WAT BLIJFT ER OVER ALS DE BESCHAVING TEN ONDER GAAT? EN HOEVER ZOU JE GAAN OM DIT TE BESCHERMEN?

Op een winterse avond in Toronto sterft de beroemde acteur Arthur Leander op het toneel terwijl hij de rol van zijn leven speelt. Diezelfde avond strijkt een dodelijk griepvirus neer op het Noord-Amerikaanse continent.

De wereld zal nooit meer hetzelfde zijn.

Twintig jaar later trekt Kirsten, een actrice van het Reizende Symfonieorkest, langs de nieuwe nederzettingen rondom de Grote Meren om Shakespeare op te voeren voor de overlevenden van de ondergang.

En dan wordt haar hoopvolle nieuwe wereld wederom bedreigd.

‘Prachtig, onverwacht, schitterend geschreven. Probeer dit boek maar eens weg te leggen.’ – The Times

‘Een poëtische pageturner. Een verhaal over kunst, familie, samenleving en de ongekende moed die je nodig hebt om de wereld met een frisse, hoopvolle blik tegemoet te treden.’ – Entertainment Weekly

‘Duizelingwekkend, een droomachtige sfeer, van begin tot eind boeiend.’ – The Guardian

Emily St. John Mandel

Station Elf

ROMAN

Vertaald door Astrid Huisman

Uitgeverij Atlas Contact
Amsterdam/Antwerpen

De vertaler ontving voor deze vertaling een projectsubsidie van het Nederlands Letterenfonds

© 2014 Emily St. John Mandel

© 2015 Nederlandse vertaling Astrid Huisman

Oorspronkelijke titel Station Eleven

Oorspronkelijke uitgave Alfred A. Knopf, New York

Omslagontwerp en -beeld Suzan Beijer m.m.v. Hollandse Hoogte

Foto van de auteur Dese’Rae L. Stage

E-book Elgraphic bv, Vlaardingen

ISBN 978 90 254 4541 6

D/2015/0108/720

NUR 302

www.atlascontact.nl

Dit e-book werd gemaakt op basis van de eerste druk, 2015, ISBN 978 90 254 4540 9

Ter nagedachtenis aan Emilie Jacobson

De heldere helft van de planeet verplaatst zich naar het donker

En steden vallen in slaap, elk op zijn uur.

En voor mij is er als toen te veel wereld, te veel wereld.

Czesław Miłosz

1.
Het theater

1

De koning stond ontmeerd in een zee van blauw licht. Dit was het vierde bedrijf van Koning Lear, een winteravond in het Elgin Theatre te Toronto. Eerder die avond hadden drie kleine meisjes, jonge versies van Lears dochters, een klapspelletje op het toneel gedaan terwijl het publiek binnenstroomde, en nu waren ze in de waanzinscène teruggekeerd als hallucinaties. De koning struikelde en reikte naar hen, terwijl ze rondfladderden in het halfduister. Zijn naam was Arthur Leander. Hij was eenenvijftig en had bloemen in zijn haar.

‘Herkent u mij?’ vroeg de acteur die Gloucester speelde.

‘Ik herinner me je ogen nog heel goed,’ zei Arthur, afgeleid door de kinderversie van Cordelia, en toen gebeurde het. Er veranderde iets in zijn gezicht, hij struikelde, hij reikte naar een zuil, maar schatte de afstand verkeerd in en sloeg er hard tegenaan met de zijkant van zijn hand.

‘Onder hun middel zijn het centauren,’ zei hij, en niet alleen was dit de verkeerde regel, ook was de voordracht kortademig, zijn stem nauwelijks hoorbaar. Zijn hand bracht hij naar zijn borst alsof het een gewond vogeltje was. De acteur die Edgar speelde hield hem scherp in de gaten. Het was op dat moment nog steeds mogelijk dat Arthur acteerde, maar op de eerste rij van de stalles verrees een man van zijn stoel. Hij volgde een opleiding tot ambulanceverpleegkundige. De vriendin van de man trok aan zijn mouw en siste: ‘Jeevan! Wat doe je?’ Jeevan zelf wist het aanvankelijk niet zeker, de rijen achter hem mompelden dat hij moest gaan zitten. Er kwam een zaalwacht op hem af. Op het toneel begon het te sneeuwen.

‘Het winterkoninkje doet het,’ fluisterde Arthur, en Jeevan, die het toneelstuk goed kende, besefte dat de acteur twaalf regels terug was gesprongen. ‘Het winterkoninkje...’

‘Meneer,’ zei de zaalwacht, ‘wilt u zo vriendelijk zijn...’

Maar Arthur Leander kwam tijd tekort. Hij wankelde, zijn ogen stonden wazig, en voor Jeevan was het duidelijk dat hij geen Lear meer was. Jeevan duwde de zaalwacht opzij en sprintte richting het trapje dat naar het toneel leidde, maar door het gangpad kwam er een tweede zaalwacht aangerend, waardoor Jeevan niet anders kon dan zich zonder hulp van het trapje op het toneel te werpen. Het was hoger dan hij had gedacht en hij moest de eerste zaalwacht, die hem vast had bij zijn mouw, een schop geven. De sneeuw was van plastic, merkte Jeevan in het voorbijgaan op, stukjes doorschijnend plastic, die aan zijn jasje bleven kleven en langs zijn huid streken. Edgar en Gloucester werden afgeleid door de commotie en keken geen van beiden naar Arthur, die met een wezenloze blik tegen een triplex zuil geleund stond. Van het achtertoneel kwamen kreten, twee snel naderende schimmen, maar Jeevan, die Arthur inmiddels bereikt had, ving de acteur op toen deze het bewustzijn verloor en liet hem zachtjes op de vloer zakken. De sneeuw viel vlug om hen heen, glinsterend in het blauwwitte licht. Arthur ademde niet. De twee schimmen – beveiligers – waren op een paar passen afstand blijven staan; vermoedelijk hadden ze inmiddels door dat Jeevan geen krankzinnige fan was. Het publiek was een en al rumoer, geflits van telefooncamera’s, vaag geschreeuw in het donker.

‘Jezus christus,’ zei Edgar. ‘Jezus.’ Hij had het Britse accent dat hij daarvoor had gebruikt laten varen en klonk nu alsof hij uit Alabama kwam, wat ook het geval was. Gloucester, die het verband had losgetrokken dat zijn gezicht voor de helft had bedekt – op dit punt in het toneelstuk waren de ogen van zijn personage uitgestoken –, stond als aan de grond genageld, en zijn mond ging open en dicht als de bek van een vis.

Arthurs hart klopte niet. Jeevan begon met de reanimatie. Er klonk een bevel en het doek viel, een woesj van textiel en schaduw die het publiek van de gang van zaken afsloot en de schittering van het toneel halveerde. De plastic sneeuw viel nog steeds. De beveiligers hadden zich teruggetrokken. De lichten veranderden, het blauwwit van de sneeuwstorm maakte plaats voor een fluorescerende glans die eerder geel leek. Jeevan werkte zwijgend in het margarinekleurige licht en wierp af en toe een blik op Arthurs gezicht. Alsjeblieft, dacht hij, alsjeblieft. Arthurs ogen waren gesloten. Het doek bewoog, iemand sloeg tegen het textiel, tastend naar een opening vanuit de zaal, en even later knielde een oudere man in een grijs pak aan de andere kant van Arthurs borst.

‘Ik ben cardioloog,’ zei hij. ‘Walter Jacobi.’ Zijn ogen werden uitvergroot door zijn bril en zijn haar was gaan pieken op zijn kruin.

‘Jeevan Chaudhary,’ zei Jeevan. Hij had geen idee hoelang hij hier al was. Om hem heen bewogen mensen, maar iedereen leek ver weg en vaag behalve Arthur, en nu deze andere man die zich bij hen had gevoegd. Het was alsof ze zich in het oog van een storm bevonden, dacht Jeevan, hij, Walter en Arthur hier samen in de stilte. Walter raakte het voorhoofd van de acteur even zachtjes aan, als een ouder die een koortsig kind kalmeert.

‘De ambulance is onderweg,’ zei Walter.

Het gevallen doek verleende een onverwachte intimiteit aan het toneel. Jeevan dacht aan de keer dat hij Arthur in Los Angeles had geïnterviewd, jaren geleden, tijdens zijn korte carrière als entertainmentjournalist. Hij dacht aan zijn vriendin Laura, en hij vroeg zich af of ze nog op de eerste rij zat te wachten of misschien naar de foyer was gelopen. Hij dacht: Haal alsjeblieft weer adem, alsjeblieft. Hij bedacht dat het doek de vierde muur dichtte en het toneel in een kamer veranderde, al was het dan een kamer met een holle nok in plaats van een plafond, met meterslange lichtbruggen en lampen waar een ziel ongezien tussendoor kon glippen. Dat is een absurde gedachte, prentte Jeevan zichzelf in. Doe niet zo stom. Maar nu prikte er iets in zijn nek, een gevoel dat hij van bovenaf bekeken werd.

