-

Arend had nooit geboren mogen worden. Al vanaf zijn eerste levensdag kent hij geen vreugde, geen geluk en geen thuis. Hij is daarenboven te groot, te zwaar, te lelijk en vooral te veel. Zijn moeder geeft hem meer slaag dan liefde. Het liefst wil hij vleugels hebben zodat hij kan vliegen als de vogels, boven iedereen uit. Een droom waarvoor hij alles zal doen opdat hij werkelijkheid wordt.

‘Een wonderschone roman: compact, beheerst, spannend, fantastisch, schokkend, en ten slotte ontroerend.’ – de Volkskrant

‘Exact wat we van literatuur verlangen.’ – Het Parool

-

STEFAN BRIJS

Arend

Roman

Uitgeverij Atlas Contact

Amsterdam/Antwerpen

-

© 2000, 2010 Stefan Brijs

Omslagontwerp Roald Triebels

Omslagillustratie Clayton Bastiani/Arcangel Images/Hollandse Hoogte

Foto van de auteur Annaleen Louwes

E-book Suzan Beijer

ISBN 978 90 254 4600 0

D/2015/0108/761

NUR 301

www.stefanbrijs.nl

www.stefanbrijs.be

www.atlascontact.nl

Dit e-book werd gemaakt op basis van de tiende druk, 2015, ISBN 978 90 254 4619 2

-

Uitkomen

-

1

Arend had nooit geboren mogen worden. Zelf had hij zijn uiterste best gedaan om het niet zover te laten komen. Toen hij nog maar net als embryo vanuit de eileider in de baarmoeder was afgedaald, nam hij het besluit zo hard te groeien dat hij nooit op natuurlijke wijze ter wereld zou kunnen komen. Drie weken na zijn verwekking mat hij reeds zes millimeter, ruim het dubbele van zijn leeftijdgenootjes. Omstreeks die tijd begon zijn moeder te braken, niet alleen ’s ochtends na het opstaan, maar zowat elk ogenblik van de dag, vaak zonder dat zij het voelde opkomen. Van genoegen zou Arend zich in de handen hebben gewreven, mochten deze zich toen reeds ontwikkeld hebben. Tot op zijn veertigste dag nam hij zelfs aan dat de uitsteeksels aan weerszijden van zijn bovenlichaam nooit tot handen zouden uitgroeien, maar tot krachtige vleugels die hem ver boven het aardse bestaan moesten voeren. Toen er opeens vlezige lobben ontstonden die zich langzamerhand tot fijne vingers vertakten, was hij zwaar ontgoocheld en nam tegen wil en dank de vorm van een mens aan. Gedurende haar hele verdere zwangerschap moest zijn moeder dan ook bijna dagelijks gal oprispen als straf voor het leven dat zij hem had gegeven.

Voor zij zwanger was, was Anna een tengere vrouw met een fijn gezicht, nauwelijks borsten, een platte buik, smalle heupen. Onder het dragen van Arend zwol zij zienderogen op: haar wangen, haar boezem, haar billen en vooral, vooral haar buik. Na vier maanden leek haar huid reeds te knappen onder de druk van de foetus in haar, die onophoudelijk bleef trappen en stompen. Een echografie wees uit dat Arend toen een lengte van vijfendertig centimeter had bereikt en een gewicht van ongeveer twee kilogram; zijn hartslag zakte niet onder honderd tachtig slagen per minuut. Van die dag af moest Anna het bed houden, waarvandaan zij alleen uitzicht had op de ballon onder haar nachthemd, die zich ademloos met leven bleef vullen.

Horen kon Arend toen al, maar behalve de hartslag van zijn moeder, haar ademhaling en haar gesteun drong geen geluid door de buikwand heen, niet omdat die zo ondoorlatend was – integendeel, via het strak gespannen trommelvel zou het minste geroezemoes zijn oren vlot hebben bereikt –, maar omdat er nauwelijks iets te horen viel in huis. Naar de radio luisterde Anna zelden, de televisie zette ze zo stil dat zijzelf er amper iets van verstond, bang als ze was dat haar ongeboren kind door het vele getier en geschiet nog onrustiger zou worden, en behalve de sociaal werkster die dagelijks over de vloer kwam en met wie ze nauwelijks een woord wisselde, was er niemand die haar eenzame stilte doorbrak.

Toch verveelde Arend zich niet in zijn broeierige biotoop. Het merendeel van de tijd bracht hij door met groeien en het bijbehorende zoeken naar een comfortabele houding in de steeds enger wordende ruimte; de overige uren concentreerde hij zich op de sombere gedachten van zijn moeder of, wanneer ze uiteindelijk in slaap was gesukkeld, begon hij te spelen met de navelstreng, die hij zo lang mogelijk uitrekte en dan als een touw om zijn hals knoopte.

Een half jaar na zijn aankomst in de baarmoeder was Arend fysiek klaar om op de wereld te komen – zijn gestalte was uitgegroeid tot die van een normale pasgeborene – maar in zijn hoofd was er niet één kronkel die eraan dacht om zijn lichaam neerwaarts te drijven. Hij rekte zich zelfs nog eens uit, zodat hij dwars in de buik kwam te liggen, en luisterde tevreden naar het vertrouwde gekerm van zijn moeder.

