Op de vooravond van de bruiloft van haar enige dochter wordt het leven van June Reid verwoest: zij overleeft als enige een explosie die haar hele familie het leven kost. Eenzaam en reddeloos begint June aan een tocht dwars door Amerika, zo ver mogelijk weg van haar woonplaats in Connecticut. Heb je ooit familie gehad is een hartverscheurende roman over de menselijke kracht om troost te vinden, zelfs na nauwelijks te verwoorden gebeurtenissen.

==

‘Een moedig verhaal, elegant geschreven.’ – Kirkus Reviews

==

‘Een onvergetelijke zoektocht naar verlossing en vergeving.’ – Publishers Weekly

==

‘Ik las dit tot diep in de nacht, terwijl ik eigenlijk moest gaan slapen, maar kon het niet wegleggen tot ik het uit had. Daarna een paar uur geslapen – en de volgende ochtend er opnieuw in begonnen.’ – Michael Cunningham

Bill Glegg

Heb je ooit familie gehad

Roman

Vertaald door
Ralph van der Aa

==

Uitgeverij Atlas Contact

Amsterdam/Antwerpen

© 2015 Bill Clegg

© 2015 Nederlandse vertaling Ralph van der Aa

Oorspronkelijke titel Did You Ever Have a Family

Oorspronkelijke uitgave Scout Press

Omslagontwerp en -beeld John Gall

Foto van de auteur Charles Runnette

E-book Perfect Service, Schoonhoven

==

ISBN 978 90 254 4547 8

NUR 302

==

Dit e-book werd gemaakt op basis van de eerste druk, 2015, ISBN 978 90 254 4546 1

==

www.atlascontact.nl

Voor Van, en voor onze families

Je had hem

—moeten horen,

——zijn stem was

onvergetelijk, onweerstaanbaar, zijn stem

was als de droom van een tuin doorweven met geuren.

==

Heb je ooit familie gehad?

———Hun ogen zijn gesloten.

Dat is hoe ik weet

——dat we er zijn,

———binnenin,

het is gemaakt van stoom en stem

die weeft van de donkere

eetkamer naar de lichte keuken.

We zijn er omdat ik honger heb,

en we allemaal spoedig zullen eten

———samen, en de honger is zoet.

==

Alan Shapiro, ‘Song and Dance’

Silas

Hij wordt wakker van het geluid van sirenes. Het zijn er veel, hard en heel dichtbij. Dan de claxons, met hun korte, venijnige uithalen, als de zoemer die de time-outs aangeeft bij de basketbalwedstrijden op school waar hij altijd naar gaat kijken maar nooit aan meedoet. Op zijn mobieltje ziet hij dat het pas elf over zes is, maar beneden hoort hij bedrijvigheid en lawaai, en aan de toon van de rauwe ochtendstem van zijn moeder te horen, die schel boven de stemmen van zijn vader en zijn zussen uitkomt, is er iets aan de hand.

Voordat hij de lakens van zich af trapt pakt Silas zijn gele rugzak van onder het bed. Hij haalt de kleine, rode waterpijp eruit die hij vorige maand voor zijn vijftiende verjaardag van zijn vriend Ethan heeft gekregen, met een zakje weed dat hij in minder dan een week al bijna leeg heeft gerookt, hoofdzakelijk wanneer hij aan het werk was en onkruid uit de bloembedden en terrassen van rijke New Yorkers trok. Hij kiest een groene top uit het kleine grijze plastic bakje waar hij zijn geheime voorraad in bewaart, breekt die voorzichtig in tweeën en stopt het grootste stuk in de metalen kop. Hij pakt de halfvolle fles die op zijn nachtkastje staat, giet een beetje water in de pijp en steekt hem aan. Als hij inhaleert ziet hij de rook kringelend naar zijn mond komen, draaiend en steeds dikker in de rode buis, als een laken dat onder water langzaam wervelt. Als de top bijna helemaal tot as is verbrand, trekt hij de steel van de kop en zuigt hij de rook in zijn longen. Het water onder in de pijp maakt een gorgelend geluid en hij inhaleert voorzichtig om zo min mogelijk lawaai te maken. Hij doet het raam open, maakt de hor los, leunt naar buiten en ademt puffend uit.

Hij kijkt hoe de rook wegzweeft, meegenomen wordt door de wind en vervliegt. Hij voelt koele lucht in zijn gezicht en nek en wacht op de magische werking van de weed. De hemel is roze en lichtblauw en hij volgt een lange vliegtuigstreep tot waar die achter het dak van de garage verdwijnt. De streep is los en pluizig, en daarom vermoedt hij dat het vliegtuig uren geleden over is gevlogen, voordat het licht werd. Waar zou het heen zijn gegaan? vraagt hij zich af terwijl de weed zijn gedachten aangenamer maakt.

Onder hem landen vier grote kraaien lomp op het gazon. Hij kijkt hoe ze op en neer wippen en hun vleugels opvouwen. Ze zijn zo groot als huiskatten, denkt hij terwijl hij hun snelle, werktuiglijke bewegingen gadeslaat. Na een tijdje, en zonder aanwijsbare reden, blijven ze roerloos staan. Hij kan hun ogen niet zien, maar hij voelt dat ze naar hem staren. Hij staart terug. Ze houden hun kop schuin, eerst naar links en dan naar rechts, alsof ze proberen te bevatten wat ze zien. De wind doet hun veren van achteren opwaaien en na een paar sprongetjes stijgen ze op. In de lucht lijken ze nog groter, en voor het eerst vraagt hij zich af of het geen haviken zijn, of gieren. Dan, alsof ze weer geluid mogen maken, krijsen, snerpen en tjirpen overal om hem heen allerlei soorten vogels. Silas schrikt en stoot met de achterkant van zijn hoofd tegen de bovenkant van het raam. Hij wrijft over de pijnlijke plek en leunt verder naar buiten. In de verte hoort hij nog een sirene, anders dan de andere – hoger, dringender. Hij probeert de kraaien te vinden die in de complexe ochtendlucht zijn verdwenen, maar wat hij ziet zijn de vertrouwde vormen in de strepen en de golven: twee reusachtige borsten, een zonnebril met kattenogen, een vurige vogel met enorme vleugels. Dan ziet hij iets wat alleen maar lijkt op wat het is: rook, pikzwart en dik, die opstijgt van achter het dak. Eerst denkt hij dat het huis in brand staat, maar wanneer hij verder naar buiten leunt en naar achteren kijkt, ziet hij dat de rook van achter de bomen aan de andere kant van het huis komt. Dan ruikt hij het: de olieachtige stank van een vuur dat meer dan alleen hout verbrandt. Hij kan het ook proeven, als hij inademt vermengt de geur zich met de rook uit de waterpijp die nog op zijn tong en in zijn keel zit. Het gekrijs van de vogels wordt luider, het lijkt of ze woorden uitgillen. Ga! Jij daar! Ga! denkt hij te horen, maar hij weet dat dat niet kan. Knipperend probeert hij alles te verwerken: de rook, de geur, de vogels, de sirenes, de prachtige lucht. Droomt hij? Heeft hij een nachtmerrie? Komt het door de weed? Die heeft hij van Tess, van het stalletje met groente en fruit verderop langs de weg. Het spul dat zij verkoopt is meestal mild en zacht, anders dan de weed waar zijn vrienden en hij zo zweverig van worden en waarvoor ze anderhalf uur naar Yonkers moeten rijden. Hij zou willen dat hij een nachtmerrie had of hallucineerde, maar hij weet dat hij wakker is en dat wat hij ziet echt is.