‘Zal ik het even overnemen?’ vroeg Walter. Jeevan begreep dat de cardioloog zich nutteloos voelde, dus hij knikte en hief zijn handen op van Arthurs borst, waarop Walter het ritme overnam.

Niet echt een kamer, dacht Jeevan nu, terwijl hij het toneel in zich opnam. Het was te toegankelijk, met al die deuren en donkere ruimtes achter de coulissen, het ontbrekende plafond. Het leek meer op een vertrekhal, dacht hij, een treinstation of een luchthaven, waar iedereen vlug doorheen loopt. De ambulance was gearriveerd, een stel verplegers naderde door de sneeuw die absurd genoeg nog steeds neerdaalde, en opeens belaagden ze de gevallen acteur als kraaien, een man en een vrouw in een donker uniform die Jeevan verdrongen, de vrouw zo jong dat ze voor een tiener kon doorgaan. Jeevan kwam overeind en maakte plaats. De zuil waartegen Arthur in elkaar was gezakt voelde glad en gepolijst aan onder zijn vingertoppen, geschilderd hout dat op steen moest lijken.

Overal stonden toneelknechten, acteurs en naamloze functionarissen met klemborden. ‘Alsjeblieft zeg,’ hoorde Jeevan een van hen zeggen, ‘kan iemand die godvergeten sneeuwkraan dichtdraaien?’ Regan en Cordelia stonden hand in hand te huilen bij het doek, Edgar zat vlakbij met zijn hand voor zijn mond geslagen in kleermakerszit op de vloer. Goneril sprak zachtjes in haar mobieltje. Haar nepwimpers wierpen een schaduw over haar ogen.

Niemand keek naar Jeevan, en het kwam in hem op dat zijn rol in deze voorstelling voorbij was. De verplegers deden vergeefse pogingen. Hij wilde Laura vinden. Ze zat waarschijnlijk overstuur in de foyer op hem te wachten. Misschien – dit mocht een vage overweging zijn, niettemin was het een overweging – zou ze hem bewonderen om zijn daden.

Eindelijk slaagde iemand erin de sneeuw uit te zetten, en de laatste paar doorschijnende vlokjes dwarrelden omlaag. Jeevan zocht naar de makkelijkste weg om van het toneel te verdwijnen toen hij gejammer hoorde; op haar knieën naast de volgende triplex zuil aan zijn linkerhand zat een kind dat hem eerder was opgevallen, een kleine actrice. Jeevan had het toneelstuk vier keer gezien, maar nooit eerder met kinderen, en hij had het een innovatief stukje regie gevonden. Het meisje was een jaar of zeven, acht. Voortdurend droogde ze haar ogen met een beweging die strepen make-up op haar gezicht en op de rug van haar hand achterliet.

‘Los,’ zei een van de verplegers, en terwijl hij het lichaam een stroomstoot gaf deed de ander een stap achteruit.

‘Hallo,’ zei Jeevan tegen het meisje. Hij ging op zijn knieën voor haar zitten. Waarom had niemand haar hier weggehaald? Ze keek naar de verplegers. Hij had geen ervaring met kinderen, ook al had hij er altijd een of twee gewild, en hij wist niet precies hoe hij tegen ze moest praten.

‘Los,’ zei de verpleger weer.

‘Kijk daar maar niet naar,’ zei Jeevan.

‘Hij gaat dood, hè?’ Ze ademde in korte snikjes.

‘Ik weet het niet.’ Hij wilde iets geruststellends zeggen, maar hij moest toegeven dat het er niet goed uitzag. Arthur lag roerloos op het toneel, hij had twee stroomstoten gekregen, en Walter hield zijn pols vast en staarde somber voor zich uit terwijl hij wachtte op een hartslag. ‘Hoe heet je?’

‘Kirsten,’ zei het meisje. ‘Ik heet Kirsten Raymonde.’ De schmink bracht hem van zijn stuk.

‘Kirsten,’ zei Jeevan, ‘waar is je moeder?’

‘Die komt me pas om elf uur halen.’

‘Tijd?’ zei een verpleger.

‘Wie past er dan op je wanneer je hier bent?’

‘Tanya is de verzorger.’ Het meisje staarde nog steeds naar Arthur. Jeevan ging in haar zicht zitten.

‘Eenentwintig uur veertien,’ zei Walter Jacobi.

‘De verzorger?’ vroeg Jeevan.

‘Zo noemen ze haar,’ zei ze. ‘Zij zorgt voor me als ik hier ben.’ Een man in pak was rechts op het toneel verschenen, en hij sprak nadrukkelijk met de verplegers, die Arthur op een brancard vastsnoerden. Een van hen haalde de schouders op en trok de deken omlaag om een zuurstofmasker op Arthurs gezicht te plaatsen. Jeevan besefte dat deze poppenkast voor Arthurs familie bedoeld moest zijn, om te voorkomen dat ze zijn overlijden via het avondjournaal zouden vernemen. Hij was geroerd door de fatsoenlijkheid van het gebaar.

Jeevan stond op en strekte zijn hand uit naar het snotterende kind. ‘Kom,’ zei hij, ‘laten we Tanya gaan zoeken. Ze is waarschijnlijk op zoek naar jou.’

Dat viel te betwijfelen. Als Tanya echt op zoek was naar haar pupil zou ze haar inmiddels vast wel gevonden hebben. Hij dirigeerde het meisje naar het zijtoneel, maar de man in pak was verdwenen. Achter de schermen was het een chaos, een en al geluid en beweging, geroep om de weg vrij te maken terwijl Arthurs stoet passeerde, met Walter aan het hoofd van de brancard. De optocht verdween in de gang die naar de artiesteningang leidde en de commotie zwol verder aan in zijn kielzog, iedereen huilend of bellend of in dicht opeengepakte groepjes die het verhaal onderling steeds opnieuw vertelden – ‘Dus ik kijk zijn kant op en hij zakt in elkaar’ – of orders brullend of door anderen gebrulde orders negerend.

‘Wat een mensen,’ zei Jeevan. Hij had het niet zo op menigtes. ‘Zie je Tanya ergens?’

‘Nee. Ik zie haar nergens.’

‘Nou,’ zei Jeevan, ‘misschien moeten we op dezelfde plek blijven en wachten tot ze ons vindt.’ Hij herinnerde zich dat hij ooit een dergelijk advies had gelezen in een brochure over wat je moet doen als je in het bos verdwaald bent. Er stonden een paar stoelen tegen de achtermuur, en hij ging zitten. Van hieruit kon hij de onbeschilderde triplex achterkant van het decor zien. Een toneelknecht veegde de sneeuw bij elkaar.

‘Wordt Arthur weer beter?’ Kirsten was op de stoel naast hem geklommen en kneep de stof van haar jurk met beide handen fijn.

‘Daarnet,’ zei Jeevan, ‘was hij aan het doen wat hij het allerliefst deed.’ Hij baseerde dit op een interview met Arthur dat hij een maand geleden in The Globe and Mail had gelezen – ‘Ik heb mijn hele leven gewacht tot ik oud genoeg was om Lear te spelen, en ik doe niets liever dan op het toneel staan, het heeft zoiets directs...’ – maar achteraf gezien leken het holle woorden. Arthur was in de eerste plaats filmacteur, en wie wil er in Hollywood nou ouder zijn?

Kirsten zei niets.

‘Oftewel, als acteren het laatste was wat hij ooit heeft gedaan,’ zei Jeevan, ‘dan was het laatste wat hij ooit heeft gedaan iets wat hem gelukkig maakte.’

‘Was dat het laatste wat hij ooit heeft gedaan?’

‘Ik denk het wel. Het spijt me.’

De sneeuw lag nu in een glinsterende berg achter het decor.

‘Ik vind het ook het leukste wat er is,’ zei Kirsten na een tijdje.

‘Wat vind je het leukste wat er is?’

‘Acteren,’ zei ze, en op dat moment kwam er een jonge vrouw met een betraand gezicht en uitgestrekte armen uit de menigte tevoorschijn. De vrouw wierp amper een blik op Jeevan terwijl ze Kirstens hand pakte. Kirsten keek nog een keer over haar schouder en weg was ze.

