De mysterieuze verhalen in deze bundel variëren in sfeer van surrealistisch tot alledaags. De lezer vindt krassende kraaien, een misdadige aap en een ijscoman op zijn pad, en wordt geconfronteerd met de dromen die ons leven bepalen en de wensen die we koesteren.

==

De Japanse schrijver Haruki Murakami (1949) schreef onder andere de romans De kleurloze Tsukuru Tazaki en zijn pelgrimsjaren, Norwegian Wood en zijn magnum opus, de trilogie 1q84. Zijn werk wordt in meer dan 40 landen uitgegeven en is bekroond met meerdere prijzen.

==

‘Meesterlijke, nu eens melancholische dan weer humoristische verhalen die gekruid worden met een surrealistische inslag.’ – De Tijd

==

‘24 verhalen met de opeenstapeling van bizarre voorvallen en haarscherp beschreven net niet-gebeurtenissen. Spaghetti, katten, vage seks, eenzaamheid in de grote stad en mysterieuze spiegels: het komt allemaal voorbij.’ – Dagblad De Pers

Haruki Murakami

==

Blinde wilg, slapende vrouw

Vertaald uit het Japans door Elbrich Fennema

==

==

Uitgeverij Atlas Contact

Amsterdam/Antwerpen

De vertaalster ontving voor deze vertaling een werkbeurs van de Stichting Fonds voor de Letteren

==

==

© 2006 Haruki Murakami

(zie voor de afzonderlijke copyrightverantwoording per verhaal Oorspronkelijke titels verhalen achter in dit boek)

© 2009 Nederlandse vertaling Elbrich Fennema

Deze bundel is oorspronkelijk samengesteld door Random House, New York en verscheen voor het eerst in een Engelse vertaling onder de titel Blind Willow, Sleeping Woman

Omslagontwerp Vruchtvlees

E-book Perfect Service, Schoonhoven

==

isbn 978 90 254 4597 3

nur 302

==

Dit e-book werd gemaakt op basis van de tweede druk, 2015, isbn 978 90 254 4596 6

==

www.atlascontact.nl

Blinde wilg, slapende vrouw

Toen ik mijn ogen sloot, rook ik de wind. Het was een meiwind die het zwellen van fruit in zich droeg, compleet met ruwe schil, het slijmerige van vruchtvlees en vol met pitjes. Het vruchtvlees spatte open in de lucht en de pitjes drongen als een schot zachte hagel in mijn armen. Het liet enkel een vreemde pijn achter.

‘Hoe laat is het nu?’ vroeg mijn neef aan mij. Omdat hij ongeveer twintig centimeter kleiner was dan ik, keek hij altijd naar me op als hij tegen me sprak.

Ik keek op mijn horloge. ‘Tien voor halfelf.’

‘Loopt je horloge gelijk?’ vroeg mijn neef.

‘Volgens mij wel.’

Mijn neef pakte mijn pols en keek op mijn horloge. Zijn smalle, gladde vingers waren sterker dan ze eruitzagen. ‘Was-ie duur?’

‘Welnee. Het is een goedkoop ding,’ antwoordde ik terwijl ik nog een keer naar de dienstregeling keek.

Geen reactie.

Ik keek naar mijn neef en zag hem in verwarring naar me opkijken. Zijn witte tanden die tussen zijn lippen door gluurden, oogden als een uitgeteerd bot.

‘Het is een goedkoop ding,’ herhaalde ik, de woorden zorgvuldig in lettergrepen uitsprekend terwijl ik hem aankeek. ‘Het-is-een-goed-koop-ding-maar-het-loopt-be-hoor-lijk-goed.’

Mijn neef knikte zwijgend.

==

Mijn neef hoort slecht met zijn rechteroor. Toen hij net op de lagere school zat, is zijn oor geraakt door een honkbal en daar heeft hij gehoorschade aan overgehouden. Niet dat hij er in het dagelijks leven veel last van heeft. Hij kan gewoon naar school en hij leidt een gewoon leven. In de klas zit hij altijd op de voorste rij aan de rechterkant met zijn linkeroor naar de leraar gericht. Zijn cijfers zijn niet slecht. Maar er zijn perioden dat hij goed kan horen en perioden waarin dat niet zo is. Die wisselen elkaar af, zoals eb en vloed. Heel af en toe, ongeveer twee keer per jaar, komt het voor dat hij met beide oren niets meer hoort. Net alsof de stilte in zijn rechteroor zo diep wordt dat die ook zijn linkeroor binnendringt. Op zulke momenten is het gedaan met zijn gewone leven en moet hij een tijdje verzuimen van school. Voor artsen is het ook een raadsel waarom dit gebeurt. Er zijn geen andere gevallen bekend. Een remedie is er niet.

‘Dat een horloge duur is, betekent nog niet dat het goed loopt,’ zei mijn neef alsof hij het tegen zichzelf had. ‘Het horloge dat ik eerst had, was best duur, maar het liep de hele tijd niet goed. Ik had het gekregen toen ik naar de middelbare school ging, maar na een jaar raakte ik het kwijt en sindsdien doe ik het zonder horloge. Ze hebben geen nieuwe voor me gekocht.’

‘Lijkt me best onhandig, zonder horloge,’ zei ik.

‘Eh?’ was zijn reactie.

‘Is het niet onhandig, zonder horloge?’ vroeg ik opnieuw terwijl ik hem aankeek.

‘Nee hoor,’ zei hij en hij schudde zijn hoofd. ‘Ik woon niet in mijn eentje in de bergen, dus ik kan altijd wel aan iemand vragen hoe laat het is.’

‘Dat is waar,’ zei ik.

Daarna zwegen we weer een tijdje.

Ik was me ervan bewust dat ik eigenlijk tegen hem moest blijven babbelen over ditjes en datjes. Ik moest proberen hem op weg naar het ziekenhuis af te leiden van de spanning die hij voelde. Maar het was vijf jaar geleden dat we elkaar voor het laatst hadden gezien. In die vijf jaar was mijn neef veertien geworden in plaats van negen, en ik was vijfentwintig in plaats van twintig. In die leegte van vijf jaar was tussen ons een soort semitransparante afscheiding ontstaan waar moeilijk doorheen te komen was. Ik had er zelfs moeite mee om de juiste woorden te vinden om de noodzakelijke dingen met hem te bespreken. Elke keer dat ik hakkelde of mijn woorden inslikte, keek mijn neef benauwd naar me op en hield hij zijn linkeroor zorgvuldig naar me toe gedraaid.

‘Hoe laat is het?’ vroeg hij.

‘Het is één voor halfelf,’ antwoordde ik.

Om twee over halfelf kwam de bus.

De bus zag er een stuk moderner uit dan de bus waarmee ik destijds naar school ging. Met zijn grote voorruit oogde hij als een bovenmaatse bommenwerper waar de vleugels vanaf waren geplukt. Het was drukker dan ik had gedacht. Er stonden geen mensen in het gangpad, maar er was geen plek meer waar we naast elkaar konden zitten. Daarom gingen we niet zitten, maar bleven we samen staan bij de achterste deur. Zo lang was de rit nu ook weer niet. Toch begreep ik niet waarom er op dit uur zoveel mensen in de bus zaten. De busroute liep van het station door een woonwijk in de heuvels en eindigde weer bij het station. Hij deed geen enkele bezienswaardigheid of faciliteit aan. Hij kwam langs een paar scholen en op het tijdstip dat scholieren naar school gingen was het druk, maar je zou verwachten dat de bus rond deze tijd leeg was.

Mijn neef en ik pakten ieder een handgreep. De bus blonk en zag eruit alsof hij fonkelnieuw uit de fabriek kwam. Er zat geen stofje op de metalen onderdelen, die prachtig onze gezichten weerspiegelden. Ook de stoelbekleding was onberispelijk en zelfs uit de schroefjes straalde het trotse optimisme dat nieuwe apparaten eigen is.

Dat de bus zo modern was en dat er meer mensen in zaten dan ik had gedacht bracht me enigszins van mijn stuk. Misschien was de route zonder dat ik het wist veranderd. Ik keek aandachtig de bus rond en vervolgens keek ik door het raam naar de omgeving. Die bood onveranderd uitzicht op een rustige woonwijk.

‘Dit is toch de goede bus?’ vroeg mijn neef ongerust. Waarschijnlijk baarde het hem zorgen dat ik vanaf het moment dat we waren ingestapt onzeker rondkeek.

‘Het is goed, hoor,’ zei ik, meer tegen mezelf dan tegen hem. ‘Het klopt helemaal. Er komt hier geen andere bus.’

‘Ging je vroeger met deze bus naar school?’ vroeg mijn neef.

‘Inderdaad.’

‘Vond je school leuk?’

‘Nee,’ zei ik eerlijk. ‘Maar ik zag er mijn vrienden en zo erg was het op-en-neerreizen niet.’

Mijn neef dacht na over wat ik gezegd had.

‘Zie je ze nog wel eens?’

‘Nee, ik heb ze al een tijd niet meer gezien,’ antwoordde ik, zorgvuldig mijn woorden kiezend.

‘Waarom? Waarom zie je ze niet meer?’

‘Omdat we ver uit elkaar wonen.’ Dat was niet de waarheid, maar ik wist niet hoe ik het anders kon uitleggen.

Vlak bij ons zat een groep bejaarden. Ze waren wel met z’n vijftienen. Daardoor was de bus zo vol. Ze hadden allemaal flink zon gepakt. Ze waren bruin tot in hun nek. En ze waren allemaal zonder uitzondering mager. De meeste mannen droegen een stevig shirt voor in de bergen, de meeste vrouwen droegen een eenvoudige blouse zonder opsmuk. Ze hadden allemaal een rugzakje op schoot voor een bergtocht. Ze leken verbazingwekkend veel op elkaar. Het was net alsof ze zonder uitzondering een model uit een la met gesorteerde spullen hadden gepakt en meegenomen. Toch was het vreemd. Er lag langs deze route helemaal geen pad de bergen in. Waar waren zij in vredesnaam naar op weg? Me vastklemmend aan de handgreep dacht ik daarover na, maar ik kon er geen verklaring voor bedenken.

==

‘Doet de behandeling van vandaag pijn?’ vroeg mijn neef aan mij.

‘Daar vraag je me wat,’ zei ik. ‘Ik heb er geen bijzonderheden over gehoord.’

‘Ben je wel eens bij die oorarts geweest?’

Ik schudde mijn hoofd. Sterker nog: ik was mijn hele leven nog nooit bij een oorarts geweest.

‘Was het tot nu toe dan pijnlijk?’ vroeg ik.

‘Nee hoor,’ zei mijn neef timide. ‘Niet dat het helemaal geen pijn doet. Soms doet het wel een beetje pijn. Maar nooit heel erg.’