Van het meisjesfiguur dat Anna tot voor haar zwangerschap had bewaard en dat haar, samen met haar liefelijke gelaatstrekken, het uiterlijk had gegeven van een puber, die ze met haar eenendertig levensjaren allang niet meer was, bleef nu niets meer over. Iemand die haar had gezien zoals ze vroeger was, zou haar in het kwabbige wezen op het bed nooit hebben herkend, zo was ze door Arend toegetakeld. Met nog drie maanden voor de boeg kon ze zonder hulp niet meer uit bed en een verpleegster moest tweemaal per week haar onderlichaam komen wassen, want door de dikte van haar buik was die plaats voor haar onbereikbaar geworden. Geregeld werd ze in die dagen geplaagd door de gedachte een mes te nemen en het gezwel, zoals ze haar ongeboren kind steeds vaker noemde, eigenhandig weg te snijden, maar omdat ze zich het leed welbeschouwd zelf had aangedaan, verbeet ze hardnekkig verder de pijnen.

Een week voor Anna was uitgeteld, werd ze in het ziekenhuis opgenomen. Een laatste onderzoek had uitgewezen dat de vliezen elk ogenblik konden breken, als de buik zelf het tot dan nog hield, nu de foetus zich alsnog met het hoofd naar beneden had gekeerd – een beweging die Anna driedimensionaal had zien gebeuren op het bolstaande filmscherm dat het vel van haar buik was geworden en die pijnen had veroorzaakt heviger dan ooit tevoren. Vanwege de grootte van het kind en de nauwte van haar bekken raadde de gynaecoloog een keizersnede aan, maar de pijn die een natuurlijke bevalling met zich zou meebrengen, wilde Anna er uiteindelijk ook nog wel bij nemen.

Arend zelf had toen al geruime tijd besloten te blijven waar hij zich bevond, zo niet alleen zijn dood nastrevend, maar ook die van zijn moeder, die ten onder zou gaan aan het rottingsproces dat zich na zijn verscheiden in haar buik zou voltrekken. Een paar eeuwen eerder zou het hem ook gelukt zijn om zijn voornemen tot in de dood te verwezenlijken, maar nu, in de tijd waarin de medische kennis levens nodeloos rekte en zelfs haast uit het niets creëerde, was zijn plan gedoemd te falen.

Toen er een week nadat Anna had moeten bevallen nog geen weeën op komst waren en het ernaar uitzag dat het ongeboren kind zou sterven, besloot de arts tot een spoedkeizersnede. Anna werd op haar bed naar de operatiekamer gereden, moeizaam op de tafel getild en onder narcose gebracht. Daardoor zag ze niet hoe het scalpel een kleine insnede in haar gespannen huid maakte en hoe vervolgens, zonder dat de chirurg een volgende beweging maakte, haar gehele buikwand vanzelf verder openspleet tot één grote scheur die, dwars over de onderbuik, van de linkerzij tot aan de rechterzij liep. Haast tegelijkertijd maakte de blaas van de vrijgekomen ruimte gebruik om weer zijn oorspronkelijke positie in te nemen, boven op de in de gapende wond blootliggende buikspieren, die nog steeds strak stonden als tot het uiterste uitgerekt elastiek. In allerijl maakte de chirurg de blaas van de buik los, plaatste het scalpel diep in de wond en sneed de spieren in verticale richting door om haast in dezelfde ruk ook de baarmoederwand te openen. Zijn beide handen verdwenen in de opening, die nu het patroon van een kruis vertoonde, voelden het hoofd, de schouders en de armen die, volstrekt onnatuurlijk, zijdelings gestrekt waren, zodat de chirurg ze met veel kracht moest buigen alvorens hij het kind uit zijn hachelijke positie kon bevrijden. De massa die hij te voorschijn haalde, was enorm en zag door het bloed en het slijm heen donkerblauw. Om de hals zat bleekgrijs de navelstreng gewikkeld, die naar onderen toe door twee handjes stevig werd dichtgeknepen. Een assistent sprong bij, bond het wurgtouw af, knipte het door en maakte het los van het lichaam, tegelijkertijd wurmde een verpleegster een slangetje tussen de op elkaar geklemde lippen en zoog de resten slijm en vruchtwater uit het mondje. Maar nog weigerde de baby adem te halen en pas toen de chirurg hem een harde klap op de billen gaf, weerklonk er een zo door merg en been gaande kreet dat het leek of Arend op dat ogenblik niet op de wereld kwam, maar de wereld op hem.

-

2

Op de dag dat Anna vijftien werd, besloot haar vader zichzelf cadeau te geven en verkrachtte zijn enige kind. Vaak heeft ze daarna op het punt gestaan haar moeder in vertrouwen te nemen, maar wanneer ze dacht aan de gevolgen die haar bekentenis voor haar beide ouders zou hebben, kroop ze mismoedig terug in de huid van het onschuldige meisje dat ze tot haar vijftiende verjaardag was geweest. Een huid die ze trouwens altijd had behouden, want na het vreselijke voorval was haar lichaam gestopt met de ontwikkeling die pas was begonnen: haar borsten zwollen niet meer, haar bekken verbreedde zich niet, haar heupen bleven smal, de beharing onder haar armen en op haar onderbuik brak niet verder door en haar eerste menstruatie kreeg ze pas toen ze negentien was, wat haar bij het zien van het bloed in haar slipje het bewustzijn deed verliezen, alsof ze een kind was dat niet wist wat haar overkwam.