Jeevan kwam overeind en liep het toneel op. Niemand hield hem tegen. Hij verwachtte half-en-half dat Laura zat te wachten waar hij haar in het midden van de eerste rij had achtergelaten – hoeveel tijd was er verstreken? –, maar toen hij zich tussen de fluwelen gordijnen door had gewurmd bleek het publiek verdwenen, en theatermedewerkers veegden de vloer en raapten hier en daar gevallen programma’s op, een vergeten sjaal over de rugleuning van een stoel. Hij liep de zaal uit, waarbij hij de blik van de medewerkers ontweek, en betrad het weelderige rode tapijt van de foyer, waar nog een restje publiek zat, maar Laura was daar niet bij. Hij belde haar, maar ze had haar telefoon voor de voorstelling uitgeschakeld en hem blijkbaar niet meer aangezet.

‘Laura,’ zei hij tegen haar voicemail, ‘ik ben in de foyer. Ik weet niet waar je bent.’

Hij bleef in de deuropening naar de dameslobby staan en riep de gastvrouw, maar ze antwoordde dat de lobby leeg was. Hij liep een rondje door de foyer en ging naar de garderobe, waar zijn jas als een van de laatste nog in het rek hing. Laura’s blauwe jas was verdwenen.

Het sneeuwde op Yonge Street. Jeevan schrok ervan toen hij het theater verliet, deze echo van de doorschijnende stukjes plastic die nog van het toneel aan zijn jasje kleefden. Een stuk of vijf paparazzi hadden de avond voor de artiesteningang doorgebracht. Arthur was niet meer zo beroemd als voorheen, maar zijn foto’s verkochten nog steeds, vooral nu hij in een vechtscheiding was verwikkeld met een model/actrice die hem met een regisseur had bedrogen.

Tot voor kort was Jeevan zelf paparazzo geweest. Hij hoopte ongemerkt langs zijn ex-collega’s te kunnen glippen, maar het waren professionals die onder meer bedreven waren in het opmerken van mensen die langs hen probeerden te glippen, en voor hij het wist sprongen ze boven op hem.

‘Je ziet er goed uit,’ zei een van hen. ‘Chique jas, hoor.’ Jeevan had zijn duffel aan, die niet echt warm genoeg was, maar wel het gewenste effect bereikte: hij leek minder op zijn ex-collega’s, die een voorkeur hadden voor gewatteerde jacks en spijkerbroeken. ‘Waar hang jij tegenwoordig uit, kerel?’

‘Ik sta achter de bar,’ zei Jeevan. ‘En volg een opleiding tot ambulanceverpleegkundige.’

‘Je meent het, jij? In een ambulance? Wil je je brood verdienen met dronkenlappen van de stoep schrapen?’

‘Ik wil iets nuttigs doen, als je dat bedoelt tenminste.’

‘Ja, oké. Je was binnen, toch? Wat is er gebeurd?’ Een aantal van hen was aan het bellen. ‘Ik zeg het je, de man is dood,’ zei een van hen, vlak bij Jeevan. ‘Ja, natuurlijk, de sneeuw belemmert het zicht, maar bekijk even wat ik je zojuist heb gestuurd, zijn gezicht op het moment dat ze hem in de ambulance schuiven–’

‘Ik weet niet wat er gebeurd is,’ zei Jeevan. ‘Het doek viel midden in het vierde bedrijf.’ Deels wilde hij op dit moment met niemand praten, behalve met Laura misschien, en deels wilde hij vooral niet met hen praten. ‘Dus jullie hebben gezien hoe hij naar de ambulance werd gebracht?’

‘Hij werd via de artiesteningang naar buiten gereden,’ zei een van de fotografen. Hij rookte met snelle, nerveuze bewegingen een sigaret. ‘Verplegers, ambulance, de hele santenkraam.’

‘Hoe zag hij eruit?’

‘Wil je dat echt weten? Morsdood.’

‘Je hebt botox, en je hebt botox,’ zei een van hen.

‘Is er een verklaring afgelegd?’ vroeg Jeevan.

‘Er kwam een of andere hotemetoot naar buiten en die heeft ons te woord gestaan. Uitputting en, nu komt het, uitdroging.’ Er werd gelachen. ‘Altijd uitputting en uitdroging met die lui, of niet soms?’

‘Je zou verwachten dat iemand het tegen ze zou zeggen,’ zei de botox-man. ‘Als iemand nu eens met de hand over zijn hart zou strijken en een paar van die acteurs apart zou nemen, zo van “Luister, maat, zeg dit tegen al je collega’s: je moet vocht tot je nemen en om de zoveel tijd slapen, oké?”’

‘Ik vrees dat ik nog minder heb gezien dan jullie,’ zei Jeevan, en hij deed alsof hij een belangrijk telefoontje kreeg. Hij liep door Yonge Street met de telefoon stevig tegen zijn oor gedrukt en ging verderop in een portiek staan om Laura opnieuw te bellen. Haar telefoon stond nog steeds uit.

Als hij een taxi zou bellen, zou hij over een halfuur thuis zijn, maar hij vond het prettig hier buiten in de frisse lucht, zonder andere mensen om zich heen. Het was harder gaan sneeuwen. Hij voelde zich springlevend en tegelijkertijd schuldig. Het had iets oneerlijks, zijn hart dat probleemloos pompte, terwijl Arthur ergens koud en roerloos lag te zijn. Hij liep Yonge Street af in noordelijke richting, zijn handen diep in zijn zakken gestoken, de sneeuw prikkend in zijn gezicht.

Jeevan woonde in Cabbagetown, ten noordoosten van het theater. Het was het soort wandeling dat hij als twintiger zonder nadenken zou hebben gemaakt, een paar kilometer stad met passerende rode trams, maar hij had het al een tijdje niet gedaan. Hij wist niet zeker of hij het nu zou doen, maar toen hij rechts afsloeg, Carlton Street in, voelde hij een drang die hem voorbij de eerste tramhalte voerde.

Hij bereikte Allan Gardens Park, was nu min of meer op de helft, en op dat moment werd hij overrompeld door een onverwacht gevoel van vreugde. Arthur is dood, hield hij zich voor, je hebt hem niet kunnen redden, er is geen enkele reden om vrolijk te zijn. Maar die was er wel, hij was dolblij, want hij had zich zijn hele leven afgevraagd welk beroep bij hem paste, en nu wist hij het zeker, hij wist absoluut zeker dat hij ambulanceverpleegkundige wilde worden. Op momenten dat anderen louter toekeken, wilde hij degene zijn die in actie kwam.

Hij kreeg ineens de absurde behoefte om het park in te rennen. Het lag er vreemd bij als gevolg van de storm, een en al sneeuw en schaduw, donkere silhouetten van bomen, de onderwaterglans van een plantenkas in een glazen koepel. Toen hij klein was lag hij graag in de tuin op zijn rug te kijken naar de sneeuw die op hem neerdaalde. Een paar straten verderop kon hij Cabbagetown onderscheiden, de door de sneeuw gedimde lichten van Parliament Street. Zijn telefoon trilde in zijn zak. Hij bleef staan om een sms’je van Laura te lezen: Ik had hoofdpijn, dus ik ben naar huis gegaan. Kun je melk meenemen?

Daarop ebde alle drang uit hem weg. Hij kon niet verder. De kaartjes voor het theater waren bedoeld geweest als een romantisch gebaar, een laten-we-iets-romantisch-doen-want-we-ruziën-alleen-maar-gebaar, en ze had hem daar achtergelaten, ze was weggelopen terwijl hij bezig was een dode acteur te reanimeren en ze was naar huis gegaan, en nu wilde ze dat hij melk kocht. Nu Jeevan stilstond, kreeg hij het koud. Zijn tenen waren verkleumd. Alle magie van de storm was uit hem verdwenen, en de vreugde die hij kort daarvoor had ervaren verflauwde. Het was een donkere avond vol beweging, van sneeuw die vlug en geruisloos viel, van op straat geparkeerde auto’s die opzwollen tot zachte silhouetten van zichzelf. Hij wist niet wat hij tegen Laura zou zeggen als hij naar huis ging, en hij vreesde het ergste. Hij overwoog een café te zoeken, maar hij had geen zin om met mensen te praten, en bedacht dat hij eigenlijk niet dronken wilde worden. Gewoon even alleen zijn en bedenken waar hij naartoe wilde. Hij stapte de stilte van het park binnen.

2

Er waren nu nog maar een paar mensen in het Elgin and Winter Garden Theatre Centre. Een vrouw die kostuums waste in het kostuumatelier, een man die daar vlakbij andere kostuums streek. Een actrice – ze had Cordelia gespeeld – die achter de schermen tequila dronk met de assistent-toneelmeester. Een jonge toneelknecht die het toneel dweilde en met zijn hoofd knikte op de maat van de muziek op zijn iPod. In een kleedkamer probeerde de vrouw die op de kindactrices paste het snikkende meisje te troosten dat op het toneel had gezeten toen Arthur stierf.

