Zonsopgangen boven zee vertelt over een veertigjarige man en zijn jonge geliefde Aurora, met wie hij vast komt te zitten in een lift. De roman is een minutieuze beschrijving van obsessionele angsten over vergankelijkheid, seks en dood.

Jeroen Brouwers

Zonsopgangen boven zee

Uitgeverij Atlas Contact
Amsterdam Antwerpen

© 1990, 2015 Jeroen Brouwers

Omslagontwerp Roald Triebels

Omslagbeeld Untitled, Rothko, Mark (Hollandse Hoogte/ Bridgeman Art Library)

Foto auteur Hanneke van Slooten

E-book Elgraphic bv, Vlaardingen

ISBN 978 90 254 4544 7

NUR 301

www.atlascontact.nl

www.jeroenbrouwers.be

Dit e-book werd gemaakt op basis van de negende druk, 2015, ISBN 978 90 254 4498 3

Inhoud

Dit is de poort

Een boom vol kobolden  

Witte kerst  

De versierder versierd  

Zie mij tuimelen  

Ik mag geen naam hebben  

Stilstand  

Maximum draagvermogen  

Over de lasso van de dood  

Omdat ik uw straffen heb verdiend  

Een visioen  

Het orgeltje van het versieren

Vrouwe Dood  

Het eerste wat je dacht  

Triangeltjes en belletjes  

In water geschreven  

Opeens  

Een beetje schijndood  

Vragen als deze  

De grote sterfte

Die onkuisheid, mijn zoon  

Getrouwd geweest  

Jonas in de walvis  

Rust maar  

Het lied van de veerpont

Het liefdesmuseum  

Wit papier  

Goedenacht, requiescat  

Dit is het voorspel  

Geroep uit het niethier  

De schaamte  

Het libellesperma

Buitentijds  

Een spiegellabyrint  

Het definitief verzinken  

Mijn vlerkjes van geduld  

Verlangen  

Laat mij je bekijken  

Deze vragen  

De solidariteit

Het tikken van een verre klok  

Zal ik je doden?  

Zonder solemnele gedachten  

Al bezat ik honderd tongen  

De getuigenis van de sibille  

Roerloos aan zee

Zijn wij niet geliefden?  

A game of skill  

Kom je nu ook boven?  

Woorden-tooi tooi-tijd  

Dit visioen  

Een ogenblikje sterven  

Het vervloeien  

In feestelijke kerstdos  

Verlossing  

Over de auteur

Dit is de poort

Een boom vol kobolden

Deze Aurora zet de hengseltas vol alcohol en eterij, overvloedig voldoende voor de nachten en dagen die nu volgen, op het trottoir tussen haar laarsjes. Ze heeft beide handen nodig om de bekraste en gebladderde voordeur van het slot te krijgen en vervolgens het gewicht van haar hele lichaam om hem open te stoten. Lachend kijkt ze naar me om. Ik maak een geheugenfoto van haar, om later, wanneer ik maar wil, als ik misschien aan haar terugdenk–– Ze zegt iets, of roept iets, dat ik niet versta. Ademwolkjes voor haar gezicht. Haar sleutelbos verdwijnt in een zak van het jakje van smoezelig geworden schapenbont dat ze draagt.

Ik kom achter het stuur vandaan, – in mijn linkerarm de papieren zak met nog meer proviand, de weekendbladen, de mij met hun naalden in het gezicht priemende takken sparrengroen, de spuitbus kunstsneeuw, de in vrolijk papier gewikkelde doos met de kleinst mogelijke glazen kerstboomballetjes.

Heb ik haar horloge bij me? Of ik niet vergeten ben het van het handschoenenvakje te nemen en bij me te stoppen. Dat vraagt ze. Ik vermoed dat ze dat vraagt.

Ik zie het horloge in de auto tegen de voorruit liggen, maar autoportier al met sleutel op slot en sleutelbos al gedachteloos, per ongeluk, in de papieren zak laten vallen.

Ik sta te trillen van moeheid. Schrijnende pijn aan mijn rechterscheen.

Er valt een speldenfijne nattigheid die het midden houdt tussen regen en sneeuw. Ik ben op een leeftijd gekomen dat ik wel een hoed zou kunnen gaan dragen. Mijn kruin verkilt, ik word oud, ik ben oud.

Boven het einde van de straat hangt een helikopter, waarin ik de blauw geüniformeerde heren zie zitten, hun camera’s en verrekijkers op mij gericht. Niets blijft onbespied. Het gonzen van de machine vult mijn hoofd.

Krijg voorlopig de kolere maar stomme kip.

Ademwolkjes voor mijn gezicht als ik zeg: Straks maar, morgen maar. Ik zeg dit op vriendelijke toon, ik wil niet onaardig zijn.

Een beetje hinkend, het is of er bij iedere stap die ik doe een elektrische stroomstoot door mijn rechterbeen wordt gejaagd, ga ik achter haar aan het uitgewoonde gebouw in.

Waarom, waarom?

Haar laarsjes. Klak klak. De pijpen van de haar strak om het vlees zittende jeans en waarin als ze loopt haar billen zo bewegen dat ze de lijn van een liggende acht beschrijven, verdwijnen in de laarsjes. Die laarsjes moeten eerst uit, dan pas kan de jeans uit.

Veel te moe.

Grote happen lucht naar binnen en doorslikken, hetgeen, binnensmonds gehouden, geboer veroorzaakt.

Ik moet me met mijn schouder tegen de binnenkant van de voordeur laten vallen om hem, met een klap, waarvan ergens in het gebouw een hond aanslaat, weer dicht te krijgen.

Maken dat ik wegkom? Ja, ik zal maken dat ik wegkom, dadelijk, zometeen. Ik zal proberen om het zo elegant mogelijk te doen.

In de papieren zak hoor ik mijn sleutelbos nog dieper tussen de pakjes wegzakken.

De twee aan de binnenkant van de deur, tezamen met een takje hulst opgehangen kerstballen, stoten, zo heftig dat breken dreigt, beurtelings tegen elkaar en de deur. De afdrukken van mijn vingertoppen blijven op de versiersels achter als ik ze heb stilgehangen. Het kerstrood is hier en daar van de ballen afgeschilferd, – op die plaatsen is een onderliggend, zwart bespikkeld zilver zichtbaar. Het zilveren, zwart bespikkelde waterhoofd dat ik heb is een met emmers kerstrood volgegoten, nog net niet aan flarden spattend condoom: – zo geven de kerstballen het weer.

