Max Hofman reist naar Antwerpen, waar hij de hoofdrol zal spelen in een nieuwe enscenering van De meeuw van Tsjechov. Zijn verblijf aldaar verloopt anders dan gehoopt. De tegenspeler blijkt zijn ex-vrouw Tanja, die hem tien jaar geleden heeft verlaten voor een ander. En er is nóg een demon uit het verleden die hem niet alleen uit de slaap houdt, maar gaandeweg ook zijn dagelijkse doen en laten gaat beïnvloeden. Hofman gaat terug in de tijd om in het reine te komen met wat er ooit misging.

De nachten van Hofman is een dwingende roman over een acteur die er steeds minder in slaagt de rol te spelen die hijzelf en zijn omgeving van hem verwachten.

Willem van Zadelhoff (1958) schreef vier romans en twee dichtbundels. Voor zijn poëziedebuut werd hem de Herman de Coninckprijs toegekend. Hij woont afwisselend in Amsterdam en Antwerpen.

Van Willem van Zadelhoff verschenen eerder

Een stoel

Holle haven

Tijd en landen

Vuur stelen

Ga niet weg

Het ei van Fabergé

WILLEM VAN ZADELHOFF

De
nachten
van
Hofman

Roman

Uitgeverij Atlas Contact

Amsterdam/Antwerpen

De auteur ontving voor het schrijven van dit boek een beurs van het Vlaams Fonds voor de Letteren

© 2015 Willem van Zadelhoff

Omslagontwerp Marry van Baar

Omslagbeeld LDR/MAS Antwerpen

E-book Wim ten Brinke, www.studiowimtenbrinke.nl

ISBN 978 90 254 4479 2

D/2015/0108/527

NUR 301

www.atlascontact.nl

Dit e-book werd gemaakt op basis van de eerste druk, 2015, ISBN 978 90 254 4478 5

And I’m up while the dawn is breaking

Even though my heart is aching

I should be drinking a toast to absent friends

Instead of these comedians…

– Elvis Costello

1

Niet vergeten een ansichtkaart naar moeder te sturen. Een ansichtkaart met poezen. Volgens dokter Angel werd ze daar erg blij van.

De trein was tot stilstand gekomen. Terwijl ik opstond, kruiste mijn blik die van de vrouw schuin tegenover me. Een broeierige glimlach op haar gezicht, kort geknipt peper-en-zoutkleurig haar. ‘Praktisch kapseltje’ noemde moeder zoiets vroeger. Op het moment dat ze me iets wilde zeggen, pakte ik mijn jas en rolkoffer en maakte me uit de voeten.

In de stationskiosk kocht ik sigaretten, een rode wegwerpaansteker en een ansichtkaart: twee jonge lapjeskatten die spelen met een bol rode wol.

Ik liep onder een klok door. Even later stond ik boven aan een immense trap die uitgaf op de stationshal. Onder aan de trap krioelde het van de mensen. Niemand leek dezelfde kant uit te gaan, iedereen liep door elkaar. Boven mij bevond zich een grote lichtkoepel. De vier ramen aan de zijkanten leken op kantwerk, het kleine torentje boven op de koepel een groot starend oog.

Iemand tikte op mijn schouder. Ik draaide me, op het ergste voorbereid, langzaam om. Het was de vrouw die tegenover mij in de trein had gezeten.

‘Bent u het echt?’ zei ze met een hoopvolle blik.

Ik wilde me al omdraaien toen ik de plastic tas zag die de vrouw in haar hand had. De witte plastic tas met het boter-kaas-en-eierenspel van de melkwinkel uit de Kerkstraat. Daarin zat mijn cadeau voor Valentijn Kroon. Ik had hem in het bagagerek laten liggen.

Er zat weinig anders op dan te glimlachen. Mijn specialiteit. Altijd vanuit een neutraal gezicht vertrekken. Langzaam plooiden de spieren mijn gezicht in een glimlach waar maar weinigen tegen bestand waren. Nog even die nauwelijks waarneembare buiging toen ik de tas in ontvangst nam.

Buiten stak ik een sigaret op. Ik proefde de scherpe smaak van de rook. Even doorzetten, de tweede zou beter smaken. Maar zonder die eerste sigaret geen tweede. Ik inhaleerde diep, voelde de rook branden in mijn keel en moest hoesten.