Zes achterblijvers waren in de bar van de foyer beland, waar ze bediend werden door een barmhartige barman. De toneelmeester was er, Edgar en Gloucester ook, een visagist, Goneril, en een uitvoerend producent uit het publiek. Op het moment dat Jeevan de sneeuwbanken van Allan Gardens Park in waadde, schonk de barman een glas whisky in voor Goneril. Het gesprek ging nu over het inlichten van Arthurs familie.

‘Maar wie wás zijn familie?’ Goneril zat hoog op een barkruk. Haar ogen waren rood. Zonder make-up leek haar gezicht van marmer, met de bleekste, volmaaktste huid die de barman ooit had gezien. Ze leek achter de schermen veel kleiner, en veel minder slecht. ‘Had hij familie?’

‘Hij had een zoon,’ zei de visagist. ‘Tyler.’

‘Hoe oud?’

‘Een jaar of zeven?’ De visagist wist precies hoe oud Arthurs zoon was, maar hij wilde niet laten merken dat hij roddelblaadjes las. ‘Volgens mij woont hij bij zijn moeder in Israël, ik dacht in Jeruzalem of Tel Aviv.’ Hij wist dat het Jeruzalem was.

‘O ja, die blonde actrice,’ zei Edgar. ‘Elizabeth, toch? Eliza? Zoiets.’

‘Ex-vrouw nummer drie?’ De producent.

‘Volgens mij was de moeder van de jongen ex-vrouw nummer twee.’

‘Arme jongen,’ zei de producent. ‘Had Arthur een relatie?’

Er viel een ongemakkelijke stilte. Arthur had een affaire onderhouden met de vrouw die op de kindactrices paste. Alle aanwezigen, behalve de producent, wisten ervan, maar niemand van hen wist of de anderen het wisten. Gloucester was degene die de naam van de vrouw uitsprak.

‘Waar is Tanya?’

‘Wie is Tanya?’ vroeg de producent.

‘Een van de kinderen is nog niet opgehaald. Ik denk dat Tanya in de kleedkamer van de kinderen is.’ De toneelmeester had nog nooit iemand zien sterven. Hij snakte naar een sigaret.

‘Oké,’ zei Goneril, ‘wie hebben we nog meer? Tanya, het jongetje, al die ex-vrouwen, nog iemand anders? Broers, zussen, ouders?’

‘Wie is Tanya?’ vroeg de producent opnieuw.

‘Over hoeveel ex-vrouwen hebben we het?’ De barman poetste een glas op.

‘Hij heeft een broer,’ zei de visagist, ‘maar ik weet zijn naam niet meer. Ik weet alleen nog dat hij zei dat hij een jongere broer heeft.’

‘Ik denk dat er een stuk of drie waren,’ zei Goneril, die het over de ex-vrouwen had. ‘Drie?’

‘Drie.’ De visagist knipperde tranen weg. ‘Maar ik weet niet of de laatste scheiding officieel is.’

‘Dus Arthur was met niemand getrouwd toen hij... hij was vanavond met niemand getrouwd?’ De producent wist dat dit dwaas klonk, maar hij wist niet hoe hij het anders moest verwoorden. Arthur Leander was nog maar een paar uur geleden het theater binnengewandeld, en het was onvoorstelbaar dat hij dat morgen niet meer zou doen.

‘Drie scheidingen,’ zei Gloucester. ‘Kun je je dat voorstellen?’ Hij was zelf recentelijk gescheiden. Hij probeerde terug te halen wat Arthur als laatste tegen hem had gezegd. Iets over blokkeren in het tweede bedrijf? Hij wou dat hij het nog wist. ‘Is er iemand ingelicht? Wie moeten we bellen?’

‘Ik denk dat ik zijn advocaat maar moet bellen,’ zei de producent.

De oplossing was onbetwistbaar, maar zo deprimerend dat de groep een paar minuten zwijgend dronk voordat iemand iets kon uitbrengen.

‘Zijn advocaat,’ zei de barman uiteindelijk. ‘Jezus, wat erg. Je gaat dood, en dan bellen ze je advocaat.’

‘Wie anders dan?’ vroeg Goneril. ‘Zijn agent? De zevenjarige? De ex-vrouwen? Tanya?’

‘Ja, ja, ik weet het,’ zei de barman. ‘Het is gewoon vreselijk.’ Ze zwegen weer. Iemand merkte op dat het hard sneeuwde, en inderdaad, ze zagen het door de glazen deuren aan de andere kant van de foyer. Vanuit de bar bekeken leek de sneeuw bijna abstract, een film over slecht weer in een verlaten straat.

‘Nou, op Arthur dan maar,’ zei de barman.

In de kleedkamer van de kinderen gaf Tanya Kirsten een presse-papier. ‘Hier,’ zei ze, toen ze hem in Kirstens handjes legde, ‘ik ga blijven proberen je ouders te bereiken, en probeer jij gewoon te stoppen met huilen en naar dit mooie ding te kijken...’ en Kirsten, die over een paar dagen acht zou worden, staarde buiten adem door haar tranen heen naar de presse-papier, en ze vond hem het mooiste, wonderbaarlijkste en vreemdste wat iemand haar ooit had gegeven. Het was een klomp glas waar een onweerswolk in gevangenzat.

In de foyer stootten de mensen die zich aan de bar hadden verzameld hun glazen tegen elkaar. ‘Op Arthur,’ zeiden ze. Ze bleven nog een paar minuten zitten en vervolgens ging ieder zijn eigen weg door de storm.

Van iedereen die aan de bar zat die avond was de barman degene die het langst in leven is gebleven. Hij stierf drie weken later op de weg die de stad uit leidt.

3

Jeevan wandelde alleen door Allan Gardens Park. Hij liet zich door het koele groene licht van de kas aantrekken als door een baken, met de sneeuwbanken inmiddels tot halverwege zijn knieën, en hij genoot als een kind dat als eerste zijn voetstappen achterlaat. Toen hij naar binnen keek, werd hij getroost door het omsloten paradijs, de wazige tropische bloemen achter beslagen glas, de geveerde palmbladeren die herinneringen opriepen aan een vakantie op Cuba van lang geleden. Hij zou bij zijn broer langsgaan, besloot hij. Hij wilde Frank heel graag vertellen wat er die avond was gebeurd, zowel het vreselijke nieuws van Arthurs dood als de openbaring dat het werk van ambulanceverpleegkundige hem op het lijf was geschreven. Tot vanavond had hij het niet zeker geweten. Hij zocht nu al zo lang naar een beroep. Hij was barman geweest, paparazzo, entertainmentjournalist, vervolgens weer paparazzo, en daarna opnieuw barman, en dat waren nog maar de laatste tien jaar.

Frank woonde in een glazen toren aan de zuidelijke rand van de stad, met uitzicht op het meer. Jeevan verliet het park en bleef een tijdje op het trottoir staan wachten, waar hij op en neer sprong om warm te worden, stapte in een tram die als een schip uit het donker opdook en liet zijn voorhoofd tegen de ruit rusten, terwijl de tram door Carlton Street kroop in de richting waaruit hij was gekomen. De storm was nu bijna een whiteout, de tram reed stapvoets. Zijn handen deden pijn van het drukken op Arthurs onwillige hart. Het had iets droevigs, en hij herinnerde zich de foto’s die hij jaren geleden in Hollywood van Arthur had gemaakt. Hij dacht aan Kirsten Raymonde, fleurig in de schmink; de knielende cardioloog in zijn grijze pak; de lijnen op Arthur gezicht, zijn laatste woorden – ‘Het winterkoninkje...’ –, wat hem aan vogels deed denken, aan Frank met zijn verrekijker de paar keer dat ze samen vogels waren gaan kijken, Laura’s favoriete zomerjurk, blauw met een zwerm gele papegaaien, Laura, hoe moest het verder? Het was nog steeds mogelijk dat hij later naar huis zou gaan, of dat ze zo meteen zou bellen om haar excuses aan te bieden. Hij was nu bijna terug op de plek waar hij was begonnen: een paar straten verder naar het zuiden lag het theater er gesloten en donker bij. De tram stopte vlak voor Yonge Street, en hij zag dat er midden op de rails een auto was gestrand, die door drie mensen werd geduwd terwijl de banden over de sneeuw slipten. Zijn telefoon trilde weer in zijn zak, maar ditmaal was het Laura niet.

‘Hua,’ zei hij. Hij beschouwde Hua als zijn beste vriend, hoewel ze elkaar zelden zagen. Ze hadden na hun bachelor een paar jaar samen achter de bar gestaan, terwijl Hua zich voorbereidde op het toelatingsexamen voor de studie geneeskunde en Jeevan zich tevergeefs als bruidsfotograaf probeerde te vestigen, en daarna was Jeevan met een andere vriend naar Los Angeles gegaan om foto’s van acteurs te maken, terwijl Hua geneeskunde was gaan studeren. Tegenwoordig maakte Hua lange dagen in het Toronto General.