Staat er Welkom op de mat? Er ligt geen mat.

In de opgesierde naaldboom in het midden van de hal, tussen voordeur en liftdeur, zenden toortsvormige, rode en witte lampjes lichtseinen uit. Gloeien de rode lampjes aan, gaan de witte uit; als de witte aangaan, doven de rode, – de opeenvolging vindt in secondefracties plaats. In halvloer en -muren weerspiegelt dit lichtgewemel zich als brandgeflakker.

Deze Aurora zegt: Kom je, Baloe?

Huis in, huis uit. Binnensmonds boeren gaat over in neuriën van weerzin. Wat neurie ik? Voor me uit stapt ze naar de liftdeur. Haar achterwerk. De onderkant van het schapenbonten jakje tikt ertegen bij iedere wiegeling ervan. Ook in het leer van de laarsjes en in het chroom van de veterhaakjes beweegt het licht. Kom ik? Het is nog mogelijk, nee te zeggen. Neen, dank u juffrouwtje, ik vond het erg genoeglijk, maar nu moet ik toch echt–– dank u, dank u–– Boven het hoofdeinde van haar bed heeft ze, zegt ze, naast elkaar en boven elkaar, waaiervormig, rijen gekleurde foto’s en ansichtkaarten van zonnetaferelen boven zee, – zonsopgangen zegt ze. Nog vier, vijf minuten en ik lig er op mijn rug naar op te kijken, geen tijd om eerst de boodschappen uit te pakken. Als we de trap nemen, in plaats van de lift, duurt het wat langer. Ze woont vier hoog. Het voorspel begint in de lift, voor zover ze er niet in de auto al aan is begonnen.

Auto.

Ik zit in mijn auto, maar kan ermee voor- noch achteruit. Ik heb mezelf op een driebaanssnelweg, waarop de rijen auto’s vijfdik naast elkaar staan, in een tunnel klem gereden. Auto verlaten is niet mogelijk, andere auto’s staan er zo dicht omheen dat ik geen van de portieren ver genoeg open zou krijgen om er te kunnen uitstappen. Uitzicht geen, tenzij op mij aanstarende, mij beloerende gezichten achter de ruiten van de mij omringende auto’s, brillen, bewegende monden waaruit ik de laster over mij zie wegstromen als etter. Ruimte geen. Lucht raakt op, tunnel is gevuld met moordgas dat door kieren en gaten de auto binnendringt. Ik zit vloeibaar te worden van het zweten. Ik ben bezig met stikken. De hand van deze Aurora is aan het voorspel tot het voorspel begonnen. Tjilp tjilp. Dood, ik wil best dood. Omhels mij maar. Desgewenst zal ik er verzen bij opzeggen, of er een lied bij zingen, waarbij ik mezelf begeleid op de gong. Het lied van de walging, het lied van de raaf op de galg. In angstvlagen begin ik ook andere gezichten te zien: er is een fotoalbum in mijn hoofd en daarin wordt blad na blad omgeslagen, – ook deze gezichten staren mij aan, bij ieder gezicht hoort een verhaal. Wie zal ik deze verhalen vertellen, wie zal ik mijn leven vertellen. Bevrijd mij toch, ik ben in wroegingen gekooid. Ik zit in een blikken ei, waarin ik niet leef en niet dood ben.

Bij iedere stap die ik doe, zwiepen de uit de papieren zak tevoorschijn stekende takken sparrengroen me in het gezicht. Ik kan mijn hoofd maar in één stand blijven houden, – naast de kerstboom kijken is niet mogelijk: het waterhoofd dat ik heb wordt getorst door een varkensblaas vol rode pap. Grote en kleine ballen. Ballen in druppelvorm. Ovale ballen. Ballen met een kringspier. Met schubben. Met zweren. Met syfilitische pokken. Met wratten. Deze bal heet onrust. Deze bal heet afkeer. Deze bal heet bestendige spijt. Deze bal heet het nietbestaan. Deze bal heet de grafbruiloft. Deze bal heet het verdwenen verlangen. Deze bal heet de vergieting van het haatzaad. In iedere bal zie ik mezelf, ik ben een boom vol kobolden. Door waanzinnig lichtgespetter beweeg ik mij half strompelend naar de liftdeur, in de verf waarvan met scherpe voorwerpen vele malen een met een verticale streep doorsneden ei is gekrast.

Wat ik in mijn leven nog nooit heb gedaan: deze tekening maken en er dan kut onder schrijven; deze tekening krassen op een muur of deur.

Witte kerst

Vrouwe Aurora drukt op de liftknop.

Ze zet de hengseltas tussen haar laarsjes.

Boven de liftdeur begint, in hetzelfde ritme als de kerstboomlampjes en in hetzelfde rood als de rode kerstboomlampjes, een neerwaarts wijzende pijl te knipperen. In die pijl verspringen de etagenummers. De lift is van de zesde op weg naar de vijfde verdieping.

Ik overweeg, deze Aurora de papieren zak in haar armen te drukken, of hem voor haar op de vloer te zetten en zo bedaard mogelijk weg te lopen, hal door, deur uit, auto in, weg. Kalm blijven bij het opendwingen van de voordeur. Zeg ik er nog iets bij? Er komt niets in me op om er bij te zeggen, al zou het wel iets aardigs mogen zijn. Wat deze Aurora nog zegt of roept, zal ik niet horen. Zoals de kerstballen mij weerspiegelen, zal ik niet zien. Zal ik nog naar haar zwaaien, of zal ik niet naar haar zwaaien? Hoewel: ‘weg’, – waarheen dan? Waar zou ik heen moeten waar zij mij niet zou weten te vinden? Bovendien zit mijn autosleutel in de papieren zak.

Zullen we maar niet liever over de trap naar boven? Dat vraag ik.

Vierhoog over de trap met al die boodschappen, haar niet gezien.

Het kerstboomgeflakker kleurt haar gezicht om beurten rood en wit. Kerstrood-gipswit. Bloedrood-lijkbleek. In het vernis van de laarsjes lijkt de licht- en kleurwisseling net iets trager dan in werkelijkheid te verlopen, – het rood blijft erin nagloeien als het wit al is aangesprongen en dit is er nog als sterretjes in zichtbaar als het rood alweer opvlamt.

