleinere kom stoppen. Ze waren niet allemaal op zóék naar een man, want sommigen hadden er al een gevonden, maar toch ging het wachten door. Een aantal van hen wachtte tot een man een besluit zou nemen, en een nog kleiner groepje, de geluksvogels, wachtte tot een man die al een besluit had genomen genoeg geld zou verdienen.

Barbara wachtte niet op een man, dacht ze, maar ze wist ook niet meer waar ze dan wel op wachtte. In de trein naar Londen had ze tegen zichzelf gezegd dat ze de eerste twee jaar niet eens zou nadenken over teruggaan, maar na twee maanden voelde ze al hoe al haar strijdlust en vuur uitdoofden, tot ze niets anders wilde dan op zondag ergens televisie kunnen kijken. Dat had haar werk met haar gedaan – werk en soep uit blik en Marjories luidruchtige ademhaling. Zichzelf in Lucy veranderen deed er allang niet meer toe; ze wilde haar gewoon ergens op een scherm zien.

‘Ken jij iemand die een televisie heeft?’ vroeg ze op een avond aan Marjorie.

‘Ik ken eigenlijk niemand, punt,’ zei Marjorie.

Het was vrijdagavond. Marjorie stond voor de gashaard en drapeerde haar kousen over het droogrek. ‘Maar de meeste meiden hebben dezelfde woonsituatie als wij.’

‘Sommigen wonen toch nog wel thuis,’ zei Barbara.

‘Ja,’ zei Marjorie. ‘Je kunt vrienden met ze worden en met ze naar de film gaan en met ze gaan dansen en dan nodigen ze je misschien een keer uit voor een kop thee op zondag en dan kun je bij hen televisiekijken.’

‘Ik ben dus aangewezen op een vriendje.’

‘Je kunt met ze uitgaan en met ze gaan dansen en met ze naar de film gaan en met ze worstelen in de deuropening en...’

‘Oké,’ zei Barbara somber. ‘Ik snap wat je bedoelt.’

‘Volgens mij is de snelste route naar een televisie via een “gentlemankennis”. Ze zijn lastig te vinden, maar ze bestaan wel.’

‘Je bedoelt een rijke man die al getrouwd is?’

‘Je zei dat je op zoek was naar een tv, niet naar eeuwige liefde. Ze hebben stiekeme appartementjes. Of ze kunnen zich een hotel veroorloven. Chique hotels hebben slaapkamers met televisie.’

Uiteindelijk wachtte Barbara dus ook gewoon op een man. Natuurlijk wachtte ze op een man. Wat had haar in vredesnaam doen geloven dat ze iets zou kunnen doen zonder? Waarom dacht ze toch altijd dat ze anders was dan de rest? Het had geen zin om erover te klagen. Of eigenlijk kon ze klagen wat ze wilde, als ze ondertussen maar probeerde een man te ontmoeten, en als ze het geklaag maar voor zichzelf hield. Wie deze man ook was, hij had waarschijnlijk geen zin om de hele avond te moeten luisteren naar haar gezeur over hoe oneerlijk het leven was. Het klonk niet alsof hij zo’n soort man zou zijn. Ze moest iets veranderen, wat dan ook. Ze moest iemand ontmoeten die geen busconducteur of verkoopster was. Er waren heus wel mogelijkheden, ergens. Maar niet op de cosmetica-afdeling, en ze dacht ook niet dat ze in de Nell Gwynne zouden zitten.

‘Hoe weet je dit allemaal?’ vroeg ze aan Marjorie, die haar nou niet iemand leek die een horde van dit soort kennissen had versleten.

‘Ik had vroeger een vriendin op de afdeling jassen en bont,’ zei Marjorie. ‘Een paar van die meiden hadden gentlemankennissen. Dat gebeurt natuurlijk nooit op de schoenenafdeling.’

‘Hoezo, “natuurlijk”?’

‘Dat heb je toch wel gemerkt?’

‘Wat zou ik gemerkt moeten hebben?’

‘Daarom zitten wíj op de schoenenafdeling. Omdat we er niet uitzien als het soort meisje dat zo’n gentleman aan de haak kan slaan.’

Barbara wilde zeggen dat ze niet zo raar moest doen, maar ze ging in gedachten langs een aantal gezichten en zag hoeveel waarheid er in die opmerking school. De aantrekkelijke meisjes werkten op de cosmetica-afdeling of bij damesmode. Er was een selectieprocedure die niemand ooit had genoemd.