Als ik uit school kwam, zat dokter Angel vaak in de woonkamer met moeder thee te drinken. De kamer stond blauw van de rook en dokter Angel rookte onverstoorbaar de ene sigaret na de andere. Dat wij bijna onafgebroken moesten hoesten, leek niet tot hem door te dringen.

Vader had Angel een kwakzalver gevonden, een charlatan. Alleen al hoe hij met zijn rode Triumph Spitfire door onze nieuwbouwwijk reed. Altijd te hard, elke bocht werd met gierende banden genomen. Maar er waren ook bezwaren van meer ethische aard. Dan begon vader te mompelen over het schenden van de eed van Hippocrates. In ieder huis waar ik binnentreed, zal ik slechts komen in het belang van mijn patiënten. Nou, volgens vader speelden er als het onze huisarts betrof regelmatig andere belangen dan die van zijn patiënten. Dan keek hij veelzeggend in het rond zonder er verder op in te gaan. Moeder was doof voor zijn beschuldigingen. Dokter Angel was haar held, haar steun en toeverlaat. Daarom had zij ook geen moment getwijfeld toen vader op een vrijdagmiddag plotseling in elkaar was gezakt. Als in een reflex had ze de telefoon gepakt en zijn nummer gedraaid. Ze had geroepen dat hij onmiddellijk moest komen. En ze had gehuild, onafgebroken gehuild. Pas toen hij er was, kalmeerde ze.

Een jaar of elf, twaalf was ik destijds. Na meer dan veertig jaar nog steeds haarscherpe beelden van die middag. Dokter Angel die, nadat hij met een geroutineerd gebaar de ogen van mijn vader had gesloten, langzaam overeind kwam en mijn moeder geruststellend toeknikte. Ze leunde tegen het teakhouten dressoir, beide handen ineengestrengeld voor haar buik. Net zoals op dat bidprentje van Onze-Lieve-Vrouw van Lourdes, de patroonheilige van onze school. Vooral door die handen. Moeder was opgehouden met huilen en had een blik in haar ogen die ik nog nooit eerder bij haar had gezien. Ze leek ergens anders te zijn, niet in de woonkamer van onze doorzonwoning in de winderige buitenwijk. Ze was op een plek waar ik haar nooit zou kunnen bereiken. Maar niet in de Grot van Massabielle waar de Heilige Maagd ergens in de winter van 1858 aan Bernadette Soubirous was verschenen. Mijn moeder had haar ogen wijd open maar toch leek ze niets te zien. Haar blik verontrustte me meer dan het levenloze lichaam van mijn vader op de vloer. Ik zat nog steeds half verscholen achter de bank op de grond. Het anders zo blozende gezicht van onze huisarts was bleek. Langzaam, op zijn gezicht een verontschuldigende glimlach, kwam hij op moeder af die nog steeds met haar handen voor haar buik, bewegingloos, tegen het dressoir stond. Even bleef hij voor haar staan, toen legde hij zijn handen op haar schouders. Als een willoze pop liet ze het gebeuren. Mompelend, fluisterend praatte hij op haar in. Zijn rechterhand gleed langzaam naar beneden en zijn vingers met de bruine nicotinevlekken streelden de huid van haar bovenarm.

Toen ik begon te huilen, draaide dokter Angel zich geschrokken om. Er kwam weer kleur in zijn gezicht. Hij riep dat ik moest ophoepelen, hup, naar mijn kamer.

Later zag ik vanuit het venster van mijn kamer hoe twee mannen in donker uniform vader op een draagbaar wegreden. Zijn lichaam verpakt in een donkergrijze plastic hoes. Aan de overkant van het pleintje stonden buurvrouwen met elkaar te praten. Afwisselend keken ze naar ons huis en naar moeder die, ondersteund door dokter Angel, achter de draagbaar liep.

Voor het eerst sinds jaren was ik weer in Antwerpen. De De Keyserlei strekte zich voor me uit. Het appartement dat het theatergezelschap me gedurende de repetitietijd en de speeltijd ter beschikking had gesteld, lag in de Orgelstraat, aan de zijkant van het theater. Volgens mijn iPhone precies twaalfhonderd meter van het station verwijderd. Veertien minuten te voet.