De lift is van de vijfde op weg naar de vierde verdieping. Van de vierde verdieping op weg naar de derde. Intussen gaat er tijd voorbij. Dit is een erg trage lift. Achter de liftdeur klinkt gonzen. Het vult mijn hoofd.

Dan maar met de papieren zak hiervandaan? Wat deze Aurora nog zegt of roept, beantwoord ik met: Ik ga toch je horloge nog maar even halen. Eenmaal buiten, de zak op het trottoir ondersteboven gekeerd en sleutelbos tussen de spullen vandaan gevist. Auto in. Waarheen dan? Hierheen, daarheen. Waar hoor ik? Hier niet, daar niet. Vele huizen in en uit, maar nergens thuis. Vrouwen vantzelfde, maar liefde, of ten naaste bij iets soortgelijks, is het nooit.

Ik heb geen zin in leven.

Eenzaamheid: – niet, dat er niemand is die zegt van mij te houden, maar wel, dat er niemand is van wie ik houd.

Dit kras ik in iedere vrouw die zich voor mij opent. Huis na huis is een doodkist, vrouw na vrouw die zich voor mij opent is een grafkuil.

Voor de poort genaamd dit is de poort.

In de pijl verschijnt de 2. Daarna de l. Daarna de B: – van Baloe, van beneden, van begane grond.

Aurora bukt zich, omsluit de hengsels van de tas met haar handen. In deze houding kijkt ze naar mij, mij in het gezicht met haar ijsblauwe ogen, tuit haar lippen tot een slurfje, knipoogt, met het ene oog, met het andere oog, steekt het puntje van haar tong naar me uit. Ach––

De liftdeur schuift knarserig open en verdwijnt in de muur. Achter de liftdeur een ijzeren traliehek. Snel en hevig binnensmonds boeren. Er wordt mij, vanuit een elders in tijd en ruimte, iets doorgeseind, – maar het is al weg voordat ik het duidelijk heb kunnen zien en begrijpen. Gezichten. Door transparante vellen papier, zo dun als insectenvleugels en voorzien van een spinnenwebmotief, het soort papier dat tussen de bladen van een fotoalbum zit, staren gezichten mij aan. De verhalen die bij deze gezichten horen gaan over straf, boete, pijniging, penitentie, vernedering.

De tas van de grond voor haar borst tillend, komt Aurora overeind. Ze drukt de tas zo tegen zich aan, dat hij tussen haar armen geklemd blijft hangen, want haar beide handen heeft ze nodig, en vervolgens het gewicht van haar hele lichaam, om de op wieltjes gemonteerde hektralies tegen elkaar te schuiven, de wieltjes rijden door een railgleuf, – klepperend slaan de tralies tegen elkaar, de wieltjes knarsen. Een ander zou eerst het hek hebben opengetrokken en dan de tas hebben opgepakt. Zij niet. Ik weet niet wie zij is. Laat ik toch maken dat ik wegkom. Zij heet Aurora. Vannacht ben ik dronken geweest, zij was het ook, en–– vroeger zocht ik ze mooier uit. Van mijn eigen leeftijd ook. Hoeveel jaar is dit schaap helemaal? De stem die deze woordetter over mij uitstort klinkt uit een in preutse rimpeltjes getrokken mond van een haai. Deze haai heet castratiehaai, zeer gevaarlijk, niet voederen. Hoeveel jaar deze Aurora is, kan ik lezen op het formulier dat ze op mijn stoel aan mijn bureau gezeten heeft ingevuld. Aurora, m’n vogeltje, ik weet me geen raad. Voordat ik maak dat ik wegkom zal ik je–– Wat zal ik je? Waarom lok je mij? Waarheen lok je mij?

Ze betreedt de liftkooi waarin neonlicht aanspringt. In de met licht gevulde rechthoek die de liftruimte vormt, zie ik haar als op een ansichtkaart.

Nou, kóm dan. Dat zegt ze.

Van het boeren golft maaginhoud mijn mond in. De smaak ervan is fondanterig.

Terwijl ik het traliehek passeer, blijft de papieren zak aan iets haken en scheurt. Hoezeer heb ik deze zak, misschien een uur, misschien twee uur geleden, nog bezworen: zak, scheur niet! De spuitbus kunstsneeuw kantelt tegen de liftvloer en begint, zo krachtig dat hij zichzelf van de tevoorschijn stulpende inhoud wegdrukt en al spuitend een halve cirkel beschrijft, een lint van dampende, op tandpasta lijkende substantie te produceren. Het spuiten houdt op als de bus tegen mijn rechterschoen tot stilstand komt. Ik ga door de knieën om hem op te rapen. Scheenpijn, maar ook, zo lijkt het, een brandpijn in mijn testikels, – alsof er een vlijm doorheen wordt gestoten. In de bus is een deuk gevallen waar mijn duim precies in past.

Toch nog een witte kerst. Giechelend zegt ze dat.

Ik zou haar vader kunnen zijn.

Etter. Etter.

Hou je bek, mottige teef. Dat zeg ik niet.

Ik walg van mezelf. Ik heb, ik zou niet kunnen omschrijven hoe, hoe erg, hoe tot kokhalzen mij aanzettend erg, de pest aan mezelf.

Spuitbus terug in de papieren zak. Daarna het tijdschrift terug in de papieren zak, dat er is uitgevallen terwijl ik mij bukte. Het is opengevallen bij een illustratie van een takje sparrengroen waarop een droomachtig mooi, blauw insect zit. Uit de grijze tekstbrij naast de illustratie springen mij sommige woorden tegemoet. Invasie. Doodsgevaar. Bombardement.

Ik kan het idee niet uitstaan dat ze misschien op mijn kalende kruin, waaruit ik het zweet tevoorschijn voel barsten, staat neer te kijken, wie weet met dat lachje op haar mond.

Mijn sleutelbos? Onvindbaar.

Ik kom overeind. Met mijn vrije hand druk ik de takken sparrengroen tegen mijn keel. Een ritueel. De behoefte om pijn te voelen.

Met twee handen weer, en met het gewicht van haar hele lichaam, zonder dat de tas haar ontglipt, duwt ze het traliehek dicht, – de tralies klepperen, de wieltjes schuiven krijsend door de railgleuf, ze draaien niet. Bons. Echo’s hiervan in de lifthals boven het neonlicht. Aan de voorste tralie van het hek zit een ijzeren vogelbek, deze heeft naar een in de zijwand van de lift verzonken pal gehapt en er zich aan vastgebeten, het hek vergrendelend met een bijpassend of dan toch toepasselijk, veelvuldig versterkt, geluid: als van een dichtklappende kaak.