‘Kun je niet een paar dagen op de parfumafdeling krijgen?’ vroeg Marjorie.

‘Waarom bij parfum?’

‘Cosmetica werkt niet. Er zijn niet echt veel mannen die lippenstift en mascara komen kopen, of wel?’

Ook hier had Marjorie gelijk in. Barbara kon zich niet herinneren wanneer ze voor het laatst een man had geholpen.

‘Maar ze kopen parfum om cadeau te geven. En ze worden ook nog eens heel flirterig als ze het kopen. Ze willen dat je het op je pols spuit en dan pakken ze je hand om te kunnen ruiken.’

Barbara had dit thuis in Blackpool bij r.h.o. Hills ook wel gezien, maar niet vaak, en het gebeurde nooit echt met opzet. De mensen waren voorzichtiger in een kleine stad. Als iemands echtgenoot iets probeerde, zou zijn vrouw het binnen de kortste keren weten.

‘Moet je horen,’ zei Marjorie. ‘Zo’n gentlemankennis zit niet te wachten op geworstel. Ik waarschuw maar even.’

Barbara was verrast. ‘Waarin is hij dan wel geïnteresseerd? Als hij niet zit te wachten op, nou ja, dát.’

‘O, daarin is hij wel degelijk geïnteresseerd. Alleen niet in het worstelgedeelte.’

‘Ik weet niet zeker of ik begrijp wat je bedoelt.’

‘Hij zal niet willen worstelen. Worstelen is voor kinderen.’

‘Maar als hij een gentleman is...’

‘Ik denk dat het woord “gentleman” in dit specifieke geval iets anders betekent dan gentleman. Als je het voor “kennis” plakt, betekent het eigenlijk het tegenovergestelde. Je bent toch geen maagd meer, hè?’

‘Natuurlijk niet,’ zei Barbara.

Eigenlijk wist ze dit niet helemaal zeker. Er was vlak voor de schoonheidswedstrijd wel iets gebeurd met Aidan. Ze had besloten dat ze alle obstakels uit de weg moest ruimen voor ze naar Londen ging. Alleen had hij enorm lopen klungelen en het gevolg was dat ze nu niet helemaal zeker was van haar officiële status.

‘Nou ja, wees gewoon gewaarschuwd. Het is geen spelletje.’

‘Dank je.’

Marjorie keek haar met onverholen ergernis aan.

‘Je weet toch wel hoe je eruitziet, hè?’

‘Nee. Ik dacht van wel, voordat ik naar Londen kwam. Maar hier is het anders. De verhoudingen zijn anders. Al die meisjes op de cosmetica-afdeling of bij damesmode, en als je in Kensington High Street loopt...’

‘Die wandelende takken?’ zei Marjorie. ‘Je hoeft je over hen geen zorgen te maken. Goed, je bent niet altijd even snugger. Maar daar geven mannen niet om. Je bent hilarisch.’

‘O,’ zei Barbara. ‘Bedankt.’

‘Je lijkt op Sabrina.’

Barbara probeerde niet met haar ogen te rollen. Ze had een hekel aan Sabrina, dat wicht dat maar een beetje voor de camera stond in de Arthur Askey Show, glimlachend en pronkend met haar belachelijke boezem. Ze was het tegenovergestelde van wat Barbara wilde zijn en doen.

‘Je hebt de borsten, de taille, het haar, de benen, de ogen... Als ik dacht dat ik door jou, hier en nu, met een vleesmes te vermoorden ook maar de helft zou krijgen van wat jij hebt, dan zou ik je ter plekke zonder pardon in stukken snijden en toekijken hoe je als een rund doodbloedde.’

‘Dank je,’ zei Barbara.

Ze richtte zich liever op het compliment dan op deze angstaanjagende glimp in de ziel van haar huisgenoot. Ze maakte zich vooral zorgen om Marjories bereidheid om dit te doen, het in stukken snijden en het bloeden en het moorden, voor slechts een percentage van de voordelen waar ze jaloers op was. Dit compromis maakte het veel echter dan Barbara wilde.

‘Je zou niet ’s avonds thuis moeten zitten en kijken hoe ik mijn ondergoed te drogen hang. Je zou aan schoonheidswedstrijden mee moeten doen.’

‘Doe niet zo raar,’ zei Barbara. ‘Waarom zou ik zoiets willen doen?’

