-

April 2010. Door de uitbarsting van de IJslandse vulkaan Eyjafjallajökull strandt jazztrompettist Lucas Lels op het vliegveld van New York. Erg vindt hij dat niet, na de teleurstellingen van de afgelopen week. Zijn gelatenheid verandert door een telefoontje uit Maastricht: oom Louis is dood. Herinneringen aan de stiekeme bezoeken bij Louis voeren Lucas terug naar zijn jeugd: het fatale auto-ongeluk waarbij zijn ouders omkwamen, de kille opvoeding door zijn grootvader, de liefde voor de trompet, die hem nu lijkt te ontglippen.

Een voor een ontwaken zijn demonen. Het wachten in de dag en nacht verlichte vertrekhal begint aan hem te knagen.

Wanneer Lucas terugkeert naar zijn onbeminde geboortegrond wordt een confrontatie onafwendbaar.

-

-

Met dank aan het Nederlands Letterenfonds

Copyright © 2015 Wil Boesten en uitgeverij Augustus, Amsterdam

Omslagontwerp Nanja Toebak

Foto van de auteur Perry Schrijvers

E-book Suzan Beijer

ISBN 978 90 254 4573 7

D/2015/0108/732

NUR 301

www.atlascontact.nl

Dit e-book werd gemaakt op basis van de eerste druk, 2015, ISBN 978 90 254 4572 0

-

EEN • VOORJAAR

Je hebt een dorp nodig, al was het maar om het plezier er weg te gaan.

CESARE PAVESE, LA LUNA E I FALÓ

-

1 ° NAAR HUIS

Van alle kanten klinkt plots een klepperend geluid, als van zwermen vogels die laag door de hal vliegen. Lucas Lels blijft staan. Het is afkomstig van de grote borden met vertrekkende vluchten, waarvan de tuimelletters en -cijfers rij voor rij verdwijnen. Even wordt het stil. Dan beginnen de eerste plastic plaatjes weer om te kiepen, reizigers staren naar de zwarte panelen alsof daar de waarheid wordt geopenbaard. Het geratel wordt luider, een voor een keren de vluchtnummers, bestemmingen, gates en vertrektijden terug, en achter elke regel verschijnt het woordje cancelled. Er gaat een kreun door de hoge ruimte, mensen draaien – met blikken en gebaren bij elkaar verduidelijking zoekend – hun hoofd alle kanten op.

Pas als het opstandige geroezemoes weer tot een massaal murmelen afzwakt, hoort Lucas Lels zijn telefoon. Hij haalt het toestel tevoorschijn en veegt met zijn wijsvinger een paar keer onwennig over het glas. Te laat. Op het scherm een onbekend nummer, kengetal Maastricht. Een knorrend ruisen in de omroepinstallatie lijkt een bericht aan te kondigen. Lucas Lels legt zijn hoofd in de nek, maar de luidspreker zwijgt. Achter het glazen dak van de vertrekhal staat een diepblauwe voorjaarshemel.

‘No flights until further notice,’ zegt een man naast Lucas Lels met zware Duitse tongval en wijst naar de batterij monitoren verderop. Hij draait op zijn hakken om en begint zich een weg te banen door de menigte. Achter de zwoegende rug met de forse schoudertas vormt zich algauw een tros passagiers die door de daadkracht van de man het idee lijken te krijgen dat er bij de balies nog iets te regelen valt. Achter de Duitser aan. Mensen worden opzijgeduwd of wijken verstoord achteruit, binnen enkele tellen golft een sidderende beweging door de hal, en als een kudde opgeschrikte antilopen in de savanne stroomt de massa alle kanten uit.

Rondom hoort Lucas Lels flarden opgewonden gepraat in alle mogelijke talen. Het komt hem voor alsof ze allemaal hun eigen vertaling leveren van het zinnetje No flights until further notice. Hij tornt op tegen de stormloop in de richting van de balies, zet zich schrap tegen lichamen, zegt I’m so sorry wanneer hij een vrouw raakt op een plek waar dat niet hoort, maar ploetert verder en houdt pas halt bij een witte stalen pijler. Hij schuift de aluminium trolley met zijn instrument en handbagage ertegenaan. De hand die nog steeds zijn telefoon omklemd houdt is zweterig; hij legt het toestel op het koffertje en drukt zijn vingers gespreid tegen het koele staal.

Maastricht? Lucas Lels tuit een paar keer zijn lippen. Hij pakt het toestel weer, tikt het nummer aan waarvandaan hij zojuist werd gebeld en luistert. Niets. Hij probeert het nog een keer. Stilte. Het signaal is behoorlijk, maar kennelijk kan de zendmast niet alle gesprekken verwerken. Lucas heft zijn hoofd, knijpt zijn ogen een beetje dicht tegen het felle licht van de mooie aprildag.

Na nog vier pogingen gebeurt er iets.

‘Goedemorgen, Academisch Ziekenhuis Maastricht? Locatie Annadal?’ zegt een vrouwenstem.

Lucas trekt een mondhoek op als hij hoort hoe het einde van het zinnetje door de zangerigheid omhoogkrult, waardoor de mededeling als vanzelf een vraag wordt.

‘Hallo? Academisch Ziekenhuis?’

‘Annadal,’ herhaalt hij bedachtzaam, alsof hij de naam proeft. Rond zijn ogen trekken de spieren samen als bij iemand die in de massa een gezicht herkent en niet weet waarvan. Het klinkt oud, als iets waarvan je denkt dat het niet meer bestaat. Het St.-Annadal, waar hij na het auto-ongeluk nog net op tijd uit zijn dode moeder werd gesneden en – veertig dagen eerder dan de bedoeling was – als wees een wereld werd binnengetild die met ingehouden adem het nieuws over de aanslag op Kennedy volgde.

‘Ja, meneer, Annadal? Bent u daar nog? Meneer? Hállòò?’

Pas als de stem aan de andere kant zegt dat ze de verbinding gaat verbreken, stamelt hij: ‘Sorry. U had me gebeld.’

‘U? Gebeld, meneer?’

‘Ja, ik werd zojuist gebeld vanaf dit nummer.’

‘Meneer, u krijgt altijd het algemene nummer te zien als u van hier gebeld wordt? Dus als u terugbelt krijgt u vanzelf de receptie? Van welke afdeling was u dan gebeld geworden?’

‘Afdeling?’ vraagt Lucas, en zegt dat hij dat niet weet, dat het waarschijnlijk een vergissing is. Ter verontschuldiging mompelt hij nog dat hij vanuit New York belt, wenst de dame goeiedag en veegt over de rode balk.