Boven de bomen aan de andere kant van het huis schiet rook in dikke wolken de lucht in, als fabrieksrook die uit zo’n ouderwetse schoorsteenpijp wordt gepompt. Hij zwelt en slinkt, zwelt en slinkt. Dan rijst er uit dezelfde onzichtbare bron een enorme wolk op, groter dan de andere. Deze wolk is ondoordringbaar, gitzwart en aan de randen een beetje zilver. Terwijl hij hoger de lucht in zweeft wordt hij groter en krijgt hij een groenachtige, grijze kleur, en ten slotte lost hij op in een lange, kronkelige sliert die als een afschuwelijke vinger de lucht in wijst.

Silas loopt achteruit, weg van het raam. Hij heeft nog het T-shirt en de korte broek aan die hij gisteren droeg, trekt zijn oude grijs-witte hardloopschoenen van New Balance aan, die hij altijd aandoet wanneer hij zijn hovenierswerk doet of hout stapelt met zijn vader. Als hij in de spiegel boven zijn ladekast kijkt ziet hij dat zijn ogen een rozeachtige kleur hebben en een beetje uitpuilen en dat hij grote pupillen heeft. Zijn donkerblonde haar, dat hij al dagen niet heeft gewassen, is vet en zit helemaal in de war. Op sommige plekken plakt het tegen zijn hoofd terwijl het op andere juist omhoogstaat. Hij rolt een paar keer met een deodorantstick onder zijn oksels en zet zijn zwarte muts van Mohawk Mountain op. Dan neemt hij een paar slokken uit de fles naast het bed en stopt een paar plakjes Big Red-kauwgum in zijn mond. Hij pakt zijn gele rugzak en zijn waterpijp, de aansteker en het plastic bakje. Hij wrijft hard met zijn vuisten over zijn ogen, ademt diep in, ademt uit en doet een paar stappen naar zijn slaapkamerdeur.

Terwijl hij met zijn duim en wijsvinger langs de deurknop strijkt herinnert hij zich de avond ervoor, waar hij was en wat er gebeurde. Hij denkt terug aan de laatste dingen die hij deed voordat hij in slaap was gevallen, loopt alles nog een keer door en daarna nog een keer, om zich ervan te vergewissen dat het geen droom is die hij zich herinnert. Hij overweegt nog een waterpijp te roken voor hij zijn kamer verlaat, maar besluit dat niet te doen. Hij staat roerloos stil en fluistert tegen zichzelf: Er is niets aan de hand. Alles is goed. Er is niets gebeurd.

Beneden rinkelt de iPhone van zijn moeder, als zo’n ouderwetse telefoon. Na drie keer rinkelen neemt ze op en wordt het stil in huis. Het enige geluid is nu afkomstig van de onophoudelijke sirenes, het doordringende getoeter en het dreunende geluid van helikopterwieken in de verte. Vanuit de keuken roept zijn vader zijn naam. Silas loopt weg bij de deur.

June

Ze zal gaan. Ze zal in haar Subaru-stationcar stappen en over de kronkelende plattelandsweggetjes vol gaten rijden tot ze bij een weg komt waarover ze naar het westen kan, hiervandaan. Ze zal zo lang en zo ver doorrijden als dat zonder identiteitsbewijs lukt, want het paspoort dat ze had is er niet meer. Haar rijbewijs is ook weg, zoals alles wat zich in het huis had bevonden, maar ze denkt niet dat ze het nodig zal hebben zolang ze niet naar de kant wordt gehaald wegens te hard rijden. Ze was niet van plan geweest op deze specifieke ochtend te vertrekken, maar als ze wakker is geworden, heeft gedoucht en langzaam de spijkerbroek en de blauw-wit gestreepte katoenen trui heeft aangetrokken die ze al weken draagt, weet ze dat het tijd is om te gaan.

Ze wast de koffiekop, waaraan schilfertjes ontbreken, het schaaltje en de oude zilveren lepel af die ze al gebruikt sinds ze tijdelijk in dit huis terechtkon. Ze voelt het gewicht van elk voorwerp als ze het heeft afgedroogd en voorzichtig weer in de kast zet of in de la legt. Er valt niets te pakken, niets te regelen of voor te bereiden. Ze heeft alleen de kleren bij zich die ze draagt en het linnen jasje dat ze achttien dagen geleden aanhad, op de avond dat ze halsoverkop het huis verliet. Terwijl ze langzaam haar armen door de versleten mouwen steekt, probeert ze zich te herinneren waarom ze het eigenlijk had aangetrokken. Was het koud geweest in de keuken? Had ze het van de overvolle kapstok bij de verandadeur getrokken voordat ze het veld in rende, zo zachtjes mogelijk om niemand wakker te maken? Ze weet het niet meer, en wanneer ze terug begint te denken aan de gebeurtenissen van die avond en nacht en van de ochtend erna, en zich elke stap tot in detail probeert te herinneren, dwingt ze zichzelf daarmee op te houden.

