••

In vier maanden tijd verdwijnen acht mensen uit hun huis in hetzelfde Japanse dorp. De politie ontvangt een schriftelijke bekentenis, ondertekend door de 29-jarige Oda Sotatsu. Deze wordt uitgebreid verhoord en draait de gevangenis in. Tot zover de bekende ingrediënten van menig literaire thriller. Maar deze zijn slechts het uitgangspunt voor een roman waarin Jesse Ball, of de gelijknamige verteller die door het geval Sotatsu gefascineerd raakt, de grenzen van fictie tot het uiterste rekt. Sinds het zwijgen begon heeft de vorm van een onderzoeksverslag, maar hoe meer ‘Ball’ boven tafel krijgt, des te groter wordt het raadsel. Heeft Sotatsu überhaupt de misdaad gepleegd? Waarom volhardt hij in zwijgen? Op een even vindingrijke als toegankelijke manier voert Jesse Ball ons mee in een volstrekt origineel, op zichzelf staand literair universum.

•••

Sinds het zwijgen begon is de vierde roman van de Amerikaanse schrijver Jesse Ball (1978). Ball doceert naar eigen zeggen ‘liegen en lucide dromen’ aan de gerenommeerde School of the Art Institute of Chicago. Op de website van de hogeschool staat dat hij er lesgeeft in ‘schrijven’.

•••

‘Eerst toont Jesse Ball de raadsels, dan begint het ontraadselen, waarna de aanvankelijke raadsels misschien wel vergroot terugkeren, zoals in echte kunst.’ – Wim Brands

•••

‘Vreemde, betoverende roman […] Poëtisch, met een subtiele muzikaliteit.’ – James Wood, The New Yorker

•••

‘Meeslepend, doorwrocht […] Een schrijnende tragedie.’ – The New York Times

••

Sinds het zwijgen begon

•••

Jesse Ball

•••

Vertaald door Janneke van der Meulen

•••

•••

•••

Uitgeverij Atlas Contact

Amsterdam/Antwerpen

••

Colofon

De vertaalster ontving voor deze vertaling een werkbeurs van het Nederlands Letterenfonds.

•••

•••

Dit is een roman. Namen, personages, plaatsen en gebeurtenissen zijn ontsproten aan de verbeelding van de schrijver of worden fictioneel gebruikt. Elke gelijkenis met werkelijke personen, levend of dood, gebeurtenissen of plaatsen is volstrekt toevallig.

•••

© 2014 Jesse Ball

© 2015 Nederlandse vertaling Janneke van der Meulen

Oorspronkelijke titel Silence Once Begun

Oorspronkelijke uitgave Pantheon Books, onderdeel van Random House LLC, New York

Omslagontwerp Peter Mendelsund / Zeno

E-book Zeno

•••

ISBN 978 90 254 4535 5

D/2015/0108/555

NUR 302

•••

Dit e-book werd gemaakt op basis van de eerste druk, 2015, ISBN 978 90 254 4466 2

•••

www.atlascontact.nl

•••

••

•••

Voor K. Abe & S. Endo

•••

•••

••

•••

Deze roman is fictie die deels is gebaseerd op feiten.

•••

•••

Ter inleiding

•••

•••

Er is me iets vreemds overkomen, mij en de vrouw met wie ik samenleefde. We zaten midden in een fijn leven. Soms keek ik vooruit en dan zag ik hoe stralend, hoe mooi de wereld was en nog zou worden. Ik had veel angsten, onzekerheden, zorgen overwonnen. Ik had het gevoel dat veel kwesties waren opgelost. We woonden in een huis met onze dochter, we waren al een aantal jaren getrouwd en het leven was zo blij en vrolijk, ik kan het u niet vertellen. Ik kan het wel zeggen, maar dan weet u het nog niet, of ik weet niet hoe ik het goed moet zeggen. Voor ons huis hadden we een tuin met een lattenhek eromheen en een hoge poort. We zaten vaak in de tuin, en er was tijd genoeg voor alles, echt alles. Ik wou dat u zich kon voorstellen hoe het licht daar was, ’s morgens, als je het op je oogleden voelde.