==

2

==

De volgende dag vroeg Barbara een meisje dat ze kende op de parfumafdeling of zij een middagje met haar wilde ruilen, gewoon om te zien hoe makkelijk het was om een gentlemankennis te vinden. De resultaten van het experiment waren schokkend: je hoefde alleen maar het lampje aan te knippen dat aangaf dat je zoekende was. Barbara was blij dat ze als tiener niet had geweten waar het knopje zat, want dan zou ze in Blackpool in allerlei narigheid zijn beland – narigheid veroorzaakt door getrouwde mannen die zeven tapijtwinkels hadden, of mannen die meezongen in producties van de Winter Gardens.

Valentine Laws was niet veel soeps. Ze had hem waarschijnlijk moeten teruggooien, maar ze wilde een beetje voortmaken. Hij was minstens vijftien jaar ouder dan zij en hij rook naar pijptabak en koolteerzeep. De eerste keer dat hij naar de parfumtoonbank kwam had hij een trouwring om, maar die was verdwenen toen hij een paar minuten later terugkwam om wat langer naar haar te kijken. Pas bij zijn derde rondje sprak hij haar aan.

‘Dus,’ zei hij, alsof hun gesprek tijdelijk was stilgevallen. ‘Ga je vaak uit?’

‘Ach, je kent het wel,’ zei ze. ‘Niet zo vaak als ik zou willen.’

Hij deed haar accent na. ‘Enig. Waar kom je vandaan? Laat me raden. Hier ben ik goed in. Ik weet dat het iets noordelijks is, maar waar, dat is de vraag. Yorkshire?’

‘Lancashire. Blackpool.’

Hij staarde schaamteloos naar haar borsten.

‘Sabrina komt toch ook uit Blackpool?’

‘Ik weet niet wie Sabrina is,’ zei Barbara.

‘Echt niet? Ik had gedacht dat jullie allemaal apetrots op haar zouden zijn.’

‘Dat zijn we dus niet,’ zei Barbara. ‘We hebben namelijk nog nooit van haar gehoord.’

‘Toch lijkt ze op jou,’ zei Valentine Laws.

‘Nou, fijn voor haar.’

Hij glimlachte en ploeterde verder. Hij was duidelijk niet geïnteresseerd in haar gespreksvaardigheid. Hij was geïnteresseerd omdat ze op Sabrina leek.

‘Nou, Miss Blackpool.’ Ze keek hem geschrokken aan, maar het was gewoon een versiertrucje. ‘Waar ga je graag heen als je uitgaat?’

‘Voor jou een vraag, voor mij een weet.’

Ze kon zich wel voor de kop slaan. Dat was een toon die ze in Blackpool bij de Winter Gardens gebruikt zou hebben om een nozem af te schrikken, maar hier had ze er niets aan. Ze was aan het worstelen en Marjorie had haar gewaarschuwd vooral niet te worstelen. Gelukkig voor haar, en misschien omdat hij niet gewend was aan het gekat en gesnauw van dansgelegenheden op zaterdagavond, negeerde hij haar vlaag van hooghartigheid.

‘Inderdaad,’ zei hij geduldig. ‘Maar ik heb een voorstel voor je.’

‘Dat dacht ik al,’ zei ze.

Ze kon er niets aan doen. Haar hele leven al, of in elk geval vanaf het moment dat mannen interesse toonden, had ze geprobeerd hen op een afstandje te houden. Nu moest ze zich ineens anders gedragen en de reflex onderdrukken die ze járen nodig had gehad.

‘Je zou waarzegster moeten worden,’ zei hij. ‘Dan zou je daar je geld mee kunnen verdienen. Als ik geen voorstel had gehad zou ik toch niet met je staan te praten?’

Ze kon deze barse opheldering wel waarderen en glimlachte.

‘Ik ga uit eten met een vriend. Een cliënt. Hij brengt vrouwelijk gezelschap mee en stelde voor dat ik hetzelfde zou doen.’

In haar vorige leven zou ze zijn trouwring hebben genoemd, maar ze had een en ander geleerd.

‘Dat klinkt gezellig.’

Het was nog lang geen televisie, maar het was een stap in de goede richting.