Ze heeft geluk dat ze haar bankpas en haar autosleutels bij zich heeft – die zaten in de zakken van het jasje – maar ze ziet zichzelf niet als iemand die geluk heeft. Niemand ziet haar zo. Toch zijn het deze verstekelingen van haar oude leven die haar nu in staat stellen te vertrekken, en dat is het enige wat ze wil – niet omdat ze rusteloos is of omdat ze zo graag ergens anders naartoe gaat, maar vanwege het rauwe besef dat haar tijd hier erop zit. Oké, zegt ze zuchtend, alsof ze toegeeft na een langdurig meningsverschil dat niemand heeft gewonnen. Ze kijkt door het keukenraam naar de oranje en rode daglelies die in bloei staan achter dit huis, het huis dat niet van haar is. Ze drukt haar handen tegen de rand van de gootsteen en in de kelder geeft de droogtrommel, waar ze ruim een uur geleden de natte lakens in heeft gedaan, met één lange, schelle piep aan dat zijn taak erop zit. Het porselein voelt koel aan onder haar handpalmen. Het huis, geluidloos, is nu gevuld met niets, niemand. Een versmolten pijn komt terug, draait om in haar borst, schraapt langzaam. Buiten zwaaien de daglelies heen en weer in de wind.

Ze heeft niet gehuild. Niet die dag, niet op de begrafenissen, niet naderhand. Ze zegt weinig, ze heeft de woorden niet als ze die nodig heeft, dus kan ze alleen maar knikken, nee schudden en alle bezorgde en nieuwsgierige mensen wegwuiven zoals ze dat ook zou doen met muggen die op rooftocht zijn. De brandweercommandant en de politieagent beantwoordden meer vragen dan dat ze ze stelden – het oude fornuis, het gas dat die nacht als vloeistof de benedenverdieping van het huis had laten vollopen, een vonk die waarschijnlijk afkomstig was van een elektrische schakelaar of een aansteker, al was er niet één gevonden, de explosie, de brand die zich razendsnel verspreidde en alles verslond. Ze vroegen niet waarom zij als enige buiten was, om kwart voor zes in de ochtend. Maar toen de agent vroeg of haar vriend, Luke, een reden had om haar of haar familie iets aan te doen, was ze opgestaan en de kerkzaal uit gelopen waar een tijdelijk crisiscentrum was ingericht. Het is de kerk waar haar dochter, Lolly, die dag zou trouwen; hij staat aan de overkant van de weg, vanaf het huis maar een klein stukje lopen. Tegen enen waren er gasten verschenen die een bruiloft verwachtten en in plaats daarvan een parkeerplaats aantroffen die vol stond met politieauto’s, ambulances, brandweerwagens en busjes van de pers. Ze weet nog dat ze de kerk uit liep, naar Liz toe, een vriendin die in haar auto wachtte. Ze herinnert zich dat iedereen stopte met praten en dat mensen half opzij stapten. Ze hoorde dat iemand haar naam riep – aarzelend, onzeker – maar bleef niet staan en draaide zich niet om. Toen ze bij de andere kant van de parkeerplaats was, voelde ze heel duidelijk dat ze een soort melaatse was – niet uit spot of angst, maar doordat haar verlies ronduit weerzinwekkend was. Troost was niet mogelijk, en het verlies was zo angstwekkend en zo totaal – iedereen, weg – dat zelfs degenen die het meest aan rampspoed gewend waren met stomheid geslagen waren. Ze kon voelen dat alle blikken op haar gericht waren terwijl ze het portier van de auto opende om in te stappen. Ze herinnert zich dat ze uit haar ooghoeken een vrouw naar haar toe zag komen die haar hand opstak. Zittend in de auto kon ze door het raam duidelijk Lukes moeder zien, Lydia – met haar stevige borsten, haar kleurige bloes en haar lange bruine haar opgestoken in een losse knot. Het was de tweede keer dat ze haar die dag zag, en ondanks de sterke aandrang die ze voelde om naar haar toe te gaan was het uitgesloten dat ze de vrouw onder ogen kon komen. Rijden, was alles wat ze kon zeggen tegen Liz, die als verlamd achter het stuur zat en net als alle anderen op de parkeerplaats geen woord kon uitbrengen.

De politie ondervroeg haar niet één keer meer over wat er die nacht en de ochtend erna was gebeurd. Vrienden stopten met het stellen van dezelfde veilige vragen – ging het een beetje, had ze iets nodig – toen ze er niet op reageerde. Met haar flauwe glimlach, de lege, starende blik en door haar hoofd af te wenden ontnam ze zelfs de meest volhardende mensen de moed. Een presentatrice van het ochtendnieuws was ronduit vrijpostig. Mensen willen weten hoe u dit aankunt, hoe u dit overleeft, had deze vrouw, die al sinds de jaren zeventig op de televisie was maar geen rimpeltje op haar gezicht had, tegen haar gezegd terwijl ze voor het rouwcentrum stonden. Niemand heeft het overleefd, had June geantwoord, en toen zei ze zacht: Hou op, wat de vrouw deed. Uiteindelijk was iedereen die voor Lolly’s bruiloft was gekomen vertrokken, er werden geen vragen meer gesteld, en op tweeënvijftigjarige leeftijd was ze voor het eerst in haar leven alleen. Die eerste week en erna weigerde ze te huilen of in te storten of op welke manier dan ook aan een proces te beginnen waarmee ze zich weer kon gaan verbinden met de nieuwe en nu lege wereld, of om, zoals iemand er bij haar op had aangedrongen in een goedbedoeld maar anoniem briefje dat bij een van de honderden rouwboeketten had gezeten, opnieuw te beginnen.