•••

Maar er gebeurde iets, iets wat ik niet had voorzien. Ze viel stil, wilde gewoon niet meer praten, en toen was dat leven voorbij. Ik klampte me eraan vast, ook al was het er niet meer, en ik probeerde alles wat maar mogelijk was te begrijpen van zwijgen, van wie er het zwijgen toe doet en waarom. Maar het was afgelopen. Ik moest opnieuw beginnen, en dat betekende allereerst dat ik moest proberen te begrijpen wat er gebeurd was. Zoiets is natuurlijk niet eenvoudig. Geen mens die jou gewoon even kan vertellen wat het is dat je niet begrijpt, niet als het om zoiets vreemds gaat.

•••

Daarom ging ik op zoek naar meer van dat soort gebeurtenissen. Ik ging op reis, sprak met mensen; keer op keer wist ik niet hoe ik verder moest. Ik wilde weten hoe ik ze kon vermijden, de onverwachte problemen die nog komen. Dat was natuurlijk stom. Ze zijn niet te vermijden. Per definitie niet. Maar tijdens mijn zoektocht stuitte ik op de geschiedenis van Oda Sotatsu. En dat leidde tot het boek dat u nu in handen hebt. Ik ben blij dat ik het u kan aanbieden, en ik hoop dat u er iets aan hebt.

•••

+

•••

Er deed zich een incident voor in een dorp in de buurt van de stad Sakai in de prefectuur Osaka. Ik noem het een incident omdat het zo uitzonderlijk is. Tegelijkertijd bevat het, zoals u zult zien, elementen die het herkenbaar maken voor iedereen die ons aardse bestaan deelt. Toen ik erover las, vele jaren nadat het had plaatsgevonden, reisde ik erheen om er zoveel mogelijk over op te diepen en de hele geschiedenis aan het licht te brengen.

•••

De meeste hoofdrolspelers leefden nog, en gedurende een reeks interviews verzamelde ik het materiaal waardoor ik nu dit verhaal kan vertellen. Om hun identiteit en die van hun dierbaren en nakomelingen te beschermen zijn de namen van de betrokkenen veranderd. Ter verdere bescherming zijn ook dateringen en soms een tijdsduur gewijzigd.

•••

++

•••

Op de hierna volgende pagina’s zal ik mezelf zo nu en dan aanduiden als Int. of Interviewer of een opmerking plaatsen om bepaalde situaties toe te lichten. De tekst van dit boek is echter grotendeels ontleend aan interviews die met een cassetterecorder zijn opgenomen. Het boek bestaat uit vier delen: het eerste is het relaas van verschillende mensen die verbonden waren met (2) Oda Sotatsu, onder wie familieleden en leden van de hoofdstedelijke (Sakai) en de plaatselijke politie; het tweede behelst mijn zoektocht naar Jito Joo; het derde is het relaas van (3) Jito Joo; en het vierde is dat van (1) Sato Kakuzo.

•••

De eerste twee delen zijn noodzakelijkerwijs verhalend, waarbij de gegevens met elkaar zijn verbonden en weergegeven op een soms romanachtige manier (hoewel moeite is gedaan om de bronnen te vermelden). In de laatste delen kon deze tekortkoming grotendeels worden vermeden, aangezien het materiaal zelf toereikend bleek voor de taak die ik mij gesteld had.

•••

Jesse Ball, Chicago 2012

•••

1 _ De situatie van Oda Sotatsu

•••

•••

Het verhaal, een eerste vertelling

•••

•••

Oda Sotatsu was in oktober 1977 een jonge man. Hij was in het negenentwintigste jaar van zijn leven. Hij werkte op een kantoor, een import-exportbedrijf, waarvan zijn oom de eigenaar was. Ze verkochten hoofdzakelijk garen. Om dit te kunnen doen, kochten ze ook garen in. Sotatsu hield zich voornamelijk bezig met het inkopen en verkopen van garen. Hij had er niet al te veel plezier in, maar deed het zonder morren. Hij woonde alleen, had geen vriendin, geen huisdieren. Hij had de middelbare school doorlopen en had een kleine kennissenkring. Hij schijnt niet ongeliefd te zijn geweest. Hij hield van jazz en had een platenspeler. Hij droeg eenvoudige, onopvallende kleren, at meestal thuis. Hoe meer een onderwerp hem aan het hart ging, des te minder waarschijnlijk was het dat hij zich erover uitsprak. Veel mensen kenden hem en leefden naast hem, in zijn nabijheid – maar er was slechts een enkeling die kon zeggen dat hij enig idee had wat hij eigenlijk voor iemand was. Ze hadden niet gedacht dat hij überhaupt iemand was. Het leek alsof hij louter was wat hij deed: een rustige dagelijkse afwisseling van werken en slapen.