Het zijn vooral de eerste minuten in een andere stad die de moeite waard zijn. Daarna wordt het al snel routine. Maar die eerste minuten, als je nog geen aanknopingspunten hebt, als niets zijn geheim nog heeft prijsgegeven, zingen je even los van de werkelijkheid. Daarom had ik het aanbod van Valentijn Kroon om me te komen afhalen niet aangenomen. Dit soort dingen deed ik liever alleen. Ik begon de De Keyserlei af te lopen. De avondspits was begonnen. Uit tegenovergestelde richting kwamen mij honderden forensen tegemoet. Mannen en vrouwen met grauwe gezichten, bedrukte gezichten. Niemand lachte.

Het was half oktober maar de terrassen zaten vol, ook op het plein achter het theater. Bijna iedereen rookte. Op het kantoor van het theatergezelschap dat zich aan de andere kant van het plein bevond, moest ik de sleutel van het appartement afhalen. De vrouw achter de receptie die mij de envelop overhandigde, had haar jas al aan.

‘Als er vragen zijn, we zijn hier morgenochtend om tien uur weer,’ zei ze en begon een voor een de lichten te doven.

Ik knikte en liep zonder iets te zeggen naar buiten.

Het appartement bevond zich op de vijfde verdieping van een smal gebouw. In de gang stonk het naar verstopte riolering. De lift was buiten werking, las ik op een stuk karton. Ik begon de smalle, steile trap van geel granito te beklimmen. Halverwege de trap, tussen de tweede en de derde verdieping, ging het licht uit. Op de tast liep ik verder. De stank werd sterker. Ergens gloeide een lichtknop op in het donker. En God zeide: Daar zij licht! en daar werd licht. De deur van het appartement op de vierde verdieping was vergrendeld met een hangslot en verzegeld door de politie. Enigszins buiten adem begon ik aan de laatste trap.

Vanuit de woonkamer was het koperen dak van het theater te zien. Zelfs hier stonk het naar verstopte riolering. De inrichting bestond uit een samenraapsel van meubels: een ligbank in empirestijl met kussens van rood fluweel, daarachter een plexiglazen console met een samowar erop. Verder zes stoelen, verschillend van stijl, verschillend in hoogte, die rond een rechthoekige tafel van grenenhout stonden. Aan de wand hingen oude, verkleurde affiches van theatervoorstellingen. Op een oude zwart-witfoto herkende ik de bekende Vlaamse acteur Luc Borremans in zijn glansrol Hamlet. Met gespannen blik staarde hij naar de schedel in zijn hand.

Ik liep op de ligbank af en liet me in de kussens vallen. Verdomme! De bank die net nog zo gerieflijk had geleken, bleek in werkelijkheid keihard te zijn. Niks geen dons, gewoon een met rood fluweel beklede houten plank.

In het achterste gedeelte van het appartement bevonden zich een badkamer en twee slaapkamers. Ook de bedden waren keihard. Flinterdunne matrassen op een ondergrond van multiplex. Plotseling begreep ik dat het appartement gemeubileerd was met afgedankte decorstukken.

Terwijl ik terugliep naar de woonkamer, passeerde ik de keuken, een vierkant hok met uitzicht op een luchtkoker. Op een elektrische kookplaat stond een koekenpan met de beschimmelde overblijfselen van een gebakken ei. In de vensterbank stond een witte telefoon met een draaischijf. Het snoer was uit de contactdoos getrokken.

Ik liep naar de hal, nam mijn rolkoffer en verliet het appartement.

Het was even na zessen. De winkels waren aan het sluiten en overal weerklonk het geratel van rolluiken. Via een passage bereikte ik een voetgangersgebied. Een vrouw met donker haar en donkerrood gestifte lippen die bezig was een rolluik voor de etalage van een winkel in kinderkleding neer te laten, wees me de weg naar de Groenplaats. Even later reed ze me voorbij op een fiets met felblauwe fietstassen.

Waarom was ik op dit waanzinnige voorstel ingegaan? Natuurlijk, ik deed het in de eerste plaats voor Valentijn Kroon. Deze enscenering van De meeuw van Tsjechov moest zijn comeback als regisseur worden na een jarenlange zwerftocht langs afkickklinieken. Ik ben terug, had hij me door de telefoon toegeroepen. Nee, ik hoefde niet bang te zijn dat het opnieuw misliep. Nu was hij helemaal clean. Geen alcohol meer, geen coke en vier keer per week naar de fitnessclub. Een jonge god. Ik vroeg me af wie hij nu eigenlijk probeerde te overtuigen.