‘Heb je naar het nieuws gekeken?’ Hua’s stem had een vreemde, indringende klank.

‘Vanavond? Nee, ik had kaartjes voor het theater. Trouwens, je zult het niet geloven, maar ik–’

‘Wacht, luister, ik wil dat je me eerlijk antwoord geeft, denk je dat je weer een paniekaanval gaat krijgen als ik je iets heel, heel ergs vertel?’

‘Ik heb al drie jaar geen angstaanval gehad. Mijn arts heeft gezegd dat het iets tijdelijks was wat te maken had met stress, dat weet je.’

‘Oké, ben je op de hoogte van de Georgische Griep?’

‘Tuurlijk,’ zei Jeevan, ‘je weet dat ik het nieuws probeer te volgen.’ De dag ervoor waren er alarmerende berichten naar buiten gekomen over een nieuwe griep in de republiek Georgië, met tegenstrijdige informatie wat betreft het sterftecijfer en het aantal slachtoffers. Nadere gegevens ontbraken. De naam waar de verschillende media voor hadden geopteerd – de Georgische Griep – had Jeevan ontwapenend mooi gevonden.

‘Ik heb een patiënt op de intensive care,’ zei Hua. ‘Een zestienjarig meisje dat gisteravond uit Moskou is aangekomen en vanmorgen vroeg met griepsymptomen op de Eerste Hulp is binnengebracht.’ Pas nu hoorde Jeevan de uitputting in Hua’s stem. ‘Het ziet er niet goed uit voor haar. Hoe dan ook, halverwege de ochtend krijgen we nog twaalf patiënten binnen, allemaal met dezelfde symptomen, blijkt dat ze op dezelfde vlucht zaten. Ze zeggen allemaal dat ze in het vliegtuig ziek zijn geworden.’

‘Familie? Vrienden van de eerste patiënt?’

‘Geen enkele relatie. Ze zijn gewoon allemaal op dezelfde vlucht uit Moskou gestapt.’

‘De zestienjarige...?’

‘Ik denk niet dat ze het haalt. Dus we hebben deze eerste groep patiënten, de Moskou-passagiers. Vervolgens krijgen we vanmiddag een nieuwe patiënt. Dezelfde symptomen, maar de man in kwestie zat niet op de vlucht. Hij werkt gewoon op het vliegveld.’

‘Ik weet niet wat je daarmee–’

‘Een gatemedewerker,’ zei Hua. ‘Wat ik wil zeggen is dat zijn enige contact met de andere patiënten eruit bestond dat hij een van hen heeft uitgelegd waar de shuttlebus naar het hotel vertrok.’

‘O,’ zei Jeevan. ‘Dat klinkt niet best.’ De tram stond nog steeds vast achter de gestrande auto. ‘Dus vanavond zul je wel moeten overwerken?’

‘Herinner je je de SARS-epidemie nog?’ vroeg Hua. ‘En het gesprek dat we toen hadden?’

‘Ik herinner me dat ik je vanuit Los Angeles heb gebeld toen ik hoorde dat jouw ziekenhuis in quarantaine ging, maar ik weet niet meer wat ik toen heb gezegd.’

‘Je werd panisch. Ik moest je tot bedaren brengen.’

‘Oké, dat herinner ik me nog wel, ja. Maar kijk, dat was niet zomaar, het klonk toen best–’

‘Je zei dat ik je moest bellen als er ooit een echte epidemie mocht zijn.’

‘Dat weet ik nog, ja.’

‘We hebben sinds vanmorgen tweehonderd grieppatiënten opgenomen,’ zei Hua. ‘In de afgelopen drie uur honderdzestig. Vijftien ervan zijn gestorven. De Eerste Hulp ligt vol met nieuwe gevallen. Er staan bedden in de gangen. Het ministerie van Volksgezondheid staat op het punt om een mededeling uit te laten gaan.’ Hij klonk niet alleen vermoeid, besefte Jeevan. Hua was bang.

Jeevan trok aan het belkoord en liep naar de achteruitgang. Hij merkte dat hij de andere passagiers tersluiks bekeek. De vrouw met de boodschappen, de zakenman in pak die een spelletje op zijn telefoon speelde, het oudere echtpaar dat zachtjes in het Hindi zat te praten. Kwam er iemand van het vliegveld? Hij was zich bewust van iedereen die om hem heen ademhaalde.

‘Ik weet hoe paranoïde je kunt worden,’ zei Hua. ‘Geloof me, jij bent de laatste die ik zou bellen als ik zou denken dat het meeviel, maar–’ Jeevan sloeg met zijn handpalm tegen de ruit van de deur. Wie had de deur vóór hem aangeraakt? De bestuurder keek kwaad om, maar liet hem eruit. De deuren gingen suizend achter Jeevan dicht en hij stapte de storm in.

‘Maar je denkt dus niet dat het meevalt.’ Jeevan liep langs de gestrande auto, waarvan de wielen nog steeds tevergeefs over de sneeuw slipten. Yonge Street was vlakbij.

‘Ik weet zeker dat het niet meevalt. Luister, ik moet weer aan het werk.’

‘Hua, ben je al de hele dag met deze patiënten aan het werk?’

‘Met mij is alles goed, Jeevan, met mij komt alles goed. Ik moet ervandoor. Ik bel je later.’

Jeevan stopte de telefoon in zijn zak en liep verder door de sneeuw, sloeg links af Yonge Street in richting het meer en de toren waar zijn broer woonde. Is alles goed met je, waarde vriend Hua, of komt alles goed met je? Hij was totaal overstuur. De lichten van het Elgin and Winter Garden Theatre Centre waren vlakbij. Het theater was nu donker vanbinnen, en op de posters van Koning Lear die nog steeds aan de muur prijkten was te zien hoe Arthur, met bloemen in zijn haar en de dode Cordelia slap in zijn armen, opkeek naar een blauw licht. Jeevan bleef even naar de posters staan kijken. Hij liep langzaam verder, en dacht aan Hua’s vreemde telefoontje. Yonge Street lag er nagenoeg verlaten bij. Hij stopte in de portiek van een winkel die koffers verkocht om op adem te komen, kijkend naar een taxi die behoedzaam door de niet-geruimde straat kroop, en bij het zien van de sneeuw die in het schijnsel van zijn koplampen oplichtte was hij weer even terug in de geënsceneerde sneeuwstorm van het Elgin Theatre. Hij schudde zijn hoofd om het beeld van Arthurs lege, starende blik te verjagen en liep versuft van vermoeidheid verder door het schemerduister en het oranje licht onder de Gardiner Expressway richting de spiegelende zuidrand van Toronto.

De sneeuwstorm woedde heviger op Queens Quay, waar de wind van het meer vrij spel had. Jeevan was eindelijk bij Franks torenflat aangekomen, toen Hua opnieuw belde.

‘Ik zat net aan je te denken,’ zei Jeevan. ‘Is het echt–’

‘Luister,’ zei Hua, ‘je moet de stad uit.’

‘Wat? Vanavond? Wat is er aan de hand?’

‘Ik weet het niet, Jeevan. Dat is het korte antwoord. Ik weet niet wat er aan de hand is. Het is een griepvirus, zoveel is duidelijk, maar ik heb nog nooit zoiets gezien. Het is zo snel. Het lijkt zich gewoon zo razendsnel te verspreiden–’

‘Wordt het erger?’

‘De Eerste Hulp ligt vol,’ zei Hua, ‘wat een probleem is, aangezien de helft van het personeel op dit moment te ziek is om te werken.’

‘Zijn ze ziek geworden door de patiënten?’

In de hal van Franks torenflat bladerde de nachtportier in een krant, en achter hem hing een abstract schilderij in grijs en rood dat van boven werd verlicht: het totaalbeeld werd streperig weerkaatst door de gepolijste vloer.

‘Het virus heeft de snelste incubatietijd die ik ooit heb gezien. Ik kom net bij een patiënt vandaan die hier in het ziekenhuis als verpleeghulp werkt en vanmorgen dienst had toen de eerste patiënten binnenkwamen. Ze werd een paar uur na aanvang van haar dienst ziek, ging vroeg naar huis, haar vriend bracht haar twee uur geleden met de auto terug, en nu ligt ze aan de beademing. Als je hieraan wordt blootgesteld, dan ben je binnen een paar uur ziek.’

‘Denk je dat het zich buiten het ziekenhuis zal verspreiden...?’ Het kostte Jeevan moeite om helder te blijven denken.

‘Het is allang buiten het ziekenhuis. Het is een totale epidemie. Als het zich hier verspreidt, verspreidt het zich door de hele stad, en ik heb nog nooit zoiets gezien.’