•••

Het verhaal van Oda Sotatsu begint met een bekentenis die hij ondertekende.

•••

Hij had een man leren kennen die Kakuzo heette en een meisje dat Jito Joo heette. Het waren nogal wilde figuren, vooral Kakuzo. Hij zat in de problemen of had erin gezeten. Dat was bekend.

•••

Wat er gebeurde, was het volgende: op de een of andere manier ontmoette Kakuzo Oda Sotatsu, en op de een of andere manier kreeg hij hem zover dat hij een bekentenis ondertekende van een misdaad die hij niet had gepleegd.

•••

Dat hij een bekentenis ondertekende van een misdaad die hij niet had gepleegd, is vreemd. Het is moeilijk te geloven. Toch zette hij daadwerkelijk zijn handtekening. Toen ik hoorde van deze gebeurtenissen en toen ik ze nader onderzocht, kwam ik erachter dat hij hier een reden voor had, en die reden is: hij werd ertoe gedwongen door een weddenschap.

•••

Er waren verschillende beschrijvingen van hoe die avond was verlopen. Een daarvan was de versie die in de kranten had gestaan. Een andere was een versie die verteld werd door Oda Sotatsu’s familie. En dan was er nog een derde versie, die van Sato Kakuzo. De laatste is overtuigender dan de andere omdat Kakuzo het hele gebeuren op band vastlegde en hij die opname aan me heeft gegeven. Ik heb hem vaak beluisterd en elke keer hoor ik dingen die ik niet eerder hoorde. Je hebt de indruk dat je het leven, het eigenlijke leven, kunt kennen aan de hand van zijn schijnvoorstellingen, vanwege het feit dat het eigenlijke leven voortdurend misleidt en onthult en daarin consistent is.

•••

Ik zal u de gebeurtenissen van die avond beschrijven.

•••

•••

De weddenschap

•••

•••

Toen ik naar de opname luisterde, was het gesprek zo nu en dan moeilijk te verstaan. Er klonk harde muziek. Naarmate de avond vorderde, werd er meer gedronken en het gezelschap praatte vrij snel. De sfeer leek nog het meest die van een café. Iemand (Joo?) staat herhaaldelijk op, gaat weg, komt terug en schraapt hard met haar stoel over de houten vloer. Eerst hadden ze het een minuut of veertig over van alles en nog wat, en toen kwam de weddenschap ter sprake.

•••

Kakuzo leidde het onderwerp rustig in. In soepele bewoordingen beschreef hij een soort kameraadschap die er tussen hen drieën bestond. Hij deed alsof ze allemaal genoeg hadden van het leven. Joo en hij, zei hij, hadden allerlei dingen gedaan om aan dat gevoel te ontsnappen. Een daarvan was wedden met kaarten, als een geheim spel dat ze met z’n tweeën deden. Hij zei dat als hij verloor, hij zichzelf sneed. Of Joo sneed zichzelf als zij verloor. Hij zei dat ze vervolgens op andere dingen waren overgegaan, elkaar hadden gedwongen bepaalde dingen te doen, om weer het gevoel te krijgen dat ze leefden. Maar waar het steeds om ging, was het wedden, en dat je je leven op die manier in de waagschaal stelde. Vond Sotatsu dat niet spannend? Zou hij geen zin hebben het ook eens te proberen?

•••

De hele avond praatten ze op hem in, Joo en Kakuzo, en uiteindelijk hadden ze hem zover. Ze hadden hem ook gekozen omdat hij hun iemand had geleken die zich zou laten overhalen, die zich tot zoiets zou laten overhalen. En inderdaad, dat bleek zo te zijn; het lukte ze om hem in hun spel te betrekken.