Bordje: Het hek vergrendelen alvorens op etageknop te drukken.

Aurora drukt op de knop voor de vierde etage. Alsof ze de knop een stomp geeft, zo krachtig. Dit gaat vergezeld van een zacht, achter het knoppenbord klinkend, geknetter. Er schiet een vonk onder haar duim vandaan.

Tussen hek en hal schuift de liftdeur dicht. Slok.

Temidden van gekrioel van rode en witte lichtpunten blijft tegen de binnenkant van de deur de kerstboom een ogenblikje geprojecteerd staan.

De liftvloer siddert, wat kriebelt aan mijn voetzolen, en zeer traag, begeleid met aanzwellend, trommelvliesjeuk teweegbrengend gonzen zet de lift zich in beweging. Het neonlicht verliest erbij aan klaarte.

De versierder versierd

Met een zoetlief madonnalachje kijkt Aurora mij aan, door de hengsels van de tas heen. Speekseldraadje tussen haar lippen.

Zocht ik ze vroeger mooier uit? Ik vind deze Aurora mooi, stralend pralend, ik zal er wel woorden voor vinden, misschien, als het moet. Toon mij je lichaampje, toon mij het zo dat het mij ontroert en mijn mond vanzelf open valt en er vanzelf geluid uit mijn keel begint op te stijgen en dat dit je oren vult als een gezongen litanie van al je mooiheden, al je titels, al je naampjes. Het aura dat je omstraalt is dat van de mooiste dood en het geurt. Waterjuffertje. Sylfide. Engeltje-van-god-die-mijn-bewaarder-zijt. Vliegende bloem. Kerstvogeltje. Ik zal je uitleggen welke mijn eenvoudige verlangens zijn en ik zal ervoor betalen. Al hoef ik er niet voor te betalen, ik betaal toch. Zodat ik je niets verschuldigd ben. Ik wens niemand iets verschuldigd te zijn. Méér dan een hoeveelste vrouwtje ben je niet voor me, maar je bent wel mooi, ik vind je mooi, – jammer dat ik zo moe ben en bitter ben en––

De hengsels van de tas omlijsten haar gezicht als een dubbele strop.

In de spiegel tegen de zijwand van de lift waar ze voor staat, onder het takje hulst dat middenboven achter de spiegel zit geklemd en waaraan een stukke kerstbal hangt, met de stukke kant naar de spiegel, zie ik het kruintje in haar haar en, waar het haar zich splitst en over haar schouders naar voren valt, haar nek, het vlekje in haar nek: een rond zwart vlekje, appeltje zegt zij, doodskopje zeg ik, en–– Wat zal ik je? Ik zal je likken, ik zal je reinigen met mijn tong. Eerst zal ik je ranselen en luisteren naar hoe je schreeuwt. Liefdesbetuigingen schreeuw je. Je noemt mij–– ik weet niet hoe je mij noemt, ik wil het niet weten.

Naast haar, in het gedeelte van de spiegel dat met weervlekken is besproet, zie ik mezelf staan, – de versierder versierd, het portret met de sparrentakken: kop als een kolossale kerstboombal, rood, bespikkeld door melaatsheid, oud, oud, ik loop tegen de veertig, waar is de tijd? – pens waar de grote ontwerper een passer bij gebruikt moet hebben, zo volmaakt rond uitbollend van borstbeen tot geslacht en van linker- tot rechterlende, opgeblazen als een zak, gevuld met modder en daaruit opborrelende bellen, gevuld met angst, gevuld met stank, gevuld met wroeging. Baloe, de dikke beer. Keurig in het gedistingeerde grijze maatkostuum trouwens, waarbij hij zijn sportieve, de hem ‘afkledende’, de ‘slank makende’, donkergrijze trui draagt. De stropdas die hij zichzelf heden had willen omdoen kon hij temidden van de tientallen, tientallen, stropdassen die hij bezit, niet vinden. Ze noemt mij Baloe en overigens heb ik geen naam. Heb ik wel een naam, dan mag hij worden vergeten. Leef ik, dan mag ik nu onmiddellijk sterven.

Alsof er een stolp over me is heen gezet, zo sta ik te hijgen van benauwdheid. Bij iedere oprisping springt een steekvlam maagzuur tegen mijn huig. Uit het lijkt wel alle poriën van mijn bolheid breekt ijsheet zweet. Wat ik ruik, is dat deze Aurora, of ben ik dat zelf?

Moe. Het liefst zou ik gaan zitten. Nog liever zou ik languit op mijn rug op de grond gaan liggen, vloeibaar worden, langs de hekspijlen wegkabbelen, langs de schachtmuur druipen, weg.

Zie mij tuimelen

Ze zet de hengseltas onder de spiegel tegen de wand.

Een ander zou eerst de tas hebben neergezet en daarna, als daar toch twee handen en het hele lichaamsgewicht bij te pas moeten komen, het hek hebben dichtgeduwd en op de etageknop hebben gedrukt.

Ik ben niet intelligent genoeg voor vrouwen.

Piep piep kwetter tjilp. Dat zegt ze.

Haar armen als vogelvlerken naast haar lichaam op en neer bewegend, komt ze met een sprongetje, waar de lift van dreunt en de hekspijlen klepperen, op me af. Het kerstbalfragment zakt een millimeter langs het knijpertje, waar het aan hangt, omlaag. Was het maar zo, dat mij iets, en vervolgens dat mij meer en meer zou ontgaan. Ze springt precies niet op mijn tenen.

Geile meisjeskerstvogel is ze enzovoort, vooral belust op dikke berenmeneren.

Het is begonnen. We zijn op weg naar de zonsopgangen boven zee. Hoe dodelijk vervelend. Waarheen is mijn verlangen?

Ze komt tegen me aan staan, dringt zich tussen mij en de papieren zak en begint haar gezicht langs mijn gezicht, haar neus langs mijn neus, heen en weer te bewegen. Ik zal haar moeten wurgen.

Enige malen, snel na elkaar, grote hap lucht naar binnen en onhoorbaar boerend weer uitgestoten. Hik is het gevolg. De hik. Bij iedere middenrifkrimping komt tezamen met maagzuur braaksel mijn mond in: hoofdzakelijk golfjes vloeibaar, maar soms ook een brokje. Uitbrekend en wegbiggelend zweet. Hitte. Vliegt me aan, slaat me uit.