‘Dus je zegt dat ik–’

‘Ik zeg dat je nu weg moet. En als je niet weg kunt, moet je op zijn minst proviand inslaan en binnen blijven. Ik moet nog wat telefoontjes plegen.’ Hij hing op. De nachtportier sloeg een pagina van de krant om. Als het Hua niet was geweest, maar iemand anders, zou Jeevan het niet hebben geloofd, maar hij kende niemand die zo goed was in understatements als hij. Als Hua zei dat er een epidemie was, dan was epidemie nog zwak uitgedrukt. Jeevan werd opeens overrompeld door de zekerheid dat dit het moment was, dat de ziekte die Hua beschreef de scheidslijn zou worden tussen een voor en een na, een streep die door zijn leven werd getrokken.

Jeevan besefte dat hem misschien nog maar weinig tijd restte. Hij liep van Franks gebouw langs het koffiehuis op de pier, voorbij het haventje vol ondergesneeuwde plezierboten naar de supermarkt aan de andere kant van de haven. Binnen bleef hij even bij de deur staan, met zijn ogen knipperend in het licht. Er zwierven maar een paar klanten tussen de schappen. Hij bedacht dat hij iemand moest bellen, maar wie? Hua was zijn enige goede vriend. Hij zou zijn broer over een paar minuten zien. Zijn ouders waren dood, en hij kon zich er niet toe zetten Laura te bellen. Hij zou wachten tot hij bij Frank was, besloot hij, hij zou bij aankomst het nieuws kijken, en dan zou hij de contacten op zijn telefoon langslopen en iedereen bellen die hij kende.

Boven de fotobalie stond een kleine televisie, waarop ondertiteld nieuws te zien was. Jeevan liep er onwillekeurig naartoe. Beelden van een verslaggever die naast het Toronto General in de sneeuw stond, terwijl er witte tekst langs haar hoofd scrolde. Het Toronto General en twee andere ziekenhuizen waren afgesloten van de buitenwereld. Het ministerie van Gezondheid bevestigde een uitbraak van de Georgische Griep. Ze konden nog geen cijfers bekendmaken, maar er waren slachtoffers gevallen en nadere informatie zou volgen. Er werd gesuggereerd dat Georgische en Russische woordvoerders weinig openheid hadden gegeven over de ernst van de crisis aldaar. Woordvoerders riepen iedereen op om de kalmte zo goed mogelijk te bewaren.

Jeevans kennis van de te treffen voorbereidingen bij een ramp was weliswaar uitsluitend gebaseerd op actiefilms, maar hij had wel aardig wat actiefilms gezien. Hij begon met water en laadde een van de bovenmaatse winkelwagens tot de nok toe vol met kratten en flessen. Op weg naar de kassa had hij even geaarzeld, duwend tegen de zware kar – draafde hij door? –, maar hij kon er nu niet meer onderuit had hij besloten, het was te laat om nog terug te krabbelen. De caissière trok een wenkbrauw op maar zei niets.

‘Ik sta voor de deur,’ zei Jeevan. ‘Ik breng de kar zo terug.’ De caissière knikte vermoeid. Ze was jong, ergens begin twintig, en ze had een donkere pony die ze steeds uit haar ogen streek. Hij werkte de onmogelijk zware kar naar buiten, half duwend, half glijdend door de sneeuw bij de uitgang. Er was een hellingbaan die op een parkachtig zitje van banken en bloembakken uit kwam. De kar versnelde op de helling, liep vast in diepe sneeuw en gleed op zijn kant in een bloembak.

Het was twintig over elf. De supermarkt ging over veertig minuten dicht. Hij stelde zich voor hoelang het zou duren om de kar naar Franks appartement te brengen, alles uit te laden, en hem vervolgens uitleg te moeten geven en tot vervelens toe te moeten verzekeren dat hij bij zijn volle verstand was, voordat hij terug naar de supermarkt kon voor meer voorraad. Zou het heel erg zijn als hij de kar hier even liet staan? Er was niemand op straat. Hij belde Hua terwijl hij terug de winkel in liep.

‘Wat gebeurt er nu?’ Jeevan ging vlug de winkel door terwijl Hua tegen hem praatte. Nog een krat water – Jeevan had het idee dat een mens daar nooit genoeg van kan hebben – gevolgd door kilo’s conserven, alle tonijn en bonen en soep in het schap, pasta, alles wat waarschijnlijk een tijd goed zou blijven. Het ziekenhuis lag vol grieppatiënten en in de andere ziekenhuizen in de stad was de situatie hetzelfde. De ambulancedienst kon het niet aan. Zevenendertig patiënten waren overleden, onder wie alle patiënten van de vlucht uit Moskou en twee verplegers op de Eerste Hulp die dienst hadden gehad toen de eerste patiënten binnenkwamen. Jeevan stond weer bij de kassa, de caissière scande zijn blikken en verpakkingen. Hua zei dat hij zijn vrouw had gebeld en tegen haar had gezegd dat zij nog diezelfde avond met de kinderen de stad uit moest, maar niet met het vliegtuig. Het gedeelte van de avond dat zich in het Elgin Theatre had afgespeeld, leek al bijna een ander leven. De caissière deed alles erg traag. Jeevan gaf haar een creditcard, die ze nauwkeurig bekeek, ondanks dat ze hem een minuut of vijf geleden ook al had gezien.

‘Haal Laura en je broer op,’ zei Hua, ‘je moet vanavond nog de stad uit.’

‘Ik kan vanavond niet de stad uit, niet met mijn broer. Ik kan op dit tijdstip geen rolstoelbus huren.’

Als antwoord kreeg hij slechts een gedempt geluid. Hua hoestte.

‘Ben je ziek?’ Jeevan duwde de kar richting de deur.

‘Dag Jeevan.’ Hua verbrak de verbinding en Jeevan stond alleen in de sneeuw. Hij voelde zich bezeten. De volgende lading bestond uit toiletpapier. De lading daarna uit nog meer conserven, plus diepvriesvlees en aspirine, vuilniszakken, bleek, isolatietape.

‘Ik werk voor een liefdadigheidsinstelling,’ zei hij bij de derde of vierde lading tegen het meisje achter de kassa, maar ze schonk hem weinig aandacht. Ze keek steeds op naar de kleine televisie boven de fotobalie, terwijl ze zijn artikelen op de automatische piloot scande. Jeevan belde Laura tijdens zijn zesde tocht door de winkel, maar hij kreeg haar voicemail.

‘Laura,’ begon hij. ‘Laura.’ Hij bedacht dat het beter was als hij haar persoonlijk sprak, en het was al bijna tien voor twaalf, hij had hier geen tijd voor. Terwijl hij nog een kar met eten vollaadde, zich haastend door deze naar brood en bloem geurende wereld, deze nagenoeg verdwenen plek, dacht hij aan Frank in zijn appartement op de eenentwintigste verdieping, hoog in de sneeuwstorm met zijn slapeloosheid en zijn boekproject, zijn New York Times van een dag oud en zijn Beethoven. Jeevan moest en zou hem bereiken. Hij besloot Laura later te bellen, veranderde van gedachten en belde de vaste lijn, terwijl hij bij de kassa stond en oogcontact met de caissière probeerde te vermijden.

‘Jeevan, waar ben je?’ Het klonk enigszins beschuldigend. Hij gaf zijn creditcard.

‘Zit je naar het nieuws te kijken?’

‘Moet dat dan?’

‘Er heerst een griepepidemie, Laura. Het is menens.’

‘Dat gedoe daar bij Rusland? Dat wist ik, ja.’

‘Nu is het hier. Het is erger dan iedereen dacht. Ik heb Hua net gesproken. Je moet de stad uit.’ Hij keek op en zag nog net hoe de caissière hem aankeek.

‘Ik moet wat? Waar ben je, Jeevan?’ Hij zette zijn handtekening op de bon, liep moeizaam met de kar naar de uitgang, waar de orde van de winkel eindigde en de waanzin van de storm begon. Het viel niet mee de kar met één hand te besturen. Op de vijf karren die her en der tussen de banken en bloembakken geparkeerd stonden lag inmiddels een laagje sneeuw.

‘Zet gewoon het nieuws aan, Laura.’

‘Je weet dat ik liever niet naar het nieuws kijk voordat ik naar bed ga. Heb je weer een paniekaanval?’

‘Wat? Nee. Ik ga naar mijn broer om te kijken of alles goed met hem gaat.’

‘Waarom zou het niet goed met hem gaan?’

‘Je luistert niet eens. Je luistert nooit naar me.’ Jeevan wist dat het onbenullig was om zoiets aan de vooravond van een grieppandemie te zeggen, maar hij kon het niet laten. Hij plantte de kar tegen de andere aan en repte zich weer de winkel in. ‘Niet te geloven dat je me in het theater hebt achtergelaten,’ zei hij. ‘Je hebt me achtergelaten in het theater, terwijl ik een dode acteur zat te reanimeren.’