St.-Annadal, 22 november 1963. Die omineuze dag zadelde zijn verjaardag niet alleen op met een vermoorde president aan wie die datum zit vastgeklonken – ook de immigration officer die een week geleden Lucas’ reisdocumenten controleerde had weer even veelbetekenend zijn wenkbrauw opgetrokken en geknikt –, maar vooral met Lucas’ verongelukte ouders, die op die tweeëntwintigste op een brug in Maastricht bewusteloos in hun fonkelnieuwe wagen werden aangetroffen – ogenschijnlijk amper gewond – en dezelfde avond nog bezweken aan niet tijdig opgemerkte inwendige bloedingen. Het onvoldragen kind kon worden gered. Wat er op die brug was voorgevallen wist niemand precies. Zijn grootvader ontfermde zich over Lucas – Luuk toen nog – en zijn broertje. Sindsdien werden elk jaar op Lucas’ verjaardag de ouders herdacht met een mis en een plechtige gang naar het graf. Opa torste het verlies, het zoveelste in zijn leven, dat zwaarder werd door de willekeur ervan, en vluchtte in devotie. Lucas stond dan bij dat graf en probeerde uit alle macht de treurnis te voelen die hij om zich heen zag. Hij was bang dat de anderen hem doorhadden. Een uurtje later, had hij vaak gedacht, en hij was tenminste op de drieëntwintigste jarig geweest. Of ook dood.

Lucas Lels bergt de telefoon op, trekt zijn zwarte jasje uit, hangt het over de hendel van het rolkoffertje en kijkt de hal rond. Bij de balies praten en gebaren tientallen mensen tegelijk tegen medewerkers die er niet langer in slagen geen hulpeloze indruk te maken. Het ziet eruit als een film, en hoewel hier haast alleen Europeanen rondlopen doet de commotie erg Amerikaans aan. Iedereen wil naar huis, iedereen is ineens belangrijk en moet en zal op een vlucht komen. Bij geldautomaten en counters slaan de pragmatici contanten en voedsel in. In het wachtgedeelte drommen mensen in groepjes bijeen, met strategisch neergezette tassen en koffers worden provisorisch territoria afgebakend. Alle stoelen zijn bezet. Op de grond maken mensen het zich zo gerieflijk mogelijk. Vrouwen in rokjes weten nog niet hoe ze het best kunnen zitten.

Bij andere terminals taxiën toestellen met niet-Europese bestemmingen in de richting van hun startbaan. Alsof er niks aan de hand is. Even knijpt een klem in zijn buik. Dit is niet met een paar uur voorbij. Moet hij niet ook mondvoorraad inslaan? Het lichaam lijkt een beweging in te zetten, een stap naar voren, een neiging richting de balies, maar neemt die stap – onzeker geworden over het besluit – terug. Lucas voelt in zijn binnenzak waar de envelop met het restant van zijn gage zit; contanten heeft hij genoeg. Waarom je voor de balies verdringen, waarom zouden ze jou anders behandelen? Hij kan niet naar huis. Moet hij naar huis? Hij likt langs zijn lippen en perst ze op elkaar om het vocht te verdelen, spant ze en laat weer los. Hij zou terug kunnen gaan, de stad in, maar wat moet hij daar, zeker na vanochtend? Zijn handen voelen plakkerig. Hij ruikt eraan.

Uit de omroepinstallatie schalt een onverstaanbaar advies, het klinkt meer als een bevel. Hier en daar komen mensen weer in beweging. Lucas blijft naast het koffertje tegen de pijler leunen. Zijn blik dwaalt naar een rij televisies. Op elk scherm de fotogenieke rookkolom van de IJslandse vulkaan tegen een achtergrond van eindeloos blauw, beelden van luchthavens, vliegtuigen in rijen aan de grond, gedrang voor balies, wachtende passagiers.

‘No flights until further notice,’ fluistert Lucas Lels, laat zich door zijn knieën zakken en gaat zitten. Hij hoeft niet. Hij zucht met welbehagen, schuift nog wat verder onderuit en sluit zijn ogen. Alsof je onverwacht vrijaf hebt gekregen.

‘Permesso?’

Lucas trekt zijn benen in en mompelt een verontschuldiging tegen de glanzende kousen voor hem. Een vrouw met donkerblond haar rolt haar hardblauwe kunststof koffer naast zijn trolley tegen de pijler en gaat er met een halve bil op zitten. Ze snuift, draait een flesje water open, waaruit ze driftig slokjes neemt. Ze tilt haar arm op, beweegt haar gezicht even in de richting van haar oksel, kijkt naar Lucas, staat weer op en trekt terwijl ze zich omdraait met één hand haar opgekropen rokje naar beneden. Hij slaat zijn ogen neer, betrapt dat hij haar heeft betrapt. Het is alsof ze nog iets wil zeggen, maar zich bedenkt. Haar koffer rolt vanzelfsprekend aan haar hand mee. Ze beweegt prachtig, ziet hij.

In zijn binnenzak begint de telefoon te pingelingen. Weer dat nummer uit Maastricht.

‘Ja?’ Het klinkt barser dan bedoeld.

‘Lúc? Ben jij dat, Lúc?’

De vertrouwde mollige Vlaamse woordbuiging doet Lucas’ ogen opvlammen en hij wil een opmerking maken over een reddende engel, maar iets in de stem weerhoudt hem, ze klinkt niet zo kordaat als anders, eerder… smekend. ‘Patricia, wat verschaft mij… waar… waarvandaan bel jíj nou?’

Dan begint ze te ratelen. ‘Wel, ik was mijn telefoontje vergeten, dat is blijven liggen op het nachtkastje, maar van de zuster mocht ik met de telefoon van hier bellen, maar je was niet te…’ Ze stokt, dan hoort Lucas haar slikken en hijgend inademen. ‘Lúc? Lúhúc?’

‘Ja?’

‘Louis is dood?’ Het laatste woord spreekt ze haast een octaaf hoger uit, piepend. Nog voor Lucas’ brein heeft verwerkt wat ze zei, trekt zijn huid samen en begint te tintelen, terwijl uit zijn telefoon een scheurende snik klinkt. Patricia zegt niks meer, hij zegt niks, ze luisteren naar elkaars ademhaling. Dan weer zo’n snik.

‘Luc?’

Hij snuift alleen.

‘Kun je komen, Lúc? Waar ben je?’

Hij knikt, schudt dan zijn hoofd, de gedachten tuimelen door elkaar. Louis? Louis dood? Hoe? Wat? Annadal?

‘Ben je daar nog? Luc?’