‘Vandaag zal het wel ongeveer hetzelfde zijn. Ik begreep van je moeder dat het niet anders is dan anders.’

‘Maar als het hetzelfde is als anders, helpt het dus ook even weinig als anders.’

‘Dat weet ik niet, hoor. Het zou best kunnen.’

‘Zoals een kurk die plotseling losschiet?’ zei mijn neef. Ik keek hem zijdelings aan, maar hij leek het niet sarcastisch bedoeld te hebben.

‘Met een andere dokter is de sfeer ook anders, en het kan best zijn dat een kleine verandering in aanpak een groot verschil maakt. Je moet niet zomaar bij de pakken neerzitten.’

‘Dat doe ik ook niet,’ zei mijn neef.

‘Maar je baalt ervan?’

‘Wat zal ik zeggen?’ zei mijn neef, en hij slaakte een zucht. ‘Het ergste is de angst. De pijn waarvan ik denk dat die misschien gaat komen is veel erger dan de echte pijn, en dat maakt me bang. Snap je dat?’

‘Ik denk het wel,’ antwoordde ik.

==

In het voorjaar van dat jaar gebeurde er van alles. Door omstandigheden had ik ontslag genomen bij het kleine reclamebureau in Tokyo waar ik twee jaar lang had gewerkt. Rond diezelfde tijd ging het uit met een meisje met wie ik al vanaf de universiteit verkering had. Een maand later overleed mijn oma aan darmkanker en voor haar begrafenis kwam ik voor het eerst in vijf jaar terug in deze stad met een kleine koffer in mijn hand. Mijn kamer thuis was nog precies hetzelfde. Op de boekenplanken stonden de boeken die ik had gelezen, het bed waarin ik had geslapen stond er nog, net als mijn bureau en de oude platen waar ik naar had geluisterd. Alles in die kamer was verdroogd en had de kleur en geur verloren die het vroeger had gehad. Alleen de tijd was stug stil blijven staan.

Ik was van plan om een dag of twee na de begrafenis van mijn oma weer terug te keren naar Tokyo. Ik had een paar aanknopingspunten voor een nieuwe baan en daar wilde ik achteraan. Ik had ook zin om te verhuizen, omdat ik toe was aan verandering. Maar naarmate de tijd verstreek, viel het me steeds zwaarder om in beweging te komen. Of preciezer gezegd: zelfs al had ik het gewild, dan nog was het me niet gelukt in beweging te komen. In mijn oude kamer luisterde ik naar mijn oude platen en herlas de boeken die ik vroeger had gelezen. Af en toe wiedde ik onkruid in de tuin. Ik ontmoette niemand en afgezien van mijn familieleden sprak ik met niemand.

Op een dag kwam mijn tante naar me toe en vroeg of ik met mijn neef mee wilde gaan naar een ander ziekenhuis. Ze had eigenlijk zelf mee zullen gaan, maar er was iets belangrijks tussen gekomen, zei ze. Het ziekenhuis lag vlak bij mijn oude middelbare school, dus ik wist waar het was. Ik had niets omhanden en kon eigenlijk niet weigeren. Mijn tante gaf me een envelop met geld erin en zei: ‘Gaan jullie samen maar lekker ergens eten.’

Mijn neef ging naar een nieuw ziekenhuis omdat de behandeling in het andere ziekenhuis geen resultaten opleverde. Zijn slechthorendheid speelde zelfs vaker op. Toen mijn tante daarover klaagde bij de dokter, had hij gezegd dat de oorzaak misschien niet van medische aard was, maar wellicht in de huiselijke sfeer lag. Dat was op ruzie uitgelopen. Eerlijk gezegd geloofde niemand dat het snel de goede kant op zou gaan met het gehoor van mijn neef door van ziekenhuis te veranderen. Niemand zei het met zoveel woorden, maar iedereen leek zich al bij de situatie te hebben neergelegd.

Mijn neef en ik woonden dicht bij elkaar, maar omdat ik ruim tien jaar ouder was, hadden we niet speciaal een band. Bij familiegelegenheden nam ik hem wel eens mee ergens naartoe, of speelde ik met hem. Dat was het zo ongeveer. Toch beschouwde iedereen mijn neef en mij daardoor binnen de kortste keren als ‘een duo’. Ze gingen ervan uit dat hij bijzonder aan mij gehecht was en dat ik me graag over hem ontfermde. Lange tijd begreep ik niet waarom. Maar nu ik hem zo zag, met zijn hoofd schuin op zijn dunne hals met zijn linkeroor naar mij toe gedraaid, was ik door hem geraakt. Elke onwillekeurige onhandige beweging van hem sijpelde mijn hart in zoals het geluid van regen dat ik lang geleden had gehoord. Ik snapte wel enigszins waarom onze familie ons tot een duo aaneen had gesmeed.

==

Bij de zevende of de achtste bushalte keek mijn neef weer ongerust naar mij op.

‘Is het nog ver?’

‘Het is nog iets verder. Het is een heel groot ziekenhuis. Je kunt het niet missen.’

Zonder er speciaal naar te kijken zag ik hoe de door de ramen naar binnen waaiende wind de randen van de hoedjes die de bejaarden ophadden liet bewegen en de sjaals om hun nek liet wapperen. Wie waren die mensen? En waar gingen ze naartoe?

‘Ga je in het bedrijf van mijn vader werken?’ vroeg mijn neef.

Ik keek mijn neef verbaasd aan. Zijn vader, mijn oom dus, had een redelijk grote drukkerij in Kobe. Maar ik had over die mogelijkheid nog nooit nagedacht en niemand had er ooit op gezinspeeld.

‘Ik weet nergens van,’ zei ik. ‘Hoezo?’

Mijn neef bloosde. ‘Ik vroeg het me gewoon af,’ zei hij. ‘Waarom niet? Dan kun je hier gewoon blijven. Iedereen zou het fijn vinden.’

Een bandje kondigde de bushaltes aan, maar niemand drukte op het stopknopje. Bij de bushaltes stond ook niemand te wachten.

‘Maar ik heb dingen te doen in Tokyo,’ zei ik. Mijn neef knikte zwijgend. Ik heb dingen te doen, had ik gezegd, maar er was helemaal niets waarvoor ik naar Tokyo moest. Ik wilde alleen niet hier blijven.

Hoe verder de bus de heuvel op reed, hoe minder huizen er stonden. Er vielen nu donkere schaduwen van dikke takken op de weg. Ook waren er buitenlands ogende, geschilderde huizen te zien met een lage heg ervoor. De wind was aangenaam koel. Bij elke bocht die de bus maakte was onder ons even de zee te zien, die daarna weer aan het oog werd onttrokken. Mijn neef en ik volgden met onze ogen dit landschap tot de bus bij het ziekenhuis aankwam.

==

‘Het onderzoek duurt best lang en ik kan het wel alleen af. Je kunt beter ergens op me blijven wachten,’ zei mijn neef. Ik gaf de dokter een hand, verliet de behandelkamer en ging naar de kantine. Ik had die ochtend niet ontbeten en ik had best trek, maar niets op het menu wekte mijn eetlust op. Uiteindelijk bestelde ik alleen een kop koffie.

Het was een doordeweekse ochtend en er zat verder maar één gezin in de kantine. De vader, die ik midden veertig schatte, had een donkerblauw gestreepte pyjama aan en plastic slippers. De moeder was bij hem op bezoek met hun jonge tweeling. De tweeling droeg identieke witte jurkjes en allebei dronken ze met een ernstig gezicht voorovergebogen van hun sinaasappelsap. De wond of de ziekte van de vader leek niet ernstig en zowel de ouders als de kinderen zagen er verveeld uit.

Buiten was een grasveld. Sprinklers draaiden tikkend rond en verstrooiden een nevel van wit licht over het grasveld. Twee vogels met lange staartjes vlogen er luid krijsend overheen en verdwenen ten slotte uit het zicht. Voorbij het grasveld lagen een paar tennisbanen, maar de netten waren verwijderd en er was geen mens te zien. Aan de andere kant van de tennisbanen stond een rij zelkova’s en tussen hun takken door was de zee te zien. Kleine golfjes weerkaatsten af en toe fel het licht van de eerste zomerdagen. De wind deed de jonge zelkovablaadjes bewegen en vervormde de regelmatige nevel van de sprinklers.

Ik had het gevoel dat ik ditzelfde landschap heel lang geleden al eens ergens had gezien: het brede grasveld, de tweeling aan hun sinaasappelsap, de vogels met lange staarten die ergens heen vlogen, de tennisvelden zonder netten, de zee. Maar het was een illusie. Ze leek heel levensecht en krachtig, maar ik wist heel goed dat het een illusie was. Ik was voor het eerst van mijn leven in dit ziekenhuis.

Ik legde mijn benen op de stoel tegenover me, ademde diep in en deed mijn ogen dicht. In het donker zag ik een witte homp. Geluidloos dijde hij uit en kromp ineen, als een bacterie onder een microscoop. Hij veranderde van vorm, verspreidde zich, slonk en klonterde weer samen.

==

Het was acht jaar geleden dat ik daar in dat ziekenhuis was. Het was een klein ziekenhuis vlak bij zee. Vanuit de kantine waren uitsluitend oleanders te zien. Het was een oud ziekenhuis en het rook er altijd naar regen. Het vriendinnetje van mijn vriend was er geopereerd aan haar borst en we waren bij haar op ziekenbezoek. Het was in de zomervakantie van de vijfde klas van de middelbare school.

De operatie stelde niet veel voor: een rib die vanaf haar geboorte een beetje naar binnen boog, was rechtgezet. Het was geen urgente operatie, maar het moest er toch een keer van komen en het kon net zo goed nu. De operatie was zo gepiept, maar omdat ze moest revalideren bleef ze tien dagen in het ziekenhuis. We waren samen op een 125-cc Yamaha naar het ziekenhuis gereden. Op de heenreis reed hij, op de terugweg reed ik. Hij had gevraagd of ik meeging. ‘Ik ga niet in mijn eentje naar het ziekenhuis,’ had hij gezegd.

Mijn vriend was gestopt bij een patisserie bij het station en kocht een doos chocola. Met mijn ene hand hield ik zijn riem vast, in de andere hand hield ik de doos chocola geklemd. Het was een warme dag, onze shirts waren doorweekt van het zweet en droogden weer op in de wind. Onder het rijden zong mijn vriend met een vreselijke stem een onzinnig lied. Ik herinner me nog hoe hij toen rook. Hij overleed niet veel later.

==

Ze had een blauwe pyjama aan en om haar schouders hing een dunne kamerjas die tot haar knieën reikte. Met z’n drieën gingen we aan een tafel in de kantine zitten, rookten Short Hope, dronken cola en aten ijs. Ze had enorme trek. Ze at twee met suiker bestrooide donuts en dronk chocolademelk met een berg slagroom. En nog had ze niet genoeg gehad.