Diezelfde week verloor ze behalve haar eigen bloed ook even plotseling haar moeder – een ader in haar hoofd begaf het. Zich ervan bewust dat ze haar geheim nu nooit meer aan iemand zou vertellen, besliste Anna het verleden voorgoed uit de weg te gaan en verliet, daags na de begrafenis, het huis van haar vader en het dorp van haar jeugd om zich te vestigen in de anonimiteit van de stad. Daar huurde ze van het weinige geld dat ze als caissière in een supermarkt verdiende een kleine flat en vulde de jaren met het bladeren in tijdschriften en met het glijden van de ene televisiesoap in de andere.

Toen ze de ochtend van haar dertigste verjaardag in haar lege flat ontwaakte en, liggend in bed, de balans van haar leven opmaakte, dat al die tijd manloos was gebleven, vond in haar hoofd de zwangerschap plaats die spoedig naar haar buik zou afdalen. Ze was zelfs meteen zo vervuld van het verlangen naar een kind dat op slag haar gevoelens van eenzaamheid, wanhoop en verdriet, die zich jarenlang in haar onvolwassen lichaam hadden opgehoopt en geregeld een uitweg hadden gezocht via een woede-uitbarsting of de traanklieren, verdrongen werden. Nog voor ze was opgestaan, had ze de kinderkamer al vormgegeven – de kleur, de overgordijnen, de tekeningen aan de wand, de meubels en het met een hemel overkapte wiegje – zich de kleertjes voor de geest gehaald, waarvan ze nog diezelfde dag de eerste sokjes zou haken, en de baby zelfs reeds gewassen, gepoederd en van een schone luier voorzien. Toen ze kort daarop naar haar naakte lichaam in de spiegel keek, zag Anna niet meer een meisje van vijftien, maar een vrouw van dertig, die eerst over haar vlakke buik wreef en dan, in profiel, met een beweging van haar armen de ronding van haar toekomstige moederbobbel vorm gaf; een beweging die ze giechelend herhaalde zodra ze haar jurk had aangetrokken en er een dik kussen onder had gestopt, waarna ze zich languit op bed liet neervallen en hardop de namen uitsprak die ze haar dochter kon geven.

Drie dagen later, na het eerste bezoek aan een gynaecoloog, was haar geestdrift enigermate getemperd. Ze had gehoopt bij haar binnen te stappen, uit een hoop staaltjes te kunnen kiezen, zoals in de winkel waar ze pas behang was gaan kopen, en bevrucht weer buiten te komen, maar zo bleek het niet te gaan. Na een uitvoerig gesprek werd van haar ideeën alleen het meest geruststellende bevestigd: er hoefde geen lichamelijk contact met een man aan te pas te komen. Voor de rest had Anna niet, zoals ze vermoedde, de keuze uit blond, bruin of zwart haar, uit blauwe of groene ogen en evenmin kon haar gegarandeerd worden dat ze een meisje zou baren – daarover besliste nog altijd de natuur. Wel kon de gynaecoloog haar verzekeren dat het zaad afkomstig was van een gezonde, blanke man en van een uitstekende kwaliteit zou zijn.

Toen de arts om een gynaecologisch onderzoek verzocht, aarzelde Anna even uit angst dat haar verkrachting alsnog aan het licht zou komen, alsof de nooit geheelde mentale wond ook fysiek zou zijn waar te nemen in de vorm van wild vlees dat zich in en om haar geslacht had verankerd, maar ten slotte gaf ze toch toe aan de luide roep van het kind dat ze wenste. Met tranen in de ogen verbeet ze de herinneringen die tijdens het onderzoek vanuit haar onderbuik naar boven kwamen en meer dan eens wilde ze zich met slagen en schoppen verweren om zo haar indringer, vijftien jaar te laat, uit haar lichaam te weren, maar net als toen onderging ze lijdzaam wat haar overkwam.

In de maanden die volgden nam Anna dagelijks haar temperatuur op, tekende deze nauwkeurig aan op een boven haar bed gehangen grafiek en belde, hunkerend naar de datum van de eerste bevruchtingspoging, haar arts geregeld de evolutie van haar ovulatie door. Ondertussen richtte ze, als wilde ze daarmee de komst van haar baby versnellen, de kinderkamer in en haalde wekelijks een nieuwe voorraad boeken uit de bibliotheek. In titels als Ons kind, Samen groeien en Wegwijzer voor aanstaande ouders merkte ze het terugkerende meervoud wel op, maar tegelijk kwam ze, al bladerend, tot de vaststelling dat de vader welbeschouwd overbodig was. In andere boeken en ook in tijdschriften, die ze in grote hoeveelheden in huis haalde, zocht ze verwoed naar oude wijsheden en allerhande middeltjes die de kans op het baren van een meisje aanzienlijk zouden vergroten, en hoewel ze de ridiculiteit van sommige artikelen inzag, bewaarde ze ze om ze bij een eerstvolgende onweersbui, volle maan of roep van een koekoek boven te halen en haar geluk te beproeven. Ervan overtuigd dat in elk bijgeloof ook wat waarheid verborgen zat, stemde ze alvast al haar aankopen, van luiers tot kruippakjes, af op de komst van een dochter, voor wie ze zelfs al een naam had gekozen nog voor de bevruchting had plaatsgevonden.