Op dat moment klinkt er een mededeling uit de omroepinstallatie die veel harder lijkt te staan dan daarstraks. Meteen leeft het rumoer in de hal weer op. Lucas maakt een geërgerd gebaar, alsof hij de passagiers tot stilte wil manen, en drukt de hand tegen zijn vrije oor.

‘Waar ben je, Luc? Waar?’

‘Ik ben nog in… nog op het vliegveld… ik zit hier… Patricia? Hallo?’ Lucas kijkt op het schermpje en smijt zijn nieuwe aanwinst bijna door de hal als hij ziet dat de verbinding is weggevallen.

-

2 ° KLIMDAAL

Verdwaasd slaat Lucas het gekrioel rondom gade. Hij zweeft, alsof hij er niet werkelijk is, als na een hazenslaapje op een warme middag, wanneer de wereld je zo vreemd voorkomt dat je er zo uit zou kunnen – willen – stappen. Om hem heen hannesen mensen met bagage. Alsof er niets is gebeurd.

Het besef steekt zijn messen weer in hem. Louis dood. Dat beweeglijke lichaam verstard, koud. Het kan niet, hij gelooft het niet. Hij pakt zijn telefoon, veegt over het scherm, en nog een keer, tikt het nummer van Annadal aan en drukt weer af als hij bedenkt dat hij nog steeds niet kan zeggen van welke afdeling hij werd gebeld. Maar hij kan nu wel een naam noemen: meneer Lels, kan hij vragen, Louis Lels, ik ben familie, kan hij zeggen. Meer dan dat. Hij schudt zijn hoofd als om gedachten te verdrijven, maar hij heeft geen gedachten, het zijn beelden die hem bestormen. Het kan niet, het mag niet. Hij wil, moet weg, zou iets moeten ondernemen. Zijn maag krampt samen. Hij belt opnieuw, maar krijgt ook nu geen verbinding.

Louis, onvoorstelbaar dood. Louis die spotte met de dood: naai mij maar in een zak, als het gedaan is, is het gedaan, laat me maar verwaaien ergens op het veld, wegsijpelen met de regen. Hoe hij dan lachte. Lucas knijpt zijn ogen stijf dicht nu, als om een ander binnenbeeld scherper te krijgen: Louis, die het leven afgraasde met weken, maanden tegelijk, gulzig, zonder aarzeling, alsof tijd iets was wat je gewoon kon bijbestellen en – een glimlach schiet over Lucas’ gezicht – spijt niet bestond. Hijzelf heeft echter meteen spijt: als hij na het laatste concert gewoon naar de luchthaven was gegaan, dan… Hij legt zijn achterhoofd tegen het koele metaal. Als.

Op televisieschermen de rookpluim op het desolate geisereiland, en steeds weer vliegvelden. Boven Europa is de lucht even sereen blauw als hier en toch is het continent onbereikbaar. Hoe lang gaat dit duren? Bijna al zijn kleren zitten in de andere koffer. Toen hij – door de ruzie uren te vroeg – aankwam repte niemand van vulkanen, hij was blij dat hij van het onhandige ding verlost werd.

Hij klikt zijn trolley open en controleert de inhoud. Twee hemden, een paar boxers, T-shirts, sokken, een katoenen broek, de paperback die hij zaterdag heeft gekocht – zomaar, omdat hij Saturday heette –, het toilettasje voor optredens, met een tandenborstel en -stokers, een reistubetje Parodontax, lippencrèmes.

Collega’s zijn altijd verrukt van het koffertje, dat hij een paar jaar geleden speciaal heeft laten maken door Rob, een oude kennis uit zijn Utrechtse studentenhuis, een gesjeesde farmaceut die tegenwoordig in de Jordaan hippe aluminiumcases op maat voor fotografen bleek te bouwen. Het bestaat uit twee ongelijke delen: een reistrolley waarin hij voor een paar dagen verschoningen kwijt kan, twee hemden en – zorgvuldig gevouwen of opgerold – zelfs een heel pak, en een smalle instrumentkoffer, die met een vernuftig rail- en kliksysteem aan elkaar bevestigd worden. In de achterkant is een uittrekbaar hendeltje weggewerkt, onderop zijn in de hoeken amper zichtbare, halfverzonken wieltjes aangebracht en aan de zijkant van het foedraalgedeelte ligt in een ondiepe uitsparing een leren handvat aan een rolmechaniek. Een vederlicht wonder van ruimte binnen de toegestane afmetingen voor handbagage. Hoewel zijn kennis het een vriendenprijsje noemde, was het ding peperduur.

Lucas gaat verzitten als zijn been begint te tintelen, en sluit zijn ogen. Meteen begint de vitusdans van beelden en herinneringen weer te wervelen in zijn hoofd, een carnaveleske optocht van fragmenten en momenten. Het beeld valt stil en hij spert zijn ogen gauw weer open om het niet te hoeven zien: Louis, dood en koud. Louis, die de wereld en de klein luujkes daarin niettemin buitengewoon ernstig nam, zich te bewust van zijn eigen zwaktes om met die van anderen geen compassie te hebben; die dolenthousiast en goddelijk vertoornd kon zijn, even luid kon bulderen van verontwaardiging als van overgave, want aan de somberheid die inzicht in het menselijk wemelen nu eenmaal met zich meebracht, moest je simpelweg niet toegeven, vond hij, moest je wégleven; die je dan aankeek met toegeknepen ogen: wegléven, ja. Louis, zoals hij opsprong, naar de platenspeler beende om een elpee op de draaitafel te leggen, op zijn luchtsax de solo’s van Coltrane meespeelde, of woest zwaaiend met een potlood tussen zijn vingers hartverscheurende adagio’s uit het denkbeeldige orkest in zijn B&O-installatie dirigeerde, precies als Lucas vroeger voor de radio met zijn plastic trompetje had gedaan alsof hij James Last was. Louis die blèrend van vervoering en meestal stuitend vals de teksten van Shaffy en Brel meezong, maar ook vaak stilletjes en met hondsnatte ogen luisterde naar hun melancholie, en dan koddig grimaste als iemand zijn tranen opmerkte: Die jongens hadden ook niet veel te lachen, godverdomme. Ach, Mariek, Marieke.

Zonder hem had hij hier niet gezeten. Het is alsof in zijn hoofd Louis’ dwingende stem klinkt: Wat bén je, Luuk, wat? Hier? Lucas veegt het nat uit de hoeken van zijn eigen ogen en probeert een Louis-grimas. Godverdomme, ja. Zijn blik dwaalt, de werkelijkheid is te glad om hem ergens aan te hechten. Het voelt alsof hij lucht tekortkomt en hij draait zijn hals, als hij een stropdas droeg zou hij die nu lostrekken. Hij kijkt aarzelend naar zijn bagage en dan naar de balies, schudt traag zijn hoofd en staat op. Het slapende been is onwillig, dof en levenloos wanneer hij erop steunt, een dood gewicht als hij begint te lopen in de richting van de rij voor een sandwichbar.