‘Tegen de tijd dat je hier ontslagen wordt, ben je een varken,’ zei mijn vriend ontzet.

‘Het mag best, want ik ben aan het aansterken,’ zei ze terwijl ze haar vingers, die vet waren van de donuts, afveegde aan een servetje.

Terwijl zij met z’n tweeën aan het praten waren, keek ik naar buiten naar de oleanders. Ze waren reusachtig en vormden een soort oleanderbos. Ik kon de zee horen. De klink van het raam was verroest door de zeewind. Aan het plafond hingen antiek ogende ventilatoren die de klamme lucht door de ruimte wiekten. In de kantine rook het naar ziekenhuis. De ziekenhuislucht leek zelfs in het eten en drinken te zijn getrokken. Haar pyjama had twee borstzakken. In een ervan zat een kleine goudkleurige balpen. Als ze vooroverboog, waren in de v-hals van haar open kraag haar bleke, witte borstjes te zien.

==

Mijn gedachten stokten daar. Hoe ging het ook alweer verder? We dronken cola, ik keek naar de oleanders en naar haar borsten. En toen? Ik ging verzitten op mijn plastic stoel en met mijn kin in mijn handen probeerde ik dieper in mijn herinneringen te graven. Zoals je met het puntje van een smal mes een kurk lospeutert.

Ik keek opzij en probeerde me voor te stellen hoe de artsen haar borst hadden opengesneden, hun in rubberen handschoenen gestoken vingers erin staken en de rib op zijn plaats zetten. Maar dat kwam me enorm onrealistisch voor, als een allegorie.

Dat was het. Daarna praatten we over seks. Althans, mijn vriend. Wat had hij ook alweer gezegd? Waarschijnlijk iets over mij. Dat ik iemand wilde versieren en een blauwtje had gelopen. Zoiets zal het geweest zijn. Eigenlijk stelde het niet zoveel voor, maar hij had het verhaal mooi opgepoetst en ze moest er erg om lachen. Ik moest er zelf ook om lachen. Hij kon het goed vertellen.

‘Maak me niet aan het lachen,’ zei zijn vriendin met een pijnlijk gezicht. ‘Als ik lach, doet mijn borst weer pijn.’

‘Waar doet het ongeveer pijn?’ vroeg mijn vriend.

Ze wees op haar pyjama met haar vinger een plek aan ter hoogte van haar hart, aan de rechterkant van haar linkerborst. Mijn vriend maakte daar weer een grap over, en zij moest weer lachen.

==

Ik keek op mijn horloge. Het was kwart voor twaalf en mijn neef was nog steeds niet terug. Het liep tegen lunchtijd en het begon druk te worden in de kantine. Allerlei geluiden en stemmen vermengden zich en vulden de ruimte als rook. Ik keerde terug naar het gebied van de herinneringen. Ik dacht aan die kleine goudkleurige balpen in haar borstzak.

Dat is waar ook. Met die balpen had ze iets op de achterkant van een servet gekrabbeld.

Ze had een tekening gemaakt. Het servet was te dun om op te tekenen en de punt van haar balpen bleef telkens haken. Toch tekende ze een heuvel. En op de heuvel stond een klein huis. In dat huis sliep een vrouw. Rond het huis groeiden blinde wilgen. De blinde wilgen hadden de vrouw in slaap gebracht.

‘Wat zijn dat nu weer, blinde wilgen?’ vroeg mijn vriend.

‘Die bestaan, hoor.’

‘Nooit van gehoord.’

‘Ik heb het ook zelf bedacht,’ zei ze met een lach. ‘Aan blinde wilgen zitten heel veel pollen en kleine vliegjes kruipen met die pollen aan hun poten via haar oren naar binnen en laten haar zo in slaap vallen.’

Ze pakte een nieuw servet en tekende daar een blinde wilg op. De blinde wilg was ongeveer zo groot als een azalea. Hij bloeide wel, maar de bloemen zaten helemaal verborgen achter dikke groene bladeren. De bladeren zagen eruit als een verzameling staarten van hagedissen. De blinde wilg leek helemaal niet op een wilg.

‘Heb jij nog sigaretten?’ vroeg mijn vriend. Ik schoof het van het zweet klam geworden pakje Short Hope en de lucifers over tafel naar hem toe.

‘Een blinde wilg lijkt niet zo groot, maar hij heeft heel lange wortels,’ legde ze uit. ‘Eigenlijk stopt een blinde wilg op een gegeven moment met groeien en strekt hij zich alleen steeds verder uit naar beneden. Alsof hij zich voedt met duisternis.’

‘En vliegen kruipen dus met dat stuifmeel in haar oren en brengen de vrouw in slaap,’ zei mijn vriend terwijl hij probeerde met een klamme lucifer zijn sigaret aan te steken. ‘En wat doen die vliegen dan?’

‘Die eten haar natuurlijk van binnenuit op,’ zei ze.

‘Slurpend en smakkend zeker,’ zei mijn vriend.

==

Zo was het: ze had die zomer een lang gedicht geschreven over de blinde wilg en ze had ons verteld waar het in grote lijnen over ging. Dat was haar enige huiswerk van die zomer. Ze was op het idee gekomen door wat ze op een nacht had gedroomd, en aan haar bed gekluisterd had ze er een week aan besteed om het gedicht op te schrijven. Mijn vriend zei dat hij het wilde lezen, maar ze wilde er nog aan schaven en ze weigerde het hem. In plaats daarvan maakte ze een tekening en legde ons uit waar het over ging.

Een jongeman klom in zijn eentje de heuvel op om de vrouw die door het stuifmeel van de blinde wilg in slaap was gebracht te redden.

‘Dat ben ik zeker?’ viel mijn vriend haar in de rede.

Zij schudde haar hoofd. ‘Nee, dat ben jij niet.’

‘Hoe weet je dat?’ zei mijn vriend.

‘Dat weet ik gewoon,’ zei ze ernstig. ‘Ik weet niet waarom. Maar zo is het. Ik heb je toch niet beledigd?’

‘Reken maar,’ zei mijn vriend half grappend met een frons.

De jongeman baande zich langzaam een weg de heuvel op tussen de blinde wilgen door die zijn pad blokkeerden. Eerlijk gezegd was hij de eerste mens die deze heuvel beklom sinds de blinde wilgen er waren opgeschoten. Hij trok zijn pet diep over zijn ogen en met zijn hand de vliegen van zich af slaand die om hem heen zwermden stapte de jongeman verder. Om de slapende vrouw te ontmoeten. Om haar uit haar lange, diepe slaap te wekken.

‘Maar tegen de tijd dat hij bij de top was aangekomen, was haar lichaam zeker al helemaal opgegeten door de vliegen?’ zei mijn vriend.

‘In zekere zin,’ antwoordde ze.

‘Dan is het wel een verdrietig verhaal, als ze in zekere zin helemaal door vliegen wordt opgegeten,’ zei mijn vriend.

‘Daar heb je wel gelijk in, ’ zei ze na enig nadenken. ‘Wat vind jij?’ vroeg ze aan mij.

‘Het klinkt wel verdrietig,’ zei ik.

==

Om tien voor halfeen kwam mijn neef terug. Hij had een zak met medicijnen in zijn hand en keek ongefocust. Het duurde even voor hij mij zag zitten toen hij de kantine in kwam. Zijn manier van lopen was onzeker, alsof hij niet goed zijn evenwicht kon bewaren. Toen hij tegenover me was gaan zitten, haalde hij diep adem, alsof hij een poosje vergeten was te ademen.

‘Hoe was het?’ vroeg ik.

‘Ach,’ zei mijn neef. Ik wachtte een poosje tot hij begon te vertellen, maar hij zei niets.

‘Heb je trek?’ vroeg ik.

Mijn neef knikte zwijgend.

‘Zullen we hier eten? Of zullen we met de bus de stad in en daar iets eten? Wat heb je liever?’

Mijn neef keek wantrouwend de zaal rond en zei toen dat hij hier wilde eten. Ik kocht maaltijdbonnetjes en bestelde een lunch voor twee personen. Tot het eten werd gebracht, keek hij zwijgend naar buiten – naar de zee, de rij zelkova’s, de sprinklers; hetzelfde uitzicht waar ik zonet naar had zitten kijken.

Aan het tafeltje naast ons zat een keurig echtpaar van middelbare leeftijd een broodje te eten en te praten over hun kennis die met longkanker in het ziekenhuis lag. Dat hij vijf jaar geleden was gestopt met roken, maar dat het toch te laat was geweest, dat hij ’s ochtends bij het opstaan bloed ophoestte – zo’n soort gesprek. De vrouw stelde vragen, de man gaf antwoord. De man legde uit dat kanker in zekere zin ook een uitkristallisering was van iemands levenshouding.

De lunch bestond uit een hamburger met gefrituurde witte vis, een salade en een wit bolletje. We aten het tegenover elkaar gezeten zwijgend op. Ondertussen praatte het echtpaar naast ons geanimeerd verder over het ontstaan van kanker, waarom kanker de laatste tijd zo was toegenomen, waarom ze geen effectieve medicijnen konden vinden enzovoort.

==

‘Het is overal hetzelfde,’ zei mijn neef vlak terwijl hij naar zijn eigen handen staarde. ‘Ze vragen allemaal hetzelfde, ze doen hetzelfde onderzoek.’

We zaten voor het ziekenhuis op een bankje op de bus te wachten. De wind blies af en toe door de groene bladeren boven ons.

‘Kun je af en toe helemaal niets horen?’ vroeg ik.

‘Inderdaad,’ antwoordde mijn neef. ‘Soms hoor ik helemaal niets.’

‘Ik vraag me af hoe dat voelt.’

Mijn neef liet zijn hoofd hangen en dacht na. ‘Opeens hoor je geen enkel geluid meer. Maar het duurt even voordat je het in de gaten hebt. Tegen die tijd hoor je al helemaal niets meer. Alsof je met oordoppen in op de bodem van de zee zit. En dat houdt dan een tijdje aan. Al die tijd kan ik inderdaad niets horen, maar dat is niet het enige. Niet kunnen horen is er maar een onderdeel van.’

‘Vind je het vervelend?’

Mijn neef schudde kort en resoluut zijn hoofd. ‘Ik weet niet waarom, maar ik vind het niet vervelend. Het is alleen nogal onhandig als je niets kunt horen.’

Ik dacht daarover na, maar ik kon me er geen beeld van vormen.

‘Heb je Fort Apache van John Ford gezien?’ vroeg mijn neef.

‘Heel lang geleden,’ zei ik.

‘Hij was laatst op tv. Het is een heel goede film.’

‘Nou en of,’ stemde ik met hem in.