•••

Hij en Kakuzo sloten een weddenschap. Die hield in dat de verliezer, wie het ook was, een bekentenis zou ondertekenen. Kakuzo had de bekentenis bij zich. Hij legde haar op tafel. De verliezer zou haar ondertekenen en dan zou Joo de bekentenis naar het politiebureau brengen. Alles wat je in het leven kon voelen, zou zich samenballen in dat ene moment, wanneer de weddenschap van start ging en je hele leven afhing van het omdraaien van een speelkaart. Kakuzo had ook de kaarten meegenomen, en ze lagen op tafel naast de bekentenis.

•••

De muziek in het café stond hard. Oda Sotatsu’s leven was moeizaam en had hem niet de dingen opgeleverd waarop hij had gehoopt. Hij mocht Kakuzo en Joo allebei graag en had een bepaald ontzag voor ze, en ze waren helemaal op hem gericht en ze wilden nu eenmaal dat hij dit deed.

•••

Wat er gebeurde was dit: Oda Sotatsu ging een weddenschap aan met Sato Kakuzo. Hij verloor de weddenschap. Hij pakte een pen en ondertekende de bekentenis, die daar op tafel lag. Oda ging terug naar zijn kleine flat. Of hij wel of niet sliep, weten we niet.

•••

•••

Volgens zijn hospita

•••

•••

werd iedereen in Oda Sotatsu’s flatgebouw de volgende ochtend wakker doordat er hard bij Oda Sotatsu op de deur werd geklopt. Toen hij niet snel genoeg bij de deur was, werd de deur ingetrapt. Toen hij niet snel genoeg op de grond lag, werd hij tegen de grond gesmeten. In handboeien en zeer van streek werd hij afgevoerd en naar een busje gebracht. Een getuige die ik sprak zei dat hij niet tegenstribbelde of zei dat hij onschuldig was. Hij ging gewoon rustig mee. De hospita herinnert zich dat hij geen jas aanhad.

•••

De dochter van Oda’s hospita

•••

•••

vertelde me:

•••

— Het eerste wat je over Oda moet weten, is hoe aardig hij was en hoe die aardigheid zich helemaal in zijn lichaam verankerd had. Het was geen kwestie van nadenken of beslissen. Hij was gewoon aardig en deed heel vaak de juiste dingen. Om u een voorbeeld te geven – ikzelf was nog niet oud genoeg, maar mijn moeder vertelde me dat toen de vrouw die boven hem woonde, een oude vrouw, en hij was jong, Oda, misschien begin twintig, dat die oude vrouw dus een of ander meubelstuk bij haar thuis had laten bezorgen. Dat ding was te breed voor de deur en kwam klem te zitten in de deuropening en de verhuizers moesten er iets op verzinnen. Het was al laat in de middag. De werkdag zat erop. Ze zouden de volgende ochtend terugkomen. Maar die oude vrouw kon geen kant op. Ze maakte zich erg ongerust. Ze stond daar bij de deur en probeerde naar buiten te gluren voor zover ergens nog een gaatje zat. Ze bleef maar dingen zeggen, van alles en nog wat, maar de werklieden waren al verdwenen. Dus wat doet Oda? Hij gaat naar boven, neemt een lampje mee, gaat aan de ene kant van de deur zitten en praat de hele nacht met die oude vrouw, pas de volgende ochtend gaat hij weg. En weet u, volgens mij was hij niet eens op die vrouw gesteld. Maar zo was hij gewoon. Een aardig joch. Er was trouwens niemand die haar mocht, die oude vrouw.

•••

Opm. Int.

•••

•••

Ik probeer u een tragedie te vertellen. Ik probeer dat te doen op een manier die het minst schadelijk is voor de betrokkenen, de mensen die de tragedie overleefden maar ook degenen die haar in gang hebben gezet.

•••

Oda Sotatsu ondertekende een bekentenis. Het was hem misschien niet duidelijk wat hij deed. Of misschien ook wel. Niettemin zette hij zijn handtekening. De volgende dag, zaterdag de vijftiende, werd hij opgepakt en achter de tralies gezet. Vanwege de gedetailleerde aard van het document, de bekentenis, stond zijn schuld van meet af aan buiten kijf. Toen het proces eenmaal plaatsvond, was het snel gebeurd; Oda Sotatsu deed weinig, in elk geval niets om zichzelf te verdedigen. In de tijd dat hij in afwachting van het proces gevangenzat, en vervolgens opnieuw toen hij in de dodencel zat, probeerde de politie om hem aan de praat te krijgen over de misdaden die hij had bekend. Tevergeefs. Hij hulde zich in een soort tent van stilzwijgen en weigerde eruit te komen.