Door haar blonde haren heen, ik ruik haar, kijk ik naar de rode, naar boven wijzende pijl boven het traliehek, waarin de etagenummers verspringen. De vette pens, vervolgens de bolle kop van de B is verdwenen, de 1 daalt tevoorschijn. Achter de hekspijlen de stalen wand van de liftschacht, die langzaam naar beneden voorbijschuift, – zo langzaam dat het lijkt of niet de lift stijgt, maar of dit oude gebouw bezig is centimeter na centimeter in de diepte te verzinken.

Achter Aurora’s rug sta ik in de papieren zak te knijpen. Geen spoor van mijn sleutelbos. Hik. Ik kan me aan haar omhelzing ontwringen door te doen of ik de zak zal laten vallen. Ze neemt hem van me over.

Heeft mijn arme Baloe de hik, heeft hij zo de hik achgottegot? Boe! Dit laatste roept ze in mijn oor. Nu ook jeuk aan de andere kant van mijn trommelvlies. Hier ben ik niet meer tegen opgewassen. Hier ben ik tussen gisteren en vandaag te oud voor geworden. Jij zult nog schreeuwen, meisje! De hik gaat er niet van over. Het brokje dat op mijn tong ligt en dat ik met mijn voortanden begin te vermalen, is vermoedelijk een stukje vis, al smaakt het mede naar fondant.

Het opgedolven woord batraaf is daar weer. Nooit meer gehoord en lange tijd vergeten. Ook het gezicht dat bij dat woord hoort is daar weer. Dat gezicht is van een van mijn opvoeders, een kloosterbroeder, Servatius geheten, prefect, – zijn gezicht is met rag behangen. Hij kijkt rakelings langs mij heen. Ik voel oude angst, die mij niet verlaat. Verdwijn nu. Vervaag nu.

Dat is heel stout van je, wat je daar gedaan hebt, je bent een stoute meisjesraaf. Iklul breng dit hijgend uit, alsof ik opduik uit diep water. Er mijn tanden bij laten zien, zodat het lijkt of ik lach, – in de spiegel zie ik dat dit lukt.

Hoe ik doolde, hoe ik zong.

Met haar achterwerk naar me toe bukt ze zich en zet de papieren zak naast de hengseltas tegen de wand, – haar haar raakt met de sparrentakken verstrengeld. Bezig met ontwarren blijft ze voorover staan, waarbij de jeans zo strak over haar zitvlees spant, dat de omtrek van haar onderbroekje er zich in reliëf in aftekent.

Aan je voeten lagen je kleren, alle blauw. In een waas van druppels, zo rijst deze jonge vrouw uit haar doorweekte blauwe gewaden. Ik zal uw mooi alsnog moeten vernietigen. Ik herinner mij u, zoals u heen- en weerwaarts draaiend met uw kont–– en zoals dit mij verlekkerde, maar ook met wreedheid vervulde en met de geest van het zwarte sap, en met ouderdom, met bederfbesef, met aandrift om te janken. Waar is de tijd? Ik heb de tijd kapotgeslagen. In het gezicht van die broeder Servatius beweegt de mond die zegt broek maar uit portie billekoek. Reinig mij van mijn haat.

Ik kijk naar het kruintje in haar haar en van het kruintje naar het vlekje en van het vlekje naar haar kruis. Waar ik kijk zie ik het ei, m’n moedertje. Aan de ingang van haar vagina draagt deze Aurora een identiek zwart rond vlekje. Stempeltje van Beëlzebub, merktekentje van de dood. Geproefd. Met honderd tongen. Bezongen. Met tooisels van taal. Wie is zij? Ik ken deze Aurora nog geen etmaal. Ik ben in deze spanne tijds erg veranderd. Zie mij tuimelen––

Piep piep. Ze beweegt haar achterwerk met schokjes heen en weer. Meisjeskerstvogel verstrikt geraakt in kreupelhout. Meisjeskerstvogel bijna schijten van angst. Daar is de dikke boze bruine broeder. Billenkoek, billenkoek.

Het bewegen van haar lichaam deelt zich mee aan de liftvloer, weer begint de lift te schudden. De stukke kerstbal zakt een kwart van een millimeter. De hekspijlen. In het gonzen komt een onderbreking. Enige seconden, maar hoe lang duurt één seconde, bijna zichtbare stilte, zalfje op het trommelvlies. Daarna begint het opnieuw, driftiger en doordringender. Hik. Dreigender.

Deze gedachteflits.

Dat ik aan de kant van een snelweg in een stilstaande auto zit. Geen benzine meer of een defect. Ik krijg geen van de portieren open, ik krijg geen van de portierraampjes omlaag. De krukken, of hendels, of zwengels waarmee dit zou moeten worden gedaan, ontbreken, – als ze niet ontbreken, zitten ze onverwrikbaar vast, weigeren dienst of breken af. Hoe en waarmee ik het ook probeer, ik heb een jeneverfles tot mijn beschikking, ik slaag er niet in welke ruit dan ook te verbrijzelen, het glas lijkt wel gummi. Buiten de auto stuift het snelverkeer voorbij. Mijn paniekerige armgebaren worden niet beantwoord. Vanuit alle auto’s kijken gezichten mij aan. Niemand stopt. Dit duurt dagen- en nachtenlang, – er is minder dan een seconde voor nodig om het je voor te stellen. Spierpijnen. Hitte. Benauwdheid. Stank.

Het sterven begint, als men de vlieg, die ook in de auto is, niet langer van zijn gezicht of handen weg slaat.

Zo is mijn leven.

De deur van de tweede etage is onder de liftvloer verdwenen. In de pijl boven de deur blijft de krul van de 2 even hangen voordat hij, niet wegglijdend, maar opeens wegvallend, waarbij het licht in de pijl een tijdfractie dooft, door de benedenkrul van de 3 wordt vervangen.

Zo langzaam als dit gebouw centimeter na centimeter in de diepte verdwijnt. Geen horloge bij de hand om vast te stellen hoeveel centimeter of deel van een centimeter per seconde of deel van een seconde, noch om vast te stellen hoe lang een seconde duurt.

Als we de trap hadden genomen, waren we er al geweest. Dat zeg ik. In de spiegel zie ik mijn mond bewegen. Ik zie een vent en diens mond beweegt. Wat een chagrijn.