‘In het begin van de film komt er een nieuwe kolonel naar het fort in het westen. Daar wordt hij ontvangen door een door de wol geverfde kapitein, en dat is John Wayne. De kolonel weet nog niet hoe het eraan toegaat in het westen. Rondom het fort zijn de indianen in opstand gekomen.’

Mijn neef haalde een opgevouwen witte zakdoek uit zijn zak tevoorschijn en veegde daarmee zijn mondhoeken af.

‘Als hij in het fort arriveert, zegt de kolonel tegen John Wayne: “Onderweg hiernaartoe heb ik een paar indianen gezien.” En dan antwoordt John Wayne met een koele blik: “Maakt u zich geen zorgen. Als u daar indianen hebt gezien, betekent dat dat daar geen indianen zijn.” Ik weet de letterlijke tekst niet meer, maar daar komt het ongeveer op neer. Begrijp je wat hij bedoelt?’

Ik kon me zo’n tekst in Fort Apache niet herinneren. Voor een film van John Ford vond ik hem wel wat gecompliceerd. Maar het was al lang geleden dat ik hem had gezien.

‘Het betekent denk ik dat wat iedereen kan zien niet zo belangrijk is. Zoiets.’

Mijn neef fronste zijn wenkbrauwen. ‘Ik weet ook niet wat hij bedoelt, maar elke keer als iemand medelijden met me heeft vanwege mijn oor moet ik daar om een of andere reden aan denken. “Als je indianen ziet, zijn daar dus geen indianen.” ’

Ik lachte.

‘Vind je het grappig?’ vroeg mijn neef.

‘Ja,’ zei ik. Mijn neef lachte. Het was lang geleden dat ik hem had zien lachen.

Na een tijd zei mijn neef, alsof hij me in vertrouwen nam: ‘Zou jij eens in mijn oor willen kijken?’

‘In je oor kijken?’ zei ik enigszins verbaasd.

‘Gewoon van buiten er een beetje in kijken.’

‘Mij best, maar waarom?’

‘Nou, gewoon,’ zei mijn neef en hij begon te blozen. ‘Ik zou gewoon willen dat je er even naar kijkt.’

‘Goed hoor,’ zei ik. ‘Zullen we?’

Mijn neef ging achterstevoren zitten en draaide zijn rechteroor naar me toe. Het was best een mooi oor. Het was in zijn geheel wat aan de kleine kant, maar zijn oorlelletje zag er bol uit als een pasgebakken madeleine. Het was voor het eerst dat ik zo intensief een oor bekeek. Toen ik het zo bestudeerde, had het oor in zijn structuur iets onbegrijpelijks vergeleken met andere lichaamsorganen. Het had onnavolgbare bochten en krochten en deukjes en bobbeltjes. Het had waarschijnlijk vanzelf deze vorm gekregen als gevolg van het optimaliseren van zijn functies: geluid opvangen en bescherming bieden. Omgeven door deze onregelmatige muur zat een donker gat als de ingang van een mysterieuze grot.

Ik dacht aan de vliegjes die zich naar binnen vraten door het oor van die vrouw. Met het zoete stuifmeel aan hun pootjes kropen ze in de warme duisternis binnen in haar, knaagden aan haar zachte, perzikkleurige vlees, slurpten van haar sappen en legden kleine eitjes in haar hersens. Maar hun vorm was niet te zien. Het geluid van hun vleugels was niet te horen.

‘Ik ben klaar,’ zei ik.

Mijn neef draaide zich om en ging weer recht op de bank zitten.

‘En? Zie je iets vreemds?’

‘Niet voor zover ik van buiten kan zien.’

‘En voor je gevoel? Dat is ook goed wat mij betreft.’

‘Het is een heel gewoon oor.’

Mijn neef leek teleurgesteld. Misschien had ik het verkeerde gezegd.

‘Deed het pijn?’ vroeg ik.

‘Nee. Niet meer dan anders. Ze peuteren elke keer op dezelfde manier op dezelfde plek. Het lijkt wel helemaal versleten. Alsof het mijn eigen oor niet is.’

==

‘Daar is bus 28,’ zei mijn neef even later tegen me. ‘Die moeten we toch hebben?’

Ik was in gedachten verzonken. Toen ik opkeek bij de woorden van mijn neef, kwam de bus om de bocht de heuvel op rijden en minderde vaart. Het was niet de moderne bus van zonet, maar een bus zoals ik me die van vroeger herinnerde. Op de voorkant stond een bordje met ‘28’. Ik wilde opstaan van de bank. Maar het lukte me niet goed. Alsof ik me midden in een sterke stroom bevond, kon ik mijn benen en armen niet bewegen zoals ik wilde.

Ik had zitten denken aan de doos met chocolade die we die zomermiddag hadden meegebracht op ziekenbezoek. Toen ze blij de doos openmaakte, was een dozijn van de kleine chocolaatjes onherkenbaar gesmolten en zaten ze tegen het papier en het deksel vastgeplakt. Mijn vriend en ik waren op weg naar het ziekenhuis halverwege afgestapt bij het strand. Languit naast elkaar in het zand hadden we over van alles liggen praten. Al die tijd hadden we de doos chocolaatjes in de felle augustuszon laten staan. Door onze onoplettendheid en ons egoïsme waren de chocolaatjes bedorven. Ze waren hun vorm kwijt en verpest. Wij hadden dat moeten aanvoelen. Een van ons, maakt niet uit wie, had iets zinnigs moeten zeggen. Maar zonder iets aan te voelen maakten we die middag alleen maar flauwe grappen en gingen toen weg. De met blinde wilgen overwoekerde heuvel lieten we achter zoals hij was.

Mijn neef trok hard aan mijn rechterarm.

‘Gaat het?’ vroeg hij.

Ik kwam weer bij zinnen en stond op van de bank. Dit keer lukte het me wel. Ik voelde de frisse meiwind die langswaaide weer op mijn huid. Heel even had ik me op een schimmige, vreemde plek bevonden. Een plek waar zichtbare dingen niet bestonden en onzichtbare dingen wel. Maar ten slotte stopte er voor mijn ogen een echte bus en zijn echte deuren gingen open. Ik stapte in en was op weg naar elders.

Ik legde mijn hand op de schouder van mijn neef.

‘Ja, het gaat,’ zei ik.

Het jarige meisje

Op haar twintigste verjaardag ging ze net als altijd aan het werk als serveerster. Ze werkte altijd op vrijdag. Eigenlijk zou ze die vrijdag niet hoeven te werken. Een andere serveerster had aangeboden om die dag met haar te ruilen. Uiteraard. Pompoengnocchi en gefrituurde fruits de mer uitserveren terwijl de koks je van alles toeschreeuwen was geen manier om je twintigste verjaardag door te brengen. Maar het meisje dat haar zou vervangen had kougevat en moest het bed houden. Ze had tegen de veertig graden koorts en diarree die maar niet wilde stoppen, en was niet in staat om te werken. Zodoende ging ze die dag toch aan het werk.

‘Het geeft niet, hoor,’ zei ze vergoelijkend toen het meisje haar belde om zich te verontschuldigen. ‘Ik heb toch niets bijzonders, ook al is het mijn twintigste verjaardag.’

In werkelijkheid was ze niet al te teleurgesteld. Een van de redenen was dat ze een paar dagen eerder een hevige ruzie had gehad met haar vriendje, met wie ze haar verjaardag zou doorbrengen. Ze had al vanaf de middelbare school verkering met hem. De oorzaak van de ruzie was onbenullig. Maar onbedoeld was hun gesprek uit de hand gelopen: verwijten vlogen over en weer en de discussie liep zo hoog op dat ze dacht dat de band tussen hen fataal was beschadigd. Iets in haar was als een steen zo hard geworden en gestorven. Na de ruzie had hij niet meer gebeld en zij had ook geen zin om te bellen.

Het restaurant waar ze werkte was een Italiaan in Roppongi met een behoorlijke reputatie. Het bestond al sinds de jaren zestig. Het eten dat er geserveerd werd was niet bijzonder vooruitstrevend, maar het was goed klaargemaakt en stelde nooit teleur. De sfeer in het restaurant was aangenaam en ontspannen, zonder formele poespas. Het trok niet zozeer een jong publiek, maar had een vaste, wat oudere clientèle, onder wie een paar beroemde schilders en schrijvers.

De twee obers in vaste dienst werkten zes dagen per week. Zijzelf en nog een meisje werkten elk drie avonden per week. Verder waren er de manager en een magere vrouw van middelbare leeftijd die achter de kassa zat. Volgens de verhalen zat ze daar al vanaf de opening van het restaurant als een melancholiek personage uit Dickens Kleine Dorrit en verliet ze nooit haar post. Ze rekende af met de klanten en nam de telefoon aan. Verder deed ze niets. Ze zei nooit iets, behalve als het niet anders kon. Ze droeg altijd dezelfde zwarte jurk. Ze oogde zo beangstigend hard dat elk schip dat in de nacht tegen haar op zou varen tot zinken zou worden gebracht.

De manager was ergens achter in de veertig. Hij was lang en breedgeschouderd. Waarschijnlijk was hij in zijn jonge jaren een sporter geweest, maar inmiddels had hij een dikke buik en een onderkin. Zijn stugge, korte haar begon bovenop al een beetje te kalen. Om hem heen zweefde die typische geur van een oudere vrijgezel: een mengeling van hoestbonbons en kranteninkt die samen al een tijdje in een la lagen. Haar ongetrouwde oom rook ook zo.

De manager droeg altijd een zwart pak met een wit overhemd en een vlinderdas. Niet zo’n voorgestrikte die je zo ombindt, maar een echte die je zelf moet strikken. Hij kon het zelfs zonder in de spiegel te kijken en daar was hij trots op. Het was zijn werk de gasten te ontvangen en uit te laten, de reserveringen paraat te hebben, de namen van de vaste klanten te onthouden, hen hartelijk te begroeten, eventuele klachten serieus aan te horen, vragen van kenners over de wijnen naar beste vermogen te beantwoorden en erop toe te zien dat de obers en de serveersters hun werk goed deden. Al deze taken voerde hij dag in dag uit met verve uit. Ten slotte was het zijn taak om de eigenaar op zijn kamer zijn maaltijd te bezorgen.

==

‘De eigenaar had op de zesde verdieping van het pand van het restaurant zijn eigen kamer. Dat was zijn kantoor of zijn appartement,’ vertelde ze. Bij toeval kwam ik met haar te spreken over onze respectievelijke twintigste verjaardagen – wat voor dag dat was geweest. De meeste mensen kunnen zich hun twintigste verjaardag goed herinneren. Het was al meer dan tien jaar geleden dat ze twintig werd.

‘Om een of andere reden liet de eigenaar zich nooit zien in het restaurant. De enige die hem ooit te zien kreeg was de manager. Het was zijn taak de eigenaar zijn maaltijd te bezorgen. Daarom had niemand van de andere werknemers hem ooit gezien.’