•••

Oda werd de maanden daarna meermaals bezocht door Joo. Kakuzo heeft hij nooit meer gezien.

•••

Ons verhaal gaat verder met informatie die mij verschaft is door politieagenten, gevangenbewaarders, priesters, journalisten (die de zaak destijds volgden) en de familie Oda. Op deze manier wordt het verhaal van Oda Sotatsu verteld.

•••

ZEVEN MAANDEN HECHTENIS

•••

•••

Vóór het proces

•••

Verhoor 1

Interview 1 (Moeder)

De Narito-Verdwijningen

Verhoor 2

Interview 2 (Broer)

Verhoor 3

Interview 3 (Moeder)

Opm. Int.

Interview 4 (Zus)

Interview 5 (Broer)

Interview 6 (Broer)

Verhoor 4

Interview 7 (Moeder)

Interview 8 (Moeder)

Interview 9 (Vader)

•••

Proces

•••

Opm. Int.:

Aangaande de verslaggeving over het proces in de kranten

•••

Verslaggeving Proces Oda [Ko Eiji]

Verslaggeving Proces Oda [Ko Eiji]

Verslaggeving Proces Oda [Ko Eiji]

Verslaggeving Proces Oda [Ko Eiji]

Verslaggeving Proces Oda [Ko Eiji]

Verslaggeving Proces Oda [Ko Eiji]

Verslaggeving Proces Oda [Ko Eiji]

•••

Ko

•••

Interview

Opm. Int.

•••

Een kamer als galg

•••

Opm. Int: Overplaatsing naar dodencel

Interview 10 (Broer)

Interview 11 (Watanabe Garo)

Foto van Jito Joo

Interview 12 (Broer)

Interview 13 (Broer)

Interview 14 (Watanabe Garo)

Interview 15 (Vrouw van de broer)

Opm. Int.

Opm. Int.

Interview 16 (Broer)

Interview 17 (Broer en Moeder)

Interview 18 (Watanabe Garo)

Interview 19 (Broer)

Interview 20 (Broer)

Document, voorkant: Handgeschreven testament

Document, achterkant: Brief aan vader

Interview 21 (Watanabe Garo)

•••

Vóór het proces

Verhoor 1

•••

•••

Vijftien oktober 1977. Oda Sotatsu gearresteerd op verdenking van deelname aan de Narito-Verdwijningen. Verdenking hangt samen met door Oda ondertekende bekentenis, anoniem aan de politie bezorgd. Gesprek gevoerd in kamer plaatselijk politiebureau. Inspecteur Nagano en andere inspecteur, naam niet vermeld.

•••

[Opm. Int. Afschrift van opname sessie, bevat mogelijk wijzigingen of slordigheden. Oorspronkelijke opname niet beluisterd.]

•••

–

–

–

•••

INSPECTEUR 1

Meneer Oda. Ik neem aan dat u weet waarom u hier bent. Ik neem aan dat u weet waarom we de moeite hebben genomen om u hierheen te brengen, en ik neem aan dat u weet welke straf erop staat als u tegen ons liegt.

•••

INSPECTEUR 2

Meneer Oda, indien u informatie hebt omtrent de verblijfplaats van de individuen die in uw bekentenis worden genoemd of indien u weet dat een of meerderen van hen nog in leven zijn, vertelt u ons dat dan nu. Dergelijke informatie zou uw zaak zeer ten goede kunnen komen.

•••

INSPECTEUR 1

Wij hebben uw bekentenis gelezen. Graag willen wij zo spoedig mogelijk meer informatie hieromtrent verkrijgen.

•••

ODA

(zwijgt)

•••

INSPECTEUR 1

Meneer Oda, uw situatie is niet benijdenswaardig. Ik kan u verzekeren dat het vrijwel zeker is dat u in geval van een veroordeling, naar een executieruimte in de gevangenis te X zult worden gebracht en zult worden opgehangen. Indien een of meerdere van de in uw bekentenis genoemde personen nog in leven zijn en u met ons meewerkt om hen te vinden, zou dit u kunnen helpen. Het zou doorslaggevend kunnen zijn. U zou kunnen blijven leven.