==

3

==

Marjorie raadde haar aan een outfit van de damesafdeling te lenen. Blijkbaar deden alle meiden dat. Ze ging tijdens haar lunchpauze met een tas naar boven, praatte even met een van de verkoopsters, en pakte een chique halflange rode jurk met een diep decolleté. Toen ze zich klaarmaakte om uit te gaan wist ze opeens weer hoe ze eruit kon zien als ze een beetje moeite deed, haar lippen stiftte, een stukje van haar benen en borsten liet zien. Het was al een tijdje geleden.

‘Sjezus,’ zei Marjorie, en Barbara glimlachte.

Valentine Laws had een tafeltje geboekt bij The Talk Of the Town zodat ze Matt Monro, de lievelingszanger van tante Marie, konden zien optreden. De posters bij de ingang vertelden Barbara dat het op een andere avond de Supremes hadden kunnen zijn, of Helen Shapiro, of Cliff and the Shadows, mensen over wie haar collega’s alles hadden willen horen. Matt Munro hoorde bij een ander tijdperk, het tijdperk waaruit ze had willen ontsnappen toen ze uit Blackpool vertrok. Toen ze naar haar tafeltje werd gebracht viel het haar op dat ze veruit de jongste in de zaal was.

Hij zat aan een vierpersoonstafeltje naast het podium op haar te wachten. Zijn andere gasten waren er nog niet. Zonder te vragen bestelde hij een Dubonnet met limonade voor haar en ze praatten over werk, en Londen, en nachtclubs, en toen keek hij op en hij glimlachte.

‘Sidney!’

Maar Sidney, een klein, kaal mannetje met een snor, leek niet blij hem te zien, en toen werd de uitdrukking op het gezicht van Valentine zo gecompliceerd dat Barbara er niets meer uit kon aflezen. Eerst was er een glimlach, toen verdween de glimlach en daarna was er het snelle, geschrokken opensperren van de ogen. En toen verscheen er weer een glimlach, zij het gespeend van warmte of plezier.

‘Audrey!’ zei Valentine.

Audrey was een forse vrouw in een opzichtig paarse en ongepast lange jurk. Zij was, gokte Barbara, Sidneys vrouw. En terwijl Barbara toekeek, begon ze te snappen dat er sprake was van een misverstand. Sidney had gedacht dat het een avondje uit was met het ene soort gezelschap (‘de vrouwtjes’, ‘onze wederhelften’, dat idee), maar Valentine had Barbara gevraagd in de veronderstelling dat het een heel ander soort avondje uit was, eentje met vrouwen, maar zonder echtgenotes. Waarschijnlijk hadden ze in het verleden van beide soorten avondjes genoten, vandaar ook de verwarring. Het leven van getrouwde mannen met geld was zo gecompliceerd en zo misleidend, en de codes waarin ze spraken waren zo dubbelzinnig dat Barbara zich afvroeg waarom dit soort situaties niet veel vaker voorkwam. Misschien was dat ook wel zo. Misschien zaten de tafeltjes in The Talk Of The Town wel vol met vrouwen van zeer uiteenlopende leeftijden, die elkaar allemaal kwaad aankeken.

‘Valentine en ik moeten heel even iets bespreken aan de bar,’ zei Sidney. ‘Willen jullie ons vijf minuutjes excuseren?’

Valentine ging staan, knikte naar de vrouwen en liep achter Sidney aan, die woest wegbeende. Het was duidelijk dat dit misverstand gevolgen zou hebben. Sidneys wederhelft zou zich realiseren wie Barbara was en waar ze voor stond en waarschijnlijk wel uitvogelen dat er andere, vergelijkbare avondjes waren geweest waarvoor zij niet was uitgenodigd. Als Valentine minder traag van begrip was geweest zou hij Barbara hebben voorgesteld als zijn nichtje, of zijn secretaresse, of zijn reclasseringsambtenaar, maar hij had zich door Sidney laten wegslepen voor een flinke uitbrander en de twee vrouwen achtergelaten om hun eigen conclusies te trekken.

Audrey nam log plaats tegenover Barbara en keek haar aan.

‘Hij is getrouwd, hoor,’ zei ze uiteindelijk.

Barbara dacht niet dat ze lang genoeg zou blijven om Matt Monro te horen zingen, dus ze kon er maar beter uit halen wat erin zat. Ze keek Audrey aan en lachte smalend bij wijze van antwoord.

‘Met wie?’ vroeg ze. ‘Ik maak haar af.’ En ze lachte weer, gewoon om te laten zien hoe weinig het nieuws van Audrey haar deed.

