WINNAAR CONSTANTIJN HUYGENSPRIJS VOOR HET GEHELE OEUVRE

Willem Bleeker besluit op een zomerse dag zijn werk en gezin in de steek te laten en vertrekt naar Amsterdam. Hij belandt op de Zeedijk waar hij enige schilderachtige figuren ontmoet.

‘Mensje van Keulen is de titel van een zorgvuldig gecomponeerd oeuvre, dat meer dan veertig jaar omspant.’

– A.F.Th. van der Heijden

‘Elke zin is raak bij Mensje van Keulen. Om haar werk valt op een unieke manier te lachen, te huilen en te griezelen.’

– Kees van Kooten

‘Ongeëvenaarde taalbeheersing, resulterend in het puurste, zuiverste Nederlands.’

– Maarten ’t Hart

BOEKEN VAN MENSJE VAN KEULEN

Bleekers zomer, roman

Allemaal tranen, verhalen

Van lieverlede, roman

De avonturen van Anna Molino, schelmenballade

Overspel, roman

De ketting, verhalen

Engelbert, roman

De lach van Schreck, reisverhalen

Geheime dame, biografie

De rode strik, roman

Olifanten op een web, kroniek

Het vroege werk (bundeling van Bleekers zomer,

Allemaal tranen en Van lieverlede)

De gelukkige, roman (longlist Libris Literatuurprijs, 2002)

Het andere gezicht, verhalen (shortlist AKO Literatuurprijs, 2003; longlist Libris Literatuurprijs, 2004)

Alle dagen laat, Dagboek 1976

De laatste gasten, roman (longlist AKO Literatuurprijs, 2007)

De schriften wachten, oerboek

Een goed verhaal, verhalen (longlist Opzij Literatuurprijs, 2010; shortlist Libris Literatuurprijs, 2010; shortlist De Gouden Uil Literatuurprijs, 2010)

De verhalen

Liefde heeft geen hersens, roman (toplijst AKO Literatuurprijs, 2012; longlist Libris Literatuurprijs, 2013; shortlist Opzij Literatuurprijs, 2013)

Jeugdboeken

Tommie Station (Zilveren Griffel, 1986)

Polle de orgeljongen

Vrienden van de maan (Nienke van Hichtumprijs, 1991)

Van Aap tot Zet, gedichten

Meneer Ratti (Vlag en Wimpel, 1993)

Snottebel Lies en andere portretten, gedichten

Pas op voor Bez

Tien stoute katjes

Titus raakt zoek

PRIJZEN

Annie Romeinprijs 2003 voor het gehele oeuvre

Charlotte Köhlerprijs 2011 voor de romans en de verhalen

Constantijn Huygensprijs 2014 voor het gehele oeuvre

r

Mensje van Keulen

Bleekers zomer

Roman

Uitgeverij Atlas Contact

Amsterdam/Antwerpen

© 1972 Mensje van Keulen

Omslagontwerp Suzan Beijer

Omslagillustratie Tammo Schuringa

E-book Wim ten Brinke, www.studiowimtenbrinke.nl

ISBN 978 90 254 4566 9

NUR 301

www.mensjevankeulen.nl

www.atlascontact.nl

Dit e-book werd gemaakt op basis van de tweeëntwintigste druk, 2015, ISBN 978 90 254 4555 3

Bleeker kreeg het avondeten maar met moeite weg. Niet omdat ie geen honger had maar omdat ie al drie dagen niet had kunnen poepen. Als ie nog meer at, zou het in zijn slokdarm blijven hangen. Adrie was teleurgesteld omdat ze zich zo had uitgesloofd door de bloemkool met zijn favoriete zoete saus te bereiden. Onder haar toeziend oog mocht Peter nu de saus opeten. Ze keek niet alleen hoe hij dat deed, maar had haar hele lichaam in zijn richting gedraaid. Ze hield een lepel klaar om gemors op te vangen en zei onderwijl: ‘Niet zo snel.’ ‘Goed slikken.’ ‘Lieverd, zo krijg je de hik.’ Voor Peter z’n vingers in de laatste restjes had kunnen steken trok ze het pannetje bij hem vandaan.