•••

ODA

(zwijgt)

•••

INSPECTEUR 2

Als u denkt dat u met zwijgen iets opschiet. Als u dat denkt.

•••

INSPECTEUR 1

Als u dat denkt, hebt u geen flauw benul.

•••

INSPECTEUR 2

Misschien bent u hier op de verkeerde manier in verzeild geraakt. Misschien denkt u dat u de uitweg weet. Maar dat weet u niet. De enige uitweg is dat u ons helpt.

•••

INSPECTEUR 1

Vertelt u ons waar deze personen zijn. Dat is uw kans. Dat is uw uitweg.

•••

INSPECTEUR 2

Niet naar de vrijheid.

•••

(Inspecteurs lachen.)

•••

INSPECTEUR 1

Nee, alleen eruit – een manier om aan de executieruimte te ontkomen.

•••

INSPECTEUR 2

En dat niet alleen, maar ook nu al. Uw situatie kan ook nu al verbeterd worden. Het hoeft niet zoals nu te zijn. Er zijn, dat wilt u wel geloven, betere cellen in de gevangenis dan waar u nu zit. Er is beter eten dan wat u nu zult krijgen. Er is zelfs – ik zou dit niet moeten zeggen, maar het valt te regelen dat u van hier naar een gewone gevangenis gaat. Daar is de situatie anders. Misschien wel beter voor u? Er zijn zelfs een ander soort bewakers. Het is niet overal hetzelfde. U kunt uw situatie verbeteren, dat is wat we bedoelen.

•••

INSPECTEUR 1

We zijn niet uw vijand. Dat is niemand hier. We werken allemaal samen. We zijn allemaal op hetzelfde uit. Inspecteur Nagano en ik laten u nu alleen. Als we morgen terugkomen, wil ik dat u ons iets te vertellen hebt. Hebt u dat begrepen?

•••

•••

Interview 1 (Moeder)

•••

•••

[Opm. Int. Toen ik, jaren later, het dorp bezocht, lukte het me de familie Oda een reeks interviews af te nemen. Het was moeilijk met hen in contact te komen, maar zoals ik al vertelde, had ik zo mijn redenen om het te proberen. Ik was nog maar één keer eerder, kort, in Japan geweest, en veel dingen waren nieuw voor me. Ik had het heerlijke gevoel dat er iets openging, alsof alles zich uitbreidde en scherper werd, groter werd en helderder dan het geweest was, zoals op een bewolkte dag het licht soms verschuift en krachtig wordt terwijl je niet eens direct in het zonlicht staat. Ik neem hier een aantal fragmenten van die interviews op om te laten zien hoe Oda Sotatsu’s gevangenschap verliep. Ik zal het nauwkeurig, stukje bij beetje, uitleggen, door u het bewijsmateriaal te tonen zoals ik het zelf verkregen heb. Ik hield de interviews in een huis dat ik gehuurd had op een landgoed dat erom bekendstond in bepaalde seizoenen te wemelen van de vlinders. Toen ik er aankwam en met de interviews begon, was er geen vlinder te zien. Maar toen we in de kamer gingen zitten die op het noorden lag, waar Sotatsu’s moeder meestal wilde worden geïnterviewd, had ze het erover dat ze het huis onder andere omstandigheden had bezocht en dat ze toen de vlinders had gezien. Voor mij was het alsof ik ze toen zelf ook had gezien, en later, toen ze inderdaad kwamen, was het precies zoals zij had gezegd. Ik vertel dit alleen maar om een idee te geven van haar betrouwbaarheid, hoewel die insecten en de bekentenis van haar zoon natuurlijk maar weinig met elkaar gemeen hebben, erg weinig. Niettemin blijft de indruk van precisie bestaan, en daarom vermeld ik het.]

•••

[Dit zijn fragmenten van lange gesprekken, en ze kunnen dus verwijzingen bevatten naar dingen die eerder zijn gezegd, of ze kunnen beginnen midden in een idee, als er iets belangrijks gezegd ging worden.]