Ik zie een bespikkelde vent en die heft zijn hand op.

Ik geef deze Aurora, met niet betoomde kracht, toegevend aan een plotseling of niet-plotseling mij bespringende drift, nadat ik wel eerst heb uitgekiend waar de uitwerking ervan het pijnlijkst zou zijn, met vlakke hand, maar had ik maar een stuk hout, een klap op haar rechter bil dat het suist en het geluid ervan in het lifthok weerkaatst.

Ik voel haar schreeuw tussen mijn dijen. Dit is een gespeelde schreeuw. Zij vertolkt een schreeuw. Hoeveel jaren duurt een schreeuw?

Mijn oog valt op de kunstsneeuw, die van tandpasta is veranderd in rulle vlokkerigheid en enigszins blijkt te stuiven, kleine deeltjes maken zich van de substantie los, zweven laag boven de vloer een poosje rond, dalen neer en verpappen tot modder. Voor een knusse sfeer in huis.

Ik ben niet hier, ik ben wel hier, ik ben niet hier. Ditik voel ik in een anderik vervloeien. Ditman in een anderman. Ik zie mezelf in een spiegel kijken, in die spiegel zie ik mezelf in een spiegel kijken, in die spiegel zie ik opnieuw mezelf in een spiegel kijken, en zo eeuwenlang, duizenden en nog eens duizenden kilometers ver, – een kop als een kerstversiersel.

Terwijl haar schreeuw nog klinkt, begint ze, voorovergebogen nog, met kleine stapjes, veel ruimte is er niet, geef mij toch ruimte, en haar, waar moet ik heen?, en zij?, klak klak, achteruit te lopen en nadert ze mij en stoot, wrikt, drukt haar achterwerk tegen mijn gulp. Gemene lelijkerd ik. Ik verfoei al mijn zonden. Zo drijft ze me tegen de achterwand van de liftkooi waarvan het nauwelijks merkbare stijgen uit wiebelen bestaat, – de cabine botst links en rechts, voor en achter, met zware, echoënde bonzen tegen de schachtwand. Wat wordt mij toch doorgeseind?

Haha haha. Hoor mij. Ik trek mijn lippen van mijn tanden weg en zeg haha. Dit kan als lachen worden geïnterpreteerd. Weet zij veel. Hik.

Nu is het, alsof er hete lucht de liftruimte in wordt geblazen. Het begint te tochten. Een klefzwoele, zich op de huid vastzettende hittewind begint te waaien.

Aurora richt zich op, draait zich naar me om. Sparrennaalden in haar haar. Ze zegt wat zegt ze? en drukt haar hand als een kom tegen mijn geslacht. Oprisping. Inslikken weer. Wat ze zegt, ze zegt het in mijn oor, – wel de welluidendheid van haar stem en het vrolijke klinkeltinkel van haar lachen, maar woorden––? Ze wingert zich om mij heen, het is mogelijk dat ik het begin van een verstijving gewaarword, waarin, als ik hik, het meehikt.

De liftdeur van de derde etage begint voorbij te schuiven. In de pijl: de 3. Volgende halte iedereen uitstappen. Net als de krul van de 2 blijft de bovenkrul van de 3 steken in plaats van weg te glijden.

Zodra we er zijn, laat ik haar voor me uit de lift verlaten. Gedienstig geef ik haar de hengseltas aan, geef ik haar de papieren zak aan. Daarna trek ik het ijzeren hek weer dicht en vergrendel het en druk op de B. Tussen haar en het hek schuift de liftdeur dicht. Beneden de hal door, deur uit, auto in, weg. Gaat niet. Ander plan bedenken. Autosleutel––

Ach Aurora, dit briljanten smoeltje van je. Dood mij maar. Wie komt en slaat mij dood? Moemoemoe. Sla me maar. Of zet je tanden in mij––

Ik mag geen naam hebben

Het verhaal bij het gezicht van die broeder Servatius.

Iedere avond, als mijn polshorloge harder begint te tikken en het precies half acht is, opent broeder Servatius, prefect van het jongenspensionaat, geruisloos de deur van de studiezaal, wacht tot ieders ogen op hem zijn gevestigd, zwijgt gedurende jaren, wijst met de palm van zijn hand naar boven, noemt de naam van de jongen die hij aanwijst, waarna zijn wijzen overgaat in wenken.

De aangewezene zet zijn bril af en legt hem dichtgevouwen in de pennengleuf van zijn lessenaar, stommelt zijn bank uit, jankt al voordat deze Servatius hem bij de knoop van zijn stropdas heeft beetgepakt en hem, diep voorovergetrokken, de gang op sleurt. Servatius sluit met zijn andere hand geruisloos de deur van de studiezaal.

Ik onbestaand ben zestien jaar, zeven maanden, drieëntwintig dagen, negentien en een half uur en drie minuten. Dit is een vrijdag. Ik zit kokhalzend over mijn boek en schrift gebogen. De metafoor. De metafoor is de meest directe beeldspraak. Zij laat de eigenlijke voorstelling op de achtergrond, maar zet het beeld er terstond voor in de plaats plaats-kaart kaarten-huis huis-deur deur-bel belle-koord koord-danser–– De metaphora (letterlijk = overdraging) ontstaat uit sterk, direct, inwendig zien ik zie ik zie–– Het navolgende voorbeeld–– In de stilte waarin klokken tikken en de ongeveer honderd lichamen van leeftijdgenoten om mij heen een sterke zweetgeur over de stilte spreiden, luister ik, mijn lijf vol lucht, mijn strottenhoofd vol slikken, mijn linkerhand in mijn broekzak. Beneden, recht onder de studiezaal, is het sporthok, dat genoemd wordt het kabinet van de beul. Daaruit klinkt het verschuiven van de tafel die tegen de muur staat naar het midden van het hok onder de gloeilamp. Dit verschuiven piept soms, kleppert soms, en kriebelt aan mijn voetzolen. Klinkt de stem van die Servatius. Klinkt de stilte die ik weet te zijn de stilte van de tegen elkaar geknepen billen. Klinkt vervolgens drie maal, vier maal, vaker, soms veel vaker, bedaard, hard, het neerkomen van iets op iets, dat zich onmiddellijk vermengt met pijngeloei en woordenroepen, geschreeuw, hoeveel minuten lang? Dit geschreeuw hoor ik tussen mijn dijen. Het bloed spat tegen gloeilamp en muren, daar rolt een afgehouwen hoofd, een hand, een neus, een oor. De metafoor. Het navolgende voorbeeld begin ik met mijn mooiste letters in mijn schrift over te schrijven, en met alle kracht die ik in de vingers van mijn andere hand kan stuwen zit ik in mijn pik te knijpen. O, kom! Ik ben zoo eenzaam. Mijn hand zal bloeyen om uw hand. Ik zal u den wijn van mijn vereering schenken. Ik zal naar u luisteren met oogen, die bidden van dankbaarheid. Ik zal––