‘Jeevan, ik wil weten waar je bent.’

‘Ik ben in de supermarkt.’ Het was vijf voor twaalf. De laatste lading bestond uitsluitend uit ‘luxegoederen’: groente, fruit, netten sinaasappels en citroenen, thee, koffie, crackers, zout, houdbare cakes. ‘Luister, Laura, ik heb geen zin om hierover te discussiëren. Deze griep is menens, en het gaat snel.’

‘Wat gaat snel?’

‘Deze griep, Laura. Die is heel snel. Dat weet ik van Hua. Hij verspreidt zich razendsnel. Ik denk dat je de stad uit moet.’ Op het laatste moment deed hij er nog een boeket narcissen bij.

‘Wat? Jeevan–’

‘Het ene moment ben je gezond genoeg om een vliegtuig te pakken,’ zei hij, ‘en een dag later ben je dood. Ik ga bij mijn broer logeren. Ik denk dat je nu je spullen moet pakken en naar je moeder moet gaan voordat iedereen het weet en de wegen verstopt raken.’

‘Jeevan, ik maak me zorgen. Ik vind je paranoïde klinken. Het spijt me dat ik je in het theater heb achtergelaten, ik had gewoon zo’n hoofdpijn en ik–’

‘Zet alsjeblieft het nieuws aan,’ zei hij. ‘Of lees het online of zo.’

‘Jeevan, zeg me alsjeblieft waar je bent, dan zal ik–’

‘Doe gewoon wat ik zeg, Laura, alsjeblieft,’ zei hij, en hij hing op, omdat hij nu voor de laatste keer bij de kassa stond en het moment om met Laura te praten voorbij was. Hij moest zijn uiterste best doen om niet aan Hua te denken.

‘We gaan zo sluiten,’ zei de caissière.

‘Dit is mijn laatste karretje,’ zei hij. ‘Je zult wel denken dat ik gek ben.’

‘Ik heb erger meegemaakt.’ Hij had haar bang gemaakt, besefte hij. Ze had een paar van zijn telefoongesprekken opgevangen, en het nieuws op de televisie was verontrustend.

‘Ach, ik probeer me gewoon voor te bereiden.’

‘Waarop?’

‘Je weet maar nooit wanneer er iets rampzaligs gebeurt,’ zei Jeevan.

‘Dat?’ Ze gebaarde naar de televisie. ‘Het is net als bij SARS,’ zei ze. ‘Ze maakten er een enorme heisa van, maar het was in een vloek en een zucht voorbij.’ Ze klonk niet helemaal overtuigd.

‘Dit is iets anders dan SARS. Je moet de stad uit.’ Hij wilde alleen maar eerlijk tegen haar zijn, misschien om haar op een of andere manier te helpen, maar hij zag meteen dat hij zich vergist had. Ze was bang, maar ze dacht ook dat hij niet goed bij zijn hoofd was. Ze keek hem strak aan terwijl ze de laatste paar artikelen scande, en een ogenblik later stond hij weer buiten in de sneeuw, waarop een jongen met een sikje van de groente- en fruitafdeling de deuren achter hem sloot. Daar stond hij dan, met zeven reusachtige winkelwagens die hij door de sneeuw naar het appartement van zijn broer moest brengen, nat van het zweet en tegelijkertijd rillend van de kou, bang en in zijn ogen dwaas en enigszins idioot, met Hua constant in zijn achterhoofd.

Het kostte hem bijna een uur om de winkelwagens een voor een door de sneeuw te duwen, ze in Franks torenflat de hal door te rijden, en ze vervolgens in de goederenlift te manoeuvreren – een ongeplande verhuizing waar hij de nachtportier voor moest omkopen – om ze ten slotte groepsgewijs naar de eenentwintigste verdieping te brengen. ‘Ik ben een prepper,’ legde Jeevan uit.

‘Die komen we hier niet vaak tegen,’ zei de portier.

‘Daarom is dit ook zo’n goede plek voor ons,’ zei Jeevan, ietwat buiten zichzelf.

‘Een goede plek voor wie?’

‘Voor preppers.’

‘Aha,’ zei de portier.

Zestig dollar verder stond Jeevan alleen voor de deur van zijn broer, met naast hem in de gang een rij winkelwagens. Misschien had hij van tevoren vanuit de supermarkt moeten bellen. Het was één uur ’s nachts op een donderdag, en op de gang was het doodstil en bleven de deuren gesloten.

‘Jeevan,’ zei Frank, toen hij de deur opendeed. ‘Wat een aangename verrassing.’

‘Ik...’ Jeevan wist niet wat hij moest zeggen, dus hij deed een stap naar achteren en gebaarde zwakjes naar de winkelwagens. Frank manoeuvreerde zijn rolstoel naar voren en tuurde de gang in.

‘Ik zie dat je boodschappen hebt gedaan,’ zei Frank.

4

Het Elgin and Winter Garden Theatre Centre was inmiddels verlaten, op een beveiliger na, die een spelletje Tetris op zijn telefoon deed, en de uitvoerend producent, die had besloten om het akelige telefoontje boven vanuit een kantoor te plegen. Hij was verrast toen Arthurs advocaat de telefoon opnam, want het was tenslotte al één uur, hoewel de advocaat natuurlijk in Los Angeles zat. Werkten advocaten in het entertainmentrecht normaal gesproken tot na tienen? De producent veronderstelde dat er in hun tak van het juristenvak extreem veel concurrentie was. Hij bracht het bericht van Arthurs overlijden over en vertrok.

De advocaat, die zijn hele leven al een workaholic was en na enige oefening kon leven op hazenslaapjes van twintig minuten, besteedde twee uur aan het doornemen van Arthur Leanders testament en vervolgens al zijn e-mails. Hij had wat vragen. Er waren nog een paar losse eindjes. Hij belde Arthurs beste vriend, die hij ooit bij een pijnlijk etentje in Hollywood had ontmoet. Na een aantal telefoongesprekken waarvan de toon steeds onaangenamer was geworden, begon Arthurs beste vriend de volgende ochtend met het bellen van Arthurs ex-vrouwen.

5

Miranda bevond zich aan de zuidkust van Maleisië toen ze het telefoontje kreeg. Ze werkte als uitvoerend manager bij een scheepvaartmaatschappij en was voor een week uitgezonden om, in de woorden van haar baas, poolshoogte te nemen op de werkvloer.

‘Op de werkvloer?’ had ze gevraagd.

Leon had geglimlacht. Zijn kantoor zat naast dat van haar en had hetzelfde uitzicht op Central Park. Ze werkten al heel lang samen, meer dan tien jaar, en samen hadden ze twee reorganisaties en een verhuizing van Toronto naar New York meegemaakt. Ze waren niet echt bevriend, althans ze zagen elkaar niet buiten kantoor, maar ze beschouwde Leon als een welwillende bondgenoot. ‘Je hebt gelijk, dat was een beetje een vreemde woordkeus,’ had hij gezegd. ‘Aan boord, bedoel ik.’

Dat jaar lag twaalf procent van ’s werelds vrachtvloot voor de kust van Maleisië voor anker: de containerschepen waren stilgelegd als gevolg van een economische neergang. Overdag lagen de enorme boten als wazige, grijsbruine gedaantes langs de nevelige rand van de hemel. Per schip liep een uitgedunde crew van twee tot zes man door de lege ruimtes en gangen, vergezeld door de echo van hun voetstappen.

‘Het is eenzaam,’ zei een van de mannen tegen Miranda toen ze samen met een tolk en een lokale crewbaas in een bedrijfshelikopter op een dek landde. Het bedrijf had hier een stuk of tien schepen voor anker liggen.

‘Het is niet de bedoeling dat ze daar gaan zitten luieren,’ had Leon gezegd. ‘De lokale crewbaas is een beste kerel, maar ze moeten weten dat we erbovenop zitten. Terecht of niet, ik blijf een armada van drijvende feestjes voor me zien.’

Maar de mannen waren ernstig en gereserveerd en bang voor piraten. Ze sprak een man die al drie maanden geen voet aan wal had gezet.

Die avond op het strand onder haar hotel werd Miranda overspoeld door een onverklaarbare eenzaamheid. Ze had gedacht dat ze alles wist wat er over dit restje vloot te weten viel, maar de schoonheid ervan overviel haar. De schepen waren verlicht om botsingen in het donker te voorkomen, en ze voelde zich gestrand bij het zien van de felle gloed aan de horizon, zo mysterieus en zo ongelooflijk ver weg, een koninkrijk uit een sprookje. Ze had met haar telefoon in de hand gestaan, omdat ze een telefoontje van een vriend verwachtte, maar toen de telefoon begon te trillen, herkende ze het nummer niet dat op het scherm verscheen.