De eerste poging, tien weken nadat Anna met haar kinderwens bij de gynaecoloog had aangeklopt, was meteen raak, alsof een en hetzelfde eitje reeds jaren ongeduldig op de loer had gelegen en nu de eerste de beste voorbijganger bij de lurven had gepakt. Hoewel er via een dunne metalen buis driehonderd miljoen mannelijke geslachtscellen in haar vagina waren gebracht – een getal dat haar liet kokhalzen – had na een lange afvalrace slechts een honderdtal exemplaren de eicel bereikt, waarvan er uiteindelijk één uitverkoren werd om tot in de kern ervan te mogen doordringen. Tot vlak voor dat moment kon de verwachting die Anna koesterde niemand schade berokkenen, maar toen ze daarna nog altijd hardop van een dochter bleef dromen, werd het de pas verwekte Arend algauw duidelijk welke vergissing hij had begaan en begon hij koortsig te zoeken naar een mogelijkheid om het te verwachten leed af te wenden.

-

3

Toen Anna een uur na Arends geboorte uit haar verdoving ontwaakte, was het eerste wat ze zich herinnerde een door merg en been gaande schreeuw. Mijn kind, dacht ze, en wilde overeind veren, maar kreeg meteen een waarschuwende pijnsteek in haar onderbuik. Met twee handen voelde ze nu aan het gezwel dat maandenlang in haar was gegroeid en merkte door het haar lichaam bedekkende laken en haar nachthemd heen dat het volume van haar buik was afgenomen.

‘Hanne,’ riep ze opeens. ‘Hanne!’ En nogmaals, steeds luider, daarbij haar hoofd van links naar rechts zwierend en met haar vuisten aan weerszijden van haar lichaam steeds heviger op de matras slaand. ‘Hanne!’

Twee verpleegsters snelden de gang op waar Anna lag, grepen haar polsen en haar hoofd en brachten haar langzamerhand tot bedaren. Haar voorhoofd was nat van het zweet en haar nagels hadden een diepe afdruk nagelaten in de palmen van haar handen.

‘Hanne?’ vroeg ze toen. ‘Waar is Hanne? Ik moet haar zien!’

‘We gaan zo naar je kind kijken,’ zei een van de verpleegsters. ‘Bedaar nu maar. Alles is in orde.’

Met haar voet maakte de verpleegster de rem los van de wieltjes en begon samen met haar collega het bed voort te duwen. Boven Anna rolden de buislampen voorbij, alsof ze met een wagen door een tunnel reed. Ze hielden halt voor een groot raam dat tot aan het plafond reikte en waarin Anna haar dikke, ronde hoofd wazig weerspiegeld zag. Een verpleegster hielp haar omhoog en krikte het hoofdeinde van het bed op, zodat ze rechtop kwam te zitten; de andere verpleegster verdween door een deur in de ruimte achter het raam. Nu zag Anna door het glas hoe een stel fragiele dwergbaby’s, omringd door kunstmatige warmte in een ruimbemeten baarmoeder van glas, het leven onzichtbaar opsnoven via een slangetje in de neus; daarnaast, in schril contrast, lag een heftig huilende reuzenbaby die met zijn gehandschoende vuisten tegen de wanden van de couveuse bonkte, waarin hij zich door zijn grootte nauwelijks naar voren of achteren kon bewegen, evenmin naar links of rechts – een volgroeid vogeljong in een ei dat elk ogenblik kon barsten.

De verpleegster in de kamer rolde de couveuse met de wild tekeergaande baby tot vlak voor het raam en wees, stralend glimlachend, van het kind naar Anna, van Anna naar het kind.

‘Zes kilo en driehonderd gram en eenenzeventig centimeter, een record in ons ziekenhuis,’ zei de verpleegster naast het bed van de moeder, tot wie deze woorden niet doordrongen, zo was zij getroffen door de aanblik van het wezen dat zij had gedragen en dat in niets leek op de baby die ze meer dan negen maanden lang in haar hoofd had vormgegeven. Onder de witte muts verzonken de ogen en de neus met het slangetje in het vet van de wangen, dat trilde van het gekrijs dat, met af en toe een korte adempauze, onafgebroken uit de mond kwam. De armen hadden elke lengte verloren door hun dikte, zodat de handen rechtstreeks aan de schouders leken vastgemaakt. Op het naakte bovenlichaam waren grote, witte pleisters geplakt die de ronding van de kwabbige borst accentueerden. De buik, waaraan nog een stuk navelstreng hing, afgebonden met een soort wasknijper, bestond uit worstige lagen, waarvan de onderste de bovenrand van de luier afdekte, die het geslacht verborg. De benen vormden één homp vlees – waar het bovenbeen eindigde en het onderbeen begon was niet te onderscheiden en als het kind niet zo heftig trappelde, zou niemand gezien hebben dat het wel degelijk twee verschillende benen bezat. Net boven de linkervoet – een gezwollen vuist –, daar waar zich onder de huid de enkel bevond, zat een strak bandje dat haast dezelfde blauwe kleur had als het lichaam waaraan het was vastgemaakt. Wat erop geschreven stond, kon Anna niet lezen en ook had ze geen idee wat erop zou kunnen staan.