‘Hij is getrouwd,’ hield Audrey vol. ‘Met Joan. Ik heb haar ontmoet. Hij is al heel lang getrouwd. Met kinderen en wat niet. Het zijn niet eens kinderen meer. De jongen is zestien en zijn dochter volgt een verpleegstersopleiding.’

‘Nou,’ zei Barbara. ‘Dan maakt hij wel een potje van de opvoeding. Hij is de afgelopen twee jaar niet één nacht van huis geweest.’

‘Huis?’ zei Audrey. ‘Wonen jullie samen?’

‘Het is minder erg dan het lijkt, hoor,’ zei Barbara. ‘Als het goed is gaan we in juni trouwen. Al zal hij natuurlijk wel even een paar dingen moeten regelen als wat jij zegt waar is.’ En ze lachte voor de derde keer en schudde haar hoofd omdat het allemaal zo absurd was. Valentine! Getrouwd! Met kindjes!

‘Heb je die “kinderen” wel eens ontmoet?’

‘Nou,’ zei Audrey, ‘nee.’ Er was, zag Barbara tot haar genoegen, een minuscuul wormpje van twijfel in gekropen. ‘Maar Joan heeft er wel met mij over gepraat. Sidney en ik hebben zelf twee tieners.’

‘Ah,’ zei Barbara. ‘Praten. Praten kunnen we allemaal. Ik kan met jou praten en er ondertussen vijftien kinderen uit werken. Hup, hup, hup, hup, hup...’

Vijftien kinderen betekende veel te veel hups, bedacht ze nu. Als ze doorging zou het lijken of ze compleet gestoord was, dus ze stopte.

‘Of in elk geval vijf,’ zei ze.

‘Wat wil je daarmee zeggen?’

‘Praten is niet hetzelfde als zien, hè?’

‘Zeg jij nou dat Joan ze heeft verzonnen?’

‘Eerlijk gezegd denk ik dat die hele Joan wel eens verzonnen zou kunnen zijn.’

‘Hoe kan ze nou verzonnen zijn? Ik heb haar ontmoet!’

‘Ja, maar je weet toch hoe ze zijn. Soms willen ze een avondje uit zonder ons, als je begrijpt wat ik bedoel. Er schuilt weinig kwaad in. Tenminste, dat denk ik.’

‘Dus jij zegt dat Joan een soort...’

‘Nee, nee. Hij wilde gewoon wat gezelschap. Ik was waarschijnlijk naar de film of zo.’

‘Ze was niet jong, hoor,’ zei Audrey.

‘O, ik vind het wel schattig dat hij een avond wilde doorbrengen met iemand van zijn eigen leeftijd.’

Audrey dacht na over het onbegrijpelijk bedrog waar zij de dupe van was geworden en schudde haar hoofd.

‘Ongelooflijk,’ zei ze. ‘Wat raar om zoiets te doen.’

Sidney en Valentine hadden het bijgelegd en kwamen weer terug naar hun tafeltje.

‘Ik moet jullie nog even officieel voorstellen,’ zei Valentine. ‘Audrey, dit is Barbara. Ze werkt bij mij op kantoor en is idolaat van Matt Munro. Dus toen Joan vanmiddag ziek werd...’

De vrouw van Sidney keek haar eerst verward en toen woedend aan.

‘Leuk je te ontmoeten, Audrey,’ zei Barbara, en ze liep weg om haar jas te halen.

==

Op een vreemde manier had ze genoten van de paar minuten waarin ze met Audrey had gepraat omdat ze hiermee in een comedysketch had kunnen spelen die ze zelf, ter plekke, had geschreven. Ze had niet eens zo slecht geacteerd, vond ze, als je bedacht hoe minimaal het materiaal was geweest. Maar de adrenaline ontsnapte weer uit haar lichaam, en toen ze in de rij voor de garderobe stond voelde ze zich somberder dan ze zich tot nu toe in Londen had gevoeld. Sinds haar gesprek met Marjorie had ze zichzelf voorgehouden dat haar keuze duidelijk was, ook al was hij triest: ze kon achter de cosmeticatoonbank werken, of ze kon mannen als Valentine Laws oppikken in de hoop dat ze haar ergens mee naartoe namen waardoor ze een paar centimeter dichter bij haar doel zou komen. Maar ze had een man als Valentine Laws opgepikt en nu voelde ze zich goedkoop en dom, en ze zou de volgende dag nog steeds achter de cosmeticatoonbank staan. Ze wilde huilen. Ze wilde gewoon terug naar huis. Ze had er genoeg van. Ze zou teruggaan naar Blackpool en met een eigenaar van een tapijtwinkel trouwen, en ze zou zijn kinderen krijgen, en hij zou andere vrouwen meenemen naar nachtclubs, en zij zou oud worden en doodgaan en hopen dat het de volgende keer beter uitpakte.