‘Hallo?’ Vlakbij voerde een koppel een gesprek in het Spaans. Ze was sinds een aantal maanden bezig de taal te leren, en ze begreep elk derde of vierde woord.

‘Miranda Carroll?’ Een mannenstem, die haar bijna vertrouwd en erg Brits in de oren klonk.

‘Ja, met wie spreek ik?’

‘Je zult het je vast niet meer herinneren, maar we hebben elkaar een aantal jaar geleden kort ontmoet op een feestje in Cannes. Clark Thompson. Een vriend van Arthur.’

‘We hebben elkaar daarna opnieuw ontmoet,’ zei ze. ‘Bij een etentje in Los Angeles.’

‘Ja,’ zei hij. ‘Ja, natuurlijk, hoe kon ik dat vergeten...’ Natuurlijk was hij het niet vergeten, besefte ze. Clark pakte het tactvol aan. Hij schraapte zijn keel. ‘Miranda,’ zei hij, ‘ik vrees dat ik slecht nieuws heb. Misschien moet je even gaan zitten.’

Ze bleef staan. ‘Zeg het maar,’ zei ze.

‘Miranda, Arthur is gisteravond overleden aan een hartaanval.’ De lichten boven zee werden wazig en veranderden in een snoer van elkaar overlappende aureolen. ‘Het spijt me enorm. Ik wilde niet dat je het via het nieuws zou vernemen.’

‘Maar ik heb hem pas nog gezien,’ hoorde ze zichzelf zeggen. ‘Ik was twee weken geleden nog in Toronto.’

‘Het is nauwelijks te bevatten.’ Hij schraapte zijn keel opnieuw. ‘Het is een schok, het is... Ik ken hem sinds mijn achttiende. Ik hou het zelf ook niet voor mogelijk.’

‘Alsjeblieft,’ zei ze, ‘kun je me nog iets meer vertellen?’

‘Hij is zowaar, tja, ik hoop dat je het niet respectloos zult vinden als ik zeg dat hij dit misschien wel toepasselijk had gevonden, maar hij is zowaar in het harnas gestorven. Naar het schijnt heeft hij in het vierde bedrijf van Koning Lear een zware hartaanval gekregen.’

‘Hij stortte gewoon in...?’

‘Naar het schijnt waren er twee artsen in de zaal, ze zijn op het toneel geklommen toen ze beseften wat er gebeurde, en hebben geprobeerd hem te redden, maar het mocht niet baten. Hij werd bij aankomst in het ziekenhuis dood verklaard.’

Dus zo eindigt het, dacht ze, toen het telefoongesprek voorbij was, en ze putte troost uit de banaliteit ervan. Je wordt gebeld in het buitenland, en dan blijkt de man met wie je ooit had gedacht oud te worden zomaar te zijn heengegaan.

Het gesprek in het Spaans was nog steeds gaande in de nabije duisternis. De schepen schitterden nog steeds aan de horizon; het was nog steeds windstil. In New York was het ochtend. Ze stelde zich voor hoe Clark in zijn kantoor in Manhattan de hoorn neerlegde. Dit speelde zich af tijdens de laatste maand van het tijdperk waarin je door op een paar knopjes van je telefoon te drukken kon praten met iemand aan de andere kant van de aardbol.

6

Een onvolledige lijst:

Niet meer duiken in zwembaden met chloorwater dat van onderen groen verlicht wordt. Geen honkbalwedstrijden meer die onder schijnwerpers uitgespeeld worden. Geen verandalampen meer waar op zomeravonden motten omheen fladderen. Geen treinen meer die dankzij de verbluffende kracht van de derde-stroomrail onder steden door rijden. Geen steden meer. Geen films meer, hoogstens heel af en toe met een generator die de dialoog grotendeels overstemde, en dan alleen maar aan het begin totdat de brandstof voor de generatoren opraakte, omdat benzine na een jaar of twee, drie verschaalt. Kerosine is langer houdbaar, maar daar was moeilijk aan te komen.

Geen schermen meer die in het schemerdonker oplichten wanneer mensen hun telefoon boven het publiek uit steken om foto’s van een concert te maken. Geen podia meer die belicht worden door snoepkleurige halogeenlampen, geen elektronica meer, geen punk, geen elektrische gitaren.

Geen geneesmiddelen meer. Geen zekerheid meer dat je een schram op je hand overleeft, een snee in je vinger bij het snijden van groente voor het avondeten, een hondenbeet.

Geen vliegreizen meer. Geen steden meer waarvan je door het raampje van een vliegtuig een glimp opvangt, stipjes glinsterend licht; niet meer omlaag kijken van tien kilometer hoogte, terwijl je je de levens voorstelt die op dat moment door die lichten beschenen worden. Geen vliegtuigen meer, geen verzoeken meer of u het tafeltje wilt inklappen – maar nee, dat was niet waar, er waren hier en daar nog vliegtuigen. Ze stonden stil op landingsbanen en in hangars. Ze verzamelden sneeuw op hun vleugels. In de koude maanden waren ze ideaal voor het bewaren van voedsel. In de zomer werden de toestellen in de buurt van boomgaarden vol gezet met plateaus met fruit dat in de warmte droogde. Tieners glipten er naar binnen om te vrijen. Ze waren bedekt met patronen en strepen van roest.

Geen landen meer, geen grenscontroles meer.

Geen brandweer meer, geen politie meer. Geen wegenonderhoud of vuilophaal meer. Geen ruimtevaartuigen meer die opstijgen van Cape Canaveral, van het Baikonur Cosmodrome, van Vandenburg, Plesetsk, Tanegashima, en die zich een weg door de atmosfeer branden, de ruimte in.

Geen internet meer. Geen social media meer, niet meer scrollen door litanieën van dromen en gespannen verwachtingen en foto’s van lunches, kreten om hulp en uitingen van tevredenheid en relatiestatus-updates met icoontjes van hele of gebroken hartjes, plannen om elkaar in de toekomst te zien, smeekbedes, klachten, verlangens, kiekjes van baby’s die voor Halloween verkleed zijn als beer of paprika. Geen levens van anderen meer om je in te verdiepen of commentaar op te geven, waardoor je je iets minder alleen voelt in de kamer. Geen avatars meer.

2.
Een Midzomernachtdroom

7

Twintig jaar na het einde van de luchtvaart trokken de woonwagens van het Reizende Symfonieorkest langzaam voort onder een withete hemel. Het was eind juli, en de vijfentwintig jaar oude thermometer die aan de achterzijde van de voorste woonwagen was bevestigd, gaf 106 graden Fahrenheit, 41 graden Celsius aan. Ze bevonden zich vlak bij Lake Michigan, maar ze zagen het nog niet liggen. Bomen verdrongen zich langs de kant van de weg en barstten door scheuren in het wegdek, waar jonge boompjes onder de woonwagens doorbogen en zachte blaadjes langs de benen van de paarden en het Symfonieorkest streken. De hittegolf hield al een meedogenloze week aan.

De meesten van hen waren te voet om de paarden te ontzien, die ze vaker in de schaduw moesten laten uitrusten dan hun lief was. Het Symfonieorkest kende dit gebied niet goed en wilde het achter zich laten, maar van snelheid kon in deze hitte geen sprake zijn. Ze liepen langzaam met hun wapens in de aanslag, terwijl de acteurs hun tekst herhaalden, de muzikanten de acteurs probeerden te negeren en verkenners de weg voor en achter hen in de gaten hielden. ‘Het is geen slechte oefening,’ had de regisseur eerder die dag gezegd. Gil was tweeënzeventig en zat tegenwoordig achter in de tweede woonwagen: zijn benen waren niet meer wat ze geweest waren. ‘Als je je tekst in verdacht gebied kunt onthouden, red je het op het toneel ook wel.’

‘Lear komt op,’ zei Kirsten. Twintig jaar eerder, in een leven dat ze zich amper kon herinneren, had ze een rolletje zonder tekst gespeeld in een kortlopende productie van Koning Lear in Toronto. Nu liep ze op sandalen, waarvan de zolen uit een autoband gesneden waren, en zaten er drie messen in haar gordel. In haar hand had ze een paperbackuitgave van het stuk, waarin de toneelaanwijzingen geel gemarkeerd waren. ‘Fantastisch,’ vervolgde ze, ‘met veldgebloemte getooid.’

‘Doch wie komt daar?’ zei de man die de rol van Edgar instudeerde. Zijn naam was August, en hij was pas met acteren begonnen. August was de tweede viool en in het geheim dichter, wat erop neerkwam dat niemand behalve Kirsten en de zevende gitaar wist dat hij gedichten schreef. ‘Wie meester van zijn zinnen is... wie meester van zijn zinnen is... tekst?’

‘Siert zich nimmer zo op,’ zei Kirsten.

‘Merci. Wie meester van zijn zinnen is, siert zich nimmer zo op.’