•••

–

–

–

•••

INT

Mevr. Oda, u had het over die eerste dag, toen u werd gebeld door de politie en Sotatsu bezocht.

•••

MEVR. ODA

Nou, die dag gingen we nog niet. Ik niet, en mijn man ook niet. En geen van mijn kinderen.

•••

INT.

Waarom was dat?

•••

MEVR. ODA

Mijn man had het verboden. Hij was geschokt door het nieuws. Hij zat bij ons thuis, in een kamer met het licht uit, en staarde urenlang voor zich uit. Toen hij weer tevoorschijn kwam, zei hij dat hij niet naar Sotatsu ging. Hij zei dat hij niemand kende die zo heette en vroeg of ik wél iemand met die naam kende.

•••

INT.

En wat zei u toen?

•••

MEVR. ODA

Ik zei van niet. Dat ik niemand kende die zo heette. Hij zei dat hij de verwarring betreurde en dat het vervelend was dat de politie dacht dat we zo iemand kenden, maar dat dit niet het geval was. Natuurlijk wilde ik ernaartoe. Ik wilde er natuurlijk naartoe. Maar hij gaf heel duidelijk aan hoe hij het wilde.

•••

INT.

En hoe zat het met uw andere kinderen?

•••

MEVR. ODA

Die woonden destijds niet meer bij ons, en ik had geen contact met ze opgenomen.

•••

INT.

En wat veranderde er dan? Waarom ging u toch wel bij Sotatsu op bezoek?

•••

MEVR. ODA

Toen ik de volgende ochtend wakker werd had mijn man kleren aan die ik hem niet eerder had zien dragen, een oud pak, vrij netjes. Hij zei dat het misschien zijn schuld was, en dat we onze zoon Sotatsu moesten gaan zien. Ik zei dat ik dat ook vond. Hij zei dat het er niet toe deed wat we moesten doen, maar dat we het gingen doen. Dus we namen de auto en reden naar de gevangenis.

•••

INT.

En hoe ging het daar?

•••

MEVR. ODA

Het personeel daar keurde ons geen blik waardig. Ik geloof niet dat iemand ons recht heeft aangekeken tijdens dat bezoek, en de keren daarna ook nooit. Ze wilden net doen alsof we niet bestonden. Dat begrijp ik trouwens wel. Ik kan het me wel voorstellen. Wat een baan, om in een gevangenis te werken. Het is maar goed dat er mensen zijn die dat willen doen, denk ik.

•••

INT.

Zat hij ergens achter in het politiebureau?

•••

MEVR. ODA

Hij kreeg steeds een andere cel. Hij zat niet steeds op dezelfde plek. Misschien als disciplinaire maatregel? Hij kreeg vaak straf, en zijn vader was het daarmee eens. Toen ik zei dat ik vond dat hij het nogal zwaar te verduren kreeg, zei meneer Oda dat dat niet zo was, dat hij het juist makkelijk had. Ik weet niet veel af van dat soort dingen. Als u mijn man spreekt, herinnert hij zich er misschien meer van, of herinnert hij zich misschien dat hij meer wist.

•••

INT.

Maar het bezoek zelf? Hebt u met hem gepraat?

•••

MEVR. ODA

Wij praatten. Hij niet. Hij zat eerst in een kleine cel. Die was verder helemaal leeg, had alleen een afvoerput. Ik denk dat ze wilden dat hij ging praten, maar dat deed hij niet. Hij leek heel klein in die gevangeniskleren. Ik vond het naar om hem zo te zien. Ik denk er nu niet graag aan terug.

•••

INT.

Sorry dat ik het vraag, maar kunt u zich herinneren wat u tegen hem zei?

•••

MEVR. ODA

Ik geloof dat ik niets heb gezegd. Ik was bang iets verkeerds te zeggen en dat meneer Oda dan zou zeggen dat we nooit meer naar hem toe zouden gaan, dus ik hield me koest. Ik wilde zien hoe hij zou zeggen wat er te zeggen viel. Hij zei: Jongen, heb je het gedaan? Ze zeggen dat je het hebt gedaan en dat je dat zelf hebt gezegd, dat je gezegd hebt dat je het gedaan hebt. Heb jij het gedaan? En Sotatsu zei niets. Maar hij keek ons aan.