‘Dus de eigenaar liet zich elke dag uit zijn eigen restaurant zijn eten bezorgen?’

‘Precies,’ zei ze. ‘Elke avond bracht de manager hem om acht uur zijn maaltijd op zijn kamer. Dat was voor het restaurant het drukste moment en het was eigenlijk onhandig dat de manager uitgerekend op dat moment weg moest, maar zo ging het nu eenmaal. Het eten werd op zo’n trolley gezet zoals ze in hotels gebruiken voor de roomservice. De manager duwde die met een gewichtige blik de lift in en een kwartier later kwam hij met lege handen terug. Een uur later ging de manager weer naar boven en kwam met de trolley vol lege borden en glazen weer naar beneden. Dit herhaalde zich elke avond als een onwrikbaar ritueel. Toen ik het voor het eerst zag, vond ik het heel vreemd. Alsof het een religieuze ceremonie was of iets dergelijks. Maar ik raakte eraan gewend en dacht er verder niet over na.’

==

De eigenaar at altijd kip. Hoe die was klaargemaakt wisselde per dag, evenals de groenten die erbij werden geserveerd, maar het hoofdmenu was steevast kip. Een van de jonge koks vertelde dat ze ooit bij wijze van experiment een week lang als hoofdgerecht steeds gegrilde kip hadden geserveerd, maar daar was nooit een klacht over gekomen. Maar een kok wil toch zijn kunnen laten zien en elke nieuwe chef sloofde zich weer uit met alle mogelijke bereidingswijzen van kip. Ze maakten de meest verfijnde sauzen. Ze probeerden verschillende leveranciers van kip uit. Maar alle inspanningen bleven zonder reactie. Ze hadden net zo goed kleine steentjes in een gat van leegte kunnen gooien. Dus elke chef-kok kreeg er op het laatst genoeg van en bereidde elke dag een heel gewoon kipgerecht voor hem. Zolang het maar kip was – dat was alles wat van hem werd verlangd.

Ook op 17 november, haar twintigste verjaardag, begon ze op dezelfde manier als altijd aan haar werk. ’s Middags regende het al bij vlagen, en tegen de avond plensde het. Om vijf uur kwam het personeel bijeen en kreeg van de manager uitleg over de bijzonderheden van het menu van die dag. De obers en de serveerster moesten dat letterlijk onthouden, zonder spiekbriefjes. Kalfsvlees op Milanese wijze, pasta met sardientjes en kool, mousse van kastanjes. Af en toe speelde de manager de rol van gast en stelde vragen die het personeel dan moest beantwoorden. Vervolgens at het personeel. Die dienstmaaltijd was heilig. Het zou in dit restaurant niet gebeuren dat de maag van de bediening knorde als aan tafel het menu aan de gasten werd toegelicht.

Het restaurant ging om zes uur open, maar door de hevige regen waren de klanten later dan gewoonlijk. Een paar reserveringen werden geannuleerd. Vrouwen hebben er een hekel aan als hun jurk nat wordt. De manager stond er chagrijnig bij, de bediening poetste verveeld de zoutvaatjes of babbelde met de koks over recepten. Zij liet haar blik dwalen door het restaurant, waar alleen een stelletje zat te eten, en luisterde naar de klavecimbelmuziek die discreet uit de speakers aan het plafond stroomde. De diepe geur van een regenachtige herfstavond drong zelfs door tot in het restaurant.

Het was iets over halfacht toen de manager onwel werd. Hij ging trillend op een stoel zitten en bleef een tijdlang met zijn handen tegen zijn buik gedrukt zitten alsof hij door een kogel was getroffen. Zweetdruppels parelden op zijn voorhoofd. Hij kreunde dat hij naar een dokter moest. Het kwam hoogstzelden voor dat de manager het liet afweten. Hij had nog nooit een dag overgeslagen in de meer dan tien jaar dat hij in het restaurant werkte. Hij was nog nooit ten prooi gevallen aan ziekte of een ongeval. Nog iets waar hij trots op was. Maar aan zijn van pijn vertrokken gezicht was af te lezen dat hij er slecht aan toe was. Zij liep naar buiten met een opgestoken paraplu en hield een taxi voor hem aan. Een van de obers ondersteunde de manager bij het instappen en ging met hem mee naar het ziekenhuis. Voor hij de taxi in stapte, zei de manager schor tegen haar: ‘Breng om acht uur een maaltijd naar kamer 604. Het enige wat je hoeft te doen is aanbellen en zeggen: “Hier is uw eten.” Je kunt het gewoon in de gang laten staan. Dat is alles.’

‘Kamer 604?’ had zij gevraagd.

‘Precies om acht uur,’ benadrukte de manager. Daarna vertrok zijn gezicht weer. Hij deed de deur dicht en reed weg.

==

Ook nadat de manager was vertrokken bleef het regenen, en nog altijd kwamen de klanten maar mondjesmaat binnen. Er waren steeds slechts een of twee tafels bezet. Het was daarom geen probleem dat de manager en een van de obers er niet waren. Dat was dan weer een meevaller. Het was tenslotte niet zelden zo druk dat ze het zelfs met de hele staf op volle sterkte nauwelijks aankonden.

Toen om acht uur de maaltijd voor de eigenaar klaarstond, duwde ze de trolley naar de lift en ging naar de zesde verdieping. Een ontkurkte halve fles rode wijn, een pot koffie, een kipgerecht, een garnituur van gestoomde groenten, broodjes met boter, precies als altijd. De smalle lift vulde zich met de zware geur van het kipgerecht. Daardoorheen mengde zich de geur van regen. Het leek erop dat er iemand met een natte paraplu in de lift had gestaan. Op de vloer lagen kleine plasjes water.

Zij liep over de gang, stopte bij een deur waar ‘604’ op stond en ging in gedachten na of dat het juiste nummer was: 604. Ze schraapte haar keel en drukte toen op de bel naast de deur.

Er kwam geen antwoord. Ze bleef twintig seconden zo voor de deur staan. Net toen ze zich afvroeg of ze nog een keer op de bel zou drukken, ging de deur plotseling naar binnen toe open en stond daar een magere oude man. Hij was ongeveer tien centimeter kleiner dan zijzelf. Hij droeg een donker pak en een stropdas op een wit overhemd. De das had de kleur van herfstbladeren. Alles was keurig en zonder vouw of kreukel, en zijn witte haar was netjes gekamd. Hij oogde alsof hij op het punt stond uit te gaan. Op zijn voorhoofd stonden een paar diepe rimpels gegroefd die deden denken aan een luchtfoto van diepe ravijnen.

‘Hier is uw maaltijd,’ zei ze hees. Toen kuchte ze even. Als ze zenuwachtig was, werd haar stem altijd hees.

‘Mijn maaltijd?’

‘Ja. De manager is plotseling onwel geworden en ik vervang hem vandaag.’

‘Ik snap het,’ zei de oude man met zijn ene hand aan de deurknop, alsof hij tegen zichzelf sprak. ‘Tja. Hij is onwel geworden, zei je?’

‘Ja, hij kreeg plotseling last van buikpijn. Hij is naar het ziekenhuis gegaan. Hij dacht zelf dat het misschien een blindedarmontsteking was.’

‘Dat is niet best,’ zei de oude man. Hij raakte met zijn vinger even zijn voorhoofd aan. ‘Echt niet best.’

Zij schraapte haar keel. ‘Zal ik uw eten naar binnen brengen?’

‘Maar natuurlijk,’ zei de oude man. ‘Natuurlijk. Het maakt mij niet uit. Maar als jij dat wenst.’

Als jij dat wenst? Wat een vreemd antwoord. Wat heeft zij hier nu te wensen?

De oude man deed de deur verder open en zij duwde de trolley de kamer in. Op de vloer lag een grijs wollen tapijt en je kon naar binnen lopen zonder je schoenen uit te doen. De kamer leek eerder in gebruik als kantoor dan als woning. De deur kwam uit in een ruime studeerkamer. Het raam bood uitzicht op de Tokyo Tower, die door schijnwerpers werd uitgelicht. Bij het raam stond een groot bureau, en naast het bureau stond een klein bankstel. De oude man wees naar de salontafel voor de bank. Het was een lange, smalle tafel van laminaat. Ze stalde het eten erop uit – de koffiekan en de koffiekop, de wijn en het wijnglas, het brood en de boter, het bord met gegrilde kip en groentengarnituur – en legde er een witlinnen servet en bestek naast.

‘Ik kom over een uur weer terug. Zet u de lege borden zoals altijd op de gang?’ vroeg ze.

De oude man wierp een geïnteresseerde blik op de uitgestalde maaltijd en zei toen, alsof hem iets te binnen schoot: ‘Jazeker, natuurlijk. Ik zet het op de gang. Op de trolley. Over een uur. Als jij dat wenst.’

Ja, dat wens ik, dacht ze bij zichzelf. ‘Is er anders nog iets van uw dienst?’

‘Nee, verder is er geloof ik niets,’ zei de oude man na enig nadenken. Hij droeg glanzend gepoetste zwartleren schoenen. Ze waren klein en erg chic. Wat een beschaafde man, dacht ze. En heel kranig voor zijn leeftijd.

‘Excuseert u mij dan nu.’

‘Nee, wacht even,’ zei de oude man.

‘Natuurlijk. Wat kan ik voor u doen?’

‘Mijn kind, zou ik misschien vijf minuten van je tijd mogen?’ zei de oude man. ‘Ik wil met je praten.’

Mijn kind? Ze moest er onwillekeurig van blozen. ‘Ja. Goed. Ik denk dat het wel kan. Ik bedoel, met andere woorden, als het niet meer dan vijf minuten is.’ Alhoewel, ze werd door hem betaald. Wie was zij om op dat moment tijd te geven of te krijgen? Bovendien leek de oude man geen kwaad in de zin te hebben.

‘Hoe oud ben je eigenlijk?’ vroeg de oude man, terwijl hij met zijn armen over elkaar aan de rand van zijn bureau stond en haar recht in de ogen keek.

‘Ik ben net twintig,’ zei ze.

‘Je bent net twintig,’ herhaalde de oude man. Hij kneep zijn ogen samen tot spleetjes alsof hij door een kier gluurde. ‘Nét twintig – dat klinkt alsof je nog niet zo lang twintig bent.’

‘Ja, ik ben pas net twintig.’ Na enig aarzelen voegde ze eraan toe: ‘Eigenlijk is het vandaag mijn verjaardag.’

‘Aha,’ zei de oude man, over zijn kin wrijvend alsof hem nu iets duidelijk werd. ‘Op die manier. Uiteraard. Dus het is vandaag precies je verjaardag?’

Ze knikte zwijgend.

‘Dus vandaag precies twintig jaar geleden zag je het levenslicht?’

‘Ja, dat klopt.’