En toen ze The Talk Of The Town uit wilde lopen, kwam ze Brian tegen.

Ze botsten bijna tegen elkaar aan op de trap naar de ingang. Hij zei hallo en zij zei rot op en hij keek haar geschrokken aan.

‘Je weet niet meer wie ik ben, hè?’

‘Nee,’ zei ze, en ze was blij dat ze het niet meer wist. Hij was het duidelijk niet waard geweest om te onthouden. Hij was heus wel aantrekkelijk, en hij droeg een zeer duur uitziend pak, maar hij was zelfs nog ouder dan Valentine Laws. Alles aan hem was onbetrouwbaar.

‘We hebben elkaar ontmoet tijdens de openingsavond van die Arthur Askey-film waar jij in speelde.’

‘Ik heb nog nooit in een film gespeeld.’

‘O,’ zei hij. ‘Sorry. Je bent toch Sabrina?’

‘Nee, ik ben Sabrina niet! Sabrina is, verdomme, járen ouder dan ik. Ja, ze komt uit dezelfde stad, en ja, ze heeft een grote boezem. Maar als een van jullie nou eens bóven een neklijn zou kijken, zouden jullie ons misschien uit elkaar kunnen houden.’

Hij grinnikte.

‘Het spijt me ontzettend,’ zei hij. ‘Ik ben blij dat je haar niet bent. Het was niet zo’n goede film en zij was verschrikkelijk. Waar ga je eigenlijk naartoe?’

‘Naar huis.’

‘Je kan nog niet naar huis gaan. Matt Munro is nog niet eens begonnen, toch?’

‘Waarom kan ik niet naar huis gaan?’

‘Omdat je zou moeten blijven voor een drankje. Ik wil alles van je weten.’

‘Dat geloof ik meteen.’

Met deze man kon ze wel worstelen, want ze wilde niets van hem. Bovendien kwamen alle mannen haar de keel uit.

‘Ik ben niet wie je denkt dat ik ben,’ zei hij.

‘Ik denk helemaal niet dat je iemand bent.’

‘Ik ben heel gelukkig getrouwd,’ zei hij.

Plotseling stond er een glimlachende, aantrekkelijke vrouw naast hem. Ze was iets jonger dan hij, maar niet buitensporig.

‘Hier heb je haar,’ zei de man. ‘Dit is mijn vrouw.’

‘Hallo,’ zei de vrouw. Ze leek niet boos op Barbara. Ze wilde gewoon worden voorgesteld.

‘Ik ben Brian Debenham,’ zei hij. ‘En dit is Patsy.’

‘Hallo,’ zei Patsy. ‘Wat ben je mooi.’

Barbara begon een idee te krijgen van wat hier speelde. Een echtpaar dat haar probeerde op te pikken, zeilde van het randje van haar verbeelding haar gedachten binnen. Ze had er zelfs geen woord voor.

‘Ik probeer haar over te halen iets met ons te drinken,’ zei Brian.

‘Ik snap waarom,’ zei Patsy en ze bekeek Barbara van top tot teen. ‘Echt wat voor jou. Ze lijkt op Sabrina.’

‘Volgens mij vindt ze het niet leuk als mensen dat zeggen.’

‘Dat klopt,’ zei Barbara. ‘En ik vind het ook niet leuk als een man probeert me op te pikken terwijl zijn vrouw staat te kijken.’

Dat leek de veiligste interpretatie. Als ze voor dat andere geen woord had, zou ze niet proberen hen ervan te beschuldigen. Ze moest echt eens opzoeken wat een soubrette nou eigenlijk was. Misschien wilden ze er wel een van haar maken.

Brian en Patsy schoten in de lach.

‘Ik probeer je niet op te pikken, hoor,’ zei hij. ‘Het gaat niet om seks. Het gaat om iets wat nog veel smeriger is. Ik wil geld aan je verdienen. Ik ben impresario.’