Mijn naam stond natuurlijk goed op het affiche. Daar was Valentijn eerlijk in geweest: Max Hofman, de bekende televisiester, die na jaren afwezigheid weer eens in het theater stond. En het was hem ook nog gelukt me Tanja als tegenspeelster in de maag te splitsen. Tanja, de moeder van mijn dochter Sara, die me tien jaar geleden voor een Vlaamse lichttechnicus in de steek had gelaten. De bladen hadden de nodige aandacht aan onze ophanden zijnde professionele hereniging geschonken. Plotseling sierde een bijna twintig jaar oude trouwfoto van ons de cover van zowel Story als Weekend. Privé ging het verst door een kinderfoto van onze inmiddels negentienjarige dochter op de cover te zetten. Sara Hofman blijft hopen op een hereniging, stond er in grote gele letters onder. We zouden het professioneel moeten aanpakken. Beheersing van emoties, daar ging het om. Acteren is controle over je lichaam en je stem hebben, maar vooral over je emoties. Niet meer en niet minder. Een acteur is als hij op het toneel staat geen mens, maar een instrument. Een lichaam en een stem. Daar moest je het mee doen.

Alle eenpersoonskamers in het Hilton waren bezet, maar een suite hadden ze nog wel. Het meisje van de receptie speelde nerveus met haar armband. De King Royal Suite en de Twin Royal Suite waren nog vrij. Allebei ongeveer tachtig vierkante meter. Wat het verschil was tussen de twee, kon ze me niet vertellen. Ik koos voor de King Royal Suite.

‘Vanzelfsprekend, meneer Hofman,’ zei het meisje en overhandigde me de sleutelkaart.

De ramen keken uit op de Groenplaats: een kale met asfalt bedekte vlakte met sprietige boompjes. De huizenrij aan de andere kant van het plein was in architectonisch opzicht ronduit chaotisch. Verschillende bouwstijlen, verschillende hoogtes, schreeuwende lichtreclames. Dat over dit plein in toeristengidsen de lof werd gezongen, was onbegrijpelijk. Ik strekte me uit op het kingsizebed en sloot mijn ogen. De matras was in ieder geval zacht.

Weer over moeder gedroomd. Deze keer lag ze in een ziekenhuisbed. Ze was nog jong, hoogstens dertig. Het gedruppel, de luchtbellen in de slang van het infuus. Het volgende moment was het donker geweest. Aardedonker. Ik lag plat op de grond, de afdrukken van het kokostapijt in mijn knieën. Op de achtergrond een harde mannenstem. Ik drukte mijn handen tegen mijn oren. Ondanks dat was de stem steeds luider geworden, steeds dichterbij gekomen. Vervolgens geluiden die ik minder makkelijk kon thuisbrengen. Dof gestamp. Alsof ergens boven ons iemand met meubels aan het slepen was. Toen het eindelijk stil was geworden, begon ergens ver weg iemand te huilen. Eerst zacht, maar al snel luider.

Badend in het zweet was ik wakker geschrokken. Het was tien uur. De keuken van het restaurant was dicht. Ik kon een sandwich bij de roomservice bestellen, nee, dan nog liever niets eten. Honger lijden. Dat deed ik vroeger wel vaker als ik me op een rol moest voorbereiden. Vasten scherpt de geest.

Mijn opengeslagen koffer lag op de onbeslapen helft van het bed. Boven op mijn kleren de ansicht die ik voor moeder had gekocht. Niet vergeten die morgen op de post te doen. Verder een voorraad slaaptabletten, Temesta 2,5 mg, en het zwarte Moleskineschriftje. Nog zo’n waanzinnig idee: een dagboek bijhouden tijdens mijn verblijf in Antwerpen. Volgens Bruno Blokker zou het gegarandeerd een bestseller worden. En dan sprak hij niet als vriend maar als uitgever.

Onaangekondigd stond hij een paar weken geleden voor mijn deur. In elke hand een fles Louis Roederer Cristal Brut Millesime 2004. Volgens Bruno een topjaar.

‘Ik geloof in Vlaanderen,’ zei Bruno nadat hij de eerste fles ontkurkt had. ‘Niet alleen als groeimarkt, nee, vooral als kweekvijver.’

Die middag had hij een contract gesloten met een jonge schrijver. Een debutant.

‘Heeft zijn manuscript naar alle gevestigde uitgeverijen gestuurd. Niemand ziet er brood in. Zelfs mijn redactie niet. Maar ik geloof in die jongen.’