Die Servatius houdt zijn wijsvinger op mij gericht, wenkt mij. ‘Jij daar.’ Ik heb geen naam. Ik heb nooit een naam gehad. Ik mag geen naam hebben. Wie, ik? Hij kijkt rakelings langs mij heen. ‘Ja jij, dikke.’ Voor mij is er nooit post, nooit een brief, nooit dat iemand mij eens schrijft. Zij ook niet. Niet meer. Ik doe mijn polshorloge af. Sedert ik uit het water aan land werd getrokken zijn er zestien jaar, zeven maanden, drieëntwintig dagen, negentien en een half uur, dertien minuten en enige seconden verstreken. Ik woon hier, in dit pensionaat, in dit dorpje, bij deze stad, in deze provincie, Nederland, Benelux, West-Europa, Europa, Noordelijk halfrond, Wereld, Heelal. Ik heb het benauwd, ik krijg geen adem van angst. Sla mij toch dood. Ik zal u fluisteren van mijn hartstocht in een muziek van bevende, bloedende klanken–– Ik laat mijn horloge op het boek achter.

Die Servatius grijpt mij bij de knoop van mijn stropdas, trekt mij voorover, ik ben een hond met gewemel en getintel in zijn kop, met mijn halsband word ik geworgd, al mijn studiegenoten kijken naar mijn achterwerk, mijn kloten kloten. Hij trekt mij naast zich mee, gang door, bocht om, voorbij staanklok, tik! tak!, trap af, duisternis, een grottenoord, een doolhof, ach mijn zwierig gekamde haar. Op deze geheugenfoto overheerst het geluid van het gefladder en geflapper van deze Servatius’ bruine rokkenwinkel, het getinkel van de meterslange rozenkrans die aan het witte koord om zijn lichaam hangt, in welk koord drie knopen zitten, een vanwege gehoorzaamheid, een vanwege armoede, een vanwege kuisheid, ergens klinkt gregoriaans, het broederkoor oefent de misgezangen van overmorgen. Op deze geheugenfoto staan alle kleurtjes en motiefjes in het marmer van de traptreden en de tegels van de gangen, waar ik vlak overheen met mijn gezicht word voortgetrokken, beschenen door dit licht, door dat licht, met zulk licht, ’s avonds is dit gebouw een schimmenslot slot-spook spook-uur––

In het sporthok trekt hij mij niet meteen voorover tegen het tafelblad waarop de handstoffer al gereed ligt, zoals gebruikelijk.

Hij zegt dat woord batraaf. Hij zegt: Omdat dit de derde keer al is deze week, batraaf, mag jij voor de verandering je broek eens uit doen voor een portie billenkoek.

Dat hij nu iets zegt, is in de studiezaal te horen. Hij spreekt anderwereldse taal, die ik niet versta en toch begrijp. Boven zijn hoofd ontrolt zich een tekstlint, waarop mij vaag bekende lettertekens staan, maar die ik niet kan lezen.

Hij kijkt rakelings langs mij heen als ik, in het licht van de gloeipeer starend, waar vliegen omheen vliegen, mijn broek losknoop. Hij heeft de handstoffer opgenomen. In het uiteinde van het handvat is een gaatje. Door dit gaatje is een touwtje geregen. Dit touwtje vormt een stropje. Door dit stropje steekt hij zijn wijsvinger. Mij aanwijzend met de palm van zijn hand naar boven laat hij de handveger snel om zijn vinger draaien, waarbij de door het touwstropje veroorzaakte wrijving zijn vinger schroeit, zoals ik weet, en laat het ding dan uitbungelen, heen en weer, tiktak. Het sporthok is een sporthok. Kale, raamloze muren, bekrast, overgeschilderd, opnieuw bekrast, verbeten overgeschilderd, opnieuw bekrast. Kut. Kleerhaken. Een met een hangslot gesloten, groene stalen kast die vol ballen is, voethandhokkietenniswaterpolo. Het ruikt er naar zweet en naar wat je ruikt als je een wasmand vol vuile was opent en er te lang gedragen sokken en vol sperma gespoten zakdoeken tussen zitten. Hij zegt: Is het niet handiger om eerst je schoenen uit te doen––

Het licht van de gloeipeer werpt een vale schijnselvlek op het tafelblad. Het licht van de gloeipeer moet vale schijnselvlekken op mijn huid werpen, als die Servatius mij aan mijn stropdas over de tafel trekt en met zijn vuist aan het wurgkoord mijn gezicht tegen het tafelblad gedrukt houdt, zijn hand met de stoffer opheft, wacht.

Dit is de stilte die in de studiezaal te horen is.

De billen knijpen zich angstig samen. Als ze zich, omdat het zo lang duurt, voorzichtig ontspannen, dan slaat hij. Niet van tevoren zeker is, hoe vaak hij zal slaan. Dit neerkomen van iets op iets is in de studiezaal te horen.

Mijn pijngeloei en woordengeroep, mijn geschreeuw?

Ik stik. Ik zal mijn tanden op elkaar kapot bijten, maar schreeuwen, ik? Moedertje moedertje. Dat ik hartstochtelijk probeer aan iets anders te denken. Dat ik mij voorstel ergens anders te zijn, – maar in welk elders ik mij ook voorstel te zijn, ik ben steeds in een benauwde ruimte, in een auto, in een museumarchief, in een doodlopende straat, in een lift, in een mij niet vertrouwde vagina, in een kist, in een chambrette. Dat ik mij dan jouw gezicht voorstel, geliefde, geliefde, dat ik naar u luister met oogen van dankbaarheid, ik noem u zachtjes de liefste, liefkoos mij, heb mij toch lief, bevrijd mij toch, ik zal u noemen het allermooist, wieg mij, ik zal u tooien met taal, o, kom! Ik ben zo–– Dat gezicht van die geliefde van mij vervaagt. Vervaag ook maar, serpent. Brieven schrijven doet ze ook niet meer. Hoe heet ze trouwens ook weer?