Barbara bracht haar jas terug naar de garderobe, en zo begon het dan.

3

Op aandringen van Brian ging ze niet terug naar Derry & Toms.

‘Ik heb twee weken opzegtermijn.’

Ze had zich al ziek gemeld zodat ze naar Brians kantoor toe kon. Ze kon niet nog meer vrij nemen.

‘En?’

‘En?’

‘Ja, en?’

‘Nou...’ Ze kon geen andere reden bedenken dan dat dat de regels waren. ‘Hoe dan ook, waarvan moet ik mijn huur dan betalen?’

‘Ik zorg dat je werk krijgt.’

‘Ik heb nú geld nodig.’

‘Ik geef je wel een voorschot voor een paar weken. Een maand zelfs. Wat verdien je, twintig pond per week? Ik wil niet hebben dat je werk laat schieten vanwege tachtig pond.’

Ze verdiende lang geen twintig pond per week. Na haar proeftijd was ze op twaalf pond blijven steken.

‘Maar wat voor soort werk laat ik dan schieten? Ik heb nog nooit ergens in geacteerd.’

‘Dat is het mooie ervan, pop. Ervaring is niet nodig. Acteren is zelfs niet nodig. Dit is de laatste keer dat ik Sabrina’s naam noem, maar het is je misschien opgevallen dat ze geen Dorothy Tutin of ander acteertalent is. Lieve schat, je hoeft alleen maar stil te blijven staan en het geld wordt naar me toe gegooid. Een deel daarvan geef ik dan weer aan jou. Geloof me, het is het makkelijkste spel ter wereld.’

‘Klinkt meer als het oudste spel ter wereld.’

‘Niet zo cynisch, snoes. Dat is mijn taak. Moet je horen. Weet je wat een soubrette is?’

Ze zuchtte en er gleed een wanhopige blik over haar gezicht. Zodra ze weer buiten stond zou ze op zoek gaan naar een bibliotheek.

‘Jij bent de vleesgeworden soubrette. En iedereen wil ze hebben. Maar zelfs dat hoef je niet te doen. Mensen zullen je een hoop geld willen betalen om domweg jezelf te zijn. Doe gewoon wat ik zeg, dan is iedereen blij.’

‘En wat moet ik van jou dan doen?’

‘Je moet mensen ontmoeten, en deze mensen zullen vragen of je dingen wilt doen. Glimlachen. Heen en weer lopen. Je borsten vooruit steken en je billen naar achter. Dat idee. Binnen de kortste keren zul je bij een studio onder contract staan. En voor je het weet zal iedere man onder de zeventig een poster van jou in bikini in zijn schuurtje hebben hangen.’

‘Als ik mag acteren, draag ik alles wat ze willen.’

‘Zeg je nu dat je wilt acteren?’

‘Ik wil comédienne worden,’ zei Barbara. ‘Ik wil net als Lucille Ball worden.’

Hun eeuwige wens om te acteren was de nagel aan Brians doodskist. Al deze prachtige, bevallige meisjes, maar de helft van hen wilde niet met hun foto op een kalender, of komen opdraven voor openingen. Ze wilden drie zinnetjes in een bbc-stuk over ongehuwde moeders in de kolenmijnen. Hij begreep hun beweegredenen niet, maar hij legde contact met producers en castingbureaus, en stuurde de meisjes toch naar audities. Ze waren veel kneedbaarder als ze eenmaal een paar keer waren afgewezen.

‘Voor zover ik me herinner had Lucille Ball weinig keus. Ze modderde maar een beetje door en kreeg geen romantische hoofdrollen meer, dus ze moest wel grappige gezichten gaan trekken. Jij hebt nog járen voordat we ons daar druk over moeten gaan maken. Tientallen jaren waarschijnlijk. Je bent een plaatje.’

‘Ik wil naar audities.’

‘Ik probeer je duidelijk te maken dat jij helemaal geen audities nodig hebt. Je kunt model worden, en daarna kun je in elke film spelen die je maar wilt.’

Hoe vaak hij dat praatje al had gehouden. Ze luisterden nooit.

‘Elke film die ik wil als ik mijn mond maar dichthoud.’

‘Ik blijf je natuurlijk niet de rest van je leven financieel ondersteunen.’

‘Jij denkt dat je me de rest van mijn leven financieel zult moeten ondersteunen als ik mijn mond opentrek?’

‘Dat heb ik niet gezegd.’