Ze knoopt haar jasje dicht en begint met het dichtdoen en afsluiten van de ramen van het huisje dat ze mocht gebruiken van een schilderes die ze ooit heeft vertegenwoordigd. Je kunt er blijven zolang het maar nodig is, had Maxine die dag op Liz’ mobieltje gezegd. Maxine was nu in Minneapolis, net als toen het allemaal was gebeurd. Hoe ze het zo snel gehoord had en hoe ze wist wat June nodig had weet June nog steeds niet. Ze concludeerde dat sommige mensen op de een of andere magische manier opduiken bij dit soort vreselijke momenten en precies weten wat ze moeten doen, welke leemte ze moeten opvullen. Het huisje bevond zich aan de andere kant van Wells, hetzelfde plaatsje in Litchfield County in Connecticut waar haar huis had gestaan, waar ze negentien jaar lang in de weekends naartoe was gegaan en waar ze de laatste drie jaar onafgebroken had gewoond. Maxines stoffige huisje is ver weg en onvertrouwd genoeg om deze weken enigszins draaglijk te maken. Dat er ook maar íéts draaglijk kon zijn was een beschamende openbaring waar ze elke minuut weer mee geconfronteerd werd. Hoezo ben ik hier? Waarom? Die vragen laat ze toe, maar andere houdt ze op afstand. Het is veiliger om de vragen te stellen waar ze het antwoord niet op weet.

Ze heeft geweigerd zich in het plaatselijke ziekenhuis te laten opnemen of zich pijnstillers of kalmerende middelen te laten voorschrijven, zoals de weinige mensen om haar heen haar dringend aanraadden. Er valt niets te kalmeren, denkt ze. Er is niets om kalm voor te zijn. In het huisje heeft ze elke dag tot in de middag geslapen, en nadat ze wakker was geworden ging ze van het bed naar de stoel naar de keukentafel naar de bank en ten slotte weer terug naar bed. Ze heeft ruimte ingenomen, elke minuut verdragen tot de volgende begon, en daarna de volgende.

Ze doet het keukenlicht uit, draait de voordeur op slot en legt de sleutel onder de geraniumpot, die gevaarlijk dicht bij de rand van de veranda staat. Met tegenzin loopt ze van het huis naar haar auto, omdat ze beseft dat dit waarschijnlijk de laatste stappen zijn die ze neemt in wat er hier van haar leven rest. Ze luistert of ze vogels hoort, en terwijl ze dat doet vraagt ze zich af wat ze eigenlijk verwácht te horen. Dat ze afscheid van haar nemen? Dat ze haar uitschelden? De vogels zien alles, denkt ze, en voorlopig doen ze er het zwijgen toe. Onder de hoge overkapping van robinia’s die zich uitstrekt tussen het huisje en de oprijlaan, waar haar auto staat, is weinig geluid te horen, met uitzondering van het zwakke gezoem van wegkwijnende cicaden, die weken geleden uit hun zeventien jaar lange sluimering waren opgedoken om te paren, de wereld te vullen met hun elektrische gezoem, en vervolgens te sterven. Toen ze plotseling tevoorschijn kwamen leek dat een prachtig voorteken in de week voor Lolly’s bruiloft, waarin de zomerse roddelpraat traag op gang kwam en het nergens anders over leek te gaan. Hun laatste stuiptrekkingen lijken nu net zo gepast als hun komst.

Bij de laatste stappen versnelt June haar pas. Ze rukt het portier bij de bestuurdersplaats open en trekt het met een harde klap achter zich dicht. Ze hannest met de sleutels en kan eerst de goede niet vinden. Ze kijkt naar de vier sleutels aan de ring alsof ze haar stuk voor stuk verraden hebben: een van de Subaru, een van de voordeur van haar huis, een van Lukes pick-uptruck en een oude die ze nog heeft van haar vorige huurhuis in de stad. Ze wurmt ze allemaal los, behalve die van de auto, en laat ze in de bekerhouder naast haar stoel vallen. Ze draait de sleutel om in de ontsteking en terwijl de motor onder haar en om haar heen grommend tot leven komt, dringt opnieuw tot haar door dat ze wakker is en in de wereld, dat dit geen bizarre nachtmerrie is waar ze zich struikelend doorheen werkt. Dit is de wereld, zegt ze met grimmige verwondering tegen zichzelf terwijl ze mat haar vingers op het stuur legt.

Ze rijdt de zwarte Subaru achteruit de oprijlaan af, schakelt van de achteruit in ‘Drive’ en rijdt stapvoets over het smalle onverharde weggetje tot ze Route 4 op draait. Ze tankt bij een benzinestation in Cornwall en rijdt in zuidelijke richting verder over Route 7, met zijn glooiingen, bochten en steile grasbermen. Op een verlaten stuk van de weg vist ze de drie sleutels uit de bekerhouder, opent het raam naast de passagiersstoel en gooit ze in één vloeiende beweging naar buiten. Ze doet het raam dicht, trapt het gaspedaal dieper in en rijdt in volle vaart langs twee gespikkelde hertjes, die struikelend achter hun moeder aan lopen. Al sinds ze het stuk tussen Connecticut en Manhattan aflegt heeft ze tientallen herten langs dit deel van de weg zien grazen, zich niet bewust van de auto’s die op een paar meter afstand langsrazen. Ze vraagt zich af hoe vaak er eentje de weg op is gehuppeld en beeldt zich al die keren in dat het maar net goed ging – de keren die ze zelf heeft meegemaakt en de talloze andere keren die alle automobilisten die hier ooit hebben gereden hebben overleefd en die God met een zucht van verlichting dankten terwijl ze ongedeerd met hoge snelheid verder gingen. Ze denkt aan de arme drommels die niet met hoge snelheid wegreden en aan de ontstellende rampspoed die deze stomme maar prachtige schepsels moeten hebben veroorzaakt. Ze gaat harder rijden en overschrijdt de maximumsnelheid... 80, 90, 100... en terwijl de stationcar begint te trillen probeert ze te bedenken hoeveel mensen hier daadwerkelijk om het leven zijn gekomen, van wie het lichaam uit het verwrongen metaal is getrokken, zo verkoold dat het niets menselijks meer had. Haar handen voelen vochtig aan tegen het stuur en ze veegt ze een voor een af aan haar spijkerbroek. Haar lichte jasje zit strak en beklemmend maar ze wil niet stoppen om het uit te doen. Ze passeert opnieuw een groepje herten – een hinde, een jonge bok en hun jongen, met hun lange poten – en beeldt zich de ravage in: glasscherven, rokende banden, nabestaanden die de lichamen identificeren. Haar ademhaling is snel en oppervlakkig en ze stikt bijna in haar kleren. Ten zuiden van het dorpje Kent komt ze bij een stuk dat midden tussen de velden met maïskolven ligt die zich in dichte rijen naar beide kanten uitstrekken. De auto rijdt nu harder dan 110 kilometer per uur en de ramen trillen. Gedetailleerder dan ze zou willen stelt ze zich een zee van gele afzetlinten voor, zwaailichten van politieauto’s en brandweerwagens, de vonken en de rook van fakkels, rijen ambulances waar het personeel duimendraaiend naast staat.