Toen ik niet onmiddellijk reageerde, vervolgde hij: ‘Natuurlijk moet er flink aan gewerkt worden. Het is niet goed, dat zal ik niet tegenspreken maar… het heeft iets authentieks… rare woorden, vreemde zinsconstructies. Ronduit exotisch…’

Een tijdlang zaten we zwijgend naast elkaar en keken hoe de zon onderging en de schemer langzaam bezit van de stad nam. Een voor een floepten de straatlantaarns aan en ze deden het water van de Amstel glinsteren.

Bruno Blokker verbrak de stilte: ‘Jij ging toch iets doen in Antwerpen?’

‘Valentijn Kroon gaat De meeuw regisseren.’

‘Ach, De meeuw van Tsjechov.’

‘Hij heeft mij gevraagd voor Trigorin.’

‘De oudere succesvolle schrijver…’

‘Inderdaad.’

‘Een rol die je op ’t lijf geschreven is,’ zei Bruno peinzend.

‘En Tanja speelt Arkadina.’

‘Je ex gaat je minnares spelen!’ De schaterende lach van Bruno vulde de ruimte.

‘Sinds ze bij me weg is hebben we elkaar nauwelijks gezien.’

‘Daar zit een verhaal in… Daar lezen de mensen graag over.’

‘Waar heb je het in godsnaam over?’

‘Over je dagboek.’

‘Ik doe niet aan dagboeken.’

‘Je gaat een dagboek bijhouden als je in Antwerpen zit. Je gaat schrijven over alles wat je daar meemaakt. Over Tanja. Over die Vlaming waarmee ze je bedrogen heeft, over jonge acteurs die ongetwijfeld jaloers op je zijn, over jonge actrices die onder de indruk zijn van je spel en je persoonlijkheid…’

Als je ergens geen zin in hebt, vraag je er geld voor. Veel geld. Ik vroeg Bruno om een belachelijk hoog voorschot. Hij trok zijn onderhandelaarsgezicht, een beetje scheef, één oog dicht. Even zweeg hij, toen ontspande hij.

‘Geen probleem, en dan vragen we die Vlaamse fotograaf… je weet wel wie ik bedoel… altijd zwart-witfoto’s en de geportretteerden kijken met zo’n getergde blik in de lens. Die laten we een mooie foto maken voor het omslag…’

‘Bruno, ik kan niet schrijven.’

‘Laat dat maar aan mijn redactie over.’

‘Is het zo simpel?’

Bruno keek me glimlachend aan.

Ik pakte het zwarte schriftje uit mijn koffer. Begin jaren tachtig was ik tijdens een vakantie bij toeval op een oude voorraad gestuit in de Librairie Imaginaire in de rue de la Poste in Annecy. Toen was het omslag nog van echt moleskin geweest. Mollenvel. Voor nog geen honderd frank had ik de hele partij – een gros, honderdvierenveertig stuks – mogen meenemen. Ik had ze gebruikt om aantekeningen in te maken tijdens repetities. Voor elke productie een nieuw exemplaar. Thuis vulde een hele rij volgeschreven schriftjes een plank van mijn boekenkast. Ik sloeg het schriftje open. Het papier van de blanco titelpagina was aan de randen vergeeld. Ik schroefde de dop van mijn vulpen.

Antwerpen, 01/10/2012 – …

Bruno had zo z’n ideeën waar ik over moest schrijven. Over ‘menselijke en intermenselijke onderwerpen’. Over mijn dochter Sara bijvoorbeeld. Dat ik haar al een jaar niet had gezien en dat er ongetwijfeld een ontroerende hereniging zou plaatsvinden. En over Tanja natuurlijk.