Gek genoeg was Lucas al twintig toen hij zijn oom voor het eerst ontmoette, en tweedejaars in Utrecht, geneeskunde. Daarvoor had hij amper van zijn bestaan geweten. Als jongetje, nieuwsgierig geworden door een opmerking van een van opa’s kaartvrienden, had hij wel eens naar Louis gevraagd. Opa was even plassen en een van de kaarters vroeg of ze het gehoord hadden van Louis van Sjraar, dat die van het internaat was gejaagd vanwege ontucht. Met een pupil. Tenminste was het een meisje, zei een van hen. Ze monkelden. Sjraar zelf hoeven we niet te vragen, zei een ander, die zegt toch niks, de ene zoon is dood en de andere is voor hem áls dood.

Onder het middageten vroeg Luuk wie die Louis was die als dood was. Bertha had naar adem gehapt alsof het eten haar in de keel bleef steken. Opa liep rood aan en was kennelijk te verbijsterd om te slaan, ook al deinsden Luuk en zijn broer aan tafel achteruit. Een hele tijd hing opa met zijn gezicht vlak boven zijn soepbord, driftig lepelend. Ineens schoot hij rechtop: Geit hiej de düvel om? vroeg hij en wierp zijn stoel naar achteren, die tegen de vensterbank knalde. In zijn kooi fladderde de kanarie tegen het ijzerdraad, donsveertjes en zand stoven in het rond, en het beestje eindigde met gespreide vleugels amechtig piepend in het schelpenzand op de bodem. Louis was een verloren ziel, legde Bertha uit nadat opa grommend naar de moestuin was gelopen. Ze keek naar de Verlosser boven de keukendeur en sloeg het kruisteken. Iedere familie draagt haar kruis, mompelde ze, misschien ware het beter geweest als… Nee, dat mag ik niet zeggen. Opnieuw bekruiste ze zich.

Voor zijn studie had Lucas niet echt zelf gekozen. Dat hij – net als zijn broer Lex – voor dokter zou leren stond al vast sinds de lagere school. In de ogen van opa Lels hadden de artsen in Maastricht destijds de dood van zijn zoon en schoondochter op hun geweten, ongeïnteresseerde lummels waren het geweest, die meer bezig waren met het nieuws over de moord op die Kennedy dan met het leven van de mensen die hun onder hun handen vandaan stierven. Nee, de jongens die aan zijn hoede waren toevertrouwd, zouden fatsóenlijke dokters worden, mannen die het van God gegeven leven verdedigden tegen de dood die Sjraar Lels al te vaak een loer had gedraaid. Zoveel waren ze aan de nagedachtenis wel verplicht. Een eervol beroep, als dokter wás je iemand. Zoals hij iemand was geweest, voordat zijn firma niet lang voor die fatale novemberavond werd vermorzeld onder de raderen van de moderne tijd.

Na die eerste ontmoeting met Louis – het was een waterkoude vrijdagavond – ging Lucas om de vier, vijf, soms zes weken naar het huis aan de bosrand in Klimdaal. Opa maakte hij dan wijs dat hij moest studeren en pas zaterdagmiddag naar huis kon komen, want o wee als die het te weten zou komen. De nieuwe oom leek in alles het tegendeel van opa; niets aan hem was onwrikbaar, alles bewoog – vaak letterlijk – en vervloeide. Alleen aan zijn schonkige bouw kon je zien dat hij er een van Lels was. Louis lachte veel, iets wat je opa hooguit zag doen bij het frühsjoppen met zijn kaartkompanen in café Öt Vaekske, waar de mannen na de hoogmis elkaar de loef afstaken met vrijgevige rondjes bier en schunnige grappen. Aan tafel stond opa’s mond daarna vaak grimmig, over de mannen met wie hij zojuist nog had zitten dijenkletsen deed hij schamper, en hij loerde als een gekooid dier dat wacht tot een prooi dichtbij genoeg komt om er onverhoeds een klauw naar uit te kunnen slaan. Bertha diende dan zwijgend het eten op, en na het eten soms zichzelf – althans, Lucas had een keer vanaf de gang gezien hoe opa achter haar ging staan, haar schort en jurk omhoogschoof.

Zelfs over zijn jongensjaren op het internaat kon Louis lachen, en hij vertelde er sjeuïg over.

Sjraar Lels had zijn Louis op zijn elfde naar het kleinseminarie gestuurd, niet alleen omdat een ware gelovige een kind aan de Kerk afstaat, maar vooral ook omdat hij de aanblik niet meer kon verdragen van het kind dat hij steeds meer was gaan zien als de moordenaar van zijn vrouw, zijn innig beminde Maria, zoals hij tot besmuikt vermaak van menig dorpsgenoot op haar grafsteen had laten beitelen. Na één levend kind, gevolgd door liefst zeven miskramen, doodgeboorten of kindjes die slechts enkele uren of dagen in leven bleven, had Lels zijn vrouw tegen uitdrukkelijk advies van dokter Hermans in nog eens bezwangerd, in de hoop op een tweede zoon. Eindelijk zou hij dan de firma G.P. Lels kunnen omdopen in Lels & Zonen. Deze negende keer liet echter niet het kind maar de moeder het leven, na een bitter, bijna anderhalf etmaal durend gevecht met haar boreling: de levenshongerige Louis. Het was het najaar van ’44, buiten rolden de walmende tanks van de bevrijders door Neerhage. Zij was in de hemel, vatte Louis het samen, mij veroordeelde hij tot de hel.