Ze ziet de overlevenden voor zich die doelloos en als verdoofd rondstrompelen. Ze loopt om hen allemaal heen, vol vragen. Wie reed er? Wie keek er precies op het verkeerde moment de andere kant op? Wie was er in de weer met de radio in plaats van op de weg te letten? Wie boog zich voorover om een pepermuntje uit een handtas te pakken, of een aansteker, en raakte door dat te doen alle dierbaren kwijt? Ze vraagt zich af hoeveel mensen zonder een schrammetje zijn weggelopen van de wrakstukken. En wie van deze geluksvogels was vlak voor de klap aan het bekvechten? Wie had er ruzie met iemand van wie ze hielden? Wie gingen er zo lang door dat ze er woorden uit gooiden die ze niet meer terug konden nemen en die ze alleen uitspraken omdat ze heel goed wisten hoe ze de ander het meest konden kwetsen? Woorden die snelle, diepe wonden sloegen en schade toebrachten die alleen de tijd kon helen, maar nu was er geen tijd meer. Die mensen toch, mompelt ze, troostend en berispend tegelijk. Ze kan hen gehurkt langs de weg zien zitten, voorovergebogen en alleen.

Haar kleren zijn doorweekt van het zweet en haar handen houden het stuur trillend vast. Een tegenligger knippert met de koplampen en ze herinnert zich dat een boete voor te hard rijden een einde zal maken aan haar vlucht. Ze heeft geen identiteitsbewijs bij zich, of een geboortecertificaat, en die zal ze minstens nodig hebben voor een nieuw rijbewijs. Ze mindert vaart tot ze 90 rijdt en laat een groene pick-up passeren. Had de bestuurder de knipperende koplampen gezien? Gezien zijn snelheid betwijfelt ze het. We hebben nooit aandacht voor de dingen die ertoe doen, denkt ze terwijl de wagen voor haar achter de bocht verdwijnt, dat hebben we pas als het te laat is.

Ze opent het raam en de wind waait door de auto en voelt koud aan op haar vochtige huid. Haar blonde, zilvergrijze haar, dat ze in een paardenstaart op schouderhoogte draagt en al weken niet gewassen heeft, raakt in de war. Rechts van haar kronkelt de rivier de Housatonic dicht langs de ongelijkmatige weg. Het langzaam stromende water glinstert in de zon. Ze ontspant, niet zozeer door de koele lucht als wel door de turbulentie. Ze opent het raam bij de passagiersstoel en wanneer ze de chaos voelt toenemen doet ze ook de twee ramen achter zich open. De wind raast bulderend door de auto. Ze moet denken aan de Etch A Sketch die Lolly als kind had, en hoe ontdaan ze was geweest toen een vriendin hem een keer heen en weer schudde en het mysterieuze zand aan de binnenkant de tekst had uitgeveegd die Lolly zo zorgvuldig had opgeschreven. Ze herinnert zich Lolly’s gegil – doordringend, schel, uitzinnig, verbolgen – en weet nog dat niemand haar mocht troosten of aanraken. Het duurde meer dan een jaar voordat de vriendin weer een keer mocht komen spelen van Lolly. Hoe jong ze ook was, haar dochter kon wrok koesteren.

June doet haar ogen dicht en stelt zich voor dat de door de wind geteisterde auto een voortrazende Etch A Sketch is en dat de woeste wind haar uitwist. Ze hoort het unieke geluid van zand dat tegen plastic en metaal wordt geschud, en even werkt het. Haar hoofd wordt leeg. De ingebeelde auto-ongelukken en de daders met hun zelfmedelijden vervagen. Zelfs Lolly – woedend en met betraande wangen – verdwijnt.

June zakt dieper weg in haar stoel en mindert vaart tot onder de maximumsnelheid. Ze rijdt langs een groentestalletje, een vrij nieuwe drogisterij die is gevestigd waar vroeger een videotheek zat, kilometers vervallen stenen muren en een grauw wit huis waar al zolang ze zich herinnert hetzelfde roze bord voor staat, met in lichtblauwe letters KRISTALLEN onder het woord STENENWINKEL, dat met zwarte letters geschreven is. Jarenlang waren dat de dingen die ze zag als ze hier reed – en allemaal markeren ze de afstand tussen de twee levens die zo lang voor één leven waren doorgegaan. Ze probeert de Etch A Sketch weer op te roepen – deze keer om de herinnering te wissen aan al die keren dat ze op vrijdagmiddag onbezonnen haar woonplaats was ontvlucht en op zondagavond terugkeerde, altijd weer te snel, met Lolly op de achterbank en met Adam achter het stuur, die zoals altijd te hard reed, en June als een spil tussen hen in, pratend over leraren en trainers op school, welke film ze die avond konden kijken, wat ze gingen eten. Die ritjes vlogen voorbij en vormden het minst gecompliceerde deel van hun leven. De herinnering beneemt haar de adem, overvalt haar met heimwee naar een tijd waar ze bijna nooit met warme gevoelens aan terugdenkt. Kon het maar zo eenvoudig zijn: met z’n drieën in een auto, op weg naar huis.

De rivier verdwijnt uit het zicht en ze rijdt nog maar 30 als ze het stuk weg van een kilometer lang bereikt waarvan iedereen die hier regelmatig komt weet dat er op snelheid wordt gecontroleerd. Ze komt New Milford binnen en rijdt langs de McDonald’s, die ze al heel lang als de officieuze grens tussen het platteland en de voorsteden beschouwt. Op de parkeerplaats klauteren kinderen uit de open deuren van een donkergroene bestelbus, als clowns uit een circuswagen, en ze blijven ongedurig voor een rij brede motoren staan die bij de ingang van het restaurant staat. Een jongeman jogt erlangs, met naast hem een robuuste chocoladekleurige labrador. Ze steken over voor een voormalig tankstation, met planken voor de ramen en waar de pompen zijn weggehaald. June kan zich herinneren dat ze er twee keer heeft getankt, drie misschien, in de jaren dat ze hier heeft gereden, maar ze kan zich niet herinneren dat het moest sluiten. Er schiet onkruid uit de scheuren in het wegdek van de parkeerplaats en ze ziet dat de labrador om een stukje gras met wilde paardenbloemen drentelt, waar hij zijn poot omhoogdoet en plast. Een paar meter verder jogt zijn baasje geduldig pas op de plaats.