‘Weet je al hoe hij gaat heten?’ vroeg de verpleegster, alsof ze had gezien waar haar blik was blijven hangen.

Anna draaide het hoofd in de richting vanwaar ze de stem had gehoord en keek in een smal, glimlachend gezicht.

‘Of je al een naam voor hem hebt?’

‘Hanne,’ antwoordde ze, en kwam toen tot het besef dat er iets niet klopte. Ze wendde haar hoofd weer naar het raam en zei, starend naar de jongen die zijn broedkamer aan scherven probeerde te kloppen: ‘Ik weet het niet!’ En toen, moeizaam: ‘Is… hij… gezond?’

‘Ja hoor. We houden hem nog een dagje in het oog omdat hij moeilijk op gang kwam, maar zoals je ziet is hij nu vol leven. Morgen mag hij eruit… Wil je nog even blijven kijken?’

Anna schudde langzaam het hoofd, waarop de verpleegster een teken gaf aan haar collega, die de jongen weer naar zijn plaats in de rij voerde, als was hij een verdachte die een stapje naar voren had moeten zetten opdat de getuige hem kon herkennen.

In de kamer waar ze heen werd gebracht, stond de televisie aan. Een jonge, blonde vrouw keek vanuit haar bed toe hoe het bed met Anna moeizaam naar binnen werd gemanoeuvreerd. Hoewel er voldoende ruimte was naast haar, strekte de vrouw haar arm uit naar de met een glazen kap overdekte wieg waarin haar kind sliep, en trok deze naar zich toe. Van het kind zapte ze toen naar haar nieuwe, lijvige buurvrouw en weer naar de televisie, die ze niet stiller zette.

Anna was tijdens de korte rit naar haar kamer ingedommeld, maar werd nu weer wakker. Door een waas voor haar ogen zag ze op het scherm grote vogels vliegen zonder dat ze hun vleugels bewogen. Ze sloot haar ogen opnieuw tot ze werd opgeschrikt door een schreeuw. Een pluizig lichaam was uit een ei gekropen en riep zijn ouders om voedsel; een tweede ei lag dik en rond in het nest van takken te wachten. Toen Anna een volgende keer opkeek, zag ze twee jongen in het nest, waarvan er een haast twee keer zo groot was als de andere, die voortdurend op zijn kop werd getikt door zijn oudere broer. ‘Een arendsjong,’ klonk de commentaarstem, ‘heeft zoveel voedsel nodig dat er nauwelijks wat overblijft voor een tweede jong. Vaak wordt deze dan ook door de eerstgeborene het nest uit gewerkt.’ Net als de arendmoeder, die op een tak naast het nest zat, keek Anna gelaten toe hoe het al met enkele veren bedekte jong met afwisselend zijn kop en klauwen het hoopje wol uit zijn nest stootte, dat niet door de wind werd meegevoerd, maar krijsend recht omlaag viel en… In een flits kleurde het beeld zwart en was het geluid verdwenen. Het enige wat nog even hoorbaar was, was het zuchten van de blonde vrouw en het kraken van haar bed, maar dat laatste geluid drong al niet meer tot Anna door, zo snel was ze in een diepe slaap weggezakt.

Even verderop was ook Arend uiteindelijk in slaap gevallen, maar hij lag niet zo roerloos als zijn moeder. Geregeld gingen zijn armen de hoogte in tot tegen het glazen plafond en weken dan uit elkaar om opnieuw afgestopt te worden, deze keer door de zijwanden van de couveuse. Tezelfdertijd trok hij ook zijn benen op en krulde de tenen, waaraan lange nagels groeiden. Zijn lippen bleven geen ogenblik op elkaar zodat het leek of hij onafgebroken zijn jonge publiek verhalen uit de baarmoeder vertelde.