Aanvankelijk was het helemaal niet zo’n hel, vertelde Louis de tweede of derde keer dat Lucas in Klimdaal logeerde. Als knaap was ik minstens zo devoot als Sjraar Lels, en ik aanbad God op mijn blote knietjes, met waarachtige overgave. En daar in die grote abdij, ach jong, die geur van wierook, de kleurige misgewaden, het gezang, het licht, dat was verrukkelijk theater voor een menneke als ik. Als je daar zo stond te zingen in die bedwelmende lucht en die golvende klanken, de bassen van de paters, onze ijle jongenssopraantjes die eromheen dartelden. Hij vertrok even zijn mond, zijn hoofd zakte wat voorover. Dan vergat je hoe alleen je vaak was en hoe verdrietig. En als dan de zon door de gebrandschilderde ramen viel en je zag die miljoenen glimmende stofjes warrelen in die banen van gekleurd licht: het leek wel of God je een hoogstpersoonlijke boodschap in morsecode stuurde… Dan rilde ik en voelde me helemaal licht, echt. Hij hief zijn hoofd met een ruk op en grimaste. Maar God bleek de marconist van een dode taal. Tja, hoe gaan die dingen, je wordt ouder, opstandiger… Hij wees omlaag, en lachte naar Patricia. Ze dachten zeker dat als er zo’n jurk overheen hangt dat-ie zich dan koest houdt, die potentaat. Kortom, mijn geloofsijver legde het af tegen het vlees. Ik trok daar mijn conclusies uit… anderen daarentegen… nu ja, je hebt vast wel gelezen wat er zich afspeelde in die chambrettes… Zijn lippen werden smal en hij sloeg zijn ogen neer, ze glansden terwijl hij zei dat het ergens ook maar arme halzen waren, die duivels werden in een onmenselijk systeem.

Het besef het celibaat nooit gestand te kunnen doen deed Louis besluiten zijn samenwerking met God niet voort te zetten en in plaats van het grootseminarie in Roermond de MO-opleiding te gaan volgen. Daarop schreef zijn vader hem op papier van de failliete firma een brief van één zin: Jij bent mijn zoon niet meer. Ondertekend met Gerardus Petrus Theodorus Lels. In het briefhoofd was het & Zonen doorgekrast. Dat was gebeurd niet lang nadat Lucas uit zijn moeder werd verlost.

Louis kon nergens heen en bleef – eerst als zogeheten surveillant en na het behalen van zijn akte als leraar geschiedenis – verbonden aan het internaat.

Nadat in de jaren zeventig de markt voor roepingen volledig was ingestort en uit arren moede ook meisjes tot de gymnasiumopleiding van het voormalig kleinseminarie werden toegelaten, trof de conciërge Louis op een dag aan in het bezemhok, met zijn geslacht in een leerlinge. Dat meisje heette Patricia de Smet, zij was zeventien, kwam uit de Voer en woonde bij een ongetrouwde achternicht van haar moeder in Kerkrade, die zich over het intelligente kind uit het ontspoorde gezin had ontfermd. Louis was drieëndertig. De wereld kotste hen uit. Ze vonden in Klimdaal een vervallen huis aan de rand van het bos, knapten het op en probeerden te doen alsof zij die wereld juist de rug toekeerden. Louis kreeg een baan op een atheneum over de grens, Patricia deed examen op een andere school, volgde de lerarenopleiding in Sittard en gaf Engels tot Louis vorig jaar met pensioen ging. Dan hadden ze nog genoeg tijd samen voor Louis te oud werd, had ze een keer gezegd.

Lucas zet het papieren draagtasje met sandwiches en het flesje sinaasappelsap waarvoor hij – met een oogje op zijn spullen en steeds weer het Maastrichtse nummer proberend – meer dan een halfuur in de rij heeft gestaan naast de pilaar, schuift het trompetdeel van de trolley, klemt het onder zijn arm en loopt naar een uitgang. Misschien is de verbinding daar beter. Buiten is de hemel blauw als op een kindertekening. De namiddagzon op zijn gezicht voelt warm. Uit wat hij opvangt aan conversatie concludeert hij dat het maar over één ding gaat.

Ook hier krijgt hij geen verbinding. Hij klikt het koffertje open en haalt uit het vakje met onderhoudsspullen een felrood plastic oefenmondstuk tevoorschijn. Die paar vierkante centimeter lipspier moet in conditie blijven, altijd, trainen is een kwestie van discipline, hij slaat geen dag over. Hij buzt en slurt wat naar het onechte blauw, vallende speekselsterretjes fonkelen in het zonlicht. Hij laat de spanning oplopen, de toon wordt smaller, hoger. Dan laat hij hem uitvloeien, dalen, de lippen losser, en weer omhoog. Verderop kijken een paar mensen waar dat rare geluid vandaan komt – het klinkt als zo’n eend in nood in een tekenfilm, zei een vriend een keer – en hij stopt het mondstuk in zijn broekzak. Werkdiscipline heeft hij altijd makkelijk kunnen opbrengen, studeren, muziekleer, embouchuretraining, repeteren en weer studeren. Uren per dag, meestal zeven dagen in de week. Vaak zat heeft hij zich afgevraagd of hij wel goed genoeg was als hij zoveel moest oefenen. Van de week nog, naast George Kelleher. I love to play, I hate to study, zei die. Blijkbaar ging het allemaal vanzelf, want zijn riskante improvisaties verrieden geen enkele aarzeling. Lucas werkte keihard om hem bij te benen en was meer dan eens gestruikeld.

Trompet is leuk voor de fanfare, had opa gezegd tegen het bestuurslid dat opperde dat Luuk misschien wel naar het conservatorium kon, maar wat heb je eraan voor het leven? Een jaar of dertien was hij, en net – als jongste ooit – tweede solotrompet geworden. Die doet alsof jij de nieuwe James Last bent, zei opa zodra de man de deur uit was. Jong, ga je nou niks menen, hè? Ik ken er bij de fanfaar minstens drie die net zo goed als jij zijn, hebben die ooit op het conservatorium gezeten? Zorg nou maar dat je wat fatsoenlijks leert, je blijft maar bij de fanfare zo lang je wilt, maar denk nou niet dat het leven een spelletje is.

Opa bleef erbij: dokter moest en zou hij worden. Dan ben je iemand, zoals hij altijd iemand was geweest, een van de eerste mannen van het dorp, lid van het kerkbestuur, begunstiger van verscheidene verenigingen. Wie vroeger in het dorp langer dan veertien dagen ziek lag, kreeg een fruitmand van de firma Lels bezorgd. De naam Lels stond ergens voor, en het bewijs daarvan zat nog steeds als koperen plaatje aan een kerkbank geschroefd.

Het duurde niet lang of Lucas studeerde Geneeskunde met tegenzin en – zeker na het eerste snijzaalpracticum – met afkeer. Maar het waren de jaren tachtig, en nadat hij een paar keer schreeuwend wakker was geworden uit een droom waarin studiegenoten uit lichaamsonderdelen ouders voor hem hadden samengesteld, en het raar vonden dat hij niet eens blij was – ging hij praten met zijn decaan en kreeg hij voorlopige vrijstelling. Steeds vaker kwam de gedachte aan het conservatorium weer op, maar hij wist dat daarover niet viel te praten. Als hij een opmerking in die richting maakte, reageerde zijn opa niet eens. Of zei dat hij maar eens moest leren doorzetten, zijn broer kon het toch ook?