‘Laat me gewoon naar audities gaan.’

Brian haalde zijn schouders op. Ze zou door schade en schande moeten leren.

==

De volgende morgen moest ze aan Marjorie uitleggen dat ze niet mee naar het werk zou gaan omdat een man die ze in een nachtclub had ontmoet haar betaalde om dit niet te doen.

‘Wat voor man?’ zei Marjorie. ‘En zijn er daar toevallig nog meer van? Ik weet dat ik maar een schoenverkoopster ben, maar je kan tegen hem zeggen dat ik overal toe bereid ben.’

‘Hij is impresario.’

‘Heb je zijn vergunning gezien, of wat je ook moet hebben om impresario te zijn?’

‘Nee. Maar ik geloof hem.’

‘Waarom?’

‘Omdat ik vandaag bij hem op kantoor ben geweest. Hij had een secretaresse en een bureau...’

‘Dat hebben ze zo vaak.’

‘Wat?’

‘Secretaresses en bureaus. Om mensen te bedonderen. Ik vraag me af of het bureau er nog staat als je vandaag zou teruggaan.’

‘Hij had dossierkasten.’

‘Soms ben je zo naïef, Barbara.’

‘Maar in welk opzicht zou hij me kunnen bedonderen?’

‘Ik ga het niet voor je uitspellen.’

‘Dus jij denkt dat mensen secretaresses en bureaus en dossierkasten neerzetten om meisjes te kunnen verleiden? Dat lijkt me wel erg veel moeite.’

Marjorie ging er verder niet op in, maar wilde Barbara duidelijk zelf tot een conclusie laten komen.

‘Heeft hij je geld gegeven?’

‘Nog niet. Maar hij heeft het wel beloofd.’

‘Heb je iets gedaan waardoor je recht hebt op geld?’

‘Nee!’

‘O jee.’

‘Dat is toch juist goed?’

‘Ik dacht het niet. God mag weten wat hij van je verwacht als hij je nu al geld geeft.’

==

Barbara zou zich heel stom zijn gaan voelen als Brian haar niet meteen naar audities had gestuurd. Ze had geen telefoon, dus ze begon elke dag met een stapeltje drie-pennymuntjes en een tochtje naar de telefooncel op de hoek. Als Brian niets voor haar had, gaf hij zijn secretaresse de opdracht dit meteen te zeggen zodat ze geen muntje in de gleuf hoefde te duwen.

De eerste auditie was voor een klucht die In My Lady’s Chamber heette. Het ging over... O, het maakte niet uit waar het over ging. Het zat vol jonge vrouwen in ondergoed en wellustige echtgenoten die betrapt werden met hun broek op de enkels, en hun vreselijke en verzuurde echtgenotes. In werkelijkheid ging het over mensen die niet met elkaar naar bed gingen terwijl ze dat wel wilden. Het was Barbara opgevallen dat veel Britse comedy’s daarover gingen. Mensen hielden altijd op vóórdat ze het hadden gedaan in plaats van dat het achteraf uitkwam. Het deprimeerde haar.

Het stuk werd opgevoerd in een theaterclub aan Charing Cross Road. De producent had tegen Brian gezegd dat de Lord Chamberlain’s Office het in reguliere theaters zou kunnen verbieden.

‘Je reinste onzin, natuurlijk. Het kan die zedenpredikers geen bal schelen. Maar ze willen dat je dat denkt,’ zei Brian.

‘Waarom willen ze dat je dat denkt?’

‘Je hebt het script gelezen,’ zei hij. ‘Het is vreselijk. Op West End zou het nog geen twee avonden lopen. Maar op deze manier kunnen ze een paar kaartjes verkopen aan van die sukkelaars die denken dat ze iets krijgen wat eigenlijk niet door de beugel kan.’

‘Het is helemaal niet grappig.’

‘Het is verre van grappig,’ zei Brian. ‘Maar het is een komedie. Je hebt tegen me gezegd dat dit is wat je wil doen.’

Ze werd gestraft, dat had ze heus wel door. Hij zou haar voor een paar verschrikkelijke rollen naar voren schuiven, waarna ze in een zwempak in een spelshow zou verschijnen, en dan was hij tevreden.

De avond voor de auditie las ze het stuk nog een keer door. Het was nog erger dan ze had gedacht en ze wilde er zo graag in spelen dat ze bang was dat ze zou flauwvallen van verlangen.