Binnen twaalf uur zou ik oog in oog met haar staan en doen of er niets aan de hand was. Ik was niet voor niets professioneel acteur. Maar ondertussen herinnerde elke steen in deze stad, elke stoeptegel, me aan haar bedrog. Hier was het tien jaar geleden gebeurd, hier had ze hem tien jaar geleden ontmoet: Jeroen Borremans, zoon van de grote Luc Borremans, die zich, sinds koning Albert II hem in de adelstand had verheven, baron Borremans mocht noemen. Zo behandelen ze hier in België grote acteurs. Maar Jeroen was niet zo groot als zijn vader. Gewoon een lichtjongen die een leven in de schaduw prefereerde. Maar hij was jong, twaalf jaar jonger. Misschien was dat wel zijn grootste kwaliteit. Destijds was het allemaal breed uitgemeten in de bladen. Natuurlijk, het meeste was flauwekul geweest, maar toch… Iedereen had het geweten. Vooral dat Tanja mij had verlaten voor een jongere man was steeds benadrukt. Twaalf jaar jonger dan Tanja. Maar vooral dat haar nieuwe liefde en ik tweeëntwintig jaar scheelden. Vooral dat leek de verbeelding van de journalisten te prikkelen. Het gefluister als ik ergens binnenkwam. Al die besmuikte blikken. En nog geen jaar later was er plotseling ook nog een kind geweest. Een liefdesbaby hadden de bladen hem genoemd. Inmiddels was hij een jaar of negen, tien. Een jongen die mama tegen Tanja zei en papa tegen Jeroen Borremans.

2

Ondanks een dubbele dosis Temesta rond halfdrie wakker geworden. Met een biertje uit de minibar nog wat televisie gekeken. Zag op de Duitse teletekst dat mijn dikke Duitse collega Dirk Bach plotseling overleden is. Hartfalen. Nauwelijks eenenvijftig. Vier jaar geleden had ik hem voor het laatst ontmoet na de première van de theater-bewerking van de Lubitsch-film To be or not to be in het Millowitsch-Theater in Keulen. Eenenvijftig jaar. Twee jaar jonger dan ik. Nog maar een Temesta genomen.

Ik was een kwartier te laat. De deur van het repetitielokaal stond op een kier. Binnen sprak Valentijn Kroon opgewonden over Tsjechov, dat je De meeuw maar op één manier kon lezen: als een Russische variant op de Oedipusmythe.

Ik was nog wat suf van de slaappillen. Lichte hoofdpijn. Altijd hetzelfde: eerst kom je niet in slaap maar tegen de ochtend krijg je een mokerslag.

Ik duwde de deur van het repetitielokaal nog iets verder open. Valentijn zweeg en draaide zich langzaam om. Dat gezicht van hem, eerst die verstoorde uitdrukking, maar toen hij zag dat ik in de deuropening stond was het een grote stralende glimlach die alleen maar groter werd. Ja, het was in alle opzichten een opkomst. Ik zag de blikken van de andere acteurs, enigszins geïntimideerd door Valentijns blijdschap. Door deze verlate entree had ik mijn plaats in de rangorde veilig gesteld.

Valentijn was voller in zijn gezicht geworden. De getergde hongerige uitdrukking was verdwenen. De tijden dat hij zich op de been hield met cocaïne en wodka, leken voorgoed voorbij. Toch maakte hij op de een of andere manier een niet al te frisse indruk. Misschien was het zijn oogwit dat er in dit licht nogal geel uitzag.

‘Valentijn, je ziet er fantastisch uit!’ zei ik.

‘Oud, dik en blozend,’ mompelde hij gelaten.

Terwijl ik hem met enige tegenzin omhelsde, bedacht ik dat ik de opgezette meeuw – mijn cadeau voor Valentijn – in mijn hotelkamer had laten liggen.

Tanja zag ik niet, wel een oude man met lange grijze krullen die een verweerd gezicht omlijstten, die nadat hij langzaam overeind was gekomen met gespreide armen op me afkwam. Aan zijn loopje herkende ik hem, die rare, een beetje hinkende manier van lopen: Viktor Voordewind. God, wat was hij oud geworden.

‘Amice.’ Nog steeds die zo kenmerkende krakende stem. De toneelcritici hadden er jarenlang over gebakkeleid of Viktor zijn komische talent nu dankte aan zijn stem of aan zijn manier van lopen.

Hij maakte een onverwacht, maar bijzonder goed getimed gebaar met zijn rechterhand in de richting van de andere acteurs: ‘Hier moeten we het de komende maanden mee doen.’

Ze zaten netjes op een rijtje. Van alles door elkaar heen. Mannen en vrouwen, oud en jong. Ik kende niemand terwijl ze volgens Valentijn toch de fine fleur van de Vlaamse toneelwereld vertegenwoordigden. Ze keken me aan met koude vissenblikken. Niemand maakte aanstalten me te begroeten.