Bij de ingangen is het onwezenlijk rustig. Bij een lege plantenbak drommen rokers samen als een angstige kudde voor naderend onweer. Lucas slentert langs de terminal, tikt maar weer eens op het Annadalnummer. Een dubbeldeksbus van Thomas Cook komt aanrijden en blijft een eindje verderop met sonoor brommende motor staan wachten. Over de Expressway in de verte bewegen taxi’s als een grote gele slang. Lucas belt. Die verbinding kan hij vergeten, de ether blijft stil als het diepste heelal, in contrast met het tumult achter zijn voorhoofd. Als in de verte een opstijgend vliegtuig buldert, bijt een kinderlijke verongelijktheid in zijn hart. Zij wel. Zouden die asdeeltjes soms ook telefoonverbindingen storen? Hij lacht om zijn onnozelheid en telt op zijn vingers wanneer waarschijnlijk de begrafenis is. Hij zou daar moeten spelen. Moeten zijn. Moeten. Wat zou je spelen? Ave Maria? Speel je dat niet alleen bij trouwerijen? Hij schudt zijn hoofd en snuift dat hij dat niet eens meer weet. Voor Louis moet hij iets schrijven, speciaal voor hem. Hoe lang kan een begrafenis uitgesteld worden in een noodgeval? Lang genoeg tot eindelijk die rotvliegtuigen weer de lucht in mogen? Hij moest zo nodig naar New York. Waarom is hij zondagmiddag ook niet gewoon vertrokken? Hij heeft met de grote Kelleher in een paar clubs gestaan, ja en? De grote Kelleher was hem gauw gesmeerd, hij had later die avond nog een gig met vrienden in Smalls, zei hij, wat jammen uit The Great Book. Meegevraagd had hij hem niet.

Lucas laat zich zakken op een van de betonnen antiterreurobstakels en kijkt naar zijn silhouet in de blinkende ruit. Hij denkt aan Joanne, aan de driehonderdtachtig dollar die nog over zijn, aan de concerten, wat hij verwachtte, wat het werd. En niet werd.

Nu en dan drijft een vleug kruidige sigarettenrook zijn kant op en woelt een vaag verlangen in hem los, een herinnering aan het begin, het hangen in clubs en jazzcafés met Ralph; aan eerste jamsessies en optredens waar hij van tevoren rookte tot hij misselijk en met een hol gevoel in zijn maag het podium op klauterde, met het hart in de keel het publiek monsterde en steevast zijn vriend ontwaarde, die hem bemoedigend toeknikte, als hij niet stond te flirten tenminste; aan de eerste keer dat hij in een verschaald ruikend achterkamertje vijftig gulden kreeg uitbetaald en hij uitgelaten was geweest: dat mensen bereid waren je te betalen om je liefhebberij te beoefenen. Ralph die boos werd dat hij dat woord gebruikte. Maar Ralph had makkelijk praten.

Hoeveel van die vrijdagavonden heeft hij in de bungalow in Klimdaal doorgebracht, welke gesprekken waarvan flarden als een troep kwetterende mussen door zijn kop schieten hebben wanneer plaatsgevonden? Waarom is hij de laatste jaren niet vaker langsgegaan? Zijn middenrif krimpt. Nu krijgt hij hem waarschijnlijk zelfs dood niet meer te zien. Lucas ziet zichzelf met Patricia aan het graf staan. Wat zou ze nu doen? Waarom belt ze niet? Het knaagt in zijn maag. Bel, bel, bel! gonst het door zijn hoofd. Hij ontgrendelt het scherm van zijn telefoon, zoals hij vroeger als hij verliefd was de hoorn van het toestel nam om te luisteren of er wel een kiestoon was, en hem er dan geschrokken weer op gooide: stel dat zij juist op dat moment belde?

Hij probeert de jaren in één keer te overzien, het gewicht ervan in één beweging, één beeld te vatten, alsof je naar een schilderij kijkt, of naar een foto, maar het lukt niet, je kunt onmogelijk in één blik omvatten wat zoveel tijd beslaat, ook al lijkt het terugkijkend één lange avond, één gesprek, een gesprek dat je leven veranderde, bepaalde. Hoe vaak nam Louis hem niet vorsend op, of er misschien iets was? Soms al zodra hij de klemmende deur voor hem opendeed, met een ruk, om te voorkomen dat die ijselijk zou krijsen door het verlaten dal. Ha, mijn neef is in een bedachtzame bui? Alsof hij zijn gedachten kon lezen en zijn ziel – of hoe je het ook noemde, dat verwarrende daar binnen – open en bloot voor hem lag; hoe vaak niet moest hij zich al daar op die drempel vermannen omdat er inderdaad iets was; en hoe vaak reikte Louis hem bij het weggaan niet een boek aan: Hier, dit zou je eens kunnen lezen.

De bus van Cook trekt op, zonder passagiers. Lucas knijpt zijn ogen dicht tegen de weerkaatsing van de zon in de voorruit. De lauwe aprilbries voert de geur van uitlaatgassen mee. Hij bergt de telefoon weg, pakt zijn instrument en loopt langs de glazen gevel verder, door een hek een asfaltterrein op, waar rijen bagagekarretjes geparkeerd staan. Tussen de wagentjes kuiert een forse man in uniform. Lucas loopt de andere kant uit voor de bewaker kan zeggen dat hij hier niets te zoeken heeft.

Die eerste vrijdag in de intercity van Utrecht naar Maastricht – en zeker tussen streekgenoten in de LTM-bus – was Lucas beducht dat hij een bekende zou tegenkomen en dat het nieuwtje dat hij naar Klimdaal ging zijn weg naar opa zou vinden. Hij had zich klein gemaakt in de hoek van de bank, blij dat de ruiten haast ondoorzichtig waren door een grijsbruine korst van spatwater en strooizout. Toen de stem van de chauffeur door de bus galmde: Die jongeman voor Klimdaal, hier uitstappen? trok hij zijn hoofd diep in zijn kraag en stapte schielijk uit. De deuren sisten dicht, de bus trok op en daar stond hij, in een weeë dieselpluim, vrijdagavond halfzeven, en geen idee waar hij precies was. Ralph en hij hadden in de Bosatlas gekeken, maar het dorp niet kunnen vinden. Hij draaide drentelend een keer om zijn as, de vochtige februarikilte lekte al door zijn schoenzolen en hij twijfelde aan de hele onderneming. Hij was in de richting van de kerktoren gelopen, daar kon vast iemand hem de weg wijzen. Voor de huizen lagen keurig onderhouden kale tuinen. Achter de ramen zag je televisies flakkeren. Blikken prikten in zijn rug. In een zijstraat brandde het uithangbord van een frituur. Aan beige formicatafels zaten mensen op in de vloer verankerde krukjes met donkergroene skaileren zittingen te wachten op hun bestelling. Allemaal keken ze naar hem, twee mompelden een antwoord op zijn ‘daag samen’ en bladerden verder in beduimelde tijdschriften uit een leesmap. De frietbaas vroeg wat het zijn mocht. Een beetje stamelend en wisselend tussen plat en Nederlands, alsof hij niet vorig jaar maar decennia geleden al naar Utrecht was verhuisd, vroeg hij de weg. Links voor de kerk langs, zei de bleke man in zijn witte schortjas, een stukje verder de berg op, dan is rechts een smal weggetje tussen de huizen, dat gaat tamelijk steil naar onderen, hè, dus pas op. Dat is nog een heel stuk. Dus doe mos bie die van Lels zinne? De mensen aan de tafels keken op. Lucas bedacht dat het misschien wel netjes zou zijn iets te bestellen, en de gedachte hier gewoon te zitten met een warm frietje lokte hem, maar hij had de deurklink al in zijn hand en het belletje tinkelde.