De volgende ochtend sprak zijn moeder voor het eerst zijn naam uit. Haar buurvrouw had net haar baby – Mara, drie kilo en tweehonderd gram, eenenvijftig centimeter – de borst gegeven en weer in haar bedje gelegd, toen zij voorzichtig naar Anna’s kind informeerde. Nog half sluimerend vormde Anna het beeld in haar hoofd om tot een naam, zei deze tweemaal hardop en zag hoe daarop de deur openzwaaide en Arend, alsof hij op deze aankondiging had gewacht, de kamer in werd gedragen. Vanaf de arm van een verpleegster knipperde hij, boven de witte doek uit die om zijn lichaam was geslagen, met zijn diepliggende ogen de nieuwe wereld tegemoet. Anna’s kamergenote schrok zichtbaar bij het zien van het robuuste kinderhoofd, terwijl de moeder zelf vruchteloos een blik van afschuw probeerde te onderdrukken. De verpleegster daarentegen glunderde en stapte vastberaden op Anna af, die niet wist hoe zij het kind moest vastpakken, of zij het wel wilde vastpakken. Arend werd in het klaarstaande wiegje gelegd, terwijl zijn moeder overeind werd geholpen en een kussen achter de rug kreeg gestopt. Daarna vormde de verpleegster Anna’s armen tot een grote kom, haalde de baby uit de wieg en gaf hem aan haar. Even leek het een vertederend moment te worden – de warmte van het kind drong meteen het lichaam van de moeder in, die een moeizame glimlach op haar gezicht liet zien –, toen barstte Arend in een krachtig huilen uit. In paniek keek Anna de verpleegster aan, verloor daarbij haar zoon uit het oog, die meteen van de gelegenheid gebruikmaakte om zich uit de hem omklemmende tentakels te bevrijden en zijn zware lichaam voluit in de onderliggende schoot te werpen. Zelfs zíjn gekrijs moest toen één ogenblik onderdoen voor de pijnkreet die Anna slaakte. De verpleegster snelde toe, pakte Arend beet, maar was te laat om de venijnige trap te voorkomen die hij, net voor hij van het lichaam van zijn moeder af werd genomen, met de hiel van zijn uit de doek bevrijde rechtervoet nog in haar onderbuik gaf, recht op de wond waaruit hij te voorschijn was gehaald.

-

4

Arend verhief het huilen tot een kunst. Terwijl hij in het ziekenhuis nog lange periodes van betrekkelijke rust had gekend, hield hij zich eenmaal thuis nog hoogstens een paar uur per etmaal stil. De resterende tijd schalde zijn stem door de flat, onophoudelijk, zowel overdag als ’s nachts, eerst in velerlei toonaarden, als was hij op zoek naar een schreeuw waarmee hij met een minimum aan inspanning een maximum aan bereik kon verkrijgen, later slechts op één wijs: een hoog trillende, langgerekte kreet afkomstig uit het diepst van de keel, voorbij het strottenhoofd, daar waar de luchtpijp zich vertakte.

Arend was dan ook gezegend met een stel krachtige longen die in de baarmoeder de buitensporige groei van het lichaam op de voet hadden gevolgd en hem zodoende hadden voorbestemd tot solist. Af en toe haalde hij nog eens uit met de helse oerkreet die hij bij zijn geboorte had geslaakt, maar omdat hij voor deze klank zijn stembanden moest pijnigen, bewaarde hij ze voor ogenblikken van hoge nood of extreme angst. Voor de rest voldeed zijn aanhoudende luide klaagzang die makkelijk door een deur drong, evenals door het glas van een raam en zelfs niet voor een bakstenen binnenmuur terugdeinsde.

Zo leerde Anna ook haar buren kennen die in het holst van de nacht Arends roep beantwoordden door op de muur te bonken of aan de deur te bellen. Ze bevond zich dan al lang in de buurt van haar krijsende zoon, maar wat ze ook probeerde, hij was onmogelijk stil te krijgen. Een fopspeen spuwde hij meteen uit, een rammelaar of ander speeltje stootte hij van zich weg en achtergrondmuziek overtrof hij met zijn stem. Hem in de armen nemen hielp niet en evenmin het schommelen of het voortduwen van zijn wieg. Hij huilde als hij op zijn buik lag, op zijn rug, in bed, in bad, op de grond, waar en wanneer dan ook. En als hij uiteindelijk zweeg was het minste gerucht – het kraken van een plank, de kreet van een vogel, een onderdrukte kuch – voldoende om hem weer uren huilplezier te geven.

Het enige ogenblik waarop hij steevast stil was, was wanneer hij zijn fles leegdronk – het geven van de borst had Anna niet eens overwogen. Gulzig zoog hij dan de melk op, wachtte zijn boer af en zette opnieuw een grote bek op, snakkend naar meer voedsel, hoewel hij al het dubbele kreeg van de in de boeken aanbevolen hoeveelheid voor zuigelingen van zijn leeftijd.

Soms meende Anna dat zijn groei hem zo aan het huilen bracht, ging dan weer met hem naar de huisarts, die haar nogmaals geruststelde en wees op de tanden die maanden te vroeg door het weke vlees in zijn mond braken. Maar ook nadat zijn eerste zes tanden hun plaats hadden ingenomen, hield hij zijn oorverdovende concert aan en langzamerhand raakte Anna zo van streek dat ze aan het einde van haar zwangerschapsverlof er nog erger aan toe was dan bij het begin en zich genoodzaakt zag nog onbepaalde tijd ziek thuis te blijven.