•••

DE NARITO-VERDWIJNINGEN

•••

•••

[Opm. Int. Ik dacht dat dit wel een goed moment was om een paar woorden aan de Narito-Verdwijningen te wijden. Sta me toe omwille van de helderheid de verhaallijn even te onderbreken. Dit was de misdaad die Oda Sotatsu had bekend. Ik ben van mening dat hij, toen hij de bekentenis ondertekende, op de een of andere manier niet wist dat deze misdaad was uitgevoerd.]

•••

–

–

–

•••

De Narito-Verdwijningen vonden plaats in de dorpen in de omgeving van Sakai, in 1977. Ze begonnen omstreeks juni en gingen door totdat Oda Sotatsu was opgepakt. De kranten volgden de zaak op de voet en ook de landelijke pers raakte geïnteresseerd, en de media-aandacht explodeerde na de arrestatie van Oda Sotatsu. Waar ging het om?

•••

Acht mensen verdwenen, zo ongeveer twee per maand. Er waren geen tekenen van enig verzet; het was echter duidelijk dat de verdwijningen onverwacht plaatsvonden (er stond nog eten op tafel, er ontbraken geen persoonlijke bezittingen, enz.). De mensen die verdwenen waren stuk voor stuk oudere mannen en vrouwen, tussen de vijftig en de zeventig, en ze woonden zonder uitzondering alleen. Op de deur van de woning werd steeds een speelkaart aangetroffen, één per woning. Er zaten geen vingerafdrukken op de kaarten. Niemand was getuige geweest van het vertrek van een van de verdwenen personen. Het was een indrukwekkend, fascinerend raadsel, en naarmate er meer mensen verdwenen, raakte de streek in de greep van de angst. Er werden zelfs burgerwachten gevormd om bij alleenstaanden, weduwen en weduwnaars langs te gaan. Maar de burgerwachten waren nooit op het juiste moment op de juiste plaats.

•••

Verhoor 2

•••

Zestien oktober 1977. Oda Sotatsu. Namen inspecteurs niet vermeld.

•••

[Opm. Int. Eveneens afschrift van opname sessie, bevat mogelijk wijzigingen of slordigheden. Oorspronkelijke opname niet beluisterd.]

•••

–

–

–

•••

INSPECTEUR 1

Meneer Oda, u hebt intussen geslapen, misschien voelt u zich anders dan gisteren?

•••

ODA

(zwijgt)

•••

INSPECTEUR 2

Het is onmogelijk dat u... dat de zaak er voor u op vooruitgaat als u helemaal niets zegt. U hebt een bekentenis ondertekend. U wilt geen advocaat of andere vertegenwoordiging. U weet wat u hebt gedaan. Waar het ons om gaat, is de genoemde personen te vinden, de personen die in uw bekentenis worden genoemd.

•••

ODA

Zou ik die kunnen zien? Ik wil graag de bekentenis zien.

•••

INSPECTEUR 2

Dat kan niet. U krijgt de bekentenis niet te zien. U hebt de bekentenis geschreven. U weet wat erin staat. Dit is geen spelletje. Vertelt u ons waar we moeten zoeken. Waar hebt u deze mensen heen gebracht? Meneer Oda, we beginnen ons geduld te verliezen.

•••

INSPECTEUR 1

U krijgt de bekentenis niet te zien. De inspecteur heeft gelijk. Dat is nergens voor nodig. Het is natuurlijk mogelijk dat als u meewerkt, veel onnodige dingen dan toch geregeld kunnen worden. Zoals we al zeiden, beter eten, een grotere cel, een andere inrichting. Misschien dat u dan zelfs de bekentenis te zien krijgt. Ik zeg geen ja, helemaal niet. Dat zeg ik dus niet. Maar vertelt u ons waar die mensen zijn en dan kunnen we zien wat de mogelijkheden zijn.

•••

INSPECTEUR 2

Het gaat hier om u. U hebt het zelf in de hand.

•••

(Nog veertig minuten stilte op de band terwijl de ondervragers en Oda elkaar aanstaren. Uiteindelijk het geluid van een deur die dichtgaat, en de recorder slaat af.)

•••

Interview 2 (Broer)

•••

•••