Marion was in de kinderstoel in slaap gevallen. ‘Je kan merken dat ze vroeger wakker worden,’ zei Adrie. Ze keek naar de schaal met bloemkool.

‘Willem, wil je echt niet nog ’n stukje?’ vroeg ze.

‘Nee,’ zei Bleeker voor de derde keer en spijtig zette ze de deksel op de schaal. ‘Misschien lust je straks nog,’ mompelde ze en ging van tafel.

Misschien. Hij zei er geen ja of nee op. Kijk, dacht ie, ze gaat het in de koelkast bewaren. Ze wist precies hoeveel geld ze anders weg zou gooien en als hij het niet op wou eten at ze het zelf op voor het naar bed gaan.

Het licht uit de koelkast viel gemeen over de knokigheid van haar knieën. Ze zette de schaal laag weg en veegde een piek die voor haar ogen hing achter haar oor. Van een vakje hoger haalde ze een plastic schaaltje te voorschijn waar ze aan rook en nog eens aan rook voor ze het terugzette. Van dat stuk lever hoefde Bleeker geen toastje.

Peter gleed van z’n stoel en rende op z’n blote voetjes naar de kamer om de televisie aan te zetten. Adrie gespte Marion los. Het kind werd wakker en keek lodderig om zich heen. ‘Ja, ze zal wel slaap hebben,’ zei Adrie en trok het kind tegen haar borsten.

Over haar schouder keek het Bleeker aan alsof het in nood zat. Het begon direct te huilen.

In de kamer zat Peter op z’n knieën voor het scherm. Bleeker knipte het licht aan en liet zich in zijn stoel naast het raam vallen.

‘Geen licht,’ zei Peter en trok z’n hand uit z’n mond om ’n bevelend gebaartje te maken.

‘Dat is niet goed voor je ogen,’ zei Bleeker.

‘Nee uit,’ dreinde hij en rende weg om hulp te halen bij z’n moeder.

Het rook naar de kapperszaak beneden, een mengsel van lotion en verschroeid haar. In de zomer was de lucht veel sterker. Bleeker duwde z’n vuisten in z’n buik. Zo moest er beweging in komen. Er zat vast een keiharde reutel aan het eind die, als ie eindelijk kon poepen, z’n reet zou scheuren. Een klein scheurtje dat een druppel bloed gaf en ’m even zou laten rillen van pijn.

‘Hij wil kijken,’ zei Adrie geërgerd en zette tot Peters tevredenheid de kamer weer in duisternis.

Ik heb vannacht slecht geslapen, dacht Bleeker, ik wil geen tv kijken en ik ben moe. Hij sloot zijn ogen. Slapen kon ie niet omdat de Karekieten te hard zongen. Even later maakt het kinderkoor plaats voor een vriendelijk deuntje van een carillon. Het Oudekerksplein, dacht Bleeker. Daar ging ie toen ie twaalf was met Gerrie Fontijn naar de hoeren kijken en als ze uitgekeken waren gingen ze naar de Bijenkorf, uren de houten roltrappen op en af. Er was een keer een vrouw met haar hak in blijven steken. Onder aan de roltrap stond ze woedend aan de schoen te trekken en toen ie los schoot zat er geen hak meer aan.

‘Laten we naar beneden gaan,’ had ie tegen Gerrie gezegd.

‘Welnee,’ zei die toen, ‘tussen de verdiepingen zit iemand al die dingen op te vangen. Hakken en centen en hondenpootjes.’

Adrie zette koffie. Regelmatig hoorde hij haar de ketel van het fornuis nemen. Dat werd een slappe plas.

‘Peter,’ riep ze maar Peter deed of ie doof was en keek vol interesse naar een agrarisch programma.

‘Vooruit kom,’ zei ze in de deuropening.

‘Peter dit zien,’ zei hij lief.

‘Nou niet zeuren, het is mooi geweest,’ zei ze en deed het licht aan.

Hij hield z’n armen beschermend boven zich toen ze op hem af kwam en hij schreeuwde van vernedering toen ze hem optilde en afvoerde.

Bleeker liep naar de keuken en schonk zich een kop koffie in. Hij deed een pas naar de suikerpot en voelde een korte en aanmoedigende wind tussen zijn billen uitschieten. Nou moest het lukken. Hij haastte zich naar de wc. In de aangrenzende kamer werden z’n kinderen, die in hun flanellen pyjamaatjes onder hun pluizige beestjesdeken lagen, in slaap gesust. Het viel niet mee, ze huilden erbarmelijk.

Hijgend stond ie op. Het was precies gegaan zoals ie verwacht had. Een harde keutel gevolgd door een lange zachte worst. Zijn hol was een schrijnend middelpunt. Twee keer trok ie door en nog bleven er sporen aan de pot kleven. Zijn billen tegen elkaar persend liep ie met de kop koffie naar z’n stoel.

‘Zo,’ zei Adrie, ‘ze slapen bijna.’

Meestal vroeg ie haar: ‘Druk gehad?’ maar vanavond kreeg ie het niet voor mekaar, lag ie slap en zwaar in z’n stoel.

Ze reageerde: ‘Ben je moe? Staat het eerste net op?’ Hij zei niks. ‘Hè?’ vroeg ze.

‘Geen idee,’ zei hij sloom.

Ze stond op, draaide aan een knop, keek even, zei: ‘Dit is altijd het tweede net, dan stond ie goed’, en schakelde terug. ‘Willem, wil je koffie?’ vroeg ze.

Water, associeerde hij en kon niet nalaten het te zeggen. Ze begreep hem niet. ‘Ja of nee?’ vroeg ze. Bleeker knikte.

Ze zette de kop op tafel, schonk hem vol en deed er snel drie scheppen suiker in. ‘Hier,’ zei ze terwijl ze de kop voor z’n gezicht hield. Hij keek naar haar rode vingers met de korte nagels waarin kalkvlekjes meegroeiden en pakte de kop zonder haar vingers aan te raken.

‘Je hebt dat kopje toch wel vaker gezien,’ zei ze korzelig.

‘Mmm,’ zei Bleeker en zette het op de leuning.

Hij sliep tot ze hem wakker schudde. ‘We gaan slapen,’ zei ze.

Wat een walgelijke energie hebben kinderen ’s morgens, dacht Bleeker en keek geïrriteerd naar z’n boterham met hagelslag waarin zich een gedeelte van Peters gemorste melk opzoog.

‘Je haalt het nooit,’ verzuchtte Adrie en rende van tafel voor een vaatdoek. Driftig haalde ze het grijze lapje door de plas die aan een kant op de vloer drupte. ‘Oh,’ riep ze dramatisch. ‘Het is al acht uur.’

‘Zijn er nog sokken?’ vroeg Bleeker.

‘Die kan je toch zelf wel pakken,’ zei ze snibbig.

Die kan ik zelf pakken, dacht Bleeker en liep naar de slaapkamer. Onder in de linnenkast lag een berg zwarte sokken. Zorgvuldig koos hij twee katoenen exemplaren omdat ie gisteren in de nylonsokken die Adrie hem gegeven had veel erger had gezweet. In de kapsalon werd er al gewerkt. Tussen het geborrel van water dat afgevoerd werd hoorde hij het vrolijke gekwetter van de radiodistributie waar ie iedere zaterdagochtend wakker van werd. Niets is irritanter dan wanneer je niet in kunt grijpen, aan verkeer leer je wennen maar niet aan een lekkende kraan. Dat had ie bedacht toen ze er net woonden maar het had niet geholpen. Avond aan avond ergerde hij zich aan de lucht van de kapsalon en van uitslapen was geen sprake meer omdat ie elke keer bedacht dat ze toch ten minste voor een geluiddempend plafond konden zorgen. Of dat ie een ruiladvertentie moest plaatsen. Maar ik stel alles uit, dacht ie, ik ben een lui mens. Hij rolde de sokken op tot het teenstuk, trok ze moeizaam over z’n wreven en kreunend over z’n hielen tot ze vanzelf het onbehaarde gedeelte van z’n enkels bedekten.

In de gang stond Peter, z’n handjes om een denkbeeldig stuur geklemd, met losse rollende lippen een auto na te bootsen. Bleeker kreeg Marion in zijn armen geduwd.

‘Loop vast naar beneden,’ zei Adrie, ‘ik kom eraan.’

Met het kind tegen zich aan geklemd stapte Bleeker voorzichtig de smalle treden van het portiek af, z’n aktetas zo krampachtig vasthoudend dat ie heen en weer zwaaide.

Beneden leunde hij tegen de witte 2cv. Veel veiliger, had Adrie gezegd, in een witte auto zien ze je sneller. Hij reed er nauwelijks in en als ie reed was het meestal op zondag.

Door de turquoise tule van de kapsalon zag ie de meisjes in hun roze schorten bedrijvig heen en weer lopen. Het dikke meisje dat ie wel eens in de tuin had zien zitten droeg er een ceintuur om, zo strak dat ze hem aan een zandloper deed denken.

Zeventien minuten te laat. Dat maakte een halfuur deze week. Die paar minuten van af en toe vroeger komen of later weggaan werden daar niet van afgetrokken.

Door de raampjes die parallel aan de trap lagen vielen bundeltjes zonlicht. Hij trapte tegen de deur en liep de door tl-buizen verlichte gang in. Ik loop te snel, dacht ie, ik ben toch al te laat. En hij slenterde de laatste meters naar de grijze deur ‘Heren’ waarachter de toiletten en de vestibule lagen. Via dit voorportaal kon het personeel door een volgende deur het kantoor bereiken. Ik kan natuurlijk gelijk doorlopen, dacht ie. Dan ben ik iets minder laat omdat ik hier enige tijd zou kunnen hebben doorgebracht. Ik hoef trouwens niet te plassen.

Hij hoorde een wc-bril klapperen. Wie er ook opzit, hij heeft er te lang opgezeten anders blijft ie niet plakken, dacht Bleeker. Hij waste zijn handen en keek in de spiegel. Tweeëndertig jaar, nog lang geen staflid, wast zijn handen met kantoorwater. Hij zag Tegelaar naar buiten komen, zag dat die hem even in de spiegel aankeek en zich daarna snel opzij draaide om de deur dicht te doen.

‘Morgen Bleeker,’ zei Tegelaar even later. Twee wastafels verder draaide hij aan het zeepreservoir dat een lichtgroen sliertje in het gerimpelde kuiltje van zijn hand liet lekken.

‘Morgen Tegelaar,’ mompelde Bleeker en liep met de druppels aan zijn vingers naar de rolhanddoek.

‘Niet de vroegste vandaag, hè?’ zei Tegelaar spottend.

Bleeker kuchte. ‘Nee,’ zei hij en rukte de handdoek een stuk naar beneden. Eronder stond een zwarte plastic emmer vol dik grijs water waarop een kraag zeepresten dreef. Nalatige werkster, dacht Bleeker en voelde een drang in zich opkomen om even tegen de emmer te schoppen. Onzin, zei hij bij zichzelf, maar de drang werd sterker en fluisterde hem in dat ie een schop moést geven. Hij verwenste die zenuwen die ’m als kind al treiterden door hem te dwingen zesmaal het licht aan en uit te doen, het laatste woord van een zin naar binnen toe te praten, in bed z’n kussen tweemaal om te draaien voor ie mocht gaan liggen. Hij wist dat ie onrustig zou zijn als ie niet toegaf en dat zo’n schopje toch maar een kleine onschuldige handeling was.