Dat weggetje naar beneden was verrekte steil en algauw zo donker dat je de heggen en palen langs de weilanden amper nog kon onderscheiden. Hij schrok zich kapot van een man met een achterdochtig grommende en tandenblikkerende Mechelse herder die ineens uit het duister opdoemden. De man monsterde Lucas, sloeg de hond met het uiteinde van de leren riem tot de orde, knikte en liep verder. Glibberend over natte graspollen en de zompige klei in de wielsporen, die aan zijn schoenen bleef kleven, liep hij verder. De weekendtas trok aan zijn schouder, de lucht rook als de koude as in de kolenkachel vroeger. De spijt kroop met de kille nevel door zijn jas. Had Ralph dat telefoonnummer maar nooit opgezocht. Daar hoef je geen Kommissar voor te zijn, hoor, had die een paar zondagen geleden gezegd toen hij Lucas naar het papiertje zag staren. Ze hadden weer eens samen Tatort gekeken en ineens was daar dat halve kladblokvel: Hier, van die oom van je. Kijk niet zo, op het Neude staan alle telefoonboeken van het land, Limland beslaat maar een paar gidsen, en Lelsen zijn er niet veel. Kwestie van tien minuten. Makkie. Voor Ralph leek alles een makkie, en dat had Lucas in hem bewonderd, met die lichte bijsmaak van afgunst die vriendschappen zo vaak kruidt. Ralph was niet opgegroeid in een huishouden met schlagermuziek, met een opa die zijn eten naar binnen schoffelde, die zijn gelijk met een snauw of met zwijgen haalde, die elke tweede dag naar de mis van zeven uur ging en op zondag naar de gregoriaanse van halfnegen.

In het waterkoude donker van het steile weggetje in Klimdaal probeerde Lucas met verkleumde lippen de solo te fluiten van een nummer dat Ralph de laatste tijd steeds weer draaide. Bijna had hij hem verteld dat hij ook trompet speelde, maar Ralph zou de fanfare maar raar vinden. Die keer dat Lucas vertelde dat zijn opa voor de tv knielde en de beeldbuis kuste als de paus erop was, had hij ook al zo moeten lachen.

De voordeur klemde en maakte een geluid dat de rillingen over je rug joeg. De man die op kousenvoeten opendeed alsof hij helemaal geen bezoek verwachtte, droeg een zwarte broek en een wit hemd, zijn plat gekamde haar was zwart en zag er stug uit, alsof het met moeite op zijn plaats te houden was. Ze hadden elkaar alleen tien minuten aan de telefoon gehad. Omdat de man die opnam met een kortaf ‘Lels’ niet meteen leek te begrijpen wie er aan de lijn was, had Lucas gezegd dat het met Luuk was, de jongste van Mathieu en Maria, en hij had het raar gevonden dat hij zichzelf zo noemde. Daar zul je dan mijn neef hebben, zei de nieuwe oom nu, zwaaide de deur helemaal open, legde een hand op Lucas’ schouder, kneep er even in en keek hem verbaasd aan. Luuk, gots, jong. Opeens had hij hem met een ferm gebaar tegen zich aan getrokken, Lucas voelde de stoppels op zijn wang, zijn eigen armen fladderden besluiteloos ergens halverwege de forse romp van zijn oom. Gots, jong. Tientallen keren, thuis, in de trein en de bus had hij zinnen ontworpen die hij als introductie kon gebruiken. Geen moment had hij er rekening mee gehouden dat hij zou worden overmeesterd en meegesleurd door de emotie van zijn oom. Ben je soms door het veld komen banjeren, zei die, naar Lucas schoenen wijzend, wat een pratsj. Doe die modderdingen maar gauw uit en zet je tas maar daar. Hij sloeg een arm om zijn neef heen en trok hem mee naar de woonkamer. Het was raar op kousenvoeten door een vreemd huis te lopen. Een vrouw met opgestoken haar kwam de gang in, ze droeg een zwart-wit geblokte jurk. Bruine haarlokjes bungelden bij haar oren. En ik ben Patricia, zei ze en nam zijn handen tussen de hare, de vriendin van Louis, jullie lijken helemaal niks op elkaar. Ze klonk Belgisch. Ook zij had niets aan haar voeten. Dag mevrouw, zei Lucas en voelde zich belachelijk omdat zij even om dat mevrouw grinnikte.

De bewaker is hem achternagekomen. Lucas schrikt als de grote vorm van opzij zijn blikveld binnenschuift. De man beantwoordt zijn hoofdknik als hij hem passeert, neemt hem nog eens op, maar zegt niks en klost op naar binnen gedraaide voeten verder, zijn uitgedijde lijf een vracht die hem opgebonden lijkt. Heel anders dan Louis, die zijn schonkige Lelsenlichaam droeg met bijna dansante lichtheid. Zelf was Lucas indertijd een schriele jongen, het fanfare-uniform zwabberde nog steeds om zijn iele ledematen. Gewogen en te licht bevonden, zei opa nadat Lucas op zijn gewicht was afgekeurd voor militaire dienst. De fijne bouw van zijn moeder, hè jong? zei Bertha.