Plotseling was die geur er, haar geur. Nooit beseft dat ook de herinnering aan een geur zo sterk kon zijn. Tanja was nauwelijks ouder geworden sinds we elkaar voor het laatst hadden gezien. Zonder er verder over na te denken, omhelsden we elkaar. We besnuffelden elkaar en riepen om het hardst hoe fantastisch het wel niet was dat dit gebeurde. Samen in De meeuw spelen. De andere acteurs leken zelfs even iets van hun onverschilligheid te verliezen toen ze ons zo bezig zagen. Een actrice met rossig haar keek glimlachend naar ons. Maar toen Tanja net iets te nadrukkelijk zei dat de rol van Trigorin mij op het lijf geschreven was en ik op mijn beurt zei dat haar Arkadina ongetwijfeld ook een gedenkwaardige creatie zou worden, tikte Valentijn driftig met zijn potlood op het tafelblad.

‘Kostja is de eeuwige zoon die niet volwassen durft te worden. Volwassen worden is zijn grootste angst. Die angst is zo groot dat hij zich nog liever een kogel door zijn kop jaagt.’ Valentijn zweeg en beroerde even met zijn hand de arm van de acteur naast hem. Een korte, breed gebouwde jongen met blond haar. Enigszins stugge, boerse blik. Ik begreep dat hij Kostja zou gaan spelen.

Ik nam plaats op een lege stoel naast Viktor Voordewind.

‘Wil je niet gaan zitten?’ zei ik.

Het was lunchpauze. Tanja stond met een kop soep op haar dienblad naast mijn tafel in de artiestenfoyer.

‘Jeroen wacht op me.’ Ze maakte een hoofdbeweging naar een man met een bruine hoed die aan een tafel bij het raam zat. De rand van zijn hoed wierp een schaduw over zijn gezicht en deed me denken aan een of andere sigarettenreclame. Dat was hem dus, Jeroen Borremans, de man die ik al tien jaar probeerde te haten. Nu hij daar op slechts enkele meters afstand van me zat, kwam me dat plotseling lachwekkend voor.

‘Ik moet nu gaan,’ zei Tanja en liep weg. Jeroen stond op toen ze zijn tafel naderde, nam zijn hoed af en kuste haar. Even zag ik zijn gezicht; vriendelijke, zachte trekken. Geen gezicht om te haten. Dat viel tegen.

‘Is deze stoel nog vrij, meneer?’

De rossige actrice stond naast mijn tafel.

‘Ga zitten,’ zei ik. Het klonk als een bevel. Vervolgens zei ik op dezelfde toon: ‘Noem me alsjeblieft Max.’

Ze bloosde toen ze tegenover me ging zitten.

Op haar bord lagen een paar schijfjes tomaat en komkommer en twee plakjes rosbief. Ik keek naar haar; ze was op het magere af. Zij zou Nina gaan spelen. Ik vond haar eerder een Ophelia.

Ze heette Rosalie Deckers en Nina was haar eerste rol sinds ze was afgestudeerd aan de toneelschool. Ze scheurde met haar lange vingers de plakjes rosbief in stukjes. Ik kon mijn ogen niet van die met sproeten bedekte handen afhouden.

‘Als ik zulke handen had, was ik een wereldberoemd pianist geworden,’ zei ik.

Ze had pianogespeeld maar dat was nooit iets geworden. Harp en dwarsfluit had ze ook nog geprobeerd.

‘Als ik met mijn dwarsfluit voor de spiegel stond en deed alsof ik speelde, gaf dat meer voldoening dan wanneer ik echt speelde.’

‘Toen ben je actrice geworden,’ zei ik.

Ze zweeg en keek me enigszins bevangen aan. Nu wist ik ook niet meer wat ik moest zeggen. Ik was ontroerd door haar bleke huid, door de sproeten op haar voorhoofd en rond haar neus.

‘Wat is in jouw ogen een goede toneelspeler?’ zei ik uiteindelijk om de stilte te doorbreken. Ik had zomaar wat gezegd.

Voor de artiesteningang aan de Graanmarkt stond Kurt Bosmans, de acteur die Kostja zou gaan spelen, te roken. Valentijn Kroon stond naast hem.

‘Dat appartement…’ zei hij tegen me met een vermoeide stem.

‘Het was er vuil, het stonk, de lift deed het niet.’

‘Er zijn toch nog wel andere hotels dan het Hilton.’

Na de lunch hervatte hij zijn monoloog over De meeuw. De acteurs ondergingen het met een beate blik op hun gezicht. Dat gelul van wat iets betekent, wat iets niet betekent en wat iets zou kunnen betekenen, daar was Valentijn altijd al goed in geweest.