Sla niet op mijn zak!

Mogelijk zijn mijn geslachtsdelen al van mijn lichaam gevallen.

Het meest vernedert mij de lucht van mijn sokken, die ik heb kunnen aanhouden. De lucht van mijn sokken dringt door het plafond en is in de studiezaal te ruiken.

Haat. Mijn zakdoek vol haat.

Schuld. Spijt. Wroeging. Rammeling. Biechtstoel. Penitentie.

Haha haha. Terwijl ik doe of ik lach, tast de haat in mij al vretende toe, als kanker.

Mensenhaat. Maatschappijhaat. Bestaanshaat. Levenshaat. Vrouwenhaat. Zelfhaat.

Ach Aurora, jou zal ik knevelen en versieren met een snoer kerstboomlampjes, dat ik om je nek, je armen, je romp, je benen en je voeten wikkel. Het ene uiteinde doe ik in het stopcontact, het andere uiteinde druk ik tegen het smetje aan de ingang van je moedersleuf. Zo lig je mooi te flakkeren en springen er vonken uit je lichaam. Dan sla ik met een handveger op je in, zoals ik het van broeder Servatius heb geleerd: niet driftig, zo hard mogelijk, na iedere klap wachtend en nieuwe kracht verzamelend, secuur mikkend en steeds op dezelfde plek slaande al lig je met je achterwerk te draaien om de klap er ergens anders op te krijgen, niet nerveus wordend van je geschreeuw. Je pijngeschreeuw wissel je af met het uitroepen van liefdesbetuigingen. Je houdt van mij. Je verlangt naar mij.

Ik lig naar lucht te happen tegen het tafelblad. Als de druk tegen mijn keel even afneemt, klotst er naar vis, hardgekookt ei en botersaus smakende modder mijn mond in, die ik niet krijg weggeslikt omdat de stropdas alweer opnieuw wordt aangedraaid. Erger is, de aandrang om mij te ontlasten en waartoe al stuwingen tegen de sluitspier plaatsvinden. Wat ik ruik, is dat misschien al stront? Sla mij dan maar tweemaal dood. Wat ik hoor, is dat gregoriaans of het gegons van de scatophaga stercoraria, de vlieg die op fecaliën aast? Mocht ik toch vloeibaar worden.

Men wordt ten slotte moe van het zich verzetten, moe van het zinloos spartelen, moe van het strak houden van het lichaam, moe van het niet ademen, moe van de pijn. Zo is mijn leven.

Het komt over me om te gaan schreeuwen en janken, nee, om te schateren, althans om, als er dan toch geluid het lijf wil verlaten, ha! ha! te schreeuwen.

Die Servatius slaat met een knal de gloeilamp kapot en er vallen brandhete ijskoude glasscherven op mij neer.

Hoeveel minuten zijn er volgens mijn horloge verstreken en hoeveel jaren in werkelijkheid?

Waar ben ik?

Stilstand

In de pijl valt de bovenste krul van de 3 weg. Al uren op reis en dit is het begin van het voorspel. Daar klikt de poot van de 4 al tevoorschijn. Fasten your seatbelts. A game of skill. It’s more fun to compete. Er zijn ook dingen die ik mij herinner zonder te weten of vooralsnog te beseffen waarvan. Hikhik. Daar doemt het gezicht van mijn moeder op. Haar mond beweegt. Ik ben drie jaar, haar mond is groot. Ik ben tien jaar, ik vertrouw haar mond niet meer. Uit haar mond komt dit aftelvers: Ikke spikke spouw. Ik geef de hik aan jou. Ik geef de hik aan een anderman. Die hem goed verdragen kan.

Jaja, haha, u hebt goed lachen dikheer dikbeer. Dat zegt deze Aurora. Mág jij mij zo wreedhard op de bips patsen, Baloe? Is dat nou lief en aardig?

Treed nu in, troostvolle stilte. Lange nacht, strek nu uw schaduwen over mij uit.

Alle meisjes en vrouwen van de wereld zijn nu boos op jou. Dat zegt ze. Het staat in een ballonnetje boven haar hoofd. Kwetter kwetter.

In welk elders ik mij ook voorstel te zijn, overal is beklemming. Huwelijk: doodgelopen. Vaderschap: zinloos. Broodwinning bestaande uit dood en voorbijheid. Een vrijblijvend hoeveelste verhoudinkje hier, een vrijblijvend hoeveelste verhoudinkje daar. Stropdassen. Condooms. Verveling. Vermoeidheid. Jonas in de walvis. Levend begraven. Buiten de auto stuift het snelverkeer voorbij. Ik klop, ik timmer, ik beduid, ik maak attent op, ja ik wil wel schreeuwen, – mijn paniekerige armgebaren worden niet beantwoord, of soms denkt iemand dat ik zit te zwaaien en zwaait terug. De beklemming die van deze jongemeid uitgaat, haar deprimerende vrolijkheid, haar mij met chagrijn vervullende levenslustigheid, haar nieuwsgierigheid, dat oor van haar is intussen een biechtstoel, het hangt vol stoffig rag, ik ben zo oud. Alles wat ik haar heb verteld, zou ik moeten terughebben. De beelden die ze bij zich draagt van alles wat ze van en omtrent mij heeft gezien, zou ik haar moeten afnemen. Het spoor dat ik in dit huis achterlaat, bestaat uit mijn vingerafdrukken op twee kerstballen tegen de voordeur. Die moet ik wegwissen. De sporen die ik in en op deze Aurora heb achtergelaten––

Ze begint met haar gezicht te draaien, haar neus langs mijn neus heen en weer te wrijven. Waar moet ik heen? Al lach ik, moet je mij zien, iedere hik veroorzaakt ergens een barstje in mijn huid. Dat wordt een scheurtje. Dat wordt een scheur en splijt verder en verder open, zich in alle richtingen vertakkend, terwijl ook de vertakkingen zich in grillige, elkaar snijdende barstjes beginnen te vertakken. Van haar hand tegen mijn gulp stel ik mij voor dat hij in een rode rubberhandschoen zit. Ach wijfjemeis, ik wil niet onaardig zijn, maar ik heb geen zin meer, ik heb de moed niet meer, laat mij nu los, laat mij nu gaan, je lieve smoeltje is al opgeborgen in mijn archief, – en verdomd, je stinkt zo. Of ben ik dat zelf?

Boe!