Het stoplicht voor haar staat op rood en ze komt achter een andere Subaru-stationcar tot stilstand. Deze is donkergroen, nieuwer, en ze heeft het idee dat hij vol zit met tieners. Ze wil ze niet zien en concentreert zich daarom op het blauwe nummerbord uit Connecticut en de stickers van de veerboot naar Nantucket. In een nabijgelegen brandweerkazerne klinkt een sirene om aan te geven dat het twaalf uur is. Eerst is het geluid laag en zacht, als van een hoorn, dan zwelt het langzaam aan tot een hoog geloei, dat zo overweldigend hard is dat ze haar oren bedekt met de dunne linnen mouwen van haar jasje. Eindelijk springt het stoplicht op groen en ze sluit alle ramen. De chauffeur van de bus achter haar toetert – één keer, beleefd en rustig – en ze haalt langzaam haar voet van de rem tot de auto begint te rijden.

Het geluid van de sirene sterft weg. Het is weer windstil in de auto. Ze komt langs restaurants en kledingwinkels en supermarkten waar ze tientallen jaren langs is gereden maar nooit binnen is geweest. Achter de ramen hangen bordjes met OPEN, boven een Cadillac-dealer zwaaien vlaggetjes in allerlei kleuren heen en weer in de wind. In de achteruitkijkspiegel ziet ze alles kleiner worden.

Edith

Ze wilden margrieten in jampotten. Margrieten uit de omgeving in een stuk of vijftig jampotten die ze hadden verzameld sinds ze verloofd waren. Mij leek het nogal kinderachtig, vooral omdat June Reid bij het voorbereiden van de bruiloft van haar dochter bepaald niet op een cent had gekeken. Maar wie was ik om er iets van te vinden? Het is niet echt hoogstaand bloemistenwerk om margrieten in jampotten te doen, eerlijk gezegd vind ik het nogal geestdodend. Maar werk is werk, en het gaat hier niet zo goed met de bloemenhandel, dus je pakt aan wat je maar kunt krijgen.

De jampotten zaten in dozen die in het stenen schuurtje naast de keuken van Junes huis stonden. Ik zou die ochtend met de margrieten naar het huis komen en ze op de tafels in de tent achter het huis zetten als de tafelkleden waren neergelegd en de couverts erop stonden. Ik had ze de dag daarvoor geplukt, in het veld achter het huis van mijn zus, waar het barst van die dingen. Ik ben nooit dol geweest op margrieten – ik vind ze altijd meer fleurig onkruid dan echte bloemen. Los van het feit dat ze goedkoop zijn, zijn ze niet gepast voor een bruiloft. Rozen, lelies en chrysanten, zelfs tulpen en seringen als je iets minder chics wilt, maar margrieten... nee.

Ik weet nog dat ze met z’n tweeën de winkel in kwamen. Ze hielden elkaars hand vast en dropen van het zweet. Zij leek op haar moeder, alleen had ze meer rondingen. Voor zover ik me kan herinneren heeft June altijd een meer jongensachtig figuur gehad. En hij was gewoon precies goed, heel knap, op de manier waarop keurig verzorgde jongens die naar de universiteit gaan dat kunnen zijn.

Ze waren jong. Dat was wat me nog het meest aan ze opviel. Ik dacht niet dat mensen zo jong nog trouwden, in elk geval niet als ze uit een welgesteld gezin kwamen. Zwangere meisjes zonder toekomstplannen zijn een ander verhaal, maar een meid die aan Vassar heeft gestudeerd en bij een tijdschrift in New York werkt, en een jongen die rechten studeert aan Columbia, zijn niet het soort jonge mensen van wie je verwacht dat ze als een kip zonder kop naar het altaar rennen. Maar ze vormden absoluut een snoezig stel, en er hing een zweem van liefde en geluk om hen heen die de kleine, verbitterde oude vrijster die ik ben niet alleen een pijnscheut bezorgde maar ook verbaasde. Zulke genegenheid zie je hier niet veel meer. Stelletjes uit deze omgeving, zelfs als ze jong zijn, zijn uitgeput van twee banen, het ophalen van de kinderen, familieverplichtingen en te veel schulden. En de oudere, met hun achterstallige hypotheekbetalingen, propaangastanks die gevuld moeten worden en zoons en dochters die spijbelen en auto’s in de prak rijden en betrokken raken bij vechtpartijen in de Tap, zijn te moe, en dan heb ik het er nog niet over dat ze het in de weekends te druk hebben met hun rol van vrolijke, opgewekte plattelanders die ze moeten spelen voor verwende en veeleisende New Yorkers. Ze spenderen hun laatste beetje beschaving en geduld aan deze vreemdelingen, zodat er niets meer overblijft voor hun huwelijkspartner. De mensen die hier vanuit de stad voor het weekend naartoe komen, pikken niet alleen de beste huizen, de mooiste uitzichten, het lekkerste eten en, ja, de mooiste bloemen in die ons dorp te bieden heeft, maar ook de beste inwoners. Ze arriveren aan het einde van elke week terwijl ze vanuit hun auto of de trein hun eisen sms’en of doorbellen: oprijlanen die schoongeveegd moeten worden, hout dat gestapeld moet worden, gazons die gemaaid moeten worden, dakgoten die ontstopt moeten worden, kinderen op wie moet worden gepast, boodschappen die gedaan moeten worden, huizen die moeten worden schoongemaakt, kussens die moeten worden opgeschud. Voor sommigen zetten we zelfs na Thanksgiving de kerstboom op en tuigen we die na oud en nieuw weer af. Ze maken nooit hun handen vuil aan dingen die wij allemaal wél moeten doen, en ze dragen nooit ergens de daadwerkelijke lasten van. We kunnen ze niet uitstaan maar we kunnen ook niet zonder ze. Dat resulteert in een broze verstandhouding, die grotendeels functioneert. Maar soms gaat het mis, zoals die keer dat Cindy Showalter, een serveerster van de Owl Inn, een bejaarde vrouw in het gezicht spuugde toen Cindy niet begreep om welke kaas de vrouw vroeg. Wie heeft er nou ooit van Explorer-kaas gehoord?!? zei ze in de kerk tegen mij. Ik schudde mijn hoofd, en later vond ik op internet een kaassoort die Explorateur heet en waarvan ik zeker weet dat die in geen enkel restaurant in de omgeving te krijgen is. En dan was er de brand in de schuur van Holly Farm, waarbij drie paarden omkwamen. Het is nooit bewezen, maar we weten allemaal dat Mac Ellis het heeft gedaan, de vroegere huisbewaarder. Hij had de boel in de hens gezet toen hij was ontslagen door Noreen Schiff omdat hij elke maand te hoge facturen had ingediend. Naar het schijnt had hij dat jarenlang gedaan en was het uiteindelijk ontdekt door haar accountant uit de stad. Hij is er nooit voor gearresteerd, maar toen het nieuws bekend werd, raakte hij een paar klussen kwijt. Er gaat een hoop wrok en verbolgenheid schuil achter de glimlachen, het goed u weer te zien en geen probleem, ik doe het graag dat in dit dorp zo vaak wordt uitgesproken. Dus wanneer iemand de grens overschrijdt, kan het ongemakkelijk worden.