Op een ochtend, na een nacht waarin de regen voortdurend tegen de ramen had getikt en Arend weer zonder ophouden had gehuild alsof het de laatste keer was en hij daarom zijn uiterste best moest doen, brak er binnen in Anna iets. Ze kwam uit haar bed, schoof in haar muiltjes, sloeg haar peignoir om het lichaam, opende de deur van haar kamer en liep de met gekrijs gevulde gang op. Voor de deur waarachter Arend zich bevond, aarzelde ze geen seconde, stapte meteen zijn kamer binnen en tilde hem uit zijn bedje. Het schoppen van zijn voeten in haar buik, het trommelen van zijn vuisten op haar borst, Anna voelde het niet. Het enige wat tot haar doordrong was het gehuil dat moest stoppen. Ze draaide zich om en liep van het bedje naar het raam. Terwijl ze haar vier maanden oude zoon met één arm omklemde schoof ze de overgordijnen uit elkaar en opende het raam, waardoor de wind de regen naar binnen blies. Bij het voelen van de natte kou begon Arend nog een octaaf hoger te krijsen. In dit vreselijke aanhoudende schreeuwen vond Anna nog meer reden om haar plan verder uit te voeren en vastberaden zette ze een stap naar voren, greep met twee handen het zware hellekind bij het middel, stak haar armen door het raam naar buiten, daarbij het spartelende lichaam zo houdend dat het met de ogen de diepte onder zich kon peilen. Toen deed Arend niet wat andere baby’s in die positie door hun slappe spieren noodgedwongen moesten doen – ongecontroleerd het hoofd en de romp naar beneden laten hangen, net als de willoze beentjes, en al huilend het gevaar proberen af te wenden –, nee, bij het zien van de aarde ver onder zich staakte hij zijn eeuwige geschreeuw, richtte in de plenzende regen zijn romp en hoofd omhoog, rechtte zijn rug, strekte zijn benen en spande zijn armen wijd open, klaar om, zodra zijn moeder hem losliet, weg te zweven en nooit meer terug te keren.

Maar die ene beweging die Anna nog moest doen om een eind aan de vrucht van haar eigen lichaam te maken – ze hoefde enkel nog haar handen te openen – kreeg ze niet over haar hart, daarvoor zat er nog te veel moeder in haar. Schuddend met haar hoofd haalde ze uiteindelijk haar trillende armen naar binnen en zag hoe uit het lichaam van haar zoon, onder het doorweekte roze kruippakje, de spanning verdween en hoe hij vervolgens als een baby in elkaar dook.

Twee maanden lang huilde Arend niet meer na dit voorval, zoveel van zijn krachten waren verloren gegaan bij de beweging die hij instinctief had gemaakt. Al die tijd zat hij voortdurend maar wat voor zich uit te kijken, bewoog zijn hoofd nauwelijks en toonde niet de minste emotie. Lijdzaam zag hij toe hoe zijn moeder zijn luier verschoonde – een werkje dat ze altijd met de grootste walging uitvoerde –, hoe ze een druppel melk uit zijn fles op de rug van haar hand liet sijpelen, hoe ze een lepeltje van zijn yoghurt stal, hoe ze met haar elleboog de temperatuur van het badwater controleerde alvorens hem helemaal onder te dompelen of hoe ze hem tevergeefs aan het lachen probeerde te brengen door gezichten te trekken en rare geluiden te maken – pogingen die ze iedere keer weer staakte met het hardop verwensen van haar onverschillige kind.

Wat Arend wel bleef doen, was groeien – niet zo hard als in de baarmoeder, maar toch nog uitzonderlijk voor een kind van zijn leeftijd. Elke dag opnieuw schoof de wijzer van de weegschaal een honderdtal grammen op, zodat de jongen nog voor hij een half jaar was een gewicht van dertien kilo had bereikt – een getal waar andere kinderen een jaar langer voor moesten sparen. Doordat zijn lengte verhoudingsgewijs sterk achterbleef, begon hij steeds meer op een te vol gestopte lappenpop te lijken, zeker in de oude pakjes waarin zijn moeder hem bleef wurmen. Zijn kwallige vetlagen puilden uit de opening tussen twee knopen en de fijnvertakte adertjes net onder zijn glazen huid werden nog meer naar de oppervlakte geduwd, zo een patroon van scheurtjes vormend dat zijn hele lichaam bleekblauw bedekte, tot de schedel toe. Een schedel die trouwens, op een slechts in het zonlicht zichtbare honingkleurige donslaag na, nog volledig kaal was, wat de bolheid en de grootte van het hoofd nog meer liet opvallen. Zijn oren daarentegen bleven aan de kleine kant en leken op het tuitje aan de onderkant van een dik opgeblazen ballon, gerimpeld en er op het eerste gezicht nutteloos aan hangend. Boven de wangen – uit de kluiten gewassen wallen – lag in de donkerbruine ogen een afstandelijke blik die erop leek te wijzen dat Arend onafgebroken in diepe gedachten verzonken was. Zijn aandacht was dan ook zeer moeilijk te trekken en alleen wanneer zijn moeder met een speld in zijn elleboog of hiel prikte, omdat ze soms dacht dat haar zoon zijn armen en benen door hun zware gewicht niet kón bewegen, reageerde hij met een slag of een trap en keek woedend naar de dader. Huilen deed hij daarbij nooit. Hij slikte wel eens zonder dat iemand het kon zien, maar zijn tranen verbeet hij, als oefende hij zich in het geruisloos dragen van het leed van de gehele wereld.