‘Natuurlijk, natuurlijk,’ zei de oude man. ‘Dat is prachtig. Gefeliciteerd.’

‘Dank u wel,’ zei ze. Ze realiseerde zich opeens dat hij de eerste was die haar deze dag had gefeliciteerd. Al zou er vanavond als ze thuiskwam vermoedelijk wel een boodschap van haar ouders in Oita op haar antwoordapparaat staan.

‘Gefeliciteerd,’ zei de oude man weer. ‘Dat is helemaal prachtig. Wat vind je, mijn kind: zullen we daar eens op toosten met een glas rode wijn?’

‘Dank u wel. Maar het is nu wel onder werktijd.’

‘Een slokje kan toch wel? Als ik zeg dat het goed is, zal niemand je iets kwalijk nemen. Gewoon als feestelijk gebaar.’

De oude man haalde de kurk van de wijnfles en schonk in zijn wijnglas een beetje voor haar in. Uit een kastje met glazen deurtjes haalde hij een doodgewoon glaasje tevoorschijn en schonk daar voor zichzelf wijn in.

‘Gefeliciteerd met je verjaardag,’ zei de oude man. ‘Dat je leven rijk en vol overvloed mag zijn, mijn kind. En dat niets er een donkere schaduw op zal werpen.’

Ze klonken samen.

En dat niets er een donkere schaduw op zal werpen, herhaalde ze de woorden van de oude man bij zichzelf. Waarom sprak deze man zo ongebruikelijk?

‘Je wordt maar één keer in je leven twintig. Dat is een heel belangrijk en onvervangbaar moment, mijn kind.’

‘Ja,’ antwoordde ze. Toen nam ze aandachtig een klein slokje van haar wijn.

‘En op deze bijzondere dag ben je speciaal mij mijn avondmaaltijd komen brengen. Als een vriendelijk elfje.’

‘Ik heb alleen maar gedaan wat me is opgedragen.’

‘Dan nog,’ zei de oude man. Toen schudde hij een paar keer kort zijn hoofd. ‘Dan nog, mooi kind.’

De oude man liet zich op de leren stoel aan zijn bureau zakken. Hij gebaarde haar plaats te nemen op de bank. Met het wijnglas in haar hand ging ze op de rand van de bank zitten. Ze sloeg haar benen over elkaar en trok aan de zoom van haar rok. Ze schraapte haar keel weer. Ze keek naar de patronen die de regendruppels aan de buitenkant van het raam tekenden. Het was bijna vreemd stil in de kamer.

‘Vandaag is het jouw twintigste verjaardag, en op de koop toe heb je mij deze mooie warme maaltijd gebracht,’ zei de oude man nog een keer bij wijze van bevestiging. Hij zette zijn glas met een tik op het bureau. ‘Dat is nog eens een gezegende samenloop van omstandigheden. Vind je niet?’

Ze knikte nog een keer onzeker.

‘En daarom,’ zei de oude man, en hij raakte met zijn hand de knoop aan van zijn das in de kleur van herfstbladeren. ‘Daarom zou ik jou voor je verjaardag graag een cadeau willen geven, mijn kind. Een speciale dag als een twintigste verjaardag vraagt tenslotte om iets memorabels.’

In verwarring gebracht schudde ze haar hoofd. ‘Maakt u er alstublieft geen punt van. Ik heb gedaan wat me is opgedragen en heb alleen maar uw eten gebracht.’

De oude man hief zijn beide handen op met de palm naar voren. ‘Jíj moet er juist geen punt van maken. Het cadeau dat ik in gedachten heb is niet tastbaar. Het is niet iets waar een prijskaartje aan hangt. Met andere woorden...’ zei hij, en hij legde zijn beide handen op het bureau. Toen haalde hij een keer rustig adem. ‘Met andere woorden, ik zal een wens van jou in vervulling laten gaan, mijn elfenkind. Wat jij wenst, zal ik in vervulling laten gaan. Wat je maar wilt. Het maakt niet uit wat voor wens het is. Vooropgesteld dat je iets te wensen hébt natuurlijk.’

‘Een wens?’ zei ze hees.

‘Iets wat jij graag in vervulling zou zien gaan. Iets wat jij te wensen hebt. Ik zal één wens in vervulling laten gaan. Dat is het verjaarscadeau dat ik jou wil geven. Je moet er goed over nadenken, want ik vervul maar één wens.’ De oude man stak één vinger in de lucht. ‘Eentje maar. Je kunt je niet achteraf bedenken en erop terugkomen.’

Ze was sprakeloos. Een wens? Opgezwiept door de wind kletterde de regen in vlagen tegen het raam. Terwijl de stilte voortduurde, keek de oude man haar zonder iets te zeggen in de ogen. In haar oren beitelde de tijd een onregelmatig ritme.

‘Dus ik mag een wens doen en die gaat dan in vervulling?’

De oude man antwoordde niet op haar vraag. Met zijn beide handen naast elkaar op tafel zat hij alleen maar te glimlachen. Een heel natuurlijke, vriendschappelijke glimlach.

‘Je hebt toch wel wensen, mijn kind, of niet?’ sprak de oude man vriendelijk.

==

Ze keek me recht aan. ‘Dit is echt gebeurd, hoor,’ zei ze. ‘Ik zit je geen verzinsels op de mouw te spelden.’

‘Uiteraard,’ zei ik. Uiteraard was zij niet het type voor verzinsels. ‘En toen heb je een wens gedaan?’

Ze keek me een tijdje aan. Toen slaakte ze een kleine zucht. ‘Kijk, wat die oude baas zei nam ik niet zonder meer voor waar aan. Als je twintig bent geworden, ben je de sprookjeswereld wel ontgroeid. Maar stel dat hij ter plekke een grap met me uithaalde, dan was het wel een goede grap. De oude baas had stijl en ik wilde het spel meespelen. Op je twintigste verjaardag mag er best iets ongewoons gebeuren, vond ik. Het ging er niet om of ik het geloofde of niet.’

Ik knikte zwijgend.

‘Snap je hoe ik me voelde? Die dag zou anders voorbij zijn gegaan zonder iets bijzonders, zonder iemand die me feliciteerde, terwijl ik tortellini met ansjovissaus uitserveerde. Op mijn twintigste verjaardag.’

Ik knikte nog een keer. ‘Ik snap het,’ zei ik.

‘Dus ik deed, zoals me gezegd was, één wens.’

==

De oude man keek haar een tijdje zonder iets te zeggen aan, met zijn beide handen nog steeds op zijn bureau. Daarop lagen een paar kasboekachtige, dikke ordners, schrijfgerei en een kalender, en er stond een lamp met een groene lampenkap. Zijn kleine handen lagen daar alsof ze deel uitmaakten van de spullen. De regen gutste nog altijd tegen het raam en daarachter waren de door de druppels vertekende lichtjes van de Tokyo Tower te zien.

De rimpels van de oude man waren een beetje dieper geworden. ‘Dus dat is jouw wens?’

‘Ja. Dat klopt.’

‘Dat is nogal een aparte wens voor een meisje van jouw leeftijd,’ zei de oude man. ‘Eerlijk gezegd had ik iets heel anders verwacht.’

‘Als het niet goed is, dan kies ik iets anders,’ zei ze. Toen kuchte ze een keer. ‘Het geeft niet. Ik bedenk wel iets anders.’

‘Nee, nee.’ De oude man hief zijn beide handen op en zwaaide ermee door de lucht alsof het vlaggetjes waren. ‘Er is niets mis mee, helemaal niet. Ik was alleen verbaasd, mijn kind. Ik bedoel, heb je geen andere wensen? Bijvoorbeeld dat je veel mooier zou willen zijn, of slimmer, of rijk? Niets van dien aard? Iets wat gewone meisjes wensen?’

Ze nam de tijd om naar woorden te zoeken. De oude man bleef wachten zonder iets te zeggen, met zijn handen netjes naast elkaar op het bureau.

‘Natuurlijk wil ik ook wel mooier zijn, en slimmer, en rijk. Maar ik kan me niet voorstellen hoe ik zou worden als zoiets echt in vervulling zou gaan. Misschien kan ik er wel helemaal niet mee overweg. Ik heb nog niet echt door wat het leven inhoudt. Ik begrijp niet goed hoe het in elkaar steekt.’

‘Vandaar,’ zei de oude man en hij vouwde zijn handen ineen. Daarna maakte hij ze weer los. ‘Vandaar.’

‘Dus mijn wens is toegestaan?’

‘Natuurlijk,’ zei de oude man. ‘Natuurlijk. Geen probleem.’

De oude man staarde opeens naar één punt in de ruimte. De rimpels op zijn voorhoofd werden nog een graadje dieper. Ze leken wel zijn hersenmassa die zich concentreerde op een gedachte. Hij leek naar iets te kijken dat in de lucht zweefde – een onzichtbaar licht veertje of iets dergelijks. Daarna spreidde hij zijn beide armen uit, richtte zich een beetje op en sloeg toen met een kort, droog klapje zijn handpalmen stevig tegen elkaar. Vervolgens liet hij zich weer op zijn stoel zakken. Hij streek langzaam met zijn vingertoppen over zijn voorhoofd alsof hij de rimpels gladstreek en glimlachte rustig.

‘Zo. Je wens is vervuld.’

‘Nu al?’

‘Ja, je wens is al vervuld. Geen probleem,’ zei de oude man. ‘Mijn lieve kind, gefeliciteerd met je verjaardag. Ik zet de trolley straks buiten, maak je geen zorgen. Ga maar weer aan het werk.’

Ze ging met de lift terug naar het restaurant. Misschien kwam het doordat ze nu met lege handen was, maar haar lichaam voelde licht en ze had het gevoel dat ze op iets onbekends liep wat op watten leek.

‘Is er iets? Je ziet er zo afwezig uit,’ zei de jongste ober tegen haar.

Ze glimlachte vaag en schudde haar hoofd. ‘Echt? Nou, er is niets, hoor.’

‘Vertel eens: wat voor iemand is de eigenaar?’

‘Weet ik veel. Ik heb hem amper gezien,’ zei ze zonder verder uit te weiden.

Anderhalf uur later ging ze de lege borden ophalen. Alles stond op de trolley op de gang. De borden waren leeg, het eten was op. Ook de koffiepot en de wijnfles waren leeg. De deur van nummer 604 was uitdrukkingsloos dicht. Zwijgend staarde ze er een tijdje naar. Het leek alsof hij elk moment open kon gaan. Maar hij ging niet open. Ze nam de trolley mee naar beneden en bracht hem naar de afwasruimte. De chef keek naar de borden, die als altijd helemaal leeg waren, en knikte met een vlakke blik.