Veel mensen, vooral de jongere meiden, hadden het gevoel dat June Reid een grens overschreed toen ze een relatie begon met Luke Morey. Ze hadden het altijd over hem. Hij zag er goed uit, dat moet ik toegeven. Geen wonder ook, aangezien Lydia’s vader in zijn tijd duivels knap was en Lydia altijd een vrouw is geweest die mannen kennelijk aantrekkelijk vinden. Desalniettemin had Luke een groot deel van zijn opvallende verschijning te danken aan het feit dat hij er anders uitzag dan alle anderen hier. Hij was net een wilde orchidee in het hooiland. Niemand heeft ooit geweten wie zijn vader was, maar wat iedereen wél heel goed wist was dat hij zwart was. Vrijwel niemand uit Wells had de vader kunnen zijn, en ik vind het vreselijk wat dat over dit dorp suggereert. Er woonde een bejaard echtpaar in Cornwall – ze zijn inmiddels overleden, gepensioneerde wetenschappers uit Boston. Hij was zwart, zij blank. Dan heb je nog de geadopteerde zoon van het schoolhoofd, Seth. Die is zwart maar was pas zes of zeven toen Luke werd geboren. Zo was het in die tijd in ons dorp, en eerlijk gezegd stond niemand daar vaak bij stil, behalve als het aan het licht kwam, bijvoorbeeld toen Lydia Morey haar kind kreeg. Die jongen is minstens dertig jaar geleden geboren, maar er is niet veel veranderd, in elk geval niet wat dat betreft. Meer bezoekers in het weekend natuurlijk, en minder gezinnen die oorspronkelijk uit de omgeving komen, want die hebben een voor een hun boerderijen, hun land en hun huizen verkocht aan mensen die daar per jaar in totaal misschien een paar weken doorbrengen. De zaterdagen en de zondagen en een week of twee in de zomer. De waarheid is dat de meeste huizen hier leegstaan. Ze hangen vol met glimmende beveiligingsapparatuur en ze worden schoongeboend en gestoft en staan tot de nok toe vol met prachtige meubels, maar er is niemand thuis. Ik reed een paar maanden geleden door South Main Street – op een doordeweekse dag, om negen uur ’s avonds, toen ik bij mijn zus had gegeten – en nergens brandde licht. De maan scheen, dus kon ik de schoorstenen en de dakkapellen zien, maar ze waren stuk voor stuk donker, helemaal tot aan het dorpsplein toe. Toen drong het tot me door, en dat besef is me sindsdien bijgebleven, dat we niet meer in een dorp wonen, in elk geval geen écht dorp. We wonen in een duur museum, een museum dat alleen in het weekend open is, en wij zijn degenen die het onderhouden.

Vroeger waren de meeste grote, oude huizen in Wells het eigendom van plaatselijke gezinnen, die er ook woonden. Dat kan ik weten omdat ik zelf in zo’n huis ben opgegroeid. Toegegeven, het was de pastorie van de St.-Davidskerk, waar mijn vader meer dan dertig jaar predikant was, maar toentertijd kreeg je bij die functie een huis met zes slaapkamers, vier open haarden en een schuur in de achtertuin. Nu is er een predikant – een of ander mens dat Jesse heet, dat geloof je toch niet? – die haar tijd verdeelt tussen drie kerken en in een flat in Litchfield woont. De kerk verhuurt de pastorie aan een jong gezin uit de stad dat daar, ja, je had het al geraden, in de weekends naartoe komt. Natuurlijk hebben ze nooit één voet in de kerk gezet, ik heb het ze tenminste nooit zien doen. Dat mag nauwelijks verbazing wekken, want er komen op zondagochtend nog maar een stuk of vijftien mensen. Net als de huizen rond het dorpsplein is de oude kerk altijd leeg, met uitzondering van een paar uur in het weekend. Mijn vader ging jaren geleden met emeritaat en is niet lang daarna overleden, maar ik ga nog elke zondag. Ik heb zijn oude sleutel bewaard, zodat ik al vroeg naar binnen kan om onverkochte bloemen uit de winkel op het altaar te zetten, die na de dienst in de vuilnisbak kunnen. Vanuit de kerkbanken kan niemand zien dat de bloembladen verwelkt zijn.