-

5

Toen hij zes maanden oud was, begon Arend opnieuw te huilen. Wat hem in de nacht voor zijn ontwaken had aangezet om net die ochtend, en niet een dag vroeger of later, zijn lijdelijk verzet op te geven en te kiezen voor rebelse weerstand, was Anna een raadsel. Er had geen storm gewoed, evenmin was er een onweer over de stad getrokken, de straatkatten hadden niet als baby’s gekrijst en een haan of een pauw die hem met zijn roep van streek had kunnen brengen, was in de wijde betonnen omtrek onvindbaar. Ook had ze hem op hetzelfde tijdstip gewekt als op andere dagen en had ze zich tegenover hem niet anders, en dus even afstandelijk, gedragen als in de voorbije maanden. Wat niet bij haar was opgekomen, was dat Arend misschien instinctief had aangevoeld dat er een nieuw seizoen in zijn leven was aangebroken, zoals wilde ganzen jaarlijks de winter voelen naderen en bijtijds ontvluchten, en dat hij alleen daarom, toen hij die ochtend uit zijn bed werd getild, opeens zijn armen spreidde en met elke hand een van de houten spijlen omklemde van de kooi waarin hij de nacht had doorgebracht. Toen Anna haar zoon niet meteen de hoogte in kreeg, keek ze omlaag, zocht waar de mouw van haar peignoir knel zat, kreeg de krachtig knijpende handen om de spijlen in het oog en was zo verrast dat ze Arend meteen losliet en van opluchting enthousiast een paar keer in haar handen klapte.

Eindelijk, na twee maanden starheid, vertoonde haar kind opnieuw een teken van leven, zowel in de handen als in het gezicht waar de ogen en de mond de expressie hadden die bij zo’n inspanning behoorde: de lippen waren stijf op elkaar geperst en de ogen versmald tot spleetjes, die vlak boven de licht trillende neus bijeenkwamen. Door giechelend en onder het uiten van allerhande verkleinwoorden met haar vingers zijn buik te kriebelen, trachtte Anna hem tot ontspanning te brengen, porde vervolgens, toen dat na meerdere pogingen niet bleek te lukken, in zijn zij en kneep ten slotte hard in zijn wangen, die nu strak bleken te staan. Maar Arend hield halsstarrig zijn houding en gelaatsuitdrukking vol alsof hij in de nacht door een te vroege grote kou was overvallen en vastgevroren. Meteen werd Anna’s opflakkering van moederliefde door diezelfde kou tenietgedaan en net als kort tevoren bukte ze zich, pakte haar zoon vast onder zijn armen, wilde hem met een ruk optillen, maar kreeg opnieuw niet meer van de matras gelicht dan zijn hoofd en schouders, zo heftig was zijn verzet. Voor het eerst gebruikte hij in zijn strijd nu niet meer alleen het gewicht van zijn lichaam – een strijd die hij tot dusver steeds had verloren – maar ook de kracht ervan. Onder al zijn vet hadden de spieren zich in de voorbije maanden als in een warme schoot gestaag verder ontwikkeld en nu ze eindelijk weer in werking mochten treden, waren ze niet van plan hun nieuwe krachtsinspanning zonder slag of stoot op te geven.

Het geduld van Anna was echter van korte duur en na eerst vriendelijk, haast smekend haar zoon te hebben verzocht zijn greep los te laten, hoewel ze ervan overtuigd was dat hij haar toch niet begreep, begon ze vervolgens te tieren en te vloeken en wrikte met haar worstenvingers een voor een de kindervingers van zijn linkerhand ruwweg van de spijl los. Ze hield zijn pols stevig vast, waarbij zijn nagels tevergeefs naar haar huid zochten, liep achter het bedje om en peuterde zijn andere hand vinger voor vinger los. Toen dat was gelukt, trok ze Arend bij de polsen omhoog tot hij volledig van de matras was losgekomen en droeg hem in die houding door de kamer, alsof hij een stuk wasgoed was dat ze aan de lijn te drogen ging hangen. Maar nog voor ze de deur had bereikt, begon hij met zo’n krachtige aria dat het leek of hij zijn adem twee maanden lang had opgespaard voor dit ene ogenblik. Tegelijk begon hij, mikkend op de onderbuik van zijn moeder, hevig heen en weer te bewegen en met zijn benen te trappelen. Gaandeweg dreigde hij de overhand te krijgen, maar toen keerde Anna zich om, liep met de zwiepende jongen terug naar zijn bed, liet hem onzacht op de matras vallen en riep dat hij daar maar moest blijven drammen tot hij doodviel. Daarop stormde ze de kamer uit en sloeg de deur achter zich dicht. Arend huilde nog even verder, werd toen stil en luisterde naar het gesnik van zijn moeder een kamer verderop.

Geruime tijd later zag hij vanachter zijn tralies dat de deur van zijn slaapkamer opnieuw werd geopend. In het door de overgordijnen gedempte zonlicht verscheen zijn moeder. Terwijl ze met kleine passen naderde, bekeek hij haar lichaam uitvoerig en vroeg zich af of hij wel ooit geboren was, want haar buik was nog altijd dik en rond, evenals haar gezicht en haar borsten, alsof zij wilde laten zien dat ze nooit van hem was bevallen.