==

‘Daarna heb ik de eigenaar nooit meer gezien,’ zei ze. ‘De manager bleek gewoon een aanval van buikpijn gehad te hebben en de volgende dag bracht hij zelf weer het eten naar boven. Vlak na Nieuwjaar ben ik met mijn baantje gestopt en daarna ben ik nooit meer in het restaurant geweest. Ik weet niet waarom, maar ik had het gevoel dat ik er beter uit de buurt kon blijven. Een soort voorgevoel.’

Haar vingers speelden met een bierviltje terwijl ze ergens over nadacht.

‘Af en toe lijkt het net alsof wat er op mijn twintigste verjaardag gebeurd is allemaal een droom was. Dan vraag ik me af of er niet iets gebeurd is waardoor ik me inbeeldde dat er iets was wat er in werkelijkheid niet was. Maar het is echt gebeurd. De meubels en de spulletjes in kamer 604 kan ik me ook nu nog stuk voor stuk precies herinneren. Het is echt gebeurd, en het is ook belangrijk voor me geweest.’

We zwegen allebei een tijdje, dronken onze drankjes en dachten ieder onze eigen gedachten.

‘Mag ik wat vragen?’ zei ik. ‘Eigenlijk heb ik twee vragen.’

‘Ga je gang,’ zei ze. ‘Ik denk dat je om te beginnen wilt weten wat ik toen voor wens heb gedaan?’

‘Ik heb de indruk dat je daar liever niet over wilt praten.’

‘Wek ik die indruk?’

Ik knikte.

Ze legde het bierviltje neer en kneep haar ogen tot spleetjes alsof ze naar iets in de verte tuurde. ‘Je mag een wens nu eenmaal aan niemand vertellen.’

‘Ik was niet van plan om het uit je te trekken,’ zei ik. ‘Wat ik om te beginnen wil weten is of je wens ook is uitgekomen. En of je later ooit spijt hebt gehad van wat je hebt gekozen, wat het ook was wat je toen hebt gewenst. Ik bedoel, heb je nooit eens gedacht dat je beter heel iets anders had kunnen wensen?’

‘Het antwoord op je eerste vraag is ja en nee. Ik heb nog een heel leven voor me en ik kan nog niet overzien hoe dingen uiteindelijk zullen aflopen.’

‘Dus het was een wens die tijd kost?’

‘Ja,’ zei ze. ‘Tijd speelt er een belangrijke rol in.’

‘Zoals bij sommige gerechten?’

Ze knikte.

Ik dacht daar even over na. Maar in mijn hoofd kwam alleen maar een beeld op van een reusachtige taart die langzaam op lage temperatuur in de oven staat te garen.

‘En mijn tweede vraag?’ vroeg ik.

‘Wat was de tweede vraag ook alweer?’

‘Heb je ooit spijt gekregen van de wens die je hebt gekozen?’

Het bleef een tijdje stil. Ze keek me aan met ogen die peilloos diep waren. Om haar mondhoeken zweefde de schaduw van een verwelkte glimlach. Dat wekte op mij de indruk van stille berusting.

‘Ik ben nu getrouwd met een accountant die drie jaar ouder is dan ik en ik heb twee kinderen,’ zei ze. ‘Een jongen en een meisje. We hebben een Ierse setter. Ik rijd in een Audi en ik tennis twee keer in de week met mijn vriendinnen. Zo ziet mijn leven er nu uit.’

‘Dat klinkt niet slecht,’ zei ik.

‘Ook al zitten er twee deuken in de bumper van de Audi?’

‘Een bumper zit er toch op om te deuken?’

‘Dat zouden ze op een bumpersticker moeten zetten,’ zei ze. ‘bumpers zijn er om te deuken.’

Ik keek naar haar mondhoeken.

‘Ik bedoel dit,’ zei ze rustig. Ze krabde aan haar oorlelletje. Het was een heel mooi oorlelletje. ‘Wat hij ook wenst of waar hij ook gaat, een mens kan niets anders worden dan zichzelf. Dat is alles.’

‘Dat is ook geen slechte voor een bumpersticker,’ zei ik. ‘wat hij ook wenst of waar hij ook gaat, een mens kan niets anders worden dan zichzelf.’

Ze lachte blij. De schaduw van een verwelkte glimlach was opeens verdwenen.

Ze zette haar ellebogen op de bar en keek me aan. ‘Nou, wat zou je hebben gewenst als je in mijn plaats was geweest?’

‘Je bedoelt op de avond van mijn twintigste verjaardag?’

‘Precies,’ zei ze.

Daar dacht ik een poosje over na. Maar er schoot me geen enkele wens te binnen.

‘Ik kan niets bedenken,’ zei ik eerlijk. ‘Bovendien is mijn twintigste verjaardag al zo lang geleden.’

‘Echt helemaal niets?’

Ik knikte.

‘Niet één wens?’

‘Niet één.’

Zij keek me opnieuw in de ogen. Het was een heel directe blik. ‘Je hebt het waarschijnlijk al gewenst,’ zei ze.

==

‘Je moet er goed over nadenken, want ik vervul maar één wens.’ Ergens in het donker stak een oude man met een klein postuur en een das in de kleur van herfstbladeren een vinger op. ‘Eentje maar. Je kunt je niet achteraf bedenken en erop terugkomen.’

New York Mining Disaster

Maybe someone is digging underground,

or have they given up and all gone home to bed.

==

‘New York Mining Disaster’

Tekst en muziek: The Bee Gees

==

Ik heb een vriend die er al een jaar of tien de aparte gewoonte op na houdt om bij een tyfoon of een regenfront naar de dierentuin te gaan. Hij woont een kwartier lopen bij de dierentuin vandaan.

Als er een tyfoon op komst is, doen de meeste mensen snel de stormluiken dicht, slaan een voorraad mineraalwater in en controleren of de transistorradio en de zaklamp het nog doen. Maar hij trekt op zulke momenten een regenponcho aan van het Amerikaanse leger die hij op de kop heeft getikt in de periode dat de Vietnamoorlog op zijn hoogtepunt was, stopt in elke zak een blik bier en vertrekt richting dierentuin. Hij neemt er zelfs speciaal vrij voor van zijn werk.

Als hij pech heeft, vindt hij de poort van de dierentuin dicht: gesloten wegens de weersomstandigheden.

Dat was uiteraard volkomen begrijpelijk. Wie ging er in ’s hemelsnaam als er een tyfoon dreigde speciaal naar de dierentuin om giraffen en zebra’s te bekijken?

Teleurgesteld, maar met alle begrip ging hij dan op een van de stenen eekhoorns zitten bij de ingang, dronk zijn lauw geworden bier en ging weer naar huis.

Als hij geluk had, was de dierentuin open. Dan kocht hij een kaartje, ging naar binnen, en een sigaret rokend die al snel kletsnat werd bekeek hij de dieren een voor een aandachtig. Er waren op zo’n moment nauwelijks bezoekers. De dieren zaten allemaal in hun hokken. Sommige staarden met doffe ogen wezenloos naar de regen; andere renden juist opgewonden rond. Sommige waren geïntimideerd door de plotselinge verandering in de lucht: andere waren er juist door geagiteerd.

Hij dronk altijd bij de kooi van de Bengaalse tijgers (Bengaalse tijgers raken altijd het meest geagiteerd bij een tyfoon) zijn eerste blikje bier en in het gorillahuis zijn tweede. De gorilla’s trokken zich niets aan van een tyfoon. Ze leken meer belangstelling te hebben voor zijn verschijning dan voor de tyfoon. Ze bekeken deze half visachtige, half mensachtige verschijning die op de betonnen vloer gezeten zijn bier dronk altijd met een beklagenswaardige blik. ‘Het voelt net als wanneer je met vreemden vast komt te zitten in een kapotte lift,’ zei hij.

==

Voor de rest was hij heel normaal. Hij werkte op de afdeling Buitenlandse Investeringen van een niet al te bekende, maar wel degelijke handelsmaatschappij, woonde in zijn eentje in een keurig appartement en had elk halfjaar een nieuwe vriendin. Waarom hij met onverstoorbare regelmaat van vriendin veranderde, ontging mij volledig. Ze leken namelijk allemaal zoveel op elkaar dat ze wel gekloond leken. Ik zag in ieder geval het verschil niet.

De meeste mensen vonden hem bovengemiddeld saai en middelmatig, maar dat deerde hem totaal niet. Hij bezat een niet al te beroerde tweedehands auto, de verzamelde werken van Balzac en een zwart jasje, een zwarte stropdas en zwarte schoenen die perfect geschikt waren voor een begrafenis.

Als ik naar een begrafenis moest, belde ik hem om zijn jasje, stropdas en schoenen te lenen. Het jasje en de schoenen waren allebei een maat te groot, maar een kniesoor die daarop lette.

‘Sorry,’ zei ik. ‘Ik heb weer een begrafenis.’

‘Geen probleem,’ antwoordde hij. ‘Er zal wel haast bij zijn. Je kunt ze meteen komen ophalen als je wilt.’ Als ik bij hem kwam, lagen het keurig gestoomde jasje en de stropdas klaar op tafel, de schoenen waren gepoetst en in de koelkast stond een lading buitenlands bier koud. Altijd klaar voor gebruik. Zo was hij. Je moest wel zo’n soort man zijn om er de omslachtige gewoonte op na te houden elk halfjaar van vriendin te veranderen.

==

‘Ik heb laatst in de dierentuin een kat gezien,’ zei hij terwijl hij een biertje openmaakte.

‘Een kat?’

‘Ja. Twee weken geleden was ik voor mijn werk op Hokkaido en toen ik daar de dierentuin eens bekeek, lag er een kat te slapen in een kooi met een bordje kat erop.’

‘Wat voor kat?’

‘Een heel gewone kat. Zo een die je overal ziet. Bruine vacht, korte staart. Hij was verbazingwekkend dik. Die lag daar gewoon op zijn zij geploft te slapen.’

‘Misschien zijn katten zeldzaam op Hokkaido,’ zei ik.

‘Dat meen je niet,’ zei hij ongelovig. ‘Op Hokkaido zijn heus wel katten. Die zijn daar echt niet zeldzaam.’

‘Maar aan de andere kant, waarom zouden ze op Hokkaido geen kat hebben in een dierentuin?’ vroeg ik. ‘Een kat is toch ook een dier?’

‘Dat is zo. Maar katten en honden heb je overal. Die ga je niet speciaal in de dierentuin bekijken. Die zie je overal. Net als mensen.’

Toen we samen een stuk of wat biertjes ophadden, stopte hij de stropdas, het in een hoes verpakte jasje en de schoenen keurig voor me in een grote papieren tas.

‘Nogmaals dank,’ zei ik. ‘Ik vind dat ik mijn eigen zwarte jasje moet kopen, maar ik kom er niet goed toe. Als je rouwkleding koopt, lijkt het net alsof je onderkent dat er iemand doodgaat.’