Het zou sommige ouden van dagen in de kerk misschien schokken als ze hoorden dat ik God al lang geleden de rug heb toegekeerd, toen mijn moeder begon af te takelen doordat ze alzheimer had, wat wel de langzaamste en wreedste manier moet zijn om uiteindelijk te sterven. Haar aftakeling begon toen ik op de middelbare school zat en ze stierf een week na mijn veertigste verjaardag. Ze was toen al heel lang onherkenbaar. Kwaad, onuitstaanbaar en volledig van mij afhankelijk. Mijn zus ging studeren en ik bleef thuis om te helpen met de dingen waar mijn vader te trots voor was en waar hij niemand voor wilde aannemen. Niet dat ik er behoefte aan had, maar het is niet bepaald makkelijk om een vriendje te vinden, laat staan een man, als je vierentwintig uur per dag, zeven dagen per week, als onbezoldigd verpleegster in het huis van je ouders woont. Ik verdoe mijn tijd niet met wensen dat het anders was gegaan, en ik pretendeer ook niet dat dat was gebeurd als ik meer had gebeden. Ik dop al heel lang mijn eigen boontjes, zonder hulp van God of van een echtgenoot.

De meeste mensen met wie ik ben opgegroeid zijn verhuisd naar Torrington, of naar Millerton of Amenia in de staat New York, en zelfs die plaatsen beginnen duur te worden. Maar sommigen weten zich onopvallend schuil te houden in een hoekje van het dorp, net als ik. Lydia Morey heeft er ook voor gekozen, al kan ik me moeilijk indenken waarom. Ze is de laatste van haar familie hier, en met ‘familie’ bedoel ik niet de Moreys. Ik vind het onvoorstelbaar dat ze die naam gehouden heeft. Ze is een Hannafin, en dat weet ze. Niemand kan die vrouw doorgronden, dus haar keuze om die naam te houden is niet verbazingwekkender dan haar keuze om hier te blijven nadat ze die donkere baby ter wereld had gebracht. Toen Luke werd geboren was voor iedereen duidelijk dat Lydia’s man, de roodharige Earl Morey met zijn sproetengezicht, niet de vader was. Nog die avond pakte hij Lydia’s spullen en liet hij haar weten dat ze niet terug hoefde te komen. Ze ging van de kraamafdeling rechtstreeks naar de bank bij haar moeder. Die leefde toen nog en liet haar dochter en kleinzoon een tijdje bij haar intrekken, maar ze maakte geen geheim van haar afkeer. Ze werkte in die tijd als kasbediende bij de bank, waar je haar kon horen tieren over haar gestoorde dochter, van wie ze zeker wist dat die zich had ingelaten met sektes en zwarte mannen en God mag weten wat nog meer. Iedereen koos de kant van Earl, die afkomstig is uit een grote familie die hier al sinds mensenheugenis woont, en een tijdje leefde Lydia Morey als een verstotene in ons dorp van vijftienhonderd inwoners, van wie de helft hier zelden verblijft.

Na verloop van tijd draaiden de meeste mensen bij. Luke was altijd geliefd, vooral in de korte tijd dat hij op de middelbare school zat, waar hij allerlei zwemrecords brak en waar volgens mij zelfs werd gefluisterd dat hij ooit mee kon doen aan de Olympische Spelen, maar Lydia bleef teruggetrokken en op zichzelf, afgezien van de paar foute mannen met wie ze zich inliet. Eerlijk gezegd heb je hier maar weinig keus, en de arme vrouw maakte er, knap als ze was, het beste van. Met zo’n beperkte keus werd iemand als Luke Morey, toen hij eindelijk zijn leven op de rails had, voor de vrouwen uit het dorp een regelrechte trofee. Hij had zonder twijfel de huid van zijn vader, wie dat dan ook was, maar hij had de ver uit elkaar staande, groene ogen en de hoge jukbeenderen van zijn moeder. Daarnaast was hij minstens 1 meter 80 en had hij ook nog een redelijk succesvol hoveniersbedrijf, dus aan aandacht had hij geen gebrek. Aandacht kreeg hij zijn hele leven, maar nooit zoveel als toen hij naar de gevangenis ging, slechts een paar maanden nadat hij eindexamen had gedaan, en later, toen hij introk bij June Reid, die meer dan twintig jaar ouder was dan hij en uit de grote stad kwam. Vanaf het moment dat die jongen werd geboren praatte het hele dorp over hem, en als je bedenkt wat er is gebeurd, hoe hij aan zijn einde is gekomen en hoeveel anderen hij met zich heeft meegenomen, zal dat wel altijd zo blijven.

Toen ik die ochtend met de margrieten naar het huis van June Reid reed en de nachtmerrie zag die alles omhulde – de rook, het oude stenen huis dat door het vuur in de as was gelegd, de lege tent – stopte ik niet. Ik reed gewoon door. Zonder na te denken reed ik rechtstreeks naar het huis van mijn zus, waar we samen een pot thee dronken, van munt die vers uit haar tuin kwam. Iemand had haar al gebeld – ik weet niet wie – en ze vertelde me wat er was gebeurd. Ze waren allemaal dood – het jonge stel, Junes ex-man en die vervloekte Luke Morey. Lange tijd zaten we alleen maar op de bank naar de stoom te kijken die uit mijn moeders lichtgroene porseleinen theekopjes opsteeg. Later liep ik door de achterdeur het veld achter het huis in. Daar bleef ik een paar uur, omdat ik niet wist wat ik moest doen of waar ik heen kon. Ik doolde door het hoge gras met al die vreselijke margrieten, van de bosrand tot de weg en weer terug, steeds maar heen en weer, terwijl ik met mijn oude, gerimpelde handen over dat fleurige en onfortuinlijke onkruid streek. Ten slotte ging ik weer naar binnen. Die nacht bleef ik bij mijn zus slapen, en de nacht daarop ook.

De margrieten gingen niet verloren. Ze werden stuk voor stuk gebruikt. Ze belandden niet in een jampot maar ik verwerkte ze in meer dan honderd rouwboeketten. Zelfs als niemand erom vroeg – en laten we eerlijk zijn, dat gold voor de meeste mensen – wist ik toch een manier te bedenken om ze te gebruiken. Niemand heeft me er ooit van beschuldigd dat ik te soft ben, maar als er iets gebeurt als wat June Reid die ochtend is overkomen, voel je je in één keer de nietigste, meest machteloze persoon ter wereld. Dan heb je het gevoel dat je niets kunt betekenen, wat je ook doet. En als je dan tóch iets kunt betekenen, dan doe je dat. Dus dat deed ik.

Lydia