Wist hij die avond meteen dat dit zijn leven zou veranderen? Op het moment dat hij de strak en licht ingerichte woonkamer met de houten vloer binnenging en die nieuwe wereld betrad: op een glazen tafeltje met chroombuizen een fles wijn, een schaaltje met iets wat olijven bleken te zijn, een plank met kazen, twee halfvolle glazen en één leeg, de brandende open haard, strakke kasten met boeken en elpees, een witte B&O-installatie, moderne prenten aan de witgesausde muur, en naast een zwartleren stoel op een draaipoot een groot ingelijst affiche van een man met een ouderwetse snor en de tekst What’s on a man’s mind? Sigmund Freud. Zijn geheugen zegt van wel, maar dat geheugen zal wel weer onzin spreken. Er gebeurde eigenlijk weinig bijzonders en dat was het uitzonderlijke. De genegenheid plooide zich als een warmende deken om zijn schouders. Lucas was niet op zijn hoede, hoefde zich niet één keer af te vragen wat hij zeggen zou. Patricia stelde vragen en Louis vertelde verhalen, zelfs een over zijn ouders, waarom ze lachten, en het was allemaal de gewoonste zaak van de wereld. Hij weet nog hoe hij in bed plotseling onrustig was geworden en nog lang wakker lag, turend in het ondoordringbare duister en luisterend naar de stilte die werd doorbroken door het geritsel en de kreten van de nachtdieren buiten.

Het is frisjes geworden zonder jasje en Lucas loopt terug naar de voorkant van de terminal. Hij snuift de prikkelende geur van een vers opgestoken sigaret op. Het is jaren her dat hij heeft gerookt, maar nu zou hij er wel een willen bietsen. Als hem opvalt dat er geen mensen meer voor de airlinebalies staan klemt hij zijn instrument onder zijn arm. Vastbesloten loopt hij de vertrekhal in. Hij moet naar huis. Het moet. Moet. Sterfgevallen openen deuren.

-

3 ° AS

‘Sir, no. I’m so terribly sorry for your loss, sir, I honestly am, I’d do anything to get you on a plane to… errrmmm… Holland, sir, but there is no possible way we can do that.’ De zwarte dame achter de balie kijkt hem over haar montuurloze leesbril aan, de ogen wijd open van medeleven, maar ze schudt daarom niet minder vastberaden nee. De deur blijft dicht, ook bij de vierde balie, waar hij nog iemand vond die hij kon aanklampen. ARETHA staat op haar Delta-naamplaatje. Haar blik gaat naar het aluminium koffertje, ze vraagt zich vast af wat hij daar nou met zich meesjouwt. Andere mensen laten hun spullen gewoon staan. Dan wijst ze naar een televisiescherm links van haar. Verlaten Europese startbanen en overbevolkte vertrekhallen. Rijen mensen op stretchers, daar wel. Onveranderlijk blauw de lentehemel, egaler nog zonder condensstrepen. En daar moet dan die onzichtbare barrière van deeltjes ergens zweven, zo gevaarlijk dat er geen vliegtuig doorheen kan? Schiphol is gedegradeerd tot een bushalte aan een opgebroken straat. In gedachten hoort Lucas het minzame toontje waarop Amerikaanse nieuwslezers dan Europe uitspreken, alsof ze het hebben over een lastig kind, of beter nog: over een onverbeterlijke oude zeur. Zíj hadden het natuurlijk nooit zover laten komen.

Op zijn vraag of er dan echt niets meer is wat ze kan proberen, schudt Aretha nog een keer het hoofd. ‘I can’t tell you how sorry I am, sir for your…’

‘Uncle… more…’ Meer dan dat zou hij willen zeggen, zonder die oom… ‘He was like a father…’ Hij probeert het woord weer in te slikken, een warme vlaag trekt over zijn gezicht.

Aretha knikt, kijkt naar haar computer en klikt wat, in de glazen van haar bril fonkelen de kleuren die over haar beeldscherm schieten. Dan glimlacht ze ineens breed. Lucas’ hart verhuist naar zijn keel. Hij kan morgenvroeg vanaf Newark naar Rio, en vervolgens, tien uur later, vandaar naar Dubai. ‘But then…’ en ze klikt alweer. Een cliffhanger. Het hart in de keel drukt de luchtpijp nu zowat dicht, de steen in de maag wordt een gloeiende klomp lava. In Dubai zou, zóu hij dan misschien – overmorgen lokale tijd – een vlucht naar Madrid… ze schudt het hoofd, ‘het is te krap…’ de glimlach vervaagt… ‘bovendien komt net een bericht langs dat het luchtruim boven het zuiden van Europa ook elk moment dicht kan gaan. And you don’t wanna get stuck in some Arab dessert, do you now?’

Door hem een zo onwaarschijnlijke, gecompliceerde, hooguit halve en ook nog eens riskante oplossing te bieden, lijkt ze hem alleen maar van de onmogelijkheid van zijn wens te willen doordringen. Even moet Lucas lachen omdat het ook klinkt alsof ze denkt dat áls hij Madrid bereikt hij wel zo’n beetje thuis is en voor het laatste stukje een taxi kan nemen, lopen desnoods. Europe, die halfmiddeleeuwse negorij aan de overkant van de oceaan. Hij wil nog wat tegen haar zeggen – iets aardigs, zij kan er immers ook niets aan doen – als de telefoon zich meldt. Het vaste nummer in Klimdaal.

Daar is het nu al avond. Zit ze alleen in de bungalow, in de oude draaistoel? Nadat het donker vanuit het bos dichterbij was gekropen zat ze daar vaak, de benen onder zich getrokken op het verweerde leer, lezend in de lichtkegel van de schemerlamp in een verder donkere kamer. Tot Louis binnenkwam, de andere lampen aanknipte en de woonkamer in een warm licht zette. Als Louis Lucas van het station in Maastricht had opgehaald omdat het erg slecht weer was, hield hij hem wel eens aan de schouder tegen voor ze door de keukendeur het huis binnengingen en wees hij vertederd naar de vrouw in haar universumpje van licht. Soms kreeg Patricia genoeg van die verafgoding – jij wil mij almaar door blijven redden, ik ben dat meisje niet meer dat jij uit haar moeras hebt getrokken; dan zocht ze ruzie en banjerde ze de deur uit, om een halfuur later welgemutst weer binnen te stappen. Heel af en toe bleef ze langer boos en sliep ze op de logeerkamer, tot Louis voor haar kroop om vergiffenis. Eén keer had Lucas gemeend op vrijdag haar geur in zijn kussen te ruiken.

‘Patricia,’ zegt hij, en keert zich – met een innig dankend gebaar en een gezicht dat wil zeggen: ik móet dit gesprek aannemen – van Aretha af en loopt terug naar zijn plaats.

‘Ze hebben me naar huis gestuurd omdat ik bijna flauwviel. Ik kon daar niks meer doen, zeiden ze, ze hebben me wat te eten gegeven en een taxi voor me gebeld. Louis is gebleven, dat leek ze beter.’