‘Het maakt mij niet uit. Ik gebruik het toch niet. Beter dat iemand ze draagt dan dat ze nutteloos in de kast hangen.’

Hij had zelf zijn begrafeniskleding nog nooit gebruikt in de drie jaar dat hij die bezat. ‘Sinds ik dat jasje heb laten maken, is er nog niemand overleden,’ zei hij.

‘Zo gaan die dingen,’ zei ik.

‘Klopt,’ zei hij.

==

Het klopte inderdaad, want ik had dat jaar verbazingwekkend veel begrafenissen. Om me heen overleed de ene vriend na de andere. Het was als de aanblik van een verschroeid maïsveld in de zomer. Ik was achtentwintig.

De meesten van mijn vrienden waren ook ongeveer van die leeftijd. Zevenentwintig, achtentwintig, negenentwintig – het was een ongepaste leeftijd om dood te gaan. Dichters gaan dood op hun eenentwintigste, revolutionairen en rockers op hun vierentwintigste. Voor de meeste mensen was de verwachting dat je een tijdje vooruit moest kunnen als je die leeftijd eenmaal was gepasseerd. Je was de traditionele dodemansbocht voorbij en je had ook de donkere, klamme tunnel achter je gelaten. Verder hoefde je alleen maar op de zesbaansweg rechtdoor op je bestemming af te stevenen, zelfs als je er niet al te veel zin in had. Je ging naar de kapper en schoor je elke ochtend. Wij waren geen dichters of revolutionairen of rockers. Het gebeurde ons niet meer dat we dronken in een telefooncel in slaap vielen, ons bewusteloos dronken of om vier uur ’s nachts keihard een lp van The Doors opzetten. We hadden een levensverzekering, dronken in de bar van een hotel en bewaarden de rekeningen van de tandarts voor de belastingvrijstelling. We waren tenslotte achtentwintig.

==

De onverwachte slachting begon vlak daarna. Het was met recht een aanslag van het noodlot te noemen.

Het gebeurde toen we onder de zachte zonnestralen van de lente onze zomergarderobe tevoorschijn haalden. Dat ging gepaard met lichte schokken, zoals kleren die niet meer pasten, het keren van kragen van sommige overhemden, een poging het linkerbeen in een onwerkelijke broek te steken terwijl het rechterbeen in een werkelijke broek gestoken zat.

De slachting begon met een vreemd startschot.

Het was alsof iemand op een metafysische heuvel een metafysisch machinegeweer had getrokken en een metafysische kogelregen op ons had afgevuurd.

Maar uiteindelijk blijft de dood de dood. Zoals een konijn een konijn blijft, of het nu uit een hoed tevoorschijn springt of uit een korenveld. Een oven blijft een oven. Zwarte rook uit een schoorsteen blijft zwarte rook uit een schoorsteen.

==

De eerste die deze donkere rand tussen werkelijkheid en onwerkelijkheid (of onwerkelijkheid en werkelijkheid) overstak, was een vriend van de universiteit die leraar Engels was op een middelbare school. Hij was drie jaar eerder getrouwd, zijn vrouw was voor de bevalling teruggegaan naar haar familie op Shikoku.

Op een ongewoon warme zondagmiddag in januari had hij op de ijzerwarenafdeling van een warenhuis een scheermes gekocht van West-Duitse makelij waarmee je het oor van een olifant had kunnen afsnijden en twee bussen scheerschuim. Thuis aangekomen had hij het bad laten vollopen. Hij had ijs uit de koelkast gepakt, een fles Schotse whisky achterovergeslagen, was in bad gestapt en had gewoon zijn polsen doorgesneden. Zijn moeder vond zijn lichaam twee dagen later. De politie kwam en maakte stapels foto’s van de plaats delict. Het badwater had door het bloed de kleur van tomatensap gekregen. Zelfmoord, zo oordeelde de politie. Het huis was op slot geweest en hij had zelf die dag het scheermes gekocht. Maar niemand begreep waarom hij in vredesnaam de scheerschuim had gekocht (twee bussen nog wel), die hij nooit ging gebruiken.

Misschien was het nog niet helemaal tot hem doorgedrongen dat hij een paar uur later dood zou zijn. Of misschien was hij bang dat de verkoper zou doorzien dat hij van plan was zelfmoord te plegen.

Hij had geen testament of een afscheidsbriefje achtergelaten. Op de keukentafel stonden alleen zijn glas, de lege whiskyfles, de ijsbak en de twee bussen scheerschuim. Waarschijnlijk had hij terwijl hij wachtte tot het bad volliep het ene na het andere glas Haig met ijs in zijn keel gegoten en ondertussen naar die twee bussen scheerschuim zitten staren. Misschien had hij toen iets gedacht als: ik hoef me nooit meer te scheren.

De dood van een jong iemand van achtentwintig heeft iets verdrietigs als regen in de winter.

==

In de twaalf maanden daarna overleden er nog vier mensen.

Eén overleed in maart door een ongeluk bij een olieveld in Saudi-Arabië of Koeweit. In juni overleden er twee, de een door een hartinfarct, de ander door een verkeersongeluk. De herfst verliep vredig van juli tot november, maar halverwege december overleed de laatste, eveneens door een verkeersongeval.

Afgezien van mijn vriend die zelfmoord had gepleegd, was iedereen plotseling overleden zonder de tijd te hebben zich bewust te zijn van de dood. Meer zoiets als dat je zonder na te denken een vertrouwde trap af loopt en dat er dan opeens een trede ontbreekt.

‘Wil je het bed voor me opmaken?’ had de vriend die aan een hartaanval was overleden tegen zijn vrouw gezegd. Het was ’s ochtends om elf uur. Hij was meubelontwerper. Hij was om negen uur opgestaan en had een tijdje in zijn werkkamer zitten werken. Hij zei toen dat hij zich moe voelde, had in de keuken koffie gezet en die opgedronken. Maar de koffie had de vermoeidheid niet verjaagd. ‘Ik ga even liggen,’ had hij gezegd. ‘Het bonst zo achter in mijn hoofd.’

Dat waren zijn laatste woorden: Het bonst zo achter in mijn hoofd. Hij was in bed gaan liggen, in slaap gevallen en niet meer wakker geworden.

Het meisje dat in december overleed was de laatste van dat jaar en ze was tevens de enige vrouw onder de doden. Ze was vierentwintig – de leeftijd waarop revolutionairen en rockers sterven. Op een koude, regenachtige avond met frisse regen vlak voor kerst werd ze in de dramatische (en uitermate banale) ruimte tussen een truck van een brouwerij en een betonnen elektriciteitspaal fataal geplet.

==

Een paar dagen na de laatste begrafenis ging ik naar mijn vriend om het jasje terug te brengen dat vers van de stomerij kwam en om de eigenaar van het jasje een fles whisky te geven als dank voor het lenen.

‘Hartelijk bedankt. Ik was er erg mee geholpen,’ zei ik.

De koelkast stond weer vol bier en zijn comfortabele bank rook vaag naar zonlicht. Op de tafel stonden een pas afgewassen asbak en een kerstster.

Hij nam het in plastic verpakte jasje van me aan en hing het met een terloops gebaar in zijn kast alsof hij een berenjong in zijn winterslaap weer terugduwde in zijn hol.

‘Een jasje moet niet naar begrafenis ruiken,’ zei ik.

‘Voor het jasje maakt het niet uit. Dat is ervoor gemaakt. Belangrijker is hoe het gesteld is met de drager ervan.’

‘Daar zit wat in,’ zei ik.

‘Het was wel een jaar vol begrafenissen voor jou,’ zei hij terwijl hij zijn benen uitstrekte op de bank en zichzelf bier inschonk. ‘Hoeveel waren het in totaal?’

‘Vijf,’ zei ik en ik stak mijn linkerhand op met uitgespreide vingers. ‘Maar nu zal het toch wel afgelopen zijn.’

‘Denk je?’

‘Er zijn al genoeg mensen dood.’

‘Het lijkt wel de vloek van de piramide,’ zei hij. ‘Zoiets heb ik ooit eens gelezen. Zo’n vloek duurt voort totdat er voldoende mensen zijn overleden. Anders doolt er een rode ster aan de hemel, tot de schaduw van de maan de zon verbergt.’

Toen we een stuk of wat biertjes ophadden, gingen we over op whisky. De winterse avondzon scheen de kamer in als een licht glooiende weg.

‘Je ziet er de laatste tijd wel grauw uit,’ zei hij.

‘Vind je?’ zei ik.

‘Je ligt ’s nachts vast te veel te piekeren,’ zei hij. ‘Ik ben daarmee gestopt.’

‘Hoe dan?’

‘Als ik me somber voel, ga ik met mijn verstand op nul de kamer schoonmaken. Al is het twee of drie uur ’s nachts, ik was alle borden, poets het gasfornuis, dweil de vloer, bleek de theedoeken, ruim alle laden van mijn bureau op of ik ga alle overhemden in mijn kast strijken,’ zei hij terwijl hij met zijn vinger het ijs liet ronddraaien in zijn glas. ‘Als ik daar uitgeput van ben, sla ik in een keer één glas drank achterover en ga weer slapen. Dat is alles. Tegen de tijd dat ik ’s ochtend opsta en mijn sokken aantrek, ben ik het meestal vergeten. Dan weet ik niet meer waar ik over lag te piekeren.’

Ik keek nog eens zijn kamer rond. Die was even schoon en keurig opgeruimd als altijd.

‘Om drie uur ’s nachts denkt een mens aan van alles. Dat heeft iedereen. Iedereen moet daar zijn eigen tegenmaatregelen voor uitvinden,’ zei hij.

‘Misschien heb je gelijk,’ zei ik.

‘Zelfs dieren slaan om drie uur ’s nachts aan het piekeren,’ zei hij op een toon alsof het hem opeens te binnen schoot. ‘Ben je wel eens om drie uur ’s nachts in de dierentuin geweest?’

‘Nee,’ antwoordde ik afwezig. ‘Natuurlijk niet.’

‘Ik wel. Eén keer. Ik heb een vriend die in de dierentuin werkt en ik had hem gevraagd me een keer mee te nemen op zijn nachtdienst. Eigenlijk mag dat natuurlijk niet.’ Hij liet zijn glas schommelen in zijn hand. ‘Maar het was een vreemde ervaring. Het is niet goed uit te drukken, maar het voelt net alsof het aardoppervlak overal geluidloos opensplijt en daaruit iets omhoog komt kruipen. In het donker van de nacht woekert dat onzichtbare iets dat omhoog is gekomen. Als een kille homp samengeklonterde lucht. Het is onzichtbaar. Maar de dieren voelen het. En ik voelde het ook. Het aardoppervlak waarop wij lopen, realiseerde ik me, loopt tenslotte door tot de kern van de aarde, en daarin zit een ondoordringbare hoeveelheid tijd opgezogen.’